เล่มที่ 65
หมวดหมู่: พระสุตตันตปิฎก ลักษณะเนื้อหา: พระธรรมเทศนาและคำสอนของพระพุทธเจ้า จำนวนส่วน: 788 ส่วน
สารบัญ
- ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ...
- กิเลสกามเป็นไฉน
- คำว่า ใจ คือ จิต มนะ มานัส หทัย บัณฑระ มนะ มนายตนะ มนินทรีย์...
- คำว่า เมื่อสัตว์นั้นปรารถนากามอยู่ มีความว่า คำว่า เมื่อสัตว...
- กามเหล่านั้นเสื่อมไป อย่างไร
- คำว่า สัตว์นั้นย่อมกระสับกระส่าย เหมือนสัตว์ที่ถูก ลูกศรแทงแ...
- คำว่า กาม ในคำว่า ย่อมเว้นขาดกามทั้งหลาย โดยหัวข้อ ได้แก่กาม...
- ผู้เห็นอยู่ว่า กามทั่งหลายเปรียบด้วยต้นไม้มีผลดก เพราะอรรถว่...
- แม้ผู้เจริญวิญญาณัญจายตนสมาบัติ
- บุรุษผู้ใคร่ต่อชีวิต ไม่อยากตาย อยากได้สุข เกลียดทุกข์ พึงเว...
- คำว่า วิสัตติกา ความว่า เพราะอรรถว่าอะไร ตัณหาจึงชื่อว่า วิส...
- เมื่อเจริญธรรมา- นุปัสสนาสติปัฏฐานในธรรมทั้งห
- คำว่า ผู้นั้นเป็นผู้มีสติ ย่อมล่วงพ้นตัณหาอันชื่อว่า วิสัตติ...
- คนบางพวกเป็นทาสโดยกำเนิดบ้าง คนบางพวก เป็นทาสที่เขาซื้อมาด้ว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า :- นรชนใดย่อมปรารถนาไร่ นา ที่ด...
- คำว่า เหล่าอันตราย่อมย่ำยีนรชนนั้น มีความว่า :- คำว่า อันตรา...
- รรถว่าเป็นไปเพื่อ ความเสื่อม จึงชื่อว่าอันตราย, เพราะอรรถว่า...
- เพราะอรรถว่า เป็นที่อยู่แห่งอกุศลธรรมทั้งหลาย จึงชื่อว่า อัน...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง อกุศลธรรมอันลามก มีความ ด...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดา ครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบลง ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า :- ดูก่อนมหาบพิตร ธรรม ๓ ประการ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า :- ราคะและโทสะ มีอัตภาพนี้เป็นเ...
- โรคทางจักษุ โรคทางโสด โรคทางฆานะ โรคทางชิวหา โรค- ทางกาย โรค...
- คำว่า เหมือนน้ำไหลเข้าสู่เรือที่รั่วแล้วฉะนั้น มี ความว่าน้ำ...
- คำว่า สัตว์ผู้เกิดมา ได้แก่สัตว์ นรชน มาณพ บุรุษ บุคคล ผู้มี...
- คำว่า พึงเว้นขาดกามทั้งหลาย มีความว่า กามทั้ง หลาย ได้แก่ กา...
- คำว่า เหมือนบุคคลวิดน้ำในเรือแล้วไปถึงฝั่ง ฉะนั้น มีความว่า ...
- พระอรหันต์นั้น ถึงความชำนาญ ถึงความสำเร็จในอริยศีล ถึง ความช...
- พระอรหันต์นั้นมีอวิชชาเป็นลิ่มสลักอันถอนเลียแล้ว มีกรรมเป็นด...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า :- เพราะเหตุนั้น สัตว์ผู้เกิดมา...
- เพราะได้กล่าวไว้แล้วในอารัมภกถานั้นว่า ซึ่งมหานิทเทสนั้นโดยช...
- ชื่อว่า พยัญชนะ เพราะอรรถว่า ยังเนื้อความอันเป็นประโยชน์ เกื...
- ความพิสดารแห่งคำขยาย ชื่อว่า นิทเทส เพราะอรรถว่าแสดง เนื้อคว...
- การแสดงการประกาศซึ่งเนื้อความที่ควร กล่าวในภายหลังด้วยคำแรกไ...
- การทำเนื้อความให้ถึงพร้อม ด้วยการทรงไว้โดยพิสดารซึ่งเนื้อควา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้เวไนยสัตว์ รู้ชัดด้วยอักขระ ทั้งหลาย...
- ปาฐะที่กล่าวข้อความอย่างเดียวมีอาทิอย่างนี้ว่า ธรรมทั้งหลายม...
- ลักษณะและรสเป็นต้นของรูปธรรม และอรูปธรรมทั้งหลายข้อ สภาวัตถะ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเปรียบด้วยพลาหก ๔ เหล่าน
- การกล่าวโดยส่วนเดียวเป็นสุตตะที่ ๑ การกล่าวจำแนก เป็นบทสุตตา...
- ่ง ผู้แสดงนั้น จะตั้งไว้เฉพาะในบัดนี้ก่อน ผู้ แสดงย่อมไม่ดูห...
- ็นบ่อเกิดแห่งรัตนะคือญาณของพระโยคาวจรทั้งหลาย เป็นเหตุพิเศษท...
- รรดาองค์แห่งคำสอน ๕ คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิท...
- อรรถกถาอัฏฐกวรรค กามสุตตนิทเทส บทมีอาทิอย่างนี้ว่า กามํ กามย...
- บทว่า กามา พึงกล่าวทำเป็นปาฐเสสะด้วยการกระทำให้พิสดาร
- ในข้อนี้มีเรื่องนันทมาณพและบุตรของโสเรยยเศรษฐี เป็นต้นเป็นตั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย อะไรเล่าที...
- ก็ในแดงนั้นเหล่าสัตว์ไม่อาจที่จะได้หยาดน้ำเพียงชุ่มหทัยหรือเ...
- ส่วนที่ 49
- ต่อแต่นี้ พระสารีบุตรเถระ เพื่อจะแสดงเป็นติกะ จึงได้กล่าวติก...
- ในหีนติกะมีวินิจฉัยว่า บทว่า หีนา ได้แก่ ลามก
- กามของพวกเจ้าประเทศราช ชื่อว่า ประณีต กามของพวกอำมาตย์ ชื่อว...
- เทวดาทั้งหลายในเวลาที่ต้องการจะรื่นรมย์ด้วยอารมณ์ที่เกินกว่า...
- ท่านกล่าวว่า สพฺเพปิ กามาวจรา ธมฺมา ในที่นั้น หมายเอาธรรมที่...
- ในนิทเทสนั้น พระสารีบุตรเถระกล่าวคำเบื้องต้นว่า กตเม วตฺถุกา...
- ชื่อว่า กามุจฉา เพราะอรรถว่าหลง
- บทว่า เอกํสวจนํ ได้แก่ เป็นคำกล่าวโดยส่วนเดียว ห้าม การถือเอ...
- บทว่า อวฏฺาปนวจนเมตํ ความว่า คำนี้เป็นคำหยั่งลงตั้งไว้ คือเ...
- บรรดาบทเหล่านั้น ในบทว่า พยาบาทเป็นไฉน
- ก็ความต่างกัน ๔ อย่างเหล่านี้ ย่อมไม่ได้ด้วยปีติเลย ย่อมได้ต...
- การกล่าวบ่อย ๆ นั่นแลด้วยพยัญชนะ ด้วยอุปสัค และด้วยบทอีก ชื่...
- ำเย็นรวมกัน เรียกว่า ระคนกัน ฉันใด แม้ข้อนี้ก็ฉันนั้น เรียกว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงขวนขวาย เพื่อ ประชาชน อย
- แต่ศัพท์ว่า มโน ในที่นี้ว่า มโน มนายตนํ ดังนี้ ท่านกล่าวเพื่...
- จิตนี้เป็นอายตนะ แม้ด้วยอรรถว่าเป็นแดนเกิด ในประโยคว่า ก็ ธร...
- บทว่า ตชฺชา มโนวิญฺาณธาตุ ได้แก่ มโนวิญญาณธาตุอัน สมควรแก่ธ...
- บทว่า เอกุปฺปาโท ได้แก่ เกิดขึ้นโดยความเป็นอันเดียวกัน อธิบา...
- อรรถว่า สังสัฏฐะ -ระคนแล้ว พึงทราบในคำนี้ว่า สุขนี้สหรคต คือ...
- ก็ธรรมทั้งหลายที่เกิดร่วมกัน แม้เป็นธรรมที่ประกอบกัน พร้อมแล...
- บทว่า เอการมฺมโณ ความว่า มีอารมณ์เดียวกันโดยไม่แน่นอน ไม่เหม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงสรุปความที่ตรัสแล้วให้ เข้าใจง่า...
- ชื่อว่า แล่นไป เพราะอรรถว่า เข้าไปยึดความอิ่มจิตแล่นไปด้วย ส...
- บทว่า กถํ ได้แก่ ด้วยประการไร
- บทว่า โย เต โภเค วิกิรติ ความว่า ผู้เป็นคนสุดท้ายใน สกุลนี้ ...
- บทว่า อโยมเยน ได้แก่ ที่เกิดแต่โลหะดำเป็นต้น
- ในคาถาที่ ๓ มีความย่อดังต่อไปนี้ :- ก็ผู้ใดเว้น ขาดกามเหล่าน...
- บทว่า ยถายุตฺโต ความว่า เป็นผู้ประกอบด้วยการใดหรือการ นั้นก็...
- บทว่า แม้ผู้เจริญอานาปานสติ แม้ผู้เจริญกายคตาสติ แม้ผู้เจริญ...
- กามทั้งหลายชื่อว่า เปรียบด้วยชิ้นเนื้อ เพราะอรรถว่า มีชิ้นเน...
- บทว่า อธิกุฏฺฏนฏฺเน ได้แก่ เพราะอรรถว่า ตัด
- ดูก่อนคฤหบดี เหมือนอย่างว่า บุรุษถือคบเพลิงหญ้าอันไฟติดทั่ว ...
- ดูก่อนคฤหบดี อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกันแล สำเหนียกด้วย ประกา...
- ดูก่อนคฤหบดี อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกันแล สำเหนียกด้วย ประกา...
- ดูก่อนคฤหบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้วเป็นต้นเป็นอารมณ์
- สติที่ไป, คือเป็นไปในสรีระที่นับว่ากาย เพราะเป็นความเจริญคือ...
- บทว่า อปายคมนีเย กาเม ความว่า เมื่อเจริญโสดาปัตติมรรค ย่อมเว...
- อนึ่ง ด้วยบทแรกกล่าวเพราะไม่มีทุจริต
- บทว่า ทุกฺขปฏิกูโล ได้แก่ ไม่ปรารถนาความทุกข์
- ตัณหาชื่อว่า นันทิราคะ เพราะเป็นความเพลิดเพลินด้วย เป็น ความ...
- ชื่อว่า ความแสวงหา เพราะฉุดคร่า
- ชื่อว่า วิสฏา เพราะอรรถว่า แผ่ไปในรูปเป็นนี้
- ชื่อว่า สันถวะ ด้วยความสามารถแห่งความเชยชิด
- ในบทเหล่านั้น พึงถือเอาเนื้อความของอาสาว่า ความหวัง
- ชื่อว่า อธรรมราคะ เพราะอรรถว่า ความกำหนัดในฐานะไม่ สม
- ชื่อว่า อาวรณะ เพราะอรรถว่า กั้นกุศลธรรมทั้งหลาย
- ชื่อว่า พฬิสะ เพราะอรรถว่า เหมือนเบ็ด ด้วยอรรถว่า กลืนยาก, เ...
- บทว่า วิสกฺกติ ได้แก่ ปกครอง คือ อดทน ก็คนที่กำหนัด แม้ถูกกร...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า วิสาลา วา ปน ได้แก่ ชื่อว่า ตัณหา ด้ว...
- ั้นอากาสานัญจายตนะเป็นที่สุด เบื้องบนมี สวรรค์ชั้นเนวสัญญานา...
- ภพที่ไม่ใช่สัญญาภพ ชื่อว่า อสัญญาภพ อสัญญาภพนั้น เป็น เอกเทศ...
- ธรรมารมณ์ที่พึงรู้ด้วยใจ ชื่อว่า วิญญาตัพพะ
- พระสารีบุตรเถระเมื่อแสดงฐานะความเป็นไปของสตินั้น กล่าวสติ- ป...
- ย, เป็นอันท่านแสดงการแยกฆนสัญญาด้วยสามารถแห่ง หมู่นั่นแลว่า ...
- ก็เนื้อความแม้นี้ในที่นี้ พึงทราบด้วยอาทิศัพท์ที่กล่าวไว้ว่า...
- ามอย่างนี้ว่า การพิจารณากายกล่าว คือหมู่แห่งผมเป็นต้นในกาย โ...
- ะสาวกผู้ปฏิบัติ ๓ อย่าง ท่านจึง กล่าวว่าสติปัฏฐาน ในที่นี้ว่...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ศาสดาในศาสนานี้แสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลาย เ...
- ความไม่ซูบซีดเพราะความยินร้ายและความยินดีทั้งหลาย และความ ล่...
- ี่พึงพิจารณา ว่า การพิจารณาเวทนาในเวทนาทั้งหลาย, การพิจารณาจ...
- กำหนดจิตด้วยจิตอีกดวงหนึ่ง, กำหนดธรรมทั้งหลายด้วยจิต อีกดวงห...
- สติ กำหนดธรรม ละอัตตสัญญาวิปลาส ย่อมสำเร็จได้ด้วยมรรค ดังนั้...
- บทว่า สติยา สมนฺนาคตตฺตา ได้แก่ เพราะความเป็นผู้มา คือ ไม่เส...
- ชื่อว่า ธารณตา เพราะความทรงจำการเล่าเรียนพระสูตร
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้ประเสริฐที่สุดของสัตว์ทั้งปวง
- พระพุทธเจ้า พระผู้ทรงเห็นพระนิพพาน ที่สุด แห่งความเกิดและควา...
- บทว่า อุปปนฺโน ได้แก่ เข้าถึงแล้ว
- คาถาที่ ๔ มีเนื้อความย่อดังต่อไปนี้ :- ผู้ใดย่อมปรารถนาไร่นา...
- บทว่า อามาย ทาสา ได้แก่ ทาสที่เกิดภายใน
- อาจารย์พวกหนึ่งพรรณนาไว้อย่างนี้ว่า ปรารถนา, ตามปรารถนา, ด้ว...
- บทว่า สหนฺติ ได้แก่ ย่ำยี คือยังการกระทบให้เกิดขึ้น
- ะ นั่นนั้น มีความค้ำจุนเป็น ลักษณะ หรือมีความประคองเป็น ลักษ...
- บทว่า หิริพลํ โอตฺตปฺปพลํ ความว่า ชื่อว่า หิริพละ เพราะ อรรถ...
- บุคคล พิจารณาชาติ อย่างนี้ก่อนว่า ชื่อว่า การกระทำบาป ไม่ใช่...
- ชื่อว่าโอตตัปปะมีสมุฏฐานภายนอก อย่างไร
- ปปะทั้งสองนั้น ย่อมปรากฏในการเว้น ขาดจากบาป, เหมือนอย่างบุคค...
- บุคคลบางคนยังโอตตัปปะซึ่งมีความเป็นผู้เห็นภัยของผู้กลัวความผ...
- บทว่า กณฺณโรโค ได้แก่ โรคหูข้างนอก
- บทว่า ปิตฺตสมุฏฺานา ความว่า มีดีเป็นสมุฏฐาน
- ชื่อว่า นิวรณ์ เพราะอรรถว่า กั้นกุศลธรรมทั้งหลาย
- ความเป็นแห่งคนฟุ้งซ่าน ชื่อว่า อุทธัจจะ อุทธัจจะนั้นมีความ ไ...
- โทสะ มีความประทุษร้าย เป็น ลักษณะ
- สาไถย มีการประกาศคุณของตนซึ่งไม่มีเป็น ลักษณะ , มีการ เปล่งถ...
- บทว่า สพฺเพ กิเลสา ความว่า อกุศลธรรมแม้ทั้งปวง ชื่อว่า กิเลส...
- บทว่า อนุโลมปฏิปทาย ได้แก่ ปฏิปทาที่ไม่ขัดขวาง, ไม่ใช่ ปฏิทา...
- บทว่า สติสมฺปชญฺสฺส ได้แก่ สติและสัมปชัญญะซึ่งเป็น อุปการะท...
- ในบทว่า จตุนฺนํ อิทฺธิปาทานํ นี้ มีวินิจฉัยว่า บรรดา ฉันทะ ว...
- ชื่อว่า โพชฌงค์ แม้เพราะเป็นองค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้, กล่...
- บทว่า อิเมสํ กุสลานํ ธมฺมานํ ได้แก่ กุศลธรรมอันเป็น โลกุตตระ...
- งหลาย ด้วย ความเจริญ แห่งสัญโญชน์เข้าถึงความเป็นอารมณ์ บทว่า...
- บทว่า อนตฺถชนโน ความว่า ชื่อว่ายังสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ให้ ...
- อีกอย่างหนึ่ง บทว่า อุปฺปชฺมานา อุปฺปชฺชนฺติ ความว่า ตั้งแต่...
- าราช ปุริสสฺส ธมฺมา อชฺฌตฺตํ อุปฺปชฺชมานา ท่านกล่าวด้วยสามาร...
- มีเนื้อความว่า สกุล ในข้อความนี้ว่า อกฺขิตฺโต อนูปกฏโ ชาติว...
- หากจะถามว่า ก็เพราะเหตุไร ชาติ นี้จึงเป็นทุกข์
- ความจริง สัตว์นี้เมื่อบังเกิดในครรภ์ของมารดา มิใช่บังเกิดใน ...
- อนึ่ง ทุกข์ย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น ด้วยการตัดและการผ่าเป็นต...
- บทว่า ชราทุกฺขํ ได้แก่ ชรา ๒ อย่าง คือ ลักษณะที่ปรุงแต่ง ๑ ค...
- เมื่อชีวิตยังเป็นไป ความแตกแห่งรูปธรรมและนามธรรม ชื่อว่า ขณิ...
- เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า :- ความโศกย่อมแทงหทัยของสัตว์ท...
- อาจารย์ พวกหนึ่งกล่าวว่า เป็นธรรมอย่างหนึ่งซึ่งเนื่องด้วยสัง...
- ทุกข์นั้น พึงถือเอาแต่พาลปัณฑิตสูตร
- บทว่า คพฺเภ ิติมูลกทุกฺขํ ได้แก่ ทุกข์กล้าที่กล่าวไว้โดยนัย...
- บทว่า อตฺตูปกฺกมทุกฺขํ ได้แก่ ทุกข์ที่มีแก่สัตว์ผู้ฆ่าตนด้วย...
- บทว่า าติพฺยสนทุกฺขํ ความว่า ความฉิบหายแห่งญาติทั้งหลาย ชื่...
- และบรรดาบทเหล่านี้ ๒ บทแรกไม่สำเร็จประโยชน์ ๓ บทหลัง สำเร็จป...
- บทว่า ตสฺมา ความว่า เพราะทุกข์มีชาติเป็นต้น ย่อมติดตาม บุคคล...
- บทว่า ธุวกาลํ ได้แก่ ตลอดกาลไม่ขาด
- อนึ่ง บทว่า สตตฺตา สโต ความว่า ชื่อว่าเป็นผู้มีสติเพราะ ความ...
- ในบทว่า กาโมฆํ เป็นต้น มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- ความกำหนัดที...
- บทว่า ภาริกํ ความว่า ชื่อว่า ภาริกะบรรทุกหนัก เพราะอรรถ ว่า ...
- บทว่า สจฺฉิกเรยฺย ความว่า พืชถูกต้องด้วยสามารถแห่งคุณแล้ว กร...
- บทว่า ปริญฺาปารคู ความว่า ชื่อว่า ผู้ถึงฝั่งโดยนัยที่กล่าวแ...
- บทว่า สพฺพธมฺมานํ ได้แก่ ธรรมทั้งปวงมีขันธ์ ๕ เป็นต้น
- สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ ท่านถือเอาด้วยบทที่ ๒
- บทว่า อภยปฺปตฺโต ความว่า ถึงที่ไม่มีภัยคือนิพพานได้ด้วยผล
- บทว่า สจฺฉิกตนิโรโธ ความว่า กระทำให้แจ้งซึ่งนิโรธ คือ นิพพาน...
- บทว่า เอสิกา ในบทว่า อพฺพุฬฺเหสิโก ได้แก่ ตัณหาซึ่งเป็น มูลแ...
- ยมรรคแล้วบรรลุผลสมาบัติซึ่งมีนิพพานเป็นอารมณ์ ของ พระขีณาสพผ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ละกามฉันทะ ละพ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้มีสติเป็นธรรม เครื่องรักษา...
- บทว่า อวย ในบทว่า สมวยสฏฺเสโน ได้แก่ ไม่หย่อน
- บทว่า เนว อาจินาติ ความว่า ไม่เพิ่มวิบากแห่งกุศลและ อกุศลเหล...
- บทว่า สมาธิกฺขนฺเธน ได้แก่ ด้วยสมาธิอันสัมปยุตด้วยสัมมา วายา...
- คนเช่นท่านนั้น เป็นผู้รู้แจ้งโลก เป็นผู้มีปัญญาดี เป็นมุนีที...
- บทว่า อนฺติมสมุสฺสเย ิโต ได้แก่ ตั้งอยู่ในร่างกาย คือใน สรี...
- นรชนเป็นผู้ข้องอยู่ในถ้ำ เป็นผู้อันกิเลสมาก ปิดบังไว้แล้ว นร...
- คำว่า ผู้อันกิเลสมากปิดบังไว้แล้ว คือผู้อันกิเลสเป็นอันมากปิ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า :- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูป ที่พึงร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า :- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้า ว่าความ...
- คำว่า หยั่งลงในที่หลง มีความว่า กามคุณ ๕ คือ รูปที่พึงรู้ แจ...
- จิตตวิเวกเป็นไฉน
- อมตนิพพาน เรียกว่า อุปธิวิเวก ได้แก่ธรรมเป็นที่ระงับ สังขารท...
- วัตถุกาม เป็นไฉน
- ดูก่อนกาม เราได้เห็นรากฐานของเจ้าแล้วเจ้าเกิด เพราะความดำริ ...
- นรชนเป็นผู้ข้องอยู่ในถ้ำ เป็นผู้อันกิเลสมากปิดบัง ไว้แล้ว นร...
- คำว่า ผู้ติดพันด้วยความแช่มชื่นในภพ คือ ความแช่มชื่นใน ภพอย่...
- ว่า สัตว์เหล่านั้น เป็นผู้หลุดพ้นได้ยาก และไม่ ยังบุคคลอื่นใ...
- คำว่า และไม่ยังบุคคลอื่นให้หลุดพ้น มีความว่า สัตว์เหล่านั้น ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า :- ความชั่วอันบุคคลกระทำด้วยตน บุค...
- คำว่า มุ่งหวังอยู่ในข้างหลังบ้างในข้างหน้าบ้าง มีความ ว่า อน...
- อีกอย่างหนึ่ง บุคคลย่อมยินดี มุ่งหวัง ถึงความปลื้มใจด้วยการ ...
- อีกอย่างหนึ่ง บุคคลย่อมตั้งจิตเพื่อจะได้อารมณ์ที่ยังไม่ได้ว่...
- คำว่า ปรารถนา ขวนขวาย หลงใหลอยู่ในกาม ทั้งหลาย มีความว่า กาม...
- แม้สัตว์เหล่าใด บริโภครูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ด้วย สามาร...
- คำว่า หลงใหล มีความว่า โดยมากเทวดาและมนุษย์ย่อมหลง หลงใหล หล...
- อีกอย่างหนึ่ง ความตระหนี่ขันธ์ก็ดี ความตระหนี่ธาตุก็ดี ความต...
- คำว่า ถึงทุกข์เข้าแล้ว ย่อมรำพันอยู่ มีความว่า คำว่า ถึงทุกข...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า :- สัตว์เหล่านั้น ปรารถนา ขวนขว...
- อธิปัญญาสิกขา เป็นไฉน ? ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีปัญญา ป...
- คำว่า พึงรู้กรรมอันไม่เสมออย่างใดอย่างหนึ่งในโลก ว่าเป็นกรรม...
- คำว่า นักปราชญ์ทั้งหลายได้กล่าวชีวิตนี้ว่าเป็นของ น้อย มีควา...
- ชีวิตน้อยเพราะตั้งอยู่น้อย อย่างนี้
- อนึ่ง เพราะเทียบชีวิตของเทวดาชั้นจาตุมมหาราชิกา ชีวิตมนุษย์ก...
- กว่า ธี ได้แก่ความรู้ ความรู้ทั่ว ความ เลือกเฟ้น ความเลือกเฟ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า :- เพราะฉะนั้นแล สัตว์ผู้เกิดมา...
- คำว่า หมู่สัตว์นี้ผู้ไปในตัณหาในภพทั้งหลาย มี ความว่า คำว่า ...
- คำว่า ยังไม่ปราศจากตัณหาในภพน้อยและภพใหญ่ มีความว่า ตัณหา คื...
- คำว่า ท่านทั้งหลายจงเห็นหมู่สัตว์ผู้ดิ้นรนอยู่ใน เพราะวัตถุไ...
- คำว่า ท่านทั้งหลายจงเห็นหมู่สัตว์ผู้ดิ้นรนอยู่ในเพราะวัตถุ ท...
- คำว่า นรชนเห็นโทษแม้นั้นแล้ว
- คำว่า ไม่ทำซึ่งตัณหาเกี่ยวข้องในภพทั้งหลาย มี ความว่า ในภพทั...
- คำว่า กำหนดรู้ผัสสะแล้วเป็นผู้ไม่ตามติดใจ มีความ ว่า ผัสสะ ไ...
- ตีรณปริญญา เป็นไฉน
- คำว่า กำหนดรู้ผัสสะแล้ว คือ กำหนดรู้ซึ่งผัสสะ ด้วยปริญญา ๓ น...
- ธีรชนติเตียนตนเพราะกระทำ และเพราะไม่กระทำ อย่างไร
- คำว่า ธีรชนย่อมไม่ติดในทิฏฐารมณ์และสุตารมณ์ มีความว่า ความติ...
- ญาตปริญญา เป็นไฉน
- คำว่า กำหนดรู้สัญญาแล้ว คือ กำหนดรู้สัญญา ด้วยปริญญา ๓ นี้ ค...
- โมเนยยธรรมทางใจ เป็นไฉน ? การละมโนทุจริต ๓ อย่าง ชื่อว่า โมเ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า :- บุคคลไม่เป็นมุนีด้วยความเป็นผู้...
- คำว่า เป็นผู้ถอนลูกศรเสียแล้ว ไม่ประมาท ประพฤติ อยู่ มีความว...
- คำว่า ย่อมไม่หวังโลกนี้และโลกหน้า มีความว่า ย่อม ไม่หวังโลกน...
- บทว่า ติฏํ ได้แก่ เมื่อตั้งอยู่ด้วยอำนาจราคะเป็นต้น
- ชื่อว่า ร่างกาย เพราะอรรถว่า ถูกกิเลสมีราคะเป็นต้นเผา ดุจใน ...
- อนึ่ง กายนี้อันกระดูกสามร้อยท่อนตั้งไว้ มีเอ็นเป็นเครื่องผูก...
- ชื่อว่า รัง เพราะเป็นที่เก็บ คือเป็นรังแห่งโรคเป็นต้น ดุจใน ...
- บทว่า นาคทนฺเต ได้แก่ ที่ไม้งอเช่นกับงาช้าง
- บทว่า วิกฺเขปคโต อุทฺธจฺจวเสน ความว่า เป็นผู้ถึง คือเข้า ถึง...
- บทว่า ปติฏฺิตํ ตตฺถ วิญฺาณํ วิรูฬฺหํ ความว่า ตั้งอยู่และ ง...
- บทว่า อวิชฺชาย อนฺธิกตา ความว่า อันอวิชชาคือความไม่รู้ ในฐาน...
- ชื่อว่า เสนาสนะ เพราะอรรถว่า เป็นที่นอนและที่นั่ง คำว่า เสนา...
- บทว่า รุกฺขมูลํ ความว่า ที่สงัดมีร่มเงาหนาทึบแห่งใดแห่งหนึ่ง...
- อยู่คล้ายที่เร้นที่เงื้อมเขา แม้เอาฟางใส่ข้างบนกอไม้พุ่มไม้ ...
- บทว่า นานตฺตสญฺาย ความว่า จิตย่อมสงัด คือว่างจากกา- มาวจรสั...
- บทว่า ปฏิฆสฺาย ได้แก่ สัญญาที่เกิดขึ้นด้วยการกระทบกัน ของว...
- ก็เพราะกามาวจรกุศลสัญญา ๘ อกุศลสัญญา ๑๒ กามาวจรกุศล วิปากสัญ...
- ก็ในบทว่า เนวสญฺานาสญฺายตนํ นี้มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ ฌานนั...
- บทว่า ตเทกฏฺเหิ จ ได้แก่ และที่ตั้งอยู่โดยความเป็นอันเดียว ...
- บทว่า สกทาคามิสฺส โอฬาริกา กามราคสญฺโชนา ความว่า สังโยชน์กล...
- บทว่า ตเทกฏฺเหิ จ ได้แก่ และจากกิเลสทั้งหลายที่ตั้งอยู่ร่วม...
- กิเลสทั้งหลายมีราคะเป็นต้น เกิดขึ้นแก่ผู้ใดย่อมทำผู้นั้นให้เ...
- บทว่า วิสงฺขารคตานํ ได้แก่ ผู้เข้าถึงนิพพานซึ่งปราศจากสังขาร...
- บทว่า ทุพฺพินิเวธยา ได้แก่ ไม่อาจเพื่อจะกระทำการแทงตลอด คือ ...
- บทว่า น หิ อญฺโมกฺขา ความว่า ไม่อาจที่จะยังบุคคลอื่น ให้หลุ...
- บทว่า สุขํ ได้แก่ สุขทางกายและทางใจ
- บทว่า ทุสฺสมุทฺธรา ความว่า ยากที่จะยกขึ้นไว้ข้างบน เหมือน ตก...
- บทว่า นตฺถญฺโ โกจิ ความว่า บุคคลอื่นใคร ๆ ที่ชื่อว่า สามารถ...
- บทว่า ติฏฺเตว นิพฺพานํ ความว่า อมตมหานิพพานก็ตั้งอยู่ นั่นแ...
- บทว่า นาราเธนฺติ ได้แก่ ไม่ถึงพร้อม, ความว่า ไม่ได้เฉพาะ
- บทว่า ยานิสฺส ตานิ ได้แก่ การหัวเราะ การเจรจา และการ เล่นเหล...
- เนื้อความของคาถานั้นว่า สัตว์เหล่านั้น เป็นผู้ปรารถนาในกามทั...
- บทว่า เอสนฺติ ได้แก่ หวังเฉพาะ
- ในบทว่า รูเป ปริเยสนฺติ เป็นต้น พึงทราบว่า ท่านกล่าวบท ปริเย...
- บทว่า กุลํ ได้แก่ กุลอุปัฏฐากบ้าง สกุลญาติบ้าง ภิกษุไม่ต้อง ...
- ก็ภิกษุใดไม่ให้ด้วยคิดว่าบุคคลนี้ ทำลายข้อธรรมซึ่งเป็นพระพุท...
- ก็บุคคลสรรเสริญคุณที่ควรสรรเสริญของตน ไม่สรรเสริญของผู้อื่น ...
- สมจริงดังที่ท่านกล่าวไว้ว่า :- คนตระหนี่นี้ความดำริชั่ว แม้ม...
- บทว่า ขนฺธมจฺฉริยมฺปิ มจฺฉริยํ ความว่า อุปบัติภพกล่าวคือ เบญ...
- อีกอย่างหนึ่ง คำที่ประกอบการแทงตลอดด้วยการกำหนดรู้ทุกขสัจ ชื...
- ก็ในบทที่เป็นอสาธารณะทั้งหลาย การทำสัตว์มีชีวิตให้ตกล่วงไป ช...
- การถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ให้ ชื่อว่า อทินฺนาทานํ , ท่...
- แต่โดยลักษณะ เจตนาก้าวล่วงอคมนียฐาน ที่เป็นไปทาง กายทวาร ด้ว...
- ส่วนในสตรีทั้งหลาย บุรุษอื่น ๆ ชื่อว่าเป็นอคมนียฐานของสตรี ๑...
- ในบทว่า ปิสุณวาจา เป็นต้น มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- บุคคลกล่า...
- เจตนาที่หยาบโดยส่วนเดียว ซึ่งตั้งขึ้นด้วยกายประโยคหรือวจี ปร...
- สัมผัปปลาปะนั้นมีองค์ ๒ คือความมุ่งกล่าวเรื่องไร้ประโยชน์ มี...
- สัตว์เหล่านั้นย่อมสงสัยด้วยสามารถแห่งรูปเป็นต้นว่า เราทั้งหล...
- เหตุใดท่านจึงกล่าวคำนี้ว่า ตสฺมา หิ สิกฺเขถ ฯ เป ฯ อาหุ ธีรา...
- ก็ศีลคือความสำรวมในพระปาติโมกข์ ท่านเรียกว่า อธิศีล
- กัมมัสสกตาญาณที่เป็นไปโดยนัยเป็นต้นว่า ทานที่ให้แล้วมีผล ยัญ...
- สารีบุตรเถระเมื่อจะแสดงสิกขาเป็นอย่าง ๆ จึงกล่าวว่า อธิศีลสิ...
- คำว่า วิหรติ นี้ เป็นคำแสดงความที่บุคคลนั้น มีความพร้อมเพรีย...
- การปฏิบัติเป็นลักษณะของศีล แม้ที่ขยายไปเป็น อเนกประการ เหมือ...
- สิกศีล , อีกอย่างหนึ่ง เจตนาในกรรมบถ ๗ ของผู้ละปาณาติบาตเป็น...
- บทว่า วชฺเชสุ ได้แก่ ในอกุศลธรรมทั้งหลาย
- มจริง ดังที่ตรัสไว้ว่า แน่ะขัตติยะ เพราะเหตุนั้นแหละ เธอจงชำ...
- ศีลนั้น ชื่อว่า สังยนะ ด้วยสามารถแห่งความสำรวม
- ก็ วัตถุกาม เหล่าใดที่ท่านกล่าวไว้ในที่นี้เป็นต้นว่า วัตถุกา...
- แต่ในฝ่ายกิเลสกาม กามฉันท์นั้น แลซึ่งมีประเภทไม่น้อย เป็นต้น...
- ความสงัดด้วยความข่มนิวรณ์ทั้ง ๕ เป็นอันท่านกล่าวแล้วด้วยบทว่...
- ก็พระสารีบุตรเถระแสดงองค์แห่งการละของปฐมฌานด้วยคำมีประ- มาณเ...
- อีกอย่างหนึ่ง เมื่อบุคคลใช้มือข้างหนึ่งจับภาชนะที่มีสนิมจับอ...
- บรรดาปีติ ๕ อย่างนั้น ขุททกาปีติ อาจทำพอให้ขนชูชันใน สรีระที...
- ปีติสงเคราะห์เข้าในสังขารขันธ์ สุขสงเคราะห์เข้าในเวทนาขันธ์
- ในวิปัสสนา มรรค ผล เหล่านั้น วิปัสสนา ชื่อว่า ลักขณู- ปนิชฌา...
- ก็อกุศลธรรมแม้เหล่าอื่น จะละได้ในขณะแห่งฌานก็จริง ถึง อย่างน...
- เพราะฉะนั้น ไม่พึงถือเอาว่า มีฌานอื่นที่ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล...
- ก็ในบทว่า ติวิธกลฺยาณํ ทสลกฺขณสมฺปนฺนํ นี้ ความที่ปฐม- ฌาน ม...
- ที่สุดมี ลักษณะ ๔ ชื่อว่า ความรื่นเริง เพราะอรรถว่า ไม่ล่วงธ...
- ก็เพราะไม่ต้องทำจิตที่บริสุทธิ์อย่างนี้ให้บริสุทธิ์อีก บุคคล...
- ในทุติยฌานนั้น พึงทราบว่า ธรรมแห่งปฐมฌานทั้งหมด ไม่มีใน ทุติ...
- ชื่อว่า เอโกทิ เพราะอรรถว่า เป็นธรรมเอกผุดขึ้น อธิบายว่า เป็...
- บทว่า อวิตกฺกํ อวิจารํ ความว่า ชื่อว่า ไม่มีวิตก เพราะอรรถว่...
- ในบทนั้น แม้ปฐมฌานเกิดแต่สมาธิที่เป็นสัม- ปยุตธรรมก็จริง
- ก็วิตกและวิจารเหล่านี้สงบแล้วในทุติยฌานนั้นแล ก็จริง ถึงอย่า...
