พระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ เล่ม ๑
หมวดหมู่: พระสุตตันตปิฎก ลักษณะเนื้อหา: พระธรรมเทศนาและคำสอนของพระพุทธเจ้า จำนวนส่วน: 712 ส่วน
สารบัญ
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับอยู่ ณ ควงไม้พญารัง ใน สุภควัน เขตเ...
- ย่อมหมายรู้ธาตุน้ำ โดยความเป็นธาตุน้ำ ครั้นหมายรู้ธาตุน้ำโดย...
- ย่อมหมายรู้เทวดา โดยความเป็นเทวดา ครั้นหมายรู้เทวดาโดย ความเ...
- ย่อมหมายรู้สุภกิณหพรหม โดยความเป็นสุภกิณหพรหม ครั้น หมายรู้ส...
- ย่อมหมายรู้วิญญาณัญจายตนพรหม โดยความเป็นวิญญาณัญจาย- ตนพรหม ...
- ย่อมสำคัญหมาย เนวสัญญานาสัญญายตนพรหมว่าของเรา ย่อมยินดียิ่งซ...
- ย่อมหมายรู้ธรรมารมณ์ที่ตนรู้แจ้ง โดยความเป็นธรรมารมณ์ที่ ตนร...
- ย่อมหมายรู้สักกายทิฏฐิทั้งปวง โดยความเป็นสักกายทิฏฐิทั้งปวง ...
- นพรหม__เนวสัญญานาสัญญายตนพรหม__รูปที่ตนเห็น__ เสียง ที่ตนฟัง...
- ญญายตนพรหม__รูปที่ตนเห็น__ เสียงที่ตนฟัง__อารมณ์ (กลิ่น รส โ...
- ญญายตนพรหม__รูปที่ตนเห็น__ เสียงที่ตนฟัง__อารมณ์ (กลิ่น รส โ...
- ญญายตนพรหม__รูปที่ตนเห็น__ เสียงที่ตนฟัง__อารมณ์ (กลิ่น รส โ...
- ญายตนพรหม__รูปที่ตนเห็น__ เสียงที่ตนฟัง__อารมณ์ ( กลิ่น รส โ...
- ญายตนพรหม__รูปที่ตนเห็น __เสียงที่ตนฟัง__อารมณ์ (กลิ่น รส โผ...
- ย่อมทรงหมายรู้ธาตุน้ำ__ธาตุไฟ__ธาตุลม__สัตว์__เทวดา__ ปชาบดี...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ ตรัสมูลปริยายนี้จบแล้ว ภิกษุเหล่านั้นช...
- ส่วนข้อธรรม คือ สีลกถา ธุตธรรม (เรื่องธุดงค์) กรรมฐาน ทุกอย่...
- แต่ว่าโดยอักษรมี ๗๔๐,๐๕๓ อักษร
- จริงอย่างนั้น เอวํ ศัพท์ นี้ มาในอรรถว่า อุปมา ในประโยค เป็น...
- ารณะ ในประโยคเป็นต้นว่า ดูก่อนกาลามะ ทั้งหลาย พวกเธอจะสำคัญค...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสรรเสริญอย่างนี้ว่า ภิกษุ ทั้งหลาย บรรด...
- สุตะ ศัพท์ ในคำว่า สุตํ นี้ มีอุปสรรค และไม่มีอุปสรรค มีเนื้...
- ในบททั้ง ๓ เหล่านั้น ดังกล่าวมานี้ คำว่า เอวํ เป็นการแสดง กิ...
- อีกอย่างหนึ่ง ศัพท์ว่า เอวํ เป็นการแสดงกิจแห่งบุคคล
- อีกนัยหนึ่ง ด้วยคำว่า เอวํ ท่านพระเถระแสดงการทำไว้ในใจ โดยแย...
- อนึ่ง ความสำเร็จแห่งความฉลาดในอธิคม (ปฏิเวธ) ย่อมมีแก่ บุคคล...
- จริงอยู่บุคคล เมื่อไม่ฟังธรรมที่บริบูรณ์ด้วยอรรถและพยัญชนะโด...
- บทว่า เอกํ เป็นบทแสดงไขถึงจำนวนนับ
- มี การละ เป็นอรรถ ในประโยคเป็นต้นว่า ได้กระทำที่สุดแห่งทุกข์...
- เพื่อประโยชน์คนอื่น ในบรรดาสมัยแห่งการปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงบัญญัติสิกขาบทโดยสมัยนั้น อัน เ...
- ถึงแม้ว่าท่านโบราณจารย์ทั้งหลายก็ได้กล่าวไว้ว่า คำว่า ภควา เ...
- อนึ่ง พระเถระเมื่อกล่าวว่า เอวํ ย่อมแสดงไขถึงสมบัติคือเทศนา
- ในบทว่า สุภควเน นี้ พึงทราบวินิจฉัย ดังต่อไปนี้
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ป่าสาลวัน ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับอยู่ ใน เมืองอุกกัฏฐา ก่อนไซร้ ก็ไม...
- ิกานุโยค โดยทรง ละวัตถุกามด้วยคำหลัง (สุภควนํ) ท่านแสดงพระวิ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เสด็จอุบัติ ขึ้นที่เป็นโลกีย์และโลกุตตระ ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราตถาคตขอ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงพร่ำสอน และเพราะเป็นบุคคลพิเศษ อนึ่ง เ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส เรียกมา
- บัดนี้ ถึงลำดับโอกาสที่จะพรรณนาพระสูตรที่ พระผู้มีพระภาคเจ
- อนึ่ง พระสูตรเหล่าใด ที่เหล่าสัตว์ทั้งกลายมีอาทิอย่างนี้คือ ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อเห็นโทษในกามทั้ง- หลาย เห็นอานิสงส์ใ...
- ความหมายของมูลปริยายสูตรและธรรมมะ บรรดาบทเหล
- ปรากฏในอรรถว่า ปกติ ในประโยคเป็นต้นว่า มีความเกิดเป็น ธรรมดา...
- ลงในอรรถว่า วาระ ในประโยคเป็นต้นว่า ดูก่อนอานนท์ วันนี้เป็นว...
- ถีวิภัตติ ดังในประโยคเป็นต้นว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราตถาคต...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จงทรงแสดงพระธรรมแก่ข้าพระองค์ โดยสังเขป ด...
- บทว่า มนสิกโรถ ความว่า สนใจ คือใส่ใจ อธิบายว่า มีจิต ไม่ฟุ้ง...
- ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ตรัสคำนี้ คือได้ตรัสพระสูตร ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสเรียกภิกษุ ทั้งหลายมาอีก เพื่อทรงแสดง...
- คำว่า อริยะ ในคำเป็นต้นว่า อริยานํ อทสฺสาวี ท่านกล่าว หมายเอ...
- บัดนี้ ท่านผู้ใด มีปกติไม่เห็นพระอริยเหล่านั้น และไม่ยินดีใน...
- ระโยชน์อะไรด้วยกายอันเปื่อยเน่านี้ อันเธอเห็นแล้ว, ดูก่อน วั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนอชิตะ กระแส (ตัณหา) เหล่าใด ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสไว้โดยนัยเป็นต้นว่า เพื่อละทิฏฐิทั้งห...
- ว่า สปฺปุริสานํ อทสฺสาวี (ไม่เห็นสัตบุรุษ ) สปฺปุริส- ธมฺมสฺ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนาทั้ง ๓ เหล่านี้แล พึงทราบว่า ชื่อว่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงปุถุชนอย่างนี้แล้ว บัดนี้ เมื...
- ในอธิการนี้ ย่อมได้ปฐวีแม้ทั้งหมดนั้น
- บทว่า ปวึ มฺติ ความว่า ปุถุชน ย่อมสำคัญว่า เราเป็น ดิน ว่...
- อีกอย่างหนึ่ง ปุถุชนย่อมยึดมั่นซึ่งปฐวี อันต่างด้วยผมเป็นต้น...
- อนึ่ง ปุถุชนอาศัยสมบัติหรือวิบัติ แห่งเหล็กและโลหะเป็นต้น ขอ...
- ก็เมื่อปุถุชนนั้น ยังความสิเนหาในอัตตา และมานะ อันมีอัตตา เป...
- ก็ในคำนี้ว่า ปวึ เมติ มญฺติ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- ก็ควา...
- อีกอย่างหนึ่ง ปุถุชนใดสำคัญปฐวี สำคัญในปฐวี สำคัญจาก ปฐวี สำ...
- ในปริญญา ๓ อย่างนั้น ญาตปริญญาเป็นไฉน
- จบ - ปฐวีวาร แม้ในข้อนี้ว่า อาปํ อาปโต พึงทราบอาโป ๔ อย่างคื...
- ในบทว่า เตชํ เตชโต นี้ พึงทราบความพิสดาร โดยนัยที่กล่าว แล้ว...
- หารนัยที่ชื่อว่า ลักษณะ นี้ใด (ที่มีมา ) ในเนตติปกรณ์อย่างนี...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสความสำคัญซึ่งมีสังขารเป็นที่ตั้ง โดยม...
- แต่ในที่นี้ ภูตศัพท์นี้ ย้อมใช้ในสัตว์ทั้งหลาย
- ปุถุชนสำคัญอยู่ว่า ก็ภูตทั้งหลายเที่ยง ยั่งยืน แน่นอน มีธรรม...
- ก็ในคำนี้ว่า ภูตโต มญฺติ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- ปุถุชนเมื...
- ในคำนั้นมีรูปวิเคราะห์ดังนี้ ที่ชื่อว่า เทพ เพราะอรรถว่า ย่อ...
- ถามว่า พญามารนั้น ย่อมอยู่ ณ ที่ไหน
- บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมสำคัญว่า ธรรมเหล่าใด มีอยู่ในปชาบดี ธ...
- ชื่อว่า พรหม เพราะอรรถว่า เจริญแล้วด้วยคุณวิเศษนั้น ๆ อีกอย่...
- ในวาระว่าด้วยอาภัสสรพรหม พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- รัศมี...
- ในวาระว่าด้วยอภิภู พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- ที่ชื่อวา อ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า แม้เมื่อทรงแสดงเทวโลกโดยลำดับอย่างนี้ ครั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงที่ตั้งของความสำคัญ โตย ประเภ...
- อนึ่ง ปุถุชนอาศัยรูปสมบัติและรูปวิบัติของตน และของบุคคลอื่น ...
- บทว่า สุตํ หมายถึงได้ยินด้วยมังสโสตบ้าง ทิพยโสตบ้าง
- ภาวะที่เป็นหนึ่งชื่อว่า เอกัตตัง ภาวะที่แยกกัน ชื่อว่า นานัต...
- ปุถุชนย่อมสำคัญในสิ่งทั้งปวงอย่างไร
- ในข้อนั้น ปุถุชนเมื่อยินดีนิพพาน พึงทราบว่า ชื่อว่า ย่อมสำคั...
- สำคัญ (ผิด) ทุกอย่างย่อม เกิดขึ้นในกายของตน กายของตนนี้น่าเก...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงความเป็นไปของปุถุชนซึ่งมี ธรร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสไว้ว่า ภิกษุทั้งหลายทูลถามว่า ข้าแต่พ...
- แต่ในเนื้อความนี้ บุคคลผู้บรรลุปฏิเวธนั้นเท่านั้น ท่านประสงค...
- ้พินาศไปแล้ว ภิกษุ ทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มากด้วยความป...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสถึงปุถุชนว่า สำคัญปฐวี (ผิด) อยู่ เพร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสดงว่า ในที่นี้ ย่อมได้ความเสมอกันโดย...
- บทว่า กตกรณีโย ความว่า พระเสขะทั้ง ๗ จนกระทั่งกัลยาณ- ปุถุชน...
- บทว่า ปริกฺขีณภวสํโยชโน มีวินิจฉัยว่า สังโยชน์ ๑๐ คือ กามราค...
- บทว่า ปริญฺาตนฺตสฺส ความว่า ที่ตั้งแห่งความสำคัญ (ผิด) นั้น...
- ก็ในบรรดาวาระเหล่านั้น วาระนี้ว่า ปริญฺาตํ ตสฺส นี้ ท่าน กล...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสไว้โดยไม่แน่นอนว่า โยปิ โส ภิกฺขเว ภิ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงความเป็นไปของพระขีณาสพ ในวัตถ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เหล่านั้น เสด็จมา ด้วยอภินิหารใด พระผู้มี...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีจักษุ ท่านจึงเรียกว่า พระตถาคต ดังนี้...
- ก็ข้อที่พระองค์ประสูติได้ครู่หนึ่ง และประทับยืนอยู่บนพื้นปฐพ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จไปแล้วโดยประการนั้น ดังพรรณนามาอย่างน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เสด็จไปแล้วอย่างนั้น ด้วยอาการ ดังพรรณนาม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เสด็จมาถึง ลักษณะอันแท้จริงอย่างนี้ ฉะนั้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสภาวะนั้นทั้งหมด แม้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงพระนามว่า ตถาคต เพราะทรงมีปกติ เห็นอาร...
- เพราะเหตุนั้น พระโบราณาจารย์จึงกล่าวว่า การที่พระตถาคตตรัสรู...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีปกต...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า นั่นจึงเป็นหมอที่มีอานุภาพมาก ทรง ครอบงำผ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงถึงแล้ว คือพ้นแล้วซึ่งเหตุเกิดของโลกด้...
- และแม้ถ้อยคำดังว่ามานี้ ก็เป็นเพียงมุขกถาในการแสดงถึงภาวะ ที...
- อันที่จริง พระพุทธเจ้าทั้งหลายกับเหล่าพระสาวกไม่มีความแตกต่า...
- ก็ในคำนี้ มีอธิบาย ดังนี้ว่า ก็เพราะทราบอย่างนี้ว่า เพราะกรร...
- ระหว่างตัณหากับทุกข์ เป็นสนธิที่ ๑ ระหว่างทุกข์กับภพเป็น สนธ...
- ในปัจจุปันนัทธามีธรรม ๕ ประการนี้คือ ปฏิสนธิ คือวิญญาณ สิ่งท...
- บัดนี้ ข้าพเจ้าจักกระทำการพรรณนาไปตามลำดับบท ในบทนี้ว่า ตสฺม...
- บทว่า อนุตฺตรํ คือเว้นจากบุคคลผู้ยิ่งกว่า ได้แก่ประเสริฐกว่า...
- ตอบว่า เพราะให้คุณไม่ได้ทุกอย่าง
- พึงทราบเพิ่มเติมขึ้นอีกนิดหน่อย
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะ ทรงแสดงพระสัพพัญญุตญาณอันลึกซึ้งอ...
- ไม่เข้าใจ ( เนื้อหา) เล่า? ตอบว่า คำตอบนี้ ท่านกล่าวไว้แล้วใ...
- ก็แลสมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายนั่งประชุมกันในธรรมสภาสนทนากันถึง ...
- แล้วกล่าวต่อไปว่า พ่อคุณทั้งหลาย พวกพ่อจงแก้ปัญหานี้ซิ
- มาณพเหล่านั้นได้ฟังคาถานั้นแล้ว เป็นผู้เก้อเขิน คอตก (นั่ง )...
- บทว่า สภูตปจนึ ปจิ ความว่า ตัณหานี้ใดย่อมเผาสัตว์ทั้งหลาย ใน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ตรัสพระสูตรนี้ ก็แลเมื่อ พระผู้
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อาสวะเหล่าไหน ที่จะพึงละได้ เพราะการเห...
- ปุถุชนนั้นมนสิการโดยไม่แยบคายอย่างนี้ว่า เราได้มีแล้วในอดีต-...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนอริยสาวกผู้สดับ ผู้เห็นพระอริยเจ้าทั...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาสวะเหล่านี้ เรา ตถาคตกล่าวว่าจะพึงละได...
- ภิกษุพิจารณาโดยแยบคายแล้ว เป็นผู้สำรวมด้วยความสำรวมใน มนินทร...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาสวะและความเร่าร้อน อันกระทำความ คับแค้...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อาสวะเหล่าไหน ที่จะพึงละได้เพราะ ความเ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อาสวะเหล่าไหน ที่จะพึงละได้ เพราะอบรม ...
- จบ สัพพาสวสังวรสูตรที่ ๒ อรรถกถาสัพพาสวสังวรสูตร อธิบายที่มา...
- ในบทว่า เชตวเน อธิบายว่า พระราชกุมารทรงพระนามว่า "เชตะ" เพรา...
- ในอารามของ อนาปิณ- ฑิกคฤหบดีนั้น คำว่า เชตวเน ในคำว่า เชตวเน...
- (เช่น ) ในประโยคนี้ว่า ( เราตถาคตจะแสดงธรรม ) เพื่อ ระมัดระว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราตถาคต อน...
- อีกอย่างหนึ่ง สังวรแม้ทั้ง ๕ อย่างนี้ ก็มาในสูตรนี้เหมือนกัน
- บุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยญาณ ย่อมเห็นธรรมที่พระพุทธเจ้า ทรงเปิด...
- บทว่า โน อชานโต น อปสฺสโต ความว่า ก็ผู้ใดไม่รู้อยู่ไม่เห็นอย...
- โยนิโสมนสิการกับอโยนิโสมนสิการทั้ง ๒ อย่างนั้น ที่ชื่อว่า โย...
- ส่วนการใส่ใจโดยแยบคาย เมื่อเจริญขึ้นย่อมทำมรรคมีองค์ ๘ มี สั...
- ในบทว่า โยนิโส จ โข ภิกฺขเว นี้ ความว่า อาสวะทั้งหลาย ของภิก...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงถือเอาบทนี้ว่า อุปฺปนฺนา จ อาสวา ปหิยฺ...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ยสฺส ความว่า อาสวะเหล่าใดของ ปุถุชนผู...
- ถามว่า ก็เพราะเหตุไรในพระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสไว้โดย นัยว่า อหํ อโหสึ นุ โข ดังนี้ ...
- บทว่า กึ นุ โข อโหสึ ความว่า ปุถุชนอาศัยชาติ ( กำเนิด) เพศแล...
- บทว่า เอตรหิ วา ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ ความว่า หรือยึดปัจจุบัน...
- หากมีคำถามว่า กษัตริย์เป็นต้นไม่รู้ความเป็นกษัตริย์เป็นต้นเพ...
- บทว่า สจฺจโต เถตโต ความว่า โดยจริงและโดยแท้
- บทว่า อนตฺตนาว อตฺตานํ ความว่า เมื่อปุถุชนยึดถือสัญญาขันธ์ว่...
- บทว่า อิทํ ในคำว่า อิทํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ทิฏฺิคติ ดังนี้ เป็...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงทิฏฐาสวะซึ่งมี ๖ ประเภท ดัง พ...
- ก็ในข้อว่า โส อิทํ ทุกฺขนฺติ โยนิโส มนสิกโรติ ดังนี้เป็นต้นน...
- ภูตรูปนั้นแล้วกำหนดว่า นี้เป็นรูปขันธ์ ดังนี้ เมื่อกำหนดรูปข...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงแสดงสักกายทิฏฐิเป็นต้นเหล่านี้ว...
- บทว่า ทสฺสนา ปหาตพฺพา ความว่า โสดาปัตติมรรค ชื่อว่า ทัสสนะ อ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงแสดงการละอาสวะเหล่านี้ในส่วน เบ...
- ก็การพิจารณา โทษในอสังวรนี้นั้น พึงทราบโดยนัยแห่งอาทิตตปริยา...
- ตอบว่า เพราะเมื่อมีการไม่สำรวมในจักขุนทรีย์นั้น
- บทว่า วิหรติ ความว่า ผู้สำรวมระวังทางจักขุนทรีย์อย่างนี้อยู่...
- บทว่า เอวํส เต ความว่า ด้วยอุบายนี้ อาสวะเหล่านั้นนั่นแหละ ห...
- (๔) อาสวะที่ละได้ด้วยความอดกลั้น ข้อว่า ปฏิสงฺขา โยนิโส ขโม ...
- พระเถระแม้รู้ แล้วมีจิตเลื่อมใสนั่งฟังธรรมตามปกติ
- เวทนาร่างกาย ชื่อว่าเป็นทุกข์ เพราะอรรถว่า เป็นเหตุให้ถึงทุก...
- บทว่า อนธิวาสยโต ความว่า ผู้อดกลั้นไว้ไม่ได้ คือทนไว้ไม่ได้
- บทว่า จณฺฑํ คือตัวที่ดุร้าย อธิบายว่า ร้ายกาจ
- บทว่า ปาปเกสุ าเนสุ ความว่า ในสถานที่ทั้งหลายที่ลามก
- ถามว่า ภิกษุเมื่อยับยังไว้ไม่ได้จะทำอย่างไร
- บทว่า ปาปเก อกุสเล ความว่า ที่ชื่อว่าชั่วช้า เพราะอรรถว่า ลา...
- ( ๗ ) อาสวะที่ละได้เพราะการอบรม ข้อว่า ปฏิสงฺขา โยนิโส สติสน...
- บทว่า พุชฺฌติ ความว่า ย่อมตื่นจากความหลับด้วยอำนาจกิเลส ที่น...
- ที่ชื่อว่า โพชฌงค์ เพราะอรรถว่า รู้พร้อม
- ที่ซึ่งว่า สมาธิ เพราะตั้งมั่น
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสโพชฌงค์ไว้ เพียง ๗ ประการเท่านั้นไ...
- บัณฑิตครั้นทราบอรรถวรรณนาของบททั้ง ๗ ที่กล่าวโดยนัยเป็นต้น ว...
- การละกิเลสด้วยสามารถตทังคปหานในขณะแห่งวิปัสสนาและด้วยสมุจเฉท...
- ก็ในการ บังเกิดขึ้นแห่งอาสวะในสูตรนี้พึงทราบนัยดังนี้
- บทว่า สพฺพาสวสํวรสํวุโต ความว่า เบ็นผู้ปิดแล้วด้วยการปิด อาส...
- บทว่า อตฺตมนา เต ภิกฺขู ความว่า ภิกษุเหล่านั้นมีใจเป็น ของตน...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราตถาคตฉันเสร็จแล้ว ห้ามภัตรแล้ว เสร็จบ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เสวย เสร็จแล้ว ห้ามภัตรแล้ว เสร็จบริบูรณ์...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เสด็จหลีกไปไม่นาน ท่านพระสารีบุตรเถระ จึง...
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุผู้ปานก...
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุผู้เถระ...
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บรรดาธรรมดังกล่าวแล้วนั้น โลภะ แ...
- ธรรมทายาทสูตรมีคำเริ่มต้นว่า เอวม
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับอยู่ที่ไหน ? พระผู้เป็น เทพของเทพ พ...
- น ในปัจจัย ตามลำดับ แม้เมื่อเวลาหลังภัตร ( หลังฉันอาหารแล้ว ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลาย จงเป็นธรรมทายาทของตถาคตเถิด ...
- ปัจจัย ๔ จีวรเป็นต้นก็ทำนองนั้น ชื่อว่านิปปริยายอามิสแท้ทีเด...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า โดยแท้ เนื่อง จากว่าเป็นเพราะ พระผู้มีพระ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า นั่นแหละที่ทรงอนุญาตไว้โดยนัยมีอาทิ อย่าง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้ไม่ทรงประสงค์ให้พระสาวกทั้งหลายได้ ลาภ...
- ้าถ่านไฟที่ดับแล้วฉะนั้น (ส่วน) ภิกษุผู้มีจิตหวนกลับ จากปัจจ...
- ติเตียนว่า เหล่าสาวกของพระศาสดาเป็นอามิสทายาทอยู่ หาเป็น ธรร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสว่า ตุเมฺห จ เม ดังนี้เป็นต้น
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสว่า ตสฺมาติห เม ภิกฺขเว ฯ เป ฯ โน ...
- ปวารณานี้ว่า ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าปรารถนาจะปวารณา (ยอม...
- บทว่า สุหิโต แปลว่า ทรงอิ่มแล้ว อีกอย่างหนึ่งหมายความว่า ทรง...
- บิณฑบาตมากเกินนั้นเอง ชื่อว่าเป็นของเหลือเพื่อเป็นธรรมดา และ...
- บทว่า อปฺปาณเก แปลว่า ไม่มีสัตว์เล็ก คือในน้ำจำนวนมาก ซึ่งปร...
- บทว่า อามิสญฺตรํ ความว่า อามิสคือปัจจัยอย่างใดอย่างหนึ่ง บร...
- อนึ่ง บิณฑบาตเป็นของภิกษุไม่ควรฉัน เพราะเหตุ ๕ ประการ เหล่าใ...
- ดังกล่าวมาเพียงเท่านี้ แม้ภิกษุใดไม่ฉัน (บิณฑบาต ที่เป็นเดนพ...
- เหตุที่น่าบูชากว่าและน่าสรรเสริญกว่า บัดนี้ เมื่อจะยกเหตุ ( ...
- อธิบายว่า ภิกษุรูปใดได้อาหารที่เปรี้ยวเป็นต้นแล้วยังแสวงหา อ...
- ็นตน ของพระสุคตแล้ว คราวนั้นแม้จะถูกความหิวและความอ่อนกำลังค...
- ความพิสดารเป็นดังว่ามานี้ คุณ ๕ ประการบริบูรณ์ก็จักช่วยให้ ก...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงยกเหตุที่ทำให้ภิกษุนั้นเป็นผู้น่า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงเสด็จลุกขึ้นจากพุทธอาสน์เข้าไปสู่วิหาร...
- เมื่อจะเสด็จเข้าไปเพื่อยกย่องพระธรรม จะทรงพระดำริเหมือนที่ได...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงหายพระ องค์ไปบนพุทธอาสน์ที่ประทับนั่งน...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ) ฝ่ายสาวกทั้งหลายคิดว่า เราทั้งหลายจง อ...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ทูรโตปิ ความว่า จากภายนอกแว่น แคว้นบ้...
- ลำดับนั้น ท่านพระสารี บุตรเมื่อจะแสดงเนื้อความที่ พระ ผู้มีพ...
- ส่วนการขยายความในเรื่องนี้ ดังต่อไปนี้:- บทว่า สตฺถุ ปวิวิตฺ...
- บทว่า ปวิเวเก คือในอุปธิวิเวก ได้แก่นนิพพาน
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ตตฺร ได้แก่ เตสุ โยค สาวเกสุ (บรรดาสา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าโดยขณะ (โดยฉับพลัน)
- แม้ในบทว่า ตติเยน (ด้วยเหตุข้อที่ ๓) นี้ พระเถระย่อมแสดง ว่า...
- อีกอย่างหนึ่ง พระเถระทั้งหลายย่อมเป็นผู้ควรสรรเสริญ คือ ย่อม...
- อตำหนิปฏิปทาของผู้เป็นอามิสทายาท ด้วยอาการ ๙ อย่าง ( และ) ยก...
- ในบรรดาโลภะและโทสะทั้ง ๒ นั้น โลภะมีลักษณะอยากได้ โทสะ มีลัก...
- ก็ พระสารีบุตรเถระ ย่อมยกย่องปฏิปทานั้นนั่นเอง ด้วยคำว่า จกิ...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อยเมว (แปลว่านี้เท่านั้น) เป็นคำ อวธา...
- ความจริงแล้ว องค์แต่ละองค์ก็คือมรรคนั่นเอง
- สที่เป็นข้าศึกต่อสัมมาสังกัปปะนั้นได้ กระทำนิพพานให้เป็น อาร...
- ที่เป็น ข้าศึกต่อสัมมาสตินั้นได้ ย่อมกระทำนิพพานให้เป็นอารมณ...
- (๓) มักขะ มีลักษณะ (เฉพาะ) คือ ลบหลู่คนอื่น หีหน้าที่ คือทำค...
- ( ๙ ) ถัมภะ มีลักษณะ (เฉพาะ) คือความที่จิตผยอง มีหน้าที่ คือ...
- อนึ่ง ในธรรมที่ต้องละเหล่านี้พึงทราบความโดยพิเศษขึ้นไปอีก ดั...
- เธอย่อมอวดคุณที่ไม่มีอยู่จริง อันนี้เป็นสาเถยยะ (ความโอ้อวด)...
- า ด้วยเหตุดังกล่าวมานี้ เธอย่อมไม่พ้นจากความเป็น อามิสทายาทไ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสไว้ว่า คนที่มีสัมมาทิฏฐิย่อม มีสัมมาส...
- เอกัคคตาแห่งจิตจะเกิดขึ้นจาก อารมณ์ คือการสลัดธรรมที่เกิดขึ้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ว่า ข้าแต่ท่านพระโคดมผู้เจริญ กุลบุตร เหล...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่า แม้เราเมื่อเป็นโพธิสัตว์ ยัง มิได...
- ดูก่อนพราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริดังนี้ว่า สมณะหรือ พราหมณ์...
- ดูก่อนพราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริดังนี้ว่า สมณะหรือ พราหมณ์...
- ดูก่อนพราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริดังนี้ว่า สมณะหรือ พราหมณ์...
- ดูก่อนพราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริดังนี้ว่า สมณะหรือ พราหมณ์...
- ดูก่อนพราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริดังนี้ว่า สมณะหรือ พราหมณ์...
- ดูก่อนพราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริดังนี้ว่า สมณะหรือ พราหมณ์...
- จบ ปริยาย ๑๖ [๔๕ ] ดูก่อนพราหมณ์ เรานั้นได้มีความดำริดังนี้ว...
- ดูก่อนพราหมณ์ เมื่อเรานั้นนอนอยู่ ความกลัวและความขลาดนั้น ย่...
- เรานั้น เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศ...
- [๔๙ ] เรานั้น เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเล...
- [ ๕๐ ] เรานั้น เมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเ...
- งนัก ข้าแต่ พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระโค...
- บุคคลที่ชื่อว่า พราหมณ์ เพราะมีความหมายว่า เปล่งเสียงว่า พรห...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อตรัสถามถึงสุขทุกข์เป็นต้น ชื่อว่าทรง...
- บทว่า เอกมนฺตํ เป็นบทแสดง ภาวนปุสกะ (กิริยาวิเศษ) ดุจตัวอย่า...
- ( ๒๘ ) บทว่า เยเม ตัดบทเป็น เย อิเม
- พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้นำกุลบุตร ๒ จำพวกนั้น บทว่า ปุพฺพงฺค...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงยอมรับและทรงสนับ สนุนคำพูดของพร...
- คำว่า วนปตฺถํ เป็นชื่อของเสนาสนะที่อยู่ไกล
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงรับรองและอนุ- โมทนาคำพูดของพราหมณ...
- บทว่า ตสฺส มยฺหํ ความว่า สำหรับเราตถาคตนั้น คือ ผู้เป็นพระโพ...
- คำว่า น โข ปนาหํ ฯปฯ ปฏิเสวานิ ความว่า เราแลเป็นผู้มี กายกรร...
- ตอบว่า สมณพราหมณ์เหล่านั้น ครั้นหักรานประโยชน์ของคนอื่น ด้วย...
- จะกล่าวในวาระว่าด้วยอาชีวะ
- ถามว่า สมณพราหมณ์ผู้มีกิเลสคือราคะแรงกล้าเหล่านั้น จะเรียก ร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสดงว่า เราตถาคตมีจิตประกอบไปด้วยเมตตา...
- บทว่า อุทฺธตา แปลว่า มีปกติฟุ้งซ่าน คือมีจิตดิ้นรน อธิบายว่า...
- บทว่า ฉมฺภี แปลว่า ประกอบด้วยความหวาดเสียว ซึ่ง กระทำให้กายป...
- อยู่มาวันหนึ่ง วัวแก่ตัวหนึ่งซึ่งเจ้าของไม่ใช้งานแล้ว ( ปล่อ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสไว้เพื่อแสดงถึงสติที่หย่อน กำ
- คำ (ที่เหลือ) ทั้งหมด มี (ความหมาย) เหมือนกับความหมาย ที่กล่...
- ในคำว่า ปญฺาสมฺปนฺโนหมสฺมิ นี้ มีอธิบายว่า ผู้ถึงพร้อม คือ ...
- ิบายว่า พึงกำหนดด้วยดี คือพึงกำหนดให้มั่น เพื่อกระทำ กิจมีกา...
- บทว่า ตถารูปาสุ ก็คือ ตถาวิธาสุ ( อย่างนั้น)
- บทว่า อปเรน สมเยน ความว่า โดยกาลอื่นจากกาลที่คิดไว้แล้ว อย่า...
- บทว่า โมโร วา กฏฺํ ปาเตติ ความว่า นกยูงทำไม้แห้งให้ ตกจากต้...
- บทว่า โส โข อหํ ฯ เป ฯ ปฏิวิเนมิ ความว่า ได้ยินว่า เมื่อพระโ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงความที่พระองค์ไม่มีภัยและ อาร...
- ส่วนที่ว่าเพราะเสียงนกร้อง (เป็นอย่างนี้) คือ บุคคลผู้ได้ฌาน...
- บทว่า อหํ โข ปน พฺราหฺมณ ฯลฯ สญฺชานามิ ความว่า การกำหนดเวลาก...
- แม้ใน ธชาครวิหาร พระกาลิเทวเถระ เคาะระฆังบอกยามภายใน พรรษา ก...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อสมฺโมหธมฺโม แปลว่า มีความไม่ งมหงายเ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงการอยู่อย่างไม่งมงาย ( อสมฺ- ...
- บทว่า อุปฏฺิตา สติ อปฺปมุฏฺา ความว่า และไม่ใช่แต่ความ เพีย...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงทำอย่างไรจึงเข้าฌานเหล่านั้น อยู่ได้
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทำให้บังเกิดแล้วที่ควงโพธิ์ พฤกษ์ จตุตถฌา...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า โส คือ โส อหํ เราตถาคตนั้น
- บทว่า โส ตโต จุโต ความว่า ตถาคตนั้นจุติจากภพนั้น คือ ภพดุสิต
- ่อว่าไม่ประมาท เพราะความไม่อยู่ ปราศจากสติ ชื่อว่ามีความเพีย...
- ก็ในกถานี้ บทว่า วิชฺชา ได้แก่วิชชา คือทิพยจักษุญาณ
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึง ตรัสคำว่า อิเม อาสวา ดังนี้เป็นต้น
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงทราบชาตินั้นโดยทรงพิจารณากิเลสที่ละได้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงทราบว่าขันธสันดาน (ความสืบต่อแห่งขันธ์...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสอย่างนี้แล้ว พราหมณ์ คิดว่า พระสมณโคด...
- ในคำว่า อตฺตโน จ ทิฏฺธมฺมสุขวิหารํ (การอยู่อย่างเป็นสุข ในป...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงแสดง เนื้อความนี้จึงตรัสว่า ปจฺ...
- ใช้ในความหมายว่า "สุนทระ" ( เช่น ) โนประโยคเป็นต้นว่า บรรดาบ...
- อีกอย่างหนึ่ง บทว่า อภิกฺกนฺตํ แปลว่า น่าใคร่อย่างยิ่ง คือน่...
- พระดำรัสของพระโคดมผู้เจริญนับว่าจับใจยิ่งนัก เพราะมีบทง่าย น...
- ความหมายมีดังต่อไปนี้ว่า :- พระโคดมผู้เจริญผู้ยังข้าพระองค์ผ...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า เอสาหํ ตัดบทเป็น เอโส อหํ (ข้าพระองค์...
- ในคาถานี้พึงทราบวินิจฉัยดังนี้ :- บทว่า เป็นธรรมสำหรับสำรอกร...
- ถามว่า วิธีนี้มีความหมายเป็นอย่างไรบ้าง
- ส่วนในประเภทแห่งการถึงสรณะ (การถึงสรณะมีกี่ประเภท) พึงทราบอธ...
- ไป ขอท่านทั้งหลายจงจำข้าพเจ้าไว้ว่า ข้าพเจ้าขอมีพระ พุทธเจ้า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ขอข้าพเจ้าพึงได้พบพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พึง...
- ก็การพนมมือไหว้นั้นมีอยู่ ๔ อย่าง คือ (ถวายมือ) เพราะเป็นญาต...
- ส่วนบุคคลใดถวายบังคมด้วยความสำคัญว่า พระพุทธเจ้าทรงเป็น อัคร...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มิใช่ฐานะ มิใช่โอกาส (เป็นไปไม่ได้เลย ) ...
- ในการถึงสรณะ ๒ อย่างนั้น การถึงสรณะที่เป็นโลกิยะย่อมเศร้า
- ัสที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้ ดังนี้ว่า ดูก่อนมหานาม เมื่อใดแลอุบา...
- และ ความเป็นคนจัณฑาลนั้น เมื่อว่าโดยความหมาย ก็ได้แก่ธรรม ๕ ...
- อัคคะ ศัพท์นี้ในคำว่า อชฺชตคฺเค นี้ ย่อมใช้ในอรรถว่า เบื้องต...
- - บทว่า ปาณุเปตํ แปลว่า เข้าถึงด้วยชีวิต
- ในบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดมีอังคณกิเลส แต่ไม่รู้ตามเป็น จริ...
- ท่านครับ ในบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดมีอังคณกิเลส แต่ไม่รู้ตา...
- อย่างนั้นแหละ ท่านครับ บุคคลนี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ยังมีอังค...
- ท่านครับ ในบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่มีอังคณ- กิเลส ก็รู้ต...
- ท่านขอรับ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ พึงเกิดความปรารถนา อย่างนี้...
- ท่านครับ ภิกษุลางรูปในพระธรรมวินัยนี้ พึงเกิดความ ปรารถนาอย่...
- [ ๖๒ ] ท่านครับ ภิกษุลางรูปในพระธรรมวินัยนี้ พึงเกิดความ ปรา...
- ท่านครับ ภิกษุลางรูปในพระธรรมวินัยนี้ พึงเกิดความ ปรารถนาอย่...
- ภิกษุลางรูปในพระธรรมวินัยนี้ พึงเกิดความปรารถนาอย่างนี้ว่า ถ
- ท่านครับ ภิกษุลางรูปในพระธรรมวินัยนี้ พึงเกิดความ ปรารถนาอย่...
- ภิกษุลางรูปในพระธรรมวินัยนี้ พึงเกิดความปรารถนาอย่างนี้ว่า ถ
- ภิกษุลางรูปในพระธรรมวินัยนี้ พึงเกิดความปรารถนาอย่างนี้ว่า ถ
- อิจฉาวจรที่เป็นบาปอกุศลเหล่านี้ ก็ฉันนั้น ภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง...
- อิจฉาวจรที่เป็นบาปอกุศลเหล่านี้ ก็ฉันนั้น ภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง...
- ท่านขอรับ สมัยกาลครั้งหนึ่ง กระผมอยู่ ณ กรุงราชคฤห์ อันเป็นค...
- ความเพียร ไม่มีความเพ่งเล็งในสามัญคุณ ไม่มีความเคารพแรงกล้าใ...
- [ ๕๓ ] อนังคณสูตร เริ่มต้นว่า ข้าพเจ้
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสดง สมมติเทศนาแก่เหล่าพุทธเวไนย ผู้ที...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสดงสมมติเทศนา และ ปรมัตถเทศนานี้ พระโ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสบุคคลกถา เพื่อทรงแสดงถึงความที่สัต...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสบุค
- ดังที่ตรัสไว้ว่า บรรดา กิเลสเพียงดังเนินนั้น กิเลสเพียงดังเน...
- ส่วนผู้ใดรู้ว่ามีด้วย รู้อย่างนี้ด้วย (รู้ว่าหยาบช้า) ผู้นั้...
- บทว่า ยฺวายํ ตัดบทเป็น โย อยํ (แปลว่าบุคคลนี้ใด) ปาฐะ (บาลีเ...
- ท่านพระสารีบุตร กล่าวหมายเอาการไม่ยังฉันทะให้เกิดขึ้นเป็นต้น...
- บทว่า รเชน ( ถูกละออง) คือถูกละอองที่จรมา มีฝุ่นเป็นต้น (ปลิ...
- พระธรรมเสนาบดี (สารีบุตร) เมื่อจะยืนยันข้ออุปไมยอีกครั้ง จึง...
- แต่ในข้อความนี้ว่า จักเป็นผู้มีจิตเศร้าหมอง มรณภาพ ไม่ควร เห...
- อีกอย่างหนึ่ง การมรณภาพขณะที่ไม่มีกิเลสเพียงดังเนินแห่งเขา ผ...
- บทว่า อนุทฺธํเสสฺสติ (จักตามรบกวน) คือจักเบียดเบียน ได้แก่จั...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อิจฺฉาวจรานํ ( เป็นแดงของอิจฉา) มีเนื...
- ข้อว่า ยํ ตํ ภิกฺขุํ ภิกฺขู ชาเนยฺยุํ เหตุที่ภิกษุทั้งหลายพึ...
- บทว่า อนุรโห มํ (ควรฟ้องเราในที่ลับ) มีเนื้อความ ว่า ภิกษุเช...
- ข้อว่า อิติ โส กุปิโต (เพราะเหตุอย่างนี้ เขาจะเป็นผู้โกรธ เค...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ไม่สนพระทัยเธอเลย แต่ตรัสถามพระเถระรูปอื่...
- บทว่า กุปิโต (โกรธเคืองแล้ว) หมายความว่า ภิกษุแม้รูปนี้ โกรธ...
- บทว่า กุปิโต (โกรธเคืองแล้ว) คือ ภิกษุรูปนี้เอง โกรธเคือง ใน...
- ือง ในเพราะเหตุ ๓ สถาน คือ โกรธเคืองคนทั้งหลาย ๑ โกรธเคืองพร...
- บทว่า านํ (เหตุที่ตั้ง ) ความว่า การแสดงธรรม- เทศนาเป็นภาระ...
- เหล่านั้น ได้ไปสู่สำนักของพระเถระแก่ ผู้เพียงแต่ได้เห็นชั่วค...
- บทว่า อุปาสิกานํ ( แก่อุบาสิกาทั้งหลาย ) ความว่า ธรรมดา อุบา...
- บทว่า านํ (เหตุที่ตั้ง) ความว่า ภิกษุผู้เป็นพหูสูตและเป็น ผ...
- บทว่า ปณีตานํ คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ (บริขารคือยา ที่เป...
- อธิบายว่า เห็นอยู่ตลอดกาลที่ยังประจักษ์อยู่ (ส่วน) ได้ยินในเ...
- ผ้าที่ทอด้วยด้ายหยาบและยาว ชื่อว่า เศร้าหมองเพราะด้าย ผ้านั้...
- บทว่า รจยิตฺวา ( วางไว้ ) คือเพิ่มเข้าไป หมายความว่า บรรจุ ใ...
- ในความปฏิกูลและน่าเกลียด ก็มีนัยนี้
- บทว่า วิจิตกาฬกํ ( ขาวสะอาด ) คือปราศจากดำเจือปน
- คำว่า อิท ในคำว่า เอกมิทาหํ เป็นเพียงนิบาต
- บทว่า ปตฺตจีวรมาทาย ( ถือเอาบาตรและจีวร) หมายความว่า มือถือบ...
- บทว่า อสทฺธา (ไม่มีความเชื่อ ) คือปราศจากความเชื่อใน พระพุทธ...
- บทว่า โภชเน อมตฺตญฺญุโน (ไม่รู้จักประมาณในการบริโภค) คือไม่ร...
- บทว่า สาธุ วต (สาธุขอรับ) คือดีแล้วขอรับ
- บทว่า อุโภ มหานาคา (ท่านมหานาคทั้งคู่ ) หมายถึงผู้ยิ่งใหญ่ ท...
- จบ อรรถกถาอนังคณสูตร จบ สูตรที่ ๕ สมัยหนึ่ง พระผ
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า เราบริโภคจีวร บิณฑบ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า เราจะพึงเป็น ผู้ข่ม...
- ล้วพึง ทำที่สุดทุกข์ได้เถิด ดังนี้ ภิกษุนั้นควรเป็นผู้ทำให้บ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า เราพึงได้ยิน เสียง ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า เราพึงระลึก ชาติก่อ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า เราพึงทำให้ แจ้งซึ่...
- ความถึงพร้อมนี้ว่า ภิกษุเป็นผู้เข้าถึงแล้ว เข้าถึงพร้อมแล้ว ...
- บรรดาโทษ ๔ อย่างนั้น พืชที่หัก หรือเน่าในระหว่าง ๆ มีอยู่ ใน...
- ก็ด้วยอรรถนี้ว่า สีลสมงฺคิโน เป็นอันท่านกล่าวอธิบายไว้ว่า เธ...
- แต่ว่าโดยตรง ปาฏิโมกขสังวรเท่านั้นชื่อว่าศีล ปาฏิโมกขสังวรศี...
- อีกอย่างหนึ่ง ในบทว่า สมาทาย สิกฺขถ สิกฺขาปเทสุ นี้ มี ความย...
- พวกชาวบ้านได้ฟังคำนั้น ก็คิดว่า ธรรมดาว่า ยาพิษเป็นของร้ายแร...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อากงฺเขยฺย เจ ความว่า ถ้าเธอ พึงหวัง ...
- บทว่า อนิรากตซฺฌาโน ความว่า ผู้มีฌานอันอะไร ๆ นำออกไป ภายนอก...
- ก็ในบรรดาคำเหล่านั้น ด้วยคำเพียงเท่านี้ว่า สีเลเสฺววสฺส ปริ-...
- ถามว่า การกำหนดสังขาร ย่อมตามอนุรักษ์ศีลได้อย่างไร
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นตรัสว่า ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษ...
- อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่าปัจจัย ๔ นี้นั้น เป็นอานิสงส์ที่แท้จริง...
- พึงทราบวินิจฉัยในวาระที่ ๔ ต่อไป หมู่ชนผู้เกี่ยวข้องข้างฝ่าย...
- ก็ในคำว่า อรติรติสโห นี้ ความเบื่อหน่ายในธรรมที่เป็นกุศลอัน ...
- เด็ก ๆ ของรุกขเทวดา ไม่สามารถที่จะดำรงอยู่ตามสภาวะของตน ได้ ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรง แสดงว่า ภิกษุผู้ประกอบด้วยคุณมีศีล เป็...
- บทว่า อกิจฺฉลาภี มีอธิบายว่า เป็นผู้สามารถเพื่อจะข่มธรรมที่ ...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า สนฺตา ความว่า วิโมกข์ทั้งหลาย ชื่อว่า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสไว้ว่า สารีบุตร ที่เรากล่าว คำว่า โสโ...
- ปัญญาเครื่องตรัสรู้
- ในเรื่องนั้น พระเถระบางพวกได้กล่าวไว้ว่า กิเลสทั้งหลาย ต่อ ก...
- บทว่า สีเลเสฺวว ความว่า ภิกษุแม้เป็นผู้ประสงค์จะให้ตนเป็น เช...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสอนาคามิมรรคอย่างนี้แล้ว แม้ จะมาถึงวา...
- พึงทราบวินิจฉัยในอภิญยาที่ ๖ ต่อไป บทว่า อาสวานํ ขยา ความว่า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสไว้ว่า ภิกษุทั้งหลาย สมาธิอันใดพึงมี ...
- บทว่า สมฺปนฺนสีลา ภิกฺขเว วิหรถ ฯเปฯ สิกฺขาปเทสูติ อิติ ยนฺต...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมเหล่าไหนเป็นเครื่องเศร้
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในกาลใดแล ภิกษุรู้ชัดว่า อภิชฌา- วิสมโลภ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นแลมีศีลอย่างนี้ มีธรรมอย่างนี้ ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสคาถาสุภาษิต ก็โดยสมัยนั้นแล สุนทริกภาร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสอย่างนี้แล้ว สุนทริกภารทวาช - พราหมณ์...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงอุปมา ในที่ลางแห่งทรงแสดงอุปมาก...
- อนึ่ง เมื่อ จะทรงเอาอุปไมย (เนื้อความ) มาล้อม( แสดงประกอบ) อ...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า วตฺถํ ได้แก่ผ้าสะอาดตามปกติ
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสว่า อปริสุทฺธตฺตา ภิกฺขเ วตฺ
- พระผู้มีพระภาคเจ้า บัณฑิตพึงทราบว่า ทรงการทำ คำอุปมาด้วยผ้าท...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงเริ่มแสดง ธรรมฝ่ายขาว (สุคติ)
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อุปกิเลสแห่งจิตเป็นไฉน? คือ อภิชฌาวิสม...
- ความริษยา ได้แก่การนึกตำหนิสักการะ เป็นต้นของคนอื่น
- ความแข็งดี มีการกระทำยิ่ง กว่านั้น, ความแข่งดีนั้น แยกออกได้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงแสดง อุปกิเลส จึงทรงแสดงโลภะไว้...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อิติ วิทิตฺวา แปลว่า รู้อสย่างนี้
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสหมายเอา การละในขณะแห่งอนาคามิมรรค
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงความเลื่อนใสทั้งที่เป็นโลกิยะ...
- ส่วนที่ 424
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า โข ปน เป็นเพียงนิบาต
- บทว่า เวท หมายเอาคัมภีร์บ้าง หมายเอาญาณบ้าง หมายเอา โสมนัสบ้...
- ชฺชํ ความว่า (ย่อมได้) ปราโมทย์ อันเกิดขึ้นแล้วแก่ท่านผู้พิจ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ย่อมทรงแสดงศีลขันธ์อันประกอบด้วย อนาคามิม...
- บทว่า อุกฺกามุขํ ความว่า เบ้าหลอมของช่างทอง เพราะในที่นี้ เบ...
- ในอนุสนธิ ๓ นั้น พึงทราบ ปุจฉานุสนธิ ด้วยอำนาจพระสูตร ที่ทรง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงการเจริญ พรหมวิหารของพระอนาคา...
- ่อย่างนี้ ด้วยมรรคปัญญา จิตย่อมหลุดพ้นแม้จากอาสวะ โดยนัยที่ก...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ไม่ตรัสเลยทีเดียวว่า ไป หรือไม่ ได้ไป (แต...
- คำเป็นต้นอย่างนี้ว่า เอวํ วุตฺเต นับว่า ชัดแล้วแล เพราะท่านก...
- ความเป็นผู้มีสติมั่น มีไว้เพื่อดับกิเลสของบุคคลผู้มีสติหลงลื...
- สัลเลขสูตรมีคำเริ่มต้นว่า เอวมฺเม สุตํ (พระสูตรนี้ ข้าพเจ้า ...
- ในเรื่องนั้นมีพระสูตรที่ยกมาเป็นข้ออ้างอิงได้ ดังต่อไปนี้ (ค...
- บทว่า โลกวาทปฏิสํยุตฺตา (ประกอบด้วยโลกวาทะ พูดปรารภ โลก ) คว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เพื่อประโยชน์แก่อ
- เมื่อเกิดขึ้นพระองค์ตรัสเรียกว่า กำลังเกิดขึ้น, ที่เสพจนคุ้น...
- บทว่า เอวเมตํ (เห็นสิ่งนั้นอย่างนี้) คือ เห็นเบญจขันธ์นั่น โ...
- เรื่องพระธรรมทินนเถระตักเตือนศิษย์ ได้ทราบว่า ภิกษุหลายรูป ไ...
- ียนถามว่า ใต้เท้าครับ ได้เท้ายังใช้ฤทธิ์อยู่บ้างหรือไม่ ? ท่...
- พระเถระได้เนรมิต (ตามที่ขอร้อง) ท่านธรรมทินนะ เรียนว่า ท่านข...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงจำแนกฌาน ด้วยสามารถแห่งภิกษุทั้...
- มีคำอธิบายว่า เอเต โยค ปมชฺฌาน- ธมฺมา (แปลว่า ธรรมคือปฐมฌาน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงแสดงเนื้อความนั้น จ
- ความจริง ผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล ในทักขิณา ว...
- ข้อว่า มยเมตฺถ อวิหึสกา ภวิสฺสาม (เราทั้งหลายจักเป็นผู้ไม่ เ...
- แต่เนื้อความ (ที่จะกล่าวต่อไป ) นี้ เป็นความสังเขปใน กรรมบถ ...
- เหล่าชนผู้ชื่อว่า มี ผรุสวาจา เพราะมีวาจาหยาบคาย เราะรานสิ่ง...
- แต่มีความแปลกกันดังต่อไปนี้ :- ความจริง ธรรมดามิจฉาสติก็เหมื...
- ในมิจฉาวิมุตินั้นมีอรรถพจน์ดังต่อไปนี้ :- เหล่าชนผู้ชื่อว่า ...
- หล่านั้น คำที่ ควรจะกล่าว ( อธิบาย) ทั้งหมด ข้าพเจ้าได้กล่าว...
- คำว่า เป็นผู้ว่ายาก ความว่า เป็นผู้ยากที่จะว่ากล่าวได้ คือถู...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัส เรียกว่า ผู้ด้อยการศึกษา (สุตะ)
- ี้เมื่อจะทรงแสดง ทิฏฐิไม่นำสัตว์ออกจากวัฏฏะอย่างเดียวเท่านั้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงสัลเลขธรรมโดย อาการ ๔๔ ประการ...
- ในการถึงสรณะเป็นต้นก็มีนัยนั้น
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดง จิตตุปบาทเหล่านั้น จึงได้ตรั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงสัลเลขธรรมว่าเป็น ทางแห่งการป...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงสัลเลขธรรมว่าเป็น ธรรมให้ถึงค...
- ่องนั้น พึงมีคำทักท้วงว่า พระพุทธดำรัสนั้นคงไม่ถูกต้อง เพราะ...
- อนึ่ง พึงทราบวินิจฉัยในคำนี้ว่า อทนฺโต (ผู้ไม่ได้รับฝึก) อวิ...
- (มีไว้ว่า) อวิหิงสาของผู้ไม่เบียดเบียนด้วยตน มีไว้เพื่อดับกา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงสัลเลขธรรมนั้นว่า สามารถในการ...
- ข้อว่า มา ปมาทตฺถ ( เธอทั้งหลายอย่าได้ประมาท ) ความว่า เธอทั...
- จบอรรถกถาสัลเลขสูตร จบสูตรที่ ๘ ( ๑๑๐ ) ข้าพเจ
- อกุศลคืออะไรเล่า คุณ
- างไหม ที่จะให้อริยสาวกมีความเห็นถูกต้อง มีความเห็นตรง ประ- ก...
- (๑๑๔) ภิกษุเหล่านั้นพากันชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของ ท่านพระ สารี...
- ความดับทุกข์คืออะไรเล่า คุณ
- ( ๑๑๗ ) ท่านพระสารีบุตร ได้ตอบว่า ยังมี คุณ แล้วได้กล่าว คำน...
- อริยาษฏางคิกมรรคนี้เท่านั้น เป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งช...
- เพราะภพเกิด ชาติจึงเกิด เพราะภพดับ ชาติจึงดับ อริยาษฎาง- คิก...
- (๑๒๐) ภิกษุเหล่านั้นได้กราบเรียนถามว่า ใต้เท้าขอรับ เหตุ อย่...
- (๑๒๑) ภิกษุเหล่านั้นได้กราบเรียนถามว่า ใต้เท้าขอรับ เหตุ (ปร...
- ( ๑๒๒) ภิกษุเหล่านั้นกราบเรียนถามว่า ใต้เท้าขอรับ เหตุ (ปริย...
- (๑๒๓) ภิกษุเหล่านั้นได้กราบเรียนถามว่า ใต้เท้าขอรับ เหตุ (ปร...
- ถามว่า อายตนะทั้ง ๖ คืออะไรเล่า คุณ
- ถามว่า นามรูปคืออะไรเล่าคุณ
- ถามว่า วิญญาณคืออะไรเล่า คุณ
- ถามว่า สังขารคืออะไรเล่า คุณ
- ถามว่า อวิชชาคืออะไรเล่าคุณ
- ริย- สาวกชื่อว่าเป็นผู้มีความเห็นถูกต้อง มีความเห็นตรง ประกอ...
- จบ สัมมาทิฏฐิสูตร สูตรที่ ๙ จบ ทุกข์ ๑ ชรา
- ท่านพระสารีบุตร นี้นั้น เมื่อกล่าวอย่างนี้ ได้กล่าวว่า ด้วยเ...
- เสกขบุคคล ชื่อว่า มีความเห็นชอบ เพราะมีความเห็นชอบที่แน่ นอน...
- ข้อว่า อกุสลญฺจ ปชานาติ ความว่า รู้ชัดรากเหง้าของอกุศลที่ เป...
- ในที่สุดแห่งการแสดงอย่างพิสดาร ภิกษุทั้งหลายเล็งเห็นคำ มีอาท...
- ปาณาติบาตนั้น พึงทราบว่า มีโทษน้อย ในเพราะสัตว์มีชีวิต ตัวเล...
- การถือเอาสิ่งของที่เขาไม่ได้ให้ ชื่อว่าอทินนาทาน การลักของ ๆ...
- ที่ล่วงเกินอคมนียฐาน (คนที่ต้องห้าม) ที่เป็น ไปทางกายทวาร ด้...
- อนึ่ง มิจฉาจารนี้นั้น ชื่อว่ามีโทษน้อย ในเพราะอคมนียฐาน (ผู้...
- มุสาวาทนั้น มีองค์ประกอบ ๔ อย่าง คือเรื่องไม่จริง ๑ ตั้งใจ พ...
- ปิสุณาวาจานั้น มีองค์ประกอบ ๔ ประการ คือ ผู้ต้องถูกทำลาย เป็...
- อนึ่ง วจีประโยคไม่เป็นผรุสวาจา เพราะผู้พูดมีจิตอ่อนโยนฉันใด ...
- อภิชฌานั้น มีองค์ประกอบ ๒ ประการ คือ ของของผู้อื่น ๑ น้อมสิ่...
- อนึ่ง พึงทราบวินิจฉัยอกุศลกรรมบถทั้ง ๑๐ เหล่านี้ โดยอาการ ๕ ...
- บทว่า เวทนาโต ความว่า ปาณาติบาต มีเวทนาเป็นทุกข์
- พึงทราบวินิจฉัย ในคำว่า โลโภ อกุสลมูลํ เป็นต้น (ดังต่อไปนี้)...
- วิรัตินั้นแยกประเภทออกเป็น ๓ อย่าง คือ สัมปัตตวิรัติ ๑ สมาทา...
- ส่วนที่ 503
- งูใหญ่ได้รัดเขาอยู่บนภูเขา นั้น
- ถ ๗ ประการตามลำดับเป็นตัวเจตนา ก็ถูก แต่วิรัติทั้ง ๓ ตอนสุดท...
- บทว่า มูลโต ความว่า กรรมบถ ๗ จะมีมูล ๓ ตามอำนาจของ อโลภะ อโท...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า เอวํ อกุสลํ ปชานาติ ความว่า รู้ชัด อก...
- บทว่า ปฏิฆานุสยํ ปฏิวิโนเทตฺวา (บรรเทาปฎิฆานุสัย) มีคำ ที่ท่...
- ท่านพระสารีบุตร ยังเทศนาให้จบลงด้วยคำว่า เอตฺตาวตาปิ โข อาวุ...
- ภิกษุเหล่านั้นจึงได้ถามปัญหาอื่นที่สูงขึ้นไป โดยนัยนี้ว่า ใต...
- ส่วนสัตว์ที่เกิดแต่เถ้าไคลและผุดเกิด ในขณะแห่งจิตดวงแรก ชื่อ...
- บทว่า ิติยา ( เพื่อดำรงอยู่ ) คือเพื่อไม่ให้ธรรมทั้งหลายที่...
- อาหารของพวกช้าง ชื่อว่า เป็นของละเอียด เพราะเปรียบเทียบ อาหา...
- ๑ ส่วน ผู้ดื่มเนยใส แม้เพียงฟาดมือเดียว ก็ไม่อยากกิน (ไม่หิว...
- ข้าพเจ้าจะกล่าวตอบว่า พระองค์ตรัสไว้ เพราะเป็นปัจจัยพิเศษแห่...
- มโนสัญเจตนาหาร คือกรรมที่จะให้เข้าถึงกามภพ จะนำกามภพ มาให้
- ( อย่างนี้คือ) ความจริง กวฬิงการาหาร เมื่อค้ำชู (ชีวิต) อยู่...
- ส่วนผัสสะ เมื่อถูกต้องอารมณ์ซึ่งเป็นที่ตั้งแห่งความสุขเป็นต้...
- ชนทั้งหลายผู้มีอัสสาทะในผัสสะ แม้เมื่อเผชิญผัสสะ ก็จะเบียด- ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม่โคที่ เขาถลกหนังแล้ว
- ฝ่ายนางได้พูดกับสามีว่า พี่ขา บัดนี้ น้องไม่สามารถจะทำงานที่...
- สองผัวเมียนั้นเห็นลูกเข้าพากันคร่ำครวญ เอาเนื้อ ( ลูก) มากิน...
- เพราะฉะนั้น ภิกษุใดเห็นผัสสาหารเป็นเสมือนกับแม่โคที่เขาถลก ห...
- บรรดาเหตุการณ์เหล่านั้น ปฏิสนธิเหมือนกับเวลาที่หอกตกถูก
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อกำหนดรู้ผัสสาหารแล้ว เวทนาทั้ง ๓ ก็...
- พึงทราบการเกิดขึ้นแห่งอาหารทั้งหลายที่มีมาแต่ปฏิสนธิ เพราะ ต...
- บทว่า เอตฺตาวตาปิ นี้ ความว่า ด้วยเทศนาเรื่องอาหารนี้ มี อธิ...
- บททั้ง ๒ ว่า ตมฺหิ ตมฺหิ นี้
- ทางเดินของชรา ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นธรรมชาติปรากฏ (ให
- แต่เพราะเหตุที่เวลายังหนุ่ม อินทรีย์ทั้งหลายมีตาเป็นต้น ยังส...
- ต่อแต่นี้ไป บทว่า เตสํ เตสํ เป็นต้น พึงทราบโดยนัยที่ได้ กล่า...
- ในชรามรณวาระนี้ การแตกดับแห่งขันธ์ทั้งหลาย มีได้โดย จตุโวการ...
- ชื่อว่า สญฺชาติ เพราะอรรถว่า เกิดครบแล้ว
- ก็ผู้ศึกษาพึงทราบกรรมภพที่เป็นปัจจัยแห่งชาติ ในคำว่า ภว- สมุ...
- พึงทราบวินิจฉัย ในคำทั้งหลายมีอาทิว่า กามุปาทานํ ในอุปาทานวา...
- บรรดาอุปาทานเหล่านั้น ชื่อว่า สีลัพพัตตุปาทาน เพราะเป็น เหตุ...
- ตัณหาในคำว่า ตณฺหาสมุทยา นี้ เป็นปัจจัยของกามุปาทานโดย อุปนิ...
- อีกอย่างหนึ่ง ตัณหาวิปริต ๑๘ ประการ อาศัยรูปที่เป็นไปภายใน เ...
- ในโสตทวารเป็นต้น ก็เหมือนกัน สัตว์ทั้งหลายย่อมปรารถนา เสียงเ...
- แต่ว่า เวทนาพึงทราบโดยเวทนาที่สัมปยุตด้วยธรรมเหล่านั้น คือ ใ...
- พึงทราบวินิจฉัยในสฬายตนวาระ (ต่อไป) ว่า อายตนะทั้งหมด ที่ควร...
- ส่วนคำว่า จตุนฺนํ นคำว่า จตุนฺนญฺจ มหาภูตานํ อุปาทาย เป็นฉัฏ...
- พึงทราบวินิจฉัย ในวิญญาณวาระ (ต่อไป) :- วิญญาณในเพราะจักษุ ช...
- [๑๒๘ ] พึงทราบวินิจฉัยในอวิชชาวาระ
- อธิบายว่า สัจจะ ๒ ข้อหลัง เห็นได้ยาก เพราะลึกซึ้ง แต่ใน เรื่...
- วาระนี้ ท่านกล่าวไว้แล้ว โดยการแสดงปัจจัยของอวิชชานี้ ที่ เป...
- ส่วนที่ 547
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ตรัสพระพุทธภาษิตนี้ว่า ดูก่อน ภิกษุทั้...
- นายช่างกลึง หรือลูกมือของนายช่างกลึงผู้ฉลาด เมื่อชักเชือก กล...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุเมื่อเดิน ก็รู้ชัดว่...
- ดูก่อนภิกษุทั้ง หลายอีกประการหนึ่ง ภิกษุย่อมพิจารณา เห็นกายน...
- อีกประการหนึ่ง เปรียบเหมือนภิกษุพึงเห็นสรีระที่เขาทิ้งไว้ใน ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพิจารณาเห็นเวทนาอยู่อย่างไร เล่า ? ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ อย่างไรเล่า...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพิจารณาเห็นธรรมในธรรม อยู่อย่างไรเล...
- ด้วยเหตุดังพรรณนามานี้ ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมภาย ในบ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุพิจารณา เห็นธรรมในธร...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกข้อหนึ่ง ภิกษุพิจารณาเห็น ธรรมในธรรม ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกข้อหนึ่ง ภิกษุพิจารณาเห็น ธรรมในธรรม ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ชาติเป็นไฉน ? ความเกิด ความบังเกิด ควา...
- ภาวะของ บุคคลผู้คับแค้นของบุคคลผู้ประกอบด้วยความพิบัติอย่างใ...
- ้แม้อันนั้นก็เป็นทุกข์ เป็นไฉน ? ความปรารถนาย่อมบังเกิดแก่สั...
- ก็ตัณหานั้น เมื่อจะเกิด ย่อมเกิดในที่ไหน
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขนิโรธอริยสัจเป็นไฉน ? ความดับด้วยส...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ เป็นไฉน ?...
- พิจารณาเห็นธรรม ในธรรมอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ใดผู้หนึ่ง พึงเจริญสติปัฏฐาน ๔ นี้ ...
- จบ สติปัฏฐานสูตรที่ ๑๐ จบ มูลปริยายวรรคที่ ๑ ประมวลพระสูตรแห...
- จากนั้นมา พระราชาได้ตรัสถามปริณายกแก้วว่า ยังมีหรือไม่ ถามที...
- ท้าวสักกะ พอได้ทรงทราบว่า พระเจ้ามันธาตุ เสด็จมาเท่านั้น ก็ ...
- ส่วนที่ 571
- ในบทว่า กมฺมาสธมฺมํ ในบรรดาคำว่า กมฺมาสธมฺมํ นาม กุรูนํ นิคโ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า) ไม่มีโอกาสที่จะประทับ
- ด้วยเหตุนั้นนั่นแหละ ในมัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์นี้ จึงได้ทรงแ...
- สติปัฏฐาน ชื่อโน้น
- มันตอบว่า คุณแม่เจ้าขา ดิฉันไม่ได้คิดอย่างอื่น คุณแม่ ดิฉัน ...
- ทางดำเนินของผู้เป็นเอก ชื่อว่า เอกายนะ คำว่า ผู้เป็นเอก ได้แ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเห็นที่สุดแห่งการสิ้นความ เกิด ทรงอน...
- เป็นทางเบื้องต้น ครับ ใต้เท้า ท่านตรีปิฎกจุลลนาคเถระ กล่าว เ...
- เมื่อท่านนั่งบนธรรมาสน์ จับพัดแล้วกล่าว อารัมภบท (บุพพกถา)
- เพราะว่าเธอทั้งหลายเดินทางสายนั้นแล้ว จักทำที่สุด แห่งทุกข์ไ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลาย เศร้าหมอง เพราะจิตเศร้าหมอ...
- แต่ว่า เพราะขึ้น ชื่อว่า ภาวนา แล้ว จะไม่เกี่ยวกับธรรมะข้อไห...
- พระเถระหยิบหินก้อนใหญ่มาทุบกระดูกขาทั้ง ๒ ข้างให้หักแล้ว บอก...
- เรามีศีล สมบูรณ์ด้วยวัตร มีสมาธิ มีปัญญา เผลอ ตัวไปชั่วครู่ ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปนี้ไม่ใช่ของพวกเธอ เธอทั้งหลายจงละทิ้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ตรัสกะท้าวเธอว่า : เรามองไม่เห็นความสว...
- ความว่า เพื่อกระทำให้แจ้ง ท่านกล่าวอธิบายไว้ว่า เพื่อประจักษ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ตรัส สรรเสริญเทศนา ๖ หมวด หมวดละ ๖ ข้อ...
- พระผู้มี พระภาคเจ้า ได้ตรัสสรรเสริญ (เอกายนมรรค) เพื่อให้ภิก...
- และในเรื่องนี้ ควรนำข้อเปรียบเทียบกับ พ่อค้าทองชมพูนุทสีแดง ...
- สติปัฏฐานนั้นมีอรรถว่า ชื่อว่า ปัฏฐาน เพราะเป็นที่ตั้ง
- ถามว่า ถ้าเป็นอย่างนั้น เหตุไฉน คำว่า สติปัฏฐาน จึงเป็น พหูพ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัส สติปัฏฐาน ไว้ ๔ อย่าง เท่านั้น ไม...
- สติปัฏฐาน จึงตรัสไว้ ๔ อย่างเท่านั้น ไม่ยิ่งไม่หย่อน ด้วยประ...
- ส่วนในอรรถกถา ท่านกล่าวไว้เท่านี้เท่านั้นแหละว่า โดยระลึก แล...
- ความจริง พระนิพพาน เหมือนพระนคร
- และพระโยคาวจรทั้งหลาย เมื่อดำเนินมาทางประตู ธัมมานุปัสสนา เจ...
- ก็ทรงระบุถึงภิกษุนั้นแล้ว เทวดาและมนุษย์ที่เหลือก็เป็นอันทรง...
- บทว่า อาโย ได้แก่แดนเกิด (ของสิ่งน่าเกลียด) ในบทว่า กาโย นั้...
- และในคำว่า กาเย กายานุปสฺสี นี้ ไม่ใช่พิจารณาเห็นธรรม อย่างเ...
- นี้ :- ความจริง พระโยคาวจรนี้พิจารณาเห็นกายอย่างเดียวเท่านั้...
- จริงอย่างนั้น ภิกษุผู้ปฏิบัติ กาเย กายานุปัสสนาปฏิปทา (ข้อ ป...
- อาตาปะ ของภิกษุนั้นมีอยู่ เหตุนั้น ภิกษุนั้นจึงชื่อว่า อาตาป...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดง กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน และวิธ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสดงอานุภาพแห่งการบำเพ็ญเพียร และความ ...
- ยบท อนุปสฺสี แต่ใน คัมภีร์วิภังค์ พระองค์ตรัสไว้ว่า บทว่า อน...
- บทว่า สติมา ความว่า บรรดาธรรมเหล่านั้น สติ คืออะไร ? คือ สติ...
- บัดนี้ ผู้ศึกษาพึงทราบประโยชน์ ในการกล่าวซ้ำ เวทนา เป็นต้น ใ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ตรัสไว้ว่า สิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ได้เสวยแล...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงมีพุทธประสงค์จะให้ สัตว์ทั้งหลายบรรลุค...
- คำว่า อรญฺคโต วา ฯเปฯ สุญฺญาคารคโต วา (ไปสู่ป่า ฯลฯ หรือไปส...
- ด้วยเหตุนั้น พระโบราณาจารย์ จึงได้กล่าวไว้ว่า :- พระโยคาวจร ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงเป็นเหมือนอาจารย์ผู้รู้พื้นที่ (นักดูท...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงแสดงเสนาสนะป่าอันเป็น พื้นที่ซึ...
- นี้เป็นช่องทางแห่งการออกไป (จากทุกข์) จนถึงอรหัตของภิกษุ รูป...
- ส่วนที่ 617
- คำว่า ยาวเทว นี้ เป็นคำกำหนดการชี้ขาดประโยชน์
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงจำแนกการพิจารณาดูกาย โดยอัสสาสะแล...
- แม้ในบรรดาการยืนเป็นต้นนั้น พึงทราบวินิจฉัยต่อไป จิต (ความคิ...
- เรือวิ่งไปได้ เพราะกำลังของลม ลูกศรวิ่งไปได้ เพราะกำลังของสา...
- บทว่า พหิทฺธา วา ความว่า หรือโดยการกำหนดอิริยาบถ ๔ ของผู้อื่...
- ก่อนอื่น บรรดาคำเหล่านั้น ในคำว่า อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต นี้ ...
- เพราะว่า แม้ได้เห็นพระเจดีย์แล้ว ยังปีติให้เกิด มีพระพุทธเจ้...
- แต่ถ้าเมื่อมนุษย์พากันสร้างปะรำใหญ่ไว้ภายในหมู่บ้านแล้วฟัง ธ...
- ก็อสุภารมณ์นี้ แม้จะมีประโยชน์ดังที่พรรณนามานี้ (แต่) อสุภา-...
- เธอไหว้พระเจดีย์และต้นโพธิ์อย่างนี้แล้ว ไปยังที่ ที่ตนพักกรร...
- ได้ทราบว่าภิกษุรุ่นเก่าดูหน้าเห็นว่า ไม่ใช่อุปัชฌาจารย์ของคน...
- เธอจะดับความกระวนกระ- วายที่เกิดแต่ เตโชธาตุ เหมือนอาบน้ำร้อ...
- เล่ากันมาว่า ท่านได้บำเพ็ญ คตปัจจาคติกวัตร ๑ (วัตรของผู้เดิน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เป็นปฐมก่อน ได้บำเพ็ญ คตปัจจา- คติกวัตร อ...
- ภิกษุมีจิตประกอบด้วยกรรมฐานนั้นเอง ยกเท้าขึ้น ( เดินไป) ถึง ...
- ก็เธอเมื่อบำเพ็ญ คตปัจจาคติกวัตร กล่าวคือการนำไปและนำกลับ นี...
- ส่วนการไม่หลงลืม ในการก้าวไปข้างหน้าเป็นต้น ชื่อว่า อสัม- โม...
- เพราะว่าในส่วนนั้น ๆ จิตดวงอื่นเกิด ดวงอื่นดับ พร้อมกับรูป (...
- ก็อีกอย่างหนึ่ง แม้ในสัมปชัญญบรรพนี้ ควรจะทราบ สาตถกสัม- ปชั...
- ภวังค์ (จิตอยู่ในภวังค์) ๑ อาวัชชนะ (การระลึก ถึงอารมณ์) ๑ ท...
- ก็เมื่อรูปปรากฏในจักษุทวารแล้ว ต่อจาก ภวังคจลนะ (ภวังค์ ไหว)...
- เออก็ อีกอย่างหนึ่ง พึงทราบ อสัมโมหสัมปชัญญะ นี้ โดยการ พิจา...
- อีกประการหนึ่ง จักษุเป็น นิสสยปัจจัย รูปเป็น อารัมมณปัจจัย อ...
- ส่วนการที่เมื่อปัจจัยแม้มีอยู่ พระโยคาวจรยังพิเคราะห์สถานที่...
- ไม่มีอะไรในภายในที่ชื่อว่า อัตตา คู้เข้ามาหรือเหยียดออกไปอยู...
- ใน สัมปชัญญบรรพ นี้ ผู้ศึกษาพึงเข้าใจ สัปปายสัมปชัญญะ ด้วย อ...
- แม้ในการอุ้มบาตร ก็ควรทราบ อสัมโมหสัมปชัญญะ ด้วยอำนาจ ประโยช...
- ไม่มีอะไรที่ชื่อว่าเป็นอัตตาในภายในแก่ภิกษุอุ้มบาตรอยู่ ธรรม...
- ละเอียดก็ตกแก่ลางพวก ที่เนื้อหยาบก็ตกแก่ลางพวก ถึงกะลาใส่ยาท...
- ไม่มีใครชื่อว่า อัตตา ในภายในเป็นผู้กิน มีแต่การรับบาตรธรรมด...
- บทว่า อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม ความว่า ในการถ่ายอุจจาระและ ปัสสาวะ...
- ก็อุจจาระและปัสสาวะนี้ใด ที่ถ่ายออกไปแล้ว อุจจาระและปัสสาวะ ...
- ล่าวไว้ว่า ผู้ใดเดินไป หรือจงกรมนาน ๆ แล้วต่อมาจึงยืน พิจารณ...
- ส่วนผู้ใด เมื่อพูด ก็พูดมีสติ รู้สึกตัวว่า ธรรมดาว่าเสียงนี้...
- ส่วนใน วิภังคปกรณ์ พระองค์ทรงจำแนกบทเหล่านี้ไว้อย่างนี้เหมือ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงจำแนก กายานุปัสสนา ด้วย อำนาจแห่ง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงจำแนกกายานุปัสสนา ด้วยอำนาจปฏิกูล...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงได้ตรัสไว้ว่า เธอจะพิจารณา เห็นกายนี้ ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงจำแนกกายานุปัสสนา ด้วยอำนาจการมนส...
- วิปุพพะ ก็คือ วิปุพพกะ นั่นเอง
- บทว่า ขชฺชมานํ ความว่า ร่างกายที่ถูกสัตว์ทั้งหลายมีกากับแร้ง...
- ก็ป่าช้า ๙ พึงประมวลไว้ในที่ตรงนี้ (คือ) :-
- ป่าช้า (ที่ตรัสไว้) ว่า อปคตมํสโลหิตํ นหารุสมฺพนฺธํ (ซาก ศพท...
- บรรดาบรรพเหล่านั้น เฉพาะ ๒ บรรพนี้คือ อานาปานบรรพ ๑ ปฏิกูลมน...
- ก็ความรู้นี้ พระผู้มีพระ ภาคเจ้า ตรัสหมายเอาการเสวยโดยการรู้...
- ภิกษุหนุ่มเรียนว่า เมื่อเป็นเช่นนี้ ท่านควรจะยับยั้งไว้ดังแต...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะตรัสบอกอรูปกัมมัฏฐาน โดย มากก็จะตร...
- ถึงวิญญาณจะปรากฏแก่พระโยคาวจรใด ไม่เฉพาะแต่วิญญาณนั้น อย่างเ...
- าย) ปุคคลสัปปายะ ( บุคคลสบาย) โภชนสัปปายะ (โภชนะสบาย) ธัมมัส...
- ส่วนอทุกขมสุขเวทนา แสดง (ให้เห็น ) ได้ยาก มืดมน ไม่แจ่ม ชัด
- เวทนาคืออรูปกัมมัฏฐานมีในพระสูตรหลายแห่ง พระผู้มีพระ
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสไว้ ดังนี้ว่า :- ดูก่อน อัคคิเวสนะ ใน...
- โสมนัสสเวทนา ที่อาศัย (เกิดมาจาก) เรือน (ตัณหาอุปาทาน) ๖ อย่...
- อุเบกขาเวทนา ที่อาศัย (เกิดมาจาก) เนกขัมมะ ๖ อย่าง ชื่อว่า น...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นตรัสสติปัฏฐาน คือ เวทนานุ- ปัสสนา โด...
- บทว่า สงฺขิตฺตํ ได้แก่จิตที่ตกไปตามถีนมิทธะ, ก็จิตที่ตกไปตาม...
- ส่วนในบทว่า สมุทยวยธมฺมานุปสฺสี (มีปกติตามเห็นธรรมคือ ความเก...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า สนฺตํ ได้แก่มีอยู่โดยการเกิดขึ้นเนือง...
- ส่วนในอสุภนิมิต การละย่อมมีได้ด้วยการทำไว้ในใจโดยแยบคาย ที่ช...
- ด้วยเหตุนั้น ท่านจึง กล่าวว่า ธรรม ๖ ประการ ย่อมเป็นไปเพื่อล...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่า เมตตาย่อมควรทั้งอัปปนาสมาธิ ทั้งอ...
- าย มีอิริยาบถยืนและนั่งเป็นต้น ก็พระโยคาวจรย่อมรู้ชัดว่า พยา...
- ก็การละถีนมิทธะนั้น ย่อมมีได้โดยโยนิโสมนสิการในเพราะธาตุ ทั้...
- แต่สำหรับภิกษุผู้งดโอกาสที่จะฉันได้อีก ๔ - ๕ คำเสีย แล้วดื่ม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสว่า มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ความไม่สง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสว่า ธรรม ๖ อย่างย่อม เป็นไปเพื่อละ...
- อีกอย่างหนึ่ง ธรรมทั้ง ๖ อย่าง ย่อมเป็นไปเพื่อละวิจิกิจฉาค
- ธรรมในธรรมทