เล่มที่ 65
บทว่า ตชฺชา มโนวิญฺาณธาตุ ได้แก่ มโนวิญญาณธาตุอัน สมควรแก่ธ...
หมวดหมู่: พระสุตตันตปิฎก ประเภทเนื้อหา: คำสอน ลำดับที่: 66
เนื้อหา
บทว่า ตชฺชา มโนวิญฺาณธาตุ ได้แก่ มโนวิญญาณธาตุอัน สมควรแก่ธรรมเหล่านั้นมีผัสสะเป็นต้นต้น. ในบทนี้ จิต อย่างเดียวเท่านั้น ท่านกล่าวโดยชื่อแห่ง มโน ไว้ ๓ คำคือ ชื่อว่า มโน เพราะอรรถว่า รู้ ๑, ชื่อว่า วิญญาณ เพราะอรรถว่า รู้อารมณ์ต่าง ๆ ๑, ชื่อว่า ธาตุ เพราะอรรถว่า เป็นเพียงสภาวะ หรือเพราะอรรถว่า มิใช่สัตว์ ๑. ไม่ละแล้ว ชื่อว่า สหคโต . เข้าไปกับ ชื่อว่า สหชาโต . ระคน กันสถิตอยู่ ชื่อว่า สํสฏฺโ . ประกอบพร้อมแล้วด้วยประการทั้งหลาย ชื่อว่า สมฺปยุตฺโต . ประกอบด้วยประการทั้งหลายเป็นไฉน. ประกอบ ด้วยประการทั้งหลายมี เอกุปฺปาทตา - การเกิดขึ้นพร้อมกันเป็นต้น. ธรรมบางเหล่า ประกอบกับธรรมบางเหล่า ไม่มีมิใช่หรือ ? ใช่. ด้วยการปฏิเสธปัญหานี้ด้วยประการฉะนี้ ท่านจึงกล่าวอรรถว่า สัมปโยคะ -การประกอบด้วย สามารถแห่งลักขณะมี เอกุปปาทตา -การ เกิดขึ้นพร้อมกัน เป็นต้นไว้อย่างนี้ว่า ธรรมบางเหล่าเป็น สหคตะ -เกิด ร่วมกัน, เป็น สหชาตะ -เกิดพร้อมกัน, เป็น สังสัฏฐะ -ระคนกัน, เป็น เอกุปฺปาทะ -เกิดขึ้นในขณะเดียวกัน. เป็น เอกนิโรธะ -ดับในขณะเดียว กัน. เป็น เอกวัตถุกะ -มีที่อาศัยเดียวกัน, เป็น เอการัมมณะ -มีอารมณ์ เดียวกันกับด้วยธรรมบางเหล่า มีอยู่มิใช่หรือ. ธรรมที่ประกอบพร้อม ด้วยประการทั้งหลายมี เอกุปปาทตา เป็นต้น เหล่านี้ ชื่อว่า สัมปยุตตะ ประกอบพร้อมแล้วด้วยประการฉะนี้.
เนื้อหาถูกจัดระเบียบและประมวลผลเพื่อให้อ่านง่าย รักษาความหมายเดิมไว้ครบถ้วน