- บรรดาอุเบกขาเหล่านั้น อุเบกขาที่มีภาวะปกติคือบริสุทธิ์ เป็น ...
- อุเบกขาที่เรียกกันว่าไม่ทุกข์ไม่สุข มาในบาลีอาคตสถานอย่างนี้...
- อุเบกขาเหล่านั้น โดยความก็เป็นอย่างเดียวกัน ฉันใด แม้สังขารุ...
- อุเปกขา โดยพิสดารมี ๑๐ คือ ตัตรมัชฌัตตุเปกขา พรหมวิหารุเปกขา...
- ยังมีอะไร ๆ ที่พึงทราบให้ยิ่งขึ้นไปอีกว่า ลูกโคที่ยังดื่มน้ำ...
- บัดนี้ จะวินิจฉัยในบทนี้ว่า ยนฺตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ อุเปกฺข ...
- บทว่า สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ความว่า เพราะละสุขทางก...
- อนึ่ง ความดับนั่นแหละมิใช่ความดับอย่างสมบูรณ์ในขณะแห่ง อุปจา...
- ด้วยว่า ปีติที่เป็นปัจจัยแก่สุขในตติยฌาน ดับโดยประการทั้งปวง...
- ส ปัจจัยเพื่อการ เข้าถึงเจโตวิมุตติที่เป็นอทุกขมสุข มี ๔ แล ...
- ด้วยบทนี้ ท่านแสดงตติยเวทนาซึ่งเป็นปฏิปักษ์ต่อทุกข์สุข ใน ฌา...
- สติเป็นต้นแม้ที่เกิดร่วมกัน ย่อมบริสุทธิ์ผุดผ่อง เพราะ ตัตร-...
- พระสารีบุตรเถระครั้นแสดงสัจจะทั้งหลายโดยย่ออย่างนี้แล้ว บัดน...
- ดูก่อนโคตมี ในพุทธ ทิฏฐินี้ ในพุทธขันตินี้ ในพุทธรุจินี้ ในพ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ชื่อว่า รุจิ ด้วยสามารถความชอบใจ, ชื่อว่า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุอยู่ปร...
- จริงอยู่ ธรรมวินัยนั้นแล ชื่อว่าเป็นศาสดา เพราะพระผู้
- บทว่า ิติปริตฺตตาย วา ได้แก่ เพราะฐิติขณะน้อยคือหน่อยหนึ่ง
- บทว่า น ชีวติ ความว่า กล่าวไม่ได้ว่าเป็นอยู่
- แม้รูปในอสัญญีสัตว์ ย่อมเป็นไปไม่พ้นกำลังกรรมเข้าไปสั่งสมไว้...
- บทที่เหลือ เช่นกับที่กล่าวแล้วนั่นแล, รวมทั้งในวิกัป ๓ เหล่า...
- บทว่า ติฏมานสฺส วา ได้แก่ หรือยังดำรงอยู่
- บทว่า อนิพฺพตฺเตน น ชาโต ความว่าไม่เกิดแล้ว ด้วยขันธ์ ที่เป็...
- บทว่า อนิธานคตา ภงฺคา ความว่า ขันธ์เหล่าใดแตกแล้วขันธ์ เหล่า...
- บทว่า ภงฺคา คจฺฉนฺติทสฺสนํ ความว่า แตกแล้วก็ไปสู่ความ ไม่ปรา...
- บัดนี้ พระเถระเมื่อจะแสดงเหตุให้มีกำลังทรามของธรรมเหล่านั้น ...
- อนวฏฺิตา ได้แก่ ไม่ตั้งลง คือไม่น้อมลงตั้งอยู่ บทว่า ปริปาต...
- บทว่า เต ปุเร มตา ความว่า ปัจจัยมีประการดังกล่าวแล้วนั้น เป็...
- บทว่า โถกํ ได้แก่ เหลือเวลาน้อย
- ชื่อว่า ดุสิต เพราะอรรถว่า ยินดีแล้ว ร่าเริงแล้ว
- บทว่า ธีรา ได้แก่ นักปราชญ์ ธีรา อีกบท ๑ ได้แก่ บัณฑิต
- สัปปายะ ของผู้ป่วยได้ทั้งหลาย ฉันใด ปัญญาก็ฉันนั้น เมื่อเกิด...
- บทว่า ภณนฺติ ได้แก่ หน่อยหนึ่ง เป็นไปชั่วขณะ
- บทว่า อวีตตณฺหา เส ได้แก่ ยังไม่ปราศจากตัณหา
- บทว่า ปญฺาจกฺขุนา ได้แก่ ด้วยปัญญาจักษุที่มาอย่างนี้ว่า ธรร...
- บทว่า สมฺผนฺทมานํ ได้แก่ ดิ้นรนบ่อย ๆ
- บทว่า กามภเว ได้แก่ ภพกามาพจร
- บทว่า อจฺจตฺตตณหา ความว่า ชื่อว่า มีตัณหายังไม่สละแล้ว เพราะ...
- บทว่า ตณฺหาสงฺขาเตน ได้แก่ ส่วนแห่งตัณหา
- ้อย่างไร ? ตัณหาที่เป็นไปในชวนวิถีในจักขุ ทวารเป็นต้นอย่างนี...
- บทว่า วีสติวตฺถุกา สกฺกายทิฏฺิ ความว่า ชื่อว่าสักกายทิฏฐิเพ...
- บทว่า ทิฏฺิคตํ ได้แก่ ความเป็นไปในทิฏฐิทั้งหลาย
- ชื่อว่า อภินิเวส ยึดมั่น เพราะอรรถว่าย่อมยึดมั่นว่าเที่ยงเป็...
- บทว่า ทฺวาสฏฺิทฺิคตานิ ได้แก่ ทิฏฐิ ๖๒ ที่มาในพรหม- ชาลสูต...
- บทว่า ผนฺทมาเน เป็นทุติยาวิภัตติ พหุวจนะ
- บทว่า ปหาย ได้แก่ ละแล้ว บทว่า ปฏินิสฺสชฺชิตฺวา ได้แก่ สละคื...
- ปริญฺาย ได้แก่ กำหนดรู้นามรูปแม้ทั้งสิ้น คือ ผัสสะมีจักขุสั...
- มหาบพิตร เหมือนมีแพะ ๒ ตัวต่อสู้กัน พึงเห็นจักษุเหมือนแพะ สั...
- เพราะความเป็นไปร่วมกันของธรรม ๓ อย่าง, ผัสสะมิใช่เพียงเป็นไป...
- นามรูปทุกะ ท่านกล่าวด้วยสามารถแห่งรูปธรรมและอรูปธรรม
- สัมผัสที่เป็นไปทางโสต ชื่อโสมสัมผัสสะ
- อธิวจนสัมผัสสะเป็นไปทางมโนทวาร ปฏิฆสัมผัสสะเป็นไปทาง ปัญจทวา...
- ผัสสะที่สัมปยุตด้วยกามาวจรจิต ๕๔ ดวง ชื่อว่า กามาวจร
- บทว่า เอวํ าตํ กตฺวา ได้แก่ ทำให้ปรากฏอย่างนี้, เมื่อรู้ ย่...
- ชื่อว่า โดยความเป็นอุบาทว์ เพราะนำมาซึ่งความฉิบหายมาก มาย ซึ...
- ชื่อว่า โดยความเป็นของไม่มีที่พึ่ง เพราะไม่มีความเป็นผู้กระท...
- ชื่อว่า โดยความเป็นของปราศจากความเจริญ เพราะปราศ- จากความเจร...
- บทว่า ปชหติ ความว่า นำออกจากสันดานของตน
- บทว่า าณคฺคินา ทฑฺโฒ ได้แก่ เผาแล้วด้วยไฟคือมรรค ญาณ
- บทว่า นิพฺพุโต ได้แก่ มีสภาวะดับแล้ว
- บทว่า น ลิมฺปติ ความว่า ไม่ติดในความเกิดของตน เหมือน รอยเขีย...
- ชื่อว่า สัญญา เพราะอรรถว่า จำอารมณ์ ชนิดสีเขียวเป็นต้นได้
- ก็สัญญาใดสัมปยุตด้วยญาณในที่นี้, สัญญานั้นย่อมเป็นไปตามญาณ น...
- สัญญาที่ปฏิสังยุตด้วยอวิหิงสา ชื่อ อวิหิงสาสัญญา อวิหิงสาสัญ...
- บทว่า สญฺชานนา ได้แก่ อาการที่รู้พร้อม
- พึงข้ามขึ้น ด้วยสามารถกาโมฆะ พึงข้ามพ้น ด้วยสามารถ ภโวฆะ, พึ...
- ความไม่หลงเป็นปัจจัยให้เป็นผู้มีอายุยืน
- บทว่า กายารมฺมเณ าณํ ได้แก่ ญาณในธรรมที่มีกายเป็น อารมณ์ ที...
- บทว่า โมเนยฺยสมฺปนฺนํ ความว่า ชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยธรรมที่ ...
- บทว่า อนาคารา ความว่า บรรพชิตทั้งหลาย ท่านเรียกว่า อนาคารมุน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่า ตถาคต เพราะเสด็จไปอย่าง นั้นเ...
- นึ่ง ความที่พระองค์บ่ายพระพักตร์ไปเบื้องทิศอุดร เป็นบุพนิมิต...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่า ตถาคต เพราะเสด็จไปอย่างนั้น เ...
- สัทธาพละมีการไม่หวั่นไหวในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความไม่เชื่อเ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่า ตถาคต เพราะตรัสรู้ธรรมที่แท้ ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่า ตถาคต เพราะทรงเห็นอารมณ์ ที่แ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่า ตถาคต เพราะมีพระวาจาที่แท้ จร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่า ตถาคต เพร
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครอบงำสรรพสัตว์ เบื้องบนถึงภวัคคพรหม เบ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่า ตถาคต เพราะ เสด็จไปด้วยกิริยา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย โลกตถาคตตรัสร...
- พระผู้เป็นนาถะพระองค์นั้น ชื่อว่าทรงไกลจากกิเลส และเป็นผู้ไม...
- เพราะพระโลกนาถพระองค์นี้ ย่อมควรซึ่งบูชาพิเศษ กับด้วยปัจจัยท...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นตรัสรู้โดยชอบและด้วย พระองค์เอง...
- ค์นั้น ตรัสรู้ คือตรัสรู้โดยสมควร ได้แก่ทรงแทง ตลอด โดยชอบแล...
- อธิบายว่า ก็เมื่อบุคคลกระทำอยู่ อย่างนี้ ถือเอาธรรมอันประเสร...
- ก็คำว่า เทวมนุสฺเสหิ ปูชิโต นี้เป็นคำชมเชยบุคคลนั้น ด้วยว่า ...
- บทว่า อโนลีนวุตฺติโก ความว่า เป็นผู้มีความประพฤติย่อหย่อน หา...
- บทว่า ปธานํ ได้แก่ ความเพียรอันสูงสุด
- คำว่า เดียรถีย์บางพวกมีใจชั่ว ย่อมติเตียนโดยแท้ มีความว่า เด...
- เพราะเหตุนั้น กิเลสเครื่องตรึงจิตจึงมิได้มีแก่มุนีใน ที่ไหน ...
- คำว่า พึงล่วงทิฏฐิของตนได้อย่างไรเล่า มีความว่า เดียรถีย์เหล...
- คำว่า บุคคลผู้ไปตามความพอใจตั้งมั่นแล้วในความ ชอบใจ มีความว่...
- คำว่า รู้อย่างใด ก็พึงกล่าวอย่างนั้น มีความว่า บุคคล รู้อย่า...
- เป็นศีลและเป็นวัตร เป็นไฉน ? ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มี ศ...
- พระมหาสัตว์ทรงประคองตั้งพระทัยว่า จิตของเราจักยังไม่หลุดพ้น ...
- ภิกษุประคองตั้งจิตว่า ในเที่ยงวันนี้แหละ
- คำว่า ผู้ฉลาดทั้งหลายเรียกชนนั้นว่า ไม่มีอริยธรรม มีความว่า ...
- ม ย่อมบอกศีลและวัตรของตน แก่ชนเหล่าอื่น ผู้ฉลาดทั้งหลายกล่าว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า :- ดูก่อนสภิยะ ผู้ใดควรแก่การชมเชย...
- คำว่า ผู้ฉลาดทั้งหลายกล่าวภิกษุนั้นว่านี้อริยธรรม มีความว่า ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า :- แต่ว่าภิกษุผู้สงบ ดับกิเลสใน...
- ทิฏฐิ ๖๒ ประการ เรียกว่า ทิฏฐิธรรม เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า ทิ...
- คำว่า อานิสงส์ที่เห็นอยู่ในตน มีความว่า บทว่า ยทตฺตนิ ตัดบทเ...
- สันติโดยส่วนเดียว เป็นไฉน
- ทิฏฐิธรรมทั้งหลายของเจ้าทิฏฐิใด เป็นธรรมที่ บุคคลนั้นกำหนดแล...
- คำว่า การถึงความตกลงในธรรมทั้งหลายแล้วถือ มั่น มีความว่า คำว...
- คำว่า ย่อมยึดถือธรรมบ้าง คือ นรชนย่อมถือ ย่อมยึดมั่น ย่อม ถื
- อีกอย่างหนึ่ง สัมมาทิฏฐิเป็นเครื่องกำจัด ล้าง ชำระ ซักฟอก ซึ...
- คำว่า ในภพน้อยและภพใหญ่ ได้แก่ ในภพน้อยและภพใหญ่ คือ ในกรรมว...
- คำว่า มานะ ได้แก่ ความถือตัวอย่าง คือ ความที่จิตใฝ่สูง
- ความถือตัว ๙ อย่าง คือ ความถือตัวว่าเราเป็นผู้ดีกว่าคนอื่น ค...
- คำว่า บุคคลผู้มีปัญญานั้นเป็นผู้ไม่มีกิเลสเครื่อง เข้าถึง จะ...
- บุคคลผู้ไม่มีกิเลสเครื่องเข้าถึง ย่อมเข้าถึงวาทะ ติเตียนในธร...
- คำว่า ใคร ๆ จะพึงกล่าวติเตียนบุคคลผู้ไม่มีกิเลส เครื่องเข้าถ...
- คำว่า เพราะทิฏฐิถือว่ามีตน ทิฏฐิถือว่าไม่มีตน ย่อมไม่มีแต่บุ...
- บุคคลผู้มีกิเลสเครื่องเข้าถึง ย่อมเข้าถึงวาทะติเตียน ในธรรมท...
- บทว่า วิรุทฺธมนา ความว่า มีใจอันกิเลสเหล่านั้นกั้นไว้ไม่ให้ ...
- บทว่า อุปวทนฺติ ความว่า ยังครหาให้เกิดขึ้น
- บทว่า โย วาทํ อุเปติ ความว่า บุคคลใดเข้าถึงคำติเตียน
- คาถานี้มีเนื้อความว่า ชนผู้เป็นเดียรถีย์มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า พ...
- บทว่า สกํ ขนฺตึ ได้แก่ ความอดกลั้นของตน
- บทว่า ปรมฺมรณา ได้แก่ ต่อจากตายไป ความว่าปรโลก
- บทว่า อโนมํ ความว่า เปลื้องโทษที่เลว กระทำให้ไม่ลามก
- พระผู้มีพระภาคเจ้ากราบทูลว่า ข้าแต
- บทว่า อตฺถิ วตฺตํ น สีลํ
- ผ้าชื่อว่า บังสุกุล เพราะอรรถว่า เป็นเหมือนเกลือกกลั้วด้วยฝุ...
- บทว่า ขลุ ในบทว่า ขลุปจฺฉาภตฺติกงฺคํ เป็นนิบาตลงใน อรรถปฏิเส...
- สมจริงดังที่ตรัสไว้ว่า บุคคลผู้ตั้งใจแน่วแน่นั้น ย่อมตั้งใจแ...
- บทว่า วิริเยน ได้แก่ ด้วยวิริยานุภาพแห่งญาณทางใจ
- บทว่า อาสเวหิ ได้แก่ จากอาสวะ ๔ มีกามาสวะเป็นต้น
- บทว่า อาหริสฺสามิ ได้แก่ จักนำมาใกล้จิตของเราด้วยศีล
- บทว่า ธเนน วา ความว่า ด้วยทรัพย์สมบัติบ้าง
- บทว่า ปมสฺส ฌานสฺส ลาภี เป็นต้น ท่านกล่าวด้วยสามารถ แสดงรูป...
- บทว่า ตมริยธมฺมํ กุสลา วทนฺติ ความว่า ผู้ฉลาดในขันธ์ เป็นต้น...
- สดงกิเลสทั้งหลายที่เหลือพระสารีบุตรเถระจึงกล่าวว่า ภิกษุนั้น...
- บทว่า ปทสํสคฺโค ได้แก่ ความเป็นอันเดียวกันของบททั้งหลาย
- บทว่า อารโต ความว่า แต่ที่ไกล
- บทว่า สงฺขตา ความว่า อันปัจจัยทั้งหลายมาประชุมกันกระทำ ท่านข...
- บทว่า ทิฏฺธมฺมิกญฺจ อานิสํสํ ความว่า อานิสงส์ซึ่งเป็นธรรม ป...
- บทว่า อลํ นาคตฺตาย วา ความว่า พอ คือควรเพื่อเป็น พญานาค
- ทว่า ปริสุชฺฌนฺติ ความว่า ถึงความสำเร็จแล้วหมดจดด้วย อาการทั...
- บททั้งหลายมีอาทิอย่างนี้ ปมชฺฌานํ สมาปนฺนสฺส นีวรณา สนฺตา โ...
- บทว่า ธมฺเมสุ นิจฺเฉยฺย สมุคฺคหีตํ มีอธิบายว่า ความถือมั่น ด...
- บทว่า วินิจฺฉินิตฺวา ความว่า ชี้ขาดด้วยวิธีต่าง ๆ ว่าเป็นอัต...
- บทว่า สีลํ อนภิสมฺภุณนฺโต ความว่า ไม่ยังศีลให้ถึงพร้อม
- บทว่า กึการณา ได้แก่ เพราะเหตุอะไร
- ฺเมหิ ความว่า พระอรหันต์ ดำรงอยู่ไกลจากกิเลสมีราคะเป็นต้น ย่...
- ชื่อว่า ความอำพราง เพราะอรรถว่า อำพรางโดยแสดงเป็น อย่างอื่น ...
- บทว่า ยา จิตฺตสฺส อุณฺณติ ความว่า ความยกจิตขึ้นสูง นี้ ชื่อว...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า มานํ ชเนติ ความว่า ยังความถือ ตัวให้เ...
- บทว่า อสฺมิมาโน ความว่า ความถือตัวที่เกิดขึ้นในเบญจขันธ์ว่า ...
- ในนิทเทสความถือตัว ๙ อย่าง มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ ความถือตัว ...
- ความถือตัวว่า เราเป็นผู้ดีกว่าคนชั้นเดียวกัน ย่อมเกิดขึ้นแก่...
- ความถือตัวว่าเราเป็นผู้ ดีกว่าคนดี ในที่นี้เป็นความถือตัวที่...
- บทว่า ธเนน วา ได้แก่ เพราะความเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทรัพย์ ความ...
- บุคคลผู้มีปัญญาละคือเว้นมายาและมานะ คือบุคคลผู้มีปัญญานั้นใด...
- บทว่า ธมฺเมสุ อุเปติ วาทํ ความว่า ย่อมเข้าถึงวาทะติเตียน ในธ...
- บทว่า รตฺโตติ วา ได้แก่ เป็นผู้กำหนัดด้วยราคะ
- สัทธัมมปัชโชติกา อรรถกถา มหานิทเทส อรรถกถาทุฏฐัฏฐกสุตตนิทเทส...
- คำว่า บุคคลเมื่อรู้เฉพาะอย่างนี้ รู้แล้วว่า ความ เห็นนี้เป็น...
- หากว่า ความหมดจดย่อมมีแก่นรชนด้วยความเห็น หรือว่านรชนนั้น ย่...
- คำว่า เพราะทิฏฐิย่อมบอกนรชนนั้นว่า เป็นผู้พูด อย่างนั้น มีคว...
- คำว่า พราหมณ์ มีความว่า บุคคลชื่อว่าเป็นพราหมณ์ เพราะลอยเสีย...
- สมณพราหมณ์เหล่านั้น ย่อมเชื่อถือการเห็นรูปเหล่าไหนว่า เป็น ม...
- สมณพราหมณ์เหล่านั้น ย่อมเชื่อถือการได้ยินเสียงเหล่าไหนว่า ไม...
- มีสมณพราหมณ์บางพวก ปรารถนาดูวามหมดจด ด้วยวัตร สมณ- พราหมณ์เห...
- คำว่า พราหมณ์ไม่กล่าวความหมดจดในอารมณ์ที่เห็น อารมณ์ที่ได้ยิ...
- น้อมใจไป ด้วยสามารถแห่งตัณหา ด้วยสามารถแห่ง ทิฏฐิ ความถือเป็...
- ำว่า ละต้น อาศัยหลัง มีความว่า สมณพราหมณ์ เหล่านั้น ละศาสดาต...
- คำว่า เหมือนลิงจับและละกิ่งไม้เบื้องหน้า ฉะนั้น มีความว่า สม...
- า เป็นผู้ข้องในสัญญา ย่อมดำเนินผิด ๆ ถูก ๆ มีความว่า จากศาสด...
- คำว่า ส่วนบุคคลผู้มีความรู้ รู้ธรรมด้วยความรู้ทั้งหลาย มี คว...
- ความว่า บุคคลผู้มีปัญญากว้างขวางดุจแผ่นดิน ย่อมไม่จากศาสดาต้...
- บุคคลผู้มีปัญญากว้างขวางดุจแผ่นดินนั้น เป็นผู้ กำจัดเสนาในธร...
- คลนั้นนั่นแหละ ผู้เห็นผู้ประพฤติ เปิดเผย มีความว่า ซึ่งบุคคล...
- บุคคลผู้มีปัญญากว้างขวางดุจแผ่นดินนั้น เป็นผู้ กำจัดเสนาในธร...
- คำว่า สัตบุรุษเหล่านั้นย่อมไม่กล่าวว่า เป็นความ หมดจดส่วนเดี...
- คำว่า ละ คือ สลัด หรือละกิเลสเป็นเครื่องผูกพันทั้งหลาย
- พระอรหันต์นั้นผู้ล่วงแดนแล้ว ลอยบาปแล้ว ทั้งรู้ ทั้งเห็นแล้ว...
- คำว่า ลอยบาปแล้ว ความว่า ชื่อว่าผู้ลอยบาปแล้ว เพราะเป็น ผู้ล...
- ากขาดแล้ว ทำให้ตั้งอยู่ไม่ได้ดังตาลยอดด้วน ทำให้ไม่มี ทำให้ไ...
- ในสุทธัฏฐกสูตรที่ ๔ พึงทราบเนื้อคว
- บทว่า อภิชานนฺโต ความว่า รู้โดยวิเศษ
- ชื่อว่า ยังมีราคะ เพราะอรรถว่า เป็นไปกับด้วยราคะ
- คาถาว่า พาเหตฺวา สพฺพปาปกานิ เป็นต้น มีความว่า บุคคล ใดลอยบา...
- บทว่า มงฺคลํ ปจฺเจนฺติ ความว่า ย่อมให้ตั้งไว้ซึ่งเหตุแห่งควา...
- บทว่า ริตฺตฆฏํ ความว่า หม้อเปล่า บทว่า นฏํ ความว่า การฟ้อนรำ...
- บทว่า กาณํ ความว่า คนตาบอดข้างเดียวและสองข้าง
- บทว่า สมฺณปนฺนกุสลํ ความว่า มีกุศลบริบูรณ์
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อนปุณณะ บุคคล บางคนในโลกนี้...
- บทว่า ปวึ อามสนฺติ ความว่า ย่อมถูกต้องแผ่นดินใหญ่ที่มี สัมภ...
- บทว่า คาหญฺชโห ความว่า ละความยึดถือที่สัมปยุตด้วยมานะว่า เรา...
- บทว่า อปรํ สตฺถารํ นิสฺสิตา ความว่า อาศัย คือ ติดแน่น ปฏิญญา...
- บทว่า สยํ สมาทาย ความว่า ถือของทีเดียว
- บทว่า อนฺตคโต ความว่า ถึงที่สุดชาติ ชรา และมรณะ
- บทว่า สพฺเพ สงฺขารา ความว่า ธรรมพร้อมด้วยปัจจัยทั้งปวง
- ในบทว่า อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา ผลมาอาศัยธรรมใดเกิด ฉะนั้น ธรร...
- กามาวจรกุศลจิต ๘ รูปาวจรกุศลจิต ๕ เป็นปุญญาภิสังขาร
- อีกอย่างหนึ่ง บุคคลนั้นไม่รู้ทุกข์ กล่าวคือ ผลบุญแม้เต็มไปด้...
- ในข้อนี้ท่านกล่าวว่า พวกเราถือเอาเนื้อความนี้ก่อนว่า อวิชชาเ...
- ศัตรูก็ตาม เป็นมิตรก็ตาม ที่คล้ายกัน ก็ตาม ไม่คล้ายกันก็ตาม ...
- ในข้อนั้นพึงมีคำถามว่า ก็ข้อว่า วิญญาณซึ่งมีประการดังกล่าวแล...
- ส่วนที่ 501
- ในปฏิสนธิขณะของคัพภเสยยกสัตว์ที่ไม่มีภาวะ และของเหล่าสัตว์ผู...
- ก็ในการแสดงความเป็นไปแห่งรูปในที่ทั้งปวงที่เป็นไป ย่อมปรากฏ ...
- บทว่า สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส ความว่า :- ผัสสะอย่างย่อมี ๖ เท่านั...
- ด้วยว่าความต่างกันมีเลวและประณีตเป็นต้นของเหล่า สัตว์ตั้งร้อ...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อวิชฺชานโรธา ความว่า เพราะดับ อย่างไม...
- ปัญญาใหญ่เป็นไฉน
- ปัญญาเป็นเครื่องรื่นเริงเป็นไฉน
- ส่วนที่ 509
- ชื่อว่า ปัญญาไว เพราะอรรถว่า ตรึกตรอง พิจารณา ไตร่ตรอง คือทำ...
- ชื่อว่า ปัญญาคมกล้า เพราะอรรถว่า เป็นเครื่องบรรลุ คือทำ ให้แ...
- บทว่า เกนีธ โลกสฺมึ วิกปฺปเยยฺย ความว่า ใคร ๆ ในโลก นี้พึงกำ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นทรงแสดงกองทัพ ๑๐ อย่างนี้ อย่างนี้แล้...
- บทว่า ตานิ ฉทนานิ ความว่า เครื่องปิดบังคือ กิเลสมีตัณหา เป็น...
- บทว่า สสฺสตวาทํ ความว่า ไม่กล่าว คือไม่พูดว่า เที่ยง ยั่งยืน...
- บทว่า อตฺตโน ทิฏฺิ ความว่า ทิฏฐิที่ตนถือคือลูบคลำ
- ชื่อว่า พยาบาท เพราะอรรถว่า เป็นเครื่องที่จิตถึงความพินาศ คื...
- อนึ่ง พระอรหันต์นั้น ชื่อว่ามิได้มีความกำหนัดในกามคุณเป็นที่...
- ในอภิสมยกถา คัมภีร์ปฏิสัมภิทามรรค ท่านถามก่อนว่า ละกิเลส ที่...
- ในคัมภีร์กถาวัตถุ ท่านปฏิเสธวาทะทั้งหมดว่า อนุสัยเป็นอัพยากฤ...
- ปฏิฆานุสัย กล่าวไว้ในจิตที่สหรคตด้วยโทมนัส ด้วยสามารถแห่ง สห...
- บทว่า มํสจกฺขุนา วา ได้แก่ด้วยจักษุปกติ (ตาธรรมดา) บทว่า ทิพ...
- หญ่ สูงสุด บวร คือย่อม ให้บังเกิด บังเกิดเฉพาะว่า พระศาสดานี...
- คำว่า เพราะฉะนั้น ชันตุชนนั้นย่อมเป็นผู้ไม่ล่วง เลยวิวาททั้ง...
- อานิสงส์ในทิฏฐิมีในชาตินี้ เป็นไฉน
- อานิสงส์ไม่ในความหมดจดด้วย อารมณ์ที่ทราบ มีในชาตินี้เป็นไฉน
- นรชนย่อมเห็นอานิสงส์ใดในทิฏฐิของตนก็ดี ใน อารมณ์ที่เห็นก็ดี ...
- คำว่า เพราะฉะนั้นแหละ ภิกษุที่ไม่พึงอาศัยรูป ที่เห็น เสียงที...
- คำว่า ไม่พึงนำเข้าไปซึ่งตนว่า เสมอเขา มีความว่า ไม่พึงนำไปซึ...
- คำว่า ละตนแล้ว ไม่ถือมั่น มีความว่า คำว่า ละตน แล้ว ได้แก่ ล...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า :- นรชนนั้นละตนแล้ว ไม่
- คำว่า เพื่อภพน้อยภพใหญ่ ได้แก่ เพื่อภพน้อยภพใหญ่ คือ เพื่อกร...
- คำว่า พระอรหันตขีณาสพนั้น ย่อมไม่มีเครื่องอยู่ อะไร ๆ มีความ...
- คำว่า ย่อมไม่สังการถึงความตกลงในธรรมทั้งหลาย แล้วถือมั่น มีค...
- ว่าด้วยอรหันต์ได้ชื่อว่าพราหมณ์ คำว่า ทิฏฐิที่สัญญาให้เกิดขึ...
- คำว่า ใคร ๆ ในโลกนี้ พึงกำหนด
- ทิฏฐิที่สัญญาให้เกิดขึ้นแม้เล็กน้อย ที่สัญญากำหนด แล้วในรูปท...
- ความกำหนดด้วยทิฏฐิเป็นไฉน
- ฐิทั้งหลายอันพระอรหันต์ เหล่านั้นไม่ปรารถนาเฉพาะแล้ว มีความว...
- ่อมเป็นผู้ถึงฝั่งไม่กลับมาเป็นผู้คงที่ มีความ ว่า อมตนิพพาน ...
- พระอรหันต์ชื่อว่า เป็นผู้คงที่ ในอิฏฐารมณ์และอนิฏฐารมณ์ อย่า...
- พระอรหันต์ชื่อว่า เป็นผู้คงที่ เพราะอรรถว่าข้ามแล้ว อย่างไร
- ในปรมัฏฐกสูตรที่ ๕ มีวินิจฉัยดังต
- บทว่า อาคาริกา วา ได้แก่ พวกเจ้าของเรือน
- บทว่า ยํทิฏฺิโก สตฺถา ความว่า เป็นผู้มีลัทธิอย่างใด คือเป็น...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า มคฺคกุสลา ได้แก่ ฉลาด ในมรรค ๔
- บทว่า อฏสมาปตฺติาเณน วา ความว่า ด้วยปัญญาอันสัมปยุต ด้วยสม...
- บรรดาคาถา ๓ คาถานั้น คาถาแรกมีเนื้อความดังต่อไปนี้ :- บทว่า ...
- บทว่า ทุติโย อนฺโต ความว่า เป็นส่วนที่ ๒
- าถาที่ ๓ มีเนื้อความดังต่อไปนี้ :- บทว่า ธมฺมาปิ เตสํ น ปฏิจ...
- อันใดชื่อว่าทิฏฐิ เพราะอรรถว่าเห็นไม่แน่นอน อันนั้นแหละชื่อว...
- บทว่า อญฺํ ชีวํ อญฺํ สรีรํ ความว่า ชีพเป็นอย่างหนึ่ง ขันธป...
- ลกมี ที่สุด ของผู้ได้กสิณเล็กน้อย ผู้เข้ากสิณเพียงกระด้งหรือ...
- ทิฏฐิที่ ๓ ชื่อว่า เอกัจจสัสสต เพราะยึดถือว่า มีอยู่ก็มี ไม่...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ลาเภปิ ความว่า แม้ในการได้ ปัจจัย ๔
- สัทธัมมปัชโชติกา อรรถกถาขุททกนิกาฯ มหานิทเทส อรรถกถาปรมัฏฐกส...
- เทวดาเหล่าใดย่อมตั้งอยู่ตลอดแปดหมื่นสี่พันกัป แม้เทวดา เหล่า...
- ชีวิตน้อยเพราะมีกิจน้อยอย่างไร
- อนึ่ง เพราะเทียบชีวิตของพวกเทวดาชั้นจาตุมหาราช ชีวิตของพวก ม...
- เพราะฉะนั้นจึงชื่อว่า ชีวิตนี้น้อยหนอ
- คำว่า มนุษย์ผู้นั้นย่อมตายเพราะชราโดยแท้แล มีความว่า เมื่อใด...
- ชีวิตนี้มีน้อยหนอ มนุษย์ย่อมตายภายในร้อยปี แม้หากว่ามนุษย์ใด...
- คำว่า ความยึดถือทั้งหลายเป็นของเที่ยง มิได้มีเลย มีความว่า ค...
- ความยึดถือ เป็นของเที่ยงยั่งยืน มั่นคง ไม่มีความแปรปรวนไป เป...
- ชนทั้งหลายย่อมเศร้าโศกในเพราะวัตถุที่ถือว่าของ เรา ความยึดถื...
- เพราะฉะนั้นจึงชื่อว่า เบญจขันธ์นั้นอันบุรุษนั้นย่อมละไปแม้เพ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่าใดเป็นผู้คดโกง กระด้าง พูดพล่อ...
- บุรุษย่อมสำคัญเบญจขันธ์ใดว่า นี้ของเรา เบญจ- ขันธ์นั้นอันบุร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า :- บุรุษตื่นแล้ว ย่อมไม่เห็นสิ่...
- คำว่า ยังเหลือแต่ชื่อเท่านั้น ที่พูดถึงกันอยู่ มีความ ว่า รู...
- คำว่า ความโศก ได้แก่ ความโศก กิริยาที่เศร้าโศก ความเป็น ผู้เ...
- คำว่า ความยึดถือว่าของเรา ได้แก่ ความยึดถือว่าของเรา ๒ อย่าง...
- คำว่า เพราะฉะนั้น มุนีทั้งหลายผู้เห็นความปลอด โปร่งละซึ่งควา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า
- คำว่า ผู้เห็นความปลอดโปร่ง มีความว่า อมตนิพพาน เรียกว่า ความ...
- คำว่า ผู้คบที่นั่งอันสงัด มีความว่า ที่เป็นที่นั่ง เรียกว่า ...
- อนภินิพพัตติสามัคคีเป็นไฉน
- นะ ๑๒ คือ จักขุ - รูป, หู - เสียง, จมูก - กลิ่น, ลิ้น - รส, ...
- คำว่า ไม่ทำสัตตสังขารว่าเป็นที่รัก และไม่ทำสัตต สังขารว่าเป็...
- คำว่า ไม่ทำสัตตสังขารว่าเป็นที่รัก และไม่ทำสัตตสังขาร ว่าเป็...
- ะหนี่ที่อยู่ ๑ ความตระหนี่สกุล ๑ ความตระหนี่ลาภ ๑ ความตระหนี...
- มุนีไม่อาศัยแล้วในสิ่งทั้งปวง ไม่ทำสัตตสังขารว่า เป็นที่รัก ...
- คำว่า ติด ได้แก่ ความติด ๒ อย่าง คือความติดด้วยตัณหา ๑ ความ ...
- อีกอย่างหนึ่ง สัมมาทิฏฐิ เป็นเครื่องกำจัด ล้าง ชำระ ซักฟอกซึ...
- คำว่า พระอรหันต์ผู้มีปัญญาเป็นเครื่องกำจัด ย่อมไม่สำคัญ ในรู...
- เพราะฉะนั้นจึงชื่อว่า พระอรหันต์ผู้มีปัญญาเป็นเครื่องกำจัด ย...
- พระอรหันต์ผู้มีปัญญาเป็นเครื่องกำจัด ย่อมไม่ สำคัญในรูปที่เห...
- บทว่า อนฺตรธายติ ความว่า ถึงการเห็นไม่ได้
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงหมายตรัสไ
- บทว่า อฑฺฒมาสิโกปิ ความว่า ชื่อว่า อัทฒมาสกะ เพราะ อรรถว่ามี...
- บทว่า นตฺถิ มรณมฺหา โมกฺโข ความว่า อุบายเป็นเครื่อง พ้นจากคว...
- บทว่า เตสํ มจฺจุปเรตานํ ความว่า คนเหล่านั้นอันมัจจุแวด ล้อมแ...
- บทว่า กิลมนฺติ ความว่า ถึงความลำบากด้วยกาย
- บทว่า วินาภาโว ความว่า ความพลัดพรากเพราะความตาย
- บทว่า สตฺตนิกายา ความว่า จากหมู่แห่งสัตว์ทั้งหลาย อธิบาย ว่า...
- ส่วนคำว่า นายบุษตาย นายดิษตาย เป็นเพียงโวหารเท่านั้น แต่ โดย...
- บทว่า ตณุหามญฺนาย มญฺติ ความว่า ย่อมสำคัญ คือการทำ ความนับ...
- บทว่า เย จกฺขุวิญฺาณาภิสมฺภูตา ความว่า รูปที่ทราบกันได้ ด้ว...
- บทว่า อญฺตรญฺตเรน ความว่า อันความเสื่อมแห่งมิตรและ อำมาตย์...
- ในปริเทวนิทเทสมิวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- ชื่อว่า อาเทวะ เพราะ ...
- บทว่า ปฏิลีนจรา วุจฺจนฺติ ความว่า เรียกว่า ผู้ประพฤติโดย เอื...
- บทว่า ภิกฺขุโน ได้แก่ ภิกษุผู้เป็นกัลยาณปุถุชนบ้าง ภิกษุผู้เ...
- บทว่า ตฏฏิกา ได้แก่ เสื่อที่ทอด้วยใบตาลเป็นต้น
- บทว่า อนภินิพฺพตฺติสามคฺคี ได้แก่ ประชุมแห่งพระอรหันต์ ทั้งห...
- ในบทว่า โอนตฺตํ วา นี้ ความพร่อง ชื่อว่าโอนัตตะ อธิบายว่า คว...
- บรรดาคาถา ๓ คาถาเหล่านั้น คาถาแรกมีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- บท...
- บทว่า อุทกเถโว ได้แก่ หยดแห่งน้ำ ปาฐะว่า อุทกตฺเถวโก ดังนี้ก...
- บทว่า ธุตํ เป็นกัตตุสาธนะ กำจัดด้วยโสดาปัตติมรรค
- บทว่า ทิฏฺสฺมึ น มญฺติ ความว่า เมื่อไม่สำคัญตนในรูป โดยนัย...
- บทว่า สุตํ ความว่า ได้ยินดีด้วยมังสโสตก็ตาม ได้ยินด้วยทิพโสต...
- สัทธัมมปัชโชติกา อรรถกถา มหานิทเทส อรรถกถา ชราสุตตนิทเทส จบ ...
- คำว่า ของบุคคลผู้ประกอบเนือง ๆ ในเมถุนธรรม ได้แก่ ของบุคคลผู...
- คำว่า มาริสะ เป็นคำกล่าวด้วยความรัก เป็นคำกล่าวด้วยความ เคาร...
- อุปธิวิเวกเป็นไฉน
- เพราะเหตุไรจึงเรียกเมถุนธรรม ? เพราะเป็นธรรมของตนทั้งสอง ผู้...
- นหนาม ทำสายกิเลส และเพราะอรรถว่า ทรงจำแนก ทรงจำแนกวิเศษ ทรง ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีส่วนแห่งสัญญาภาวนา ๑๐ กสิณ- สมาบัติ ๑...
- มปฏิบัติ สมควร ความปฏิบัติไม่เป็นข้าศึก ความปฏิบัติเป็นไปตาม...
- บุคคลใดเป็นผู้เดียวเที่ยวไปในเบื้องต้น ย่อมซ่อง เสพเมถุนธรรม...
- คำว่า บุคคลใด ย่อมซ่องเสพเมถุนธรรม มีความว่า ชื่อว่าเมถุนธรร...
- คำว่า ในโลก ได้แก่ ในอบายโลก ฯลฯ มนุษยโลก เพราะ ฉะนั้น จึงชื...
- บุคคลใดเป็นผู้เดียวเที่ยวไปในเบื้องต้น ย่อมซ่อง เสพเมถุนธรรม...
- ก่อนของภิกษุนั้นย่อมเสื่อมไป มีความว่า สมัยต่อมา เมื่อภิกษุน...
- อธิจิตตสิกขาเป็นไฉน ? ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดจากกาม สงัดจาก ...
- คำว่า ภิกษุเห็นความเสื่อมแม้นั้นแล้ว พึงศึกษาเพื่อละ เมถุนธร...
- คำว่า ได้ยินเสียงติเตียนของชนเหล่าอื่นแล้ว ย่อม เป็นผู้เก้อเ...
- ภิกษุนั้น ถึงพร้อมด้วยความดำริ ย่อมซบเซา เหมือนคนกำพร้า ได้ย...
- คำว่า การกล่าวเท็จทั้งรู้อยู่นั้น เป็นเครื่องผูกพัน ภิกษุนั้...
- ุเป็นที่เลื่องลือว่าเป็นบัณฑิต อธิษฐานความ ประพฤติผู้เดียว แ...
- คำว่า แม้ภายหลังประกอบในเมถุนธรรม มีความว่า ชื่อว่าเมถุนธรรม...
- ุเป็นที่เลื่องลือว่าเป็นบัณฑิต อธิษฐานความ ประพฤติผู้เดียว แ...
- คำว่า พึงทำความประพฤติผู้เดียวให้มั่นคง มีความ ว่าพึงทำความป...
- คำว่า ไม่พึงเสพเมถุนธรรม มีความว่า ชื่อว่าเมถุน- ธรรม ได้แก่...
- คำว่า บุคคลพึงศึกษาวิเวกนั่นเทียว ความว่าพึงศึกษา พึง ประพฤต...
- บุคคลพึงศึกษาวิเวกนั่นเทียว เพราะความประพฤติ วิเวกนั้น เป็นก...
- คำว่า ไม่มีอาลัยในกามทั้งหลาย มีความว่า คำว่า กาม ได้แก่ กาม...
- ในติสสเมตเตยยสูตรที่ ๗ มีวินิจฉัยดังต
- ดี ความยึดถือก็ดี ความลูบคลำก็ดี ความถูกต้องก็ดี ความกระทบ ก...
- านั้น พึงเปลี่ยนบท โย โส ประกอบเป็น ยํ ตํ ความว่า อันใดชั่วห...
- บทว่า อุภินฺนํ สทิสานํ ความว่า ทั้ง ๒ คนมีกิเลสพอกัน
- บทว่า ตทาธิปเตยฺยสฺส ความว่า กระทำเมถุนธรรมนั้นให้เป็น ใหญ่เ...
- บทว่า เอตํ ตสฺมึ อนาริยํ ความว่า นี้คือมิจฉาปฏิปทา เป็น ธรรม...
- ก็พระนามว่า ภควา นี้เป็น เนมิตตกนาม พระนางสิริมหามายา ก็มิได...
- การเปลี่ยนอักษรที่มีอยู่ โดยเอาข้างหน้าไว้ข้างหลังดุจเมื่อคว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีภาคยะที่ถึงฝั่ง
- พระผู้มีพระภาคเจ้านั้น ทรงหักราคะ โทสะ โมหะ ได้แล้ว ทรงหาอาส...
- อนึ่ง เพราะเหตุที่พระองค์ทรงแจก คือจำแนก เปิดเผย มีอธิบาย ว่...
- ว อักษร จาก วนฺต ศัพท์ ทำให้เป็นทีฆะแล้วถวาย พระนามว่า ภควา ...
- บทว่า ภาวิตกาโย ความว่า มีพระกายอันเจริญแล้ว แม้ในบท นอกนี้ก...
- บทว่า ธมฺมรสสฺส ได้แก่ ธรรมรสกล่าวคือความถึงพร้อมแห่งเหตุ สม...
- า ทสนฺนํ สญฺาภาวนานํ ได้แก่ สัญญาภาวนา ๑๐ มี อนิจจสัญญาเป็น...
- สติปัฏฐาน เป็นต้น ท่านกล่าวด้วยสามารถแห่ง โพธิปักขิยธรรม ๓๗ ...
- บทว่า ยทิทํ ภควา ความว่า บัญญัติว่า ภควา นี้
- บทว่า อพฺภูตธมฺมํ ความว่า พระสูตรที่ปฏิสังยุตด้วยอัพภ
- บทว่า สมฺมาปฏิปทา เป็นต้น มีนัยดังกล่าวแล้วนั่นแล
- บทว่า ปพฺพชฺชาสงฺขาเตน ความว่า ด้วยส่วนบรรพชาก็ตาม คือด้วยกา...
- บทว่า อการิตํ ความว่า ไม่ได้รับการศึกษากิริยาที่ศึกษาดีแล้ว
- บทว่า มนุสฺสโลเก อตฺตานํ ภญฺชติ ความว่า ย่อมทำลาย ด้วยสามารถ...
- ในบทว่า ปุถุ สตฺถารานํ มุขุลฺโลกิกา นี้มีเนื้อความของคำว่า ช...
- พระพุทธเจ้าผู้เผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ ตรัสปุถุชน ๒ จำพวก คืออัน...
- บทว่า วิปฺปลุชฺชติ ความว่า ย่อมทำลาย
- บทว่า โมมูโห วิย ความว่า เหมือนคนลุ่มหลง
- บทว่า ตีณิ สตฺถามิ ได้แก่ เครื่องตัด ๓ อย่าง กายทุจริตทั้ง ห...
- บทว่า ยทิทํ สมฺปชานมุสาวาโท ความว่า การกล่าวเท็จทั้งรู้ อยู่...
- บทว่า อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา ความว่า เพราะเหตุแห่ง อวัยวะมีมื...
- ในข้อนี้ท่านแสดงเนื้อความไว้แล้วก็จริง ถึงอย่างนั้น ก็ยังมีเ...
- กาลอันเป็นส่วนเบื้องต้นแลเป็นประมาณ เมื่อกาล อันเป็นส่วนเบื้...
- บทว่า วินิธาย ทิฏึ ในที่นี้ ท่านกล่าวด้วยสามารถแห่งการ ปิดบ...
- บทว่า สงฺขมุณฺฑิกํ ได้แก่ กรรมกรณ์แบบทำให้เกลี้ยงเหมือน สังข...
- บทว่า เอเณยฺยกํ ได้แก่ กรรมกรณ์แนบเนื้อทราย เมื่อกระทำ กรรมก...
- บทว่า สุนเขหิปิ ความว่า ให้สุนัขที่หิวเพราะไม่ให้อาหารมา ๒ -...
- บทว่า มรุกนฺตารํ คจฺฉาติ ความว่า เดินทางทะเลทรายโดยใช้ ดาวเป...
- บทว่า คเวสนฺโต น วินฺทติ อลาภมูลกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเ...
- บทว่า น เตน เสฏฺโ มญฺเถ ความว่า ไม่พึงสำคัญตนว่า เราเป็นผู...
- บทว่า ถทฺโธ ได้แก่ ไม่อ่อนโยน
- ส่วนตามลำดับมรรค พึงทราบดังต่อไปนี้ มุนีเป็นผู้ว่างจากกิเลส ...
- ข้ามขึ้นโดยโสดาปัตติมรรค, ข้ามพ้นด้วยสกทาคามิมรรค, ก้าวล่วง ...
- สัทธัมมปัชโชติกา อรรถกถามหานิทเทส อรรถกถาติสสเมตเตยยสุตตนิทเ...
- คำว่า ไม่กล่าวความหมดจดวิเศษในธรรมเหล่าอื่น มีความว่า สมณพรา...
- คำว่า สมณพราหมณ์เป็นอันมากเป็นผู้ตั้งมั่นใน สัจจะเฉพาะอย่าง ...
- คำว่า เป็นคู่ปรับ ย่อมมุ่งกันและกันว่าเป็นพาล มีความว่า คำว่...
- คำว่า เป็นผู้ใคร่ความสรรเสริญ กล่าวว่าตนเป็น คนฉลาด มีความว่...
- คำว่า เมื่ออยากได้ความสรรเสริญ ย่อมเป็นผู้ลังเล ใจ มีความว่า...
- คำว่า ย่อมขัดเคืองเพราะความติเตียน ย่อมเป็นผู้ แสวงหาช่องทาง...
- คำว่า ชนผู้พิจารณาปัญหา
- คำว่า ทอดถอนใจอยู่ว่า เขาล่วงเลยเรา มีความว่า ทอดถอน อยู่ว่า...
- คำว่า ความยินดีและความยินร้าย ย่อมมีในเพราะ ความวิวาทเหล่านั...
- คำว่า เพราะประโยชน์อื่นจากการได้ความสรรเสริญ ย่อมไม่มี มีควา...
- คำว่า กล่าววาทะในท่ามกลางบริษัท มีความว่า กล่าวบอก พูด แสดง ...
- ก็หรือว่า บุคคลกล่าววาทะในท่ามกลางบริษัท ย่อมได้รับสรรเสริญใ...
- ความเฟื่องฟูเป็นพื้นย่ำยีแห่งบุคคลนั้น บุคคลนั้น ย่อมกล่าวถื...
- คำว่า ดูก่อนท่านผู้กล้า เจ้าทิฏฐิอยู่ที่ใด ท่านจงไป เสียจากท...
- ชนเหล่าใดถือทิฏฐิแล้ว ย่อมวิวาทกัน และย่อม กล่าวว่า สิ่งนี้เ...
- คำว่า ท่านจงกล่าวกับชนเหล่านั้น เพราะกิเลสที่ ทำความขัดขวางก...
- ก็ชนเหล่าใดถือทิฏฐิแล้ว ย่อมวิวาทกัน และย่อม กล่าวว่า สิ่งนี...
- คำว่า เหล่าใด ได้แก่ พระอรหันตขีณาสพ
- ก็พระอรหันตขีณาสพเหล่าใด กำจัดเสนาแล้ว ไม่ กระทบทิฏฐิด้วยทิฏ...
- ปนี้ ปัญญา เรียกว่า โธนา ได้แก่ ความรู้ ความรู้ทั่ว ฯลฯ ความ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ทรงทำมรรคที่ยังไม่เกิดขึ้น ให้...
- เจ้าทิฏฐิเหล่านั้นย่อมกล่าวว่า ความหมดจดในธรรมนี้เท่านั้น หม...
- บทว่า ปณฺฑิตวาทา ความว่า กล่าวอย่างนี้ว่า พวกเราเป็น บัณฑิต
- บทว่า วาทตฺถิกา ความว่า มีความต้องการด้วยวาทะ
- บทว่า รนฺธเมสิ ความว่า แสวงหาความผิดของผู้อื่นนั่นแล
- บทว่า พฺยญฺชนนฺเต ทุโรปิตํ ความว่า ท่านตั้งพยัญชนะไม่ดี
- บทว่า อปรนฺธเมสี ความว่า นำคุณออก แล้วแสวงหาโทษเท่า นั้น
- บทว่า ปุน ภญฺชิสฺสามิ ความว่า จักทำลายอีก
- บทว่า อนวชฺโช วา ความว่า ประโยชน์ที่ปราศจากโทษ เหมือน ในประโ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะ ไม่ทรงรับวาทะของปริพาชกนั้น จึงตรั...
- บทว่า อุคฺคชฺชนฺโต ความว่า กระทำการโห่ร้อง
- บทว่า สหิตมฺเม ความว่า คำของเราประกอบด้วยประโยชน์
- บทว่า น หิ ตฺวํ สกฺขสิ สมฺปยาตเว ความว่า ท่านจักไม่อาจ เพื่อ...
- ก็ มโน ศัพท์ในที่นี้ว่า มนะ มนายตนะ ท่านกล่าวเพื่อแสดง ความเ...
- มนินทรีย์มีเนื้อความดังกล่าวแล้วนั่นแล ชื่อว่า วิญญาณ เพราะ ...
- บทว่า ยุคคฺคาหํ คณฺหิตฺวา ๑ ความว่า จับคู่แข่งขันกัน
- บทว่า วลกกุนา สทฺธึ ความว่า กับโคที่มีหนอกไหวอยู่
- ชื่อว่าทรงกำลังพระทศพล เพราะอรรถว่า ทรงกำลังเหล่านั้น ท่านแส...
- บทว่า อทฺโฒ ความว่า เป็นผู้สำเร็จด้วยความสำเร็จแห่งทรัพย์คือ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเป็นผู้นำเหล่าเวไนยสัตว์ในที่นั้น จากที...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ชื่อว่า ทรงให้เกิดพร้อม เพราะทรงทำอริยมรร...
- สัตว์ทั้งหลายข้ามโอฆะแล้วในอดีต จักข้ามใน อนาคตและกำลังข้านอ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ทรงเป็นฉั
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นผู้เป็น อย่างนั้น เพราะทรงปราศจ...
- บทว่า สพฺเพ ธมฺมา ได้แก่ ความควบคุมสังขตธรรมและ อสังขตธรรมทั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยบทว่า สพฺพํ กายกมฺมํ เป็นต้น
- บทว่า อาวชฺชนปฏิพทฺธา ความว่า อาศัยความนึกทางมโนทวาร อธิบายว...
- บทว่า ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย ความว่าชื่อว่า มีอินทรีย์แ...
- บทว่า สตฺเต ปชานาติ ความว่า ย่อมทรงทราบซึ่งเหล่าสัตว์ ผู้ข้อ...
- บทว่า ปชา นี้เป็นคำเรียกสัตวโลกโดยปริยาย บรรดาคำเหล่านั้น ด้...
- อนึ่ง ชนเหล่าใดพึงมีความสงสัยว่า พรหมมีอานุภาพมาก แผ่แสง สว่...
- บทว่า อนฺตมโส ความว่า โดยที่สุดเบื้องบน
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ปณฺฑิตา ความว่า ผู้ประกอบด้วย ความเป็...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วทีเดียว ด้วยการเปล่งพระสุรเสียงถึง...
- สัทธัมมปัชโชติกา อรรถกถามหานิทเทส อรรถกถาปสูรสุตตนิทเทส จบ ส...
- แม้ความพอใจในเมถุนธรรมก็มิได้มีเพราะเห็นนาง ตัณหา นางอรดี แล...
- คำว่า ภควา เป็นชื่อที่กล่าวโดยเคารพ ฯลฯ คำว่า ภควา นี้ เป็นส...
- คำว่า เราเห็นโทษในทิฏฐิทั้งหลาย ไม่ยืดถือ มี ความว่า เราเห็น...
- อีกอย่างหนึ่ง เราเห็นโทษในทิฏฐิทั้งหลายว่า ทิฏฐิเหล่านี้ อัน...
- คำว่า เมื่อเลือกเฟ้นอยู่ ได้เห็นแล้ว ซึ่งความสงบ ภายใน มีควา...
- ึ่ง ทิฏฐิทั้งหลาย ไม่ เที่ยง อันปัจจัยปรุงแต่ง อาศัยกันเกิดข...
- คำว่า อรรถนั้นใด ได้แก่อรรถอย่างยิ่งใด เพราะฉะนั้นจึงชื่อว่า...
- คำว่า บัณฑิตไม่กล่าวความหมดจดแม้ด้วยทิฏฐิ ไม่กล่าวความหมดจดแ...
- มีศีล ด้วย ความไม่มีพรต ก็หามิได้ ความว่า บุคคลเป็นผู้บรรลุถ...
- ให้ไม่มีที่ตั้งดังตาลยอดด้วน ให้ถึงความไม่มีในภายหลัง มีความ...
- วยความไม่มีญาณด้วยความไม่มีศีล ด้วย ความไม่มีพรต ก็หามิได้ไซ...
- คำว่า บุคคลย่อมถึงความสงบภายในด้วยความไม่ มีทิฏฐิ ด้วยความไม...
- วยความไม่มีญาณ ด้วยความไม่มีศีล ด้วยความไม่มีพรต ก็หามิได้ไซ...
- คำว่า ได้ถึงความหลงใหลในทิฏฐิทั้งหลายที่ท่าน ยึดถือแล้ว มีคว...
- ผู้ใดย่อมสำคัญว่า เราเสมอเขา เราดีกว่าเขา หรือ ว่าเราเลวกว่า...
- คำว่า บุคคลไม่หวั่นไหวในเพราะความถือตัว ๓ อย่างความสำคัญว่า ...
- ามว่า คำว่า บุคคลผู้เป็นพราหมณ์ ความว่า ชื่อว่า เป็นพราหมณ์ ...
- คำว่า ความสำคัญว่าเสมอเขาก็ดี ความสำคัญว่าดี กว่าเขาก็ดี ควา...
- บุคคลผู้เป็นพราหมณ์นั้น พึงกล่าวสิ่งอะไรว่าจริง เล่า หรือบุค...
- ่ยวไปและความผูกพันในที่อยู่คือรูปนิมิต สัททนิมิต คันธนิมิต ร...
- อนคหบดี ก็บุคคลเป็นผู้ไม่เกิดความเยื่อใยในกาม อย่างไร ? ดูก่...
- ดูก่อนคหบดี ก็ภิกษุเป็นผู้ไม่มุ่งหมายอัตภาพต่อไป อย่างไร ? ด...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสแล้วโดยย่อนี้แล พึ่งเห็นโดยพิสดารอย่า...
- บุคคลชื่อว่านาค เพราะอรรถว่า ไม่ทำความชั่ว อย่างไร ? ธรรม ทั...
- บุคคลชื่อว่านาค เพราะอรรถว่า ไม่มา อย่างไร
- คำว่า มุนี ความว่า ญาณ เรียกว่า โมนะ ฯลฯ ก้าวล่วงธรรมเป็นเคร...
- คำว่า ไม่เข้าไปติดในกามและในโลก ความว่า กาม โดยหัว ข้อมี ๒ อ...
- คำว่า ผู้ถึงเวท ความว่า ญาณในมรรค ๔ ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญา ...
- คำว่า ย่อมไม่ไปด้วยทิฏฐิ ความว่า ทิฏฐิ ๖๒ อันมุนีนั้นละ ตัดข...
- คำว่า เป็นผู้อันธรรมและเสียงที่ได้ยินไม่พึงนำไป ได้ มีความว่
- ไม่ไปด้วยทิฏฐิ ไม่ถึงความ ถือตัวด้วยอารมณ์ที่ทราบ มุนีนั้นเป...
- คำว่า ชนเหล่าใดยังถือสัญญาและทิฏฐิ ชนเหล่า นั้นกระทบกระทั่งก...
- ามหมายมั่นกัน ทำความแก่งแย่งกัน ทำความวิวาทกัน ทำความ มุ่งร้...
- ในมาคันทิยสุตตนิทเทสที่ ๙ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ พึงทราบความใ...
- บทว่า นหารุสมฺพนฺธํ ความว่า ในสรีระทั้งสิ้นมีเส้นเอ็น ๙๐๐ ผู...
- บทว่า ทิฏฺิคตํ สีลพฺพตํ นุชีวิตํ ความว่าทิฏฐิ ศีล วัตร และช...
- บทว่า น อุปสมาย ความว่า ไม่เป็นไปเพื่อเข้าไปสงบวัฏฏะ
- บทว่า อทฺทสํ ความว่า แลดูแล้ว
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อทรงแสดงอุบายที่ธีรชนทั้งหลาย ใช้เป็นเ...
- ชปฺเป ความว่า เป็นผู้สงบ ด้วยความเข้าไปสงบราคะเป็นต้น ด้วยกา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อทรงอาศัยทิฏฐินั้น ปฏิเสธคำถาม ของพราห...
- บทว่า อนิจฺจสญฺานุโลมํ วา ความว่า สัญญาที่เกิดขึ้นว่า เบญจข...
- บุคคลเห็นปานนี้ พึงทราบอย่างแน่ชัดทีเดียวมิใช่หรือ คาถาว่า โ...
- บทว่า อุปสงฺกมิ มีอธิบายว่า เข้าไปใกล้
- บทว่า รูปธาตุ ประสงค์เอารูปขันธ์
- บทว่า ตถาคตสฺส ได้แก่ พระสัมมาสัมพุทธเจ้า จริงอยู่ ความ พอใจ...
- บทว่า นิเกตสารีติ วุจฺจติ ความว่า เรียกว่า ความท่องเที่ยวไป ...
- บทว่า ทุกฺขิเตสุ ทุกฺขิโต ความว่า เมื่อความทุกข์เกิดขึ้นแก่ ...
- บทว่า สหิตมฺเม อสหิตนฺเต ความว่า คำของท่านไม่มีประโยชน์ ไม่ส...
- บทว่า เอวํ มุนิ สนฺติวโท อคิทฺโธ ความว่า มุนีผู้กล่าวความ สง...
- คาถาว่า น เวทคู เป็นต้น พึงทราบดังต่อไปนี้
- ชื่อว่า ทิฏฺิยายก เพราะอรรถว่า ไปสู่ทิฏฐิ เป็นทุติยาวิภัตติ
- บทว่า สญฺาวิรตฺตสฺส ความว่า แก่มุนีผู้ละกามสัญญาเป็นต้น ด้ว...
- บทว่า อรหโต ความว่า ผู้ตั้งอยู่ในอรหัตตผล กิเลสทั้งปวงมี กิเ...
- สัทธัมมปัชโชติกา อรรถกถามหานิทเทส อรรถกถา มาคันทิยสุตตนิทเทส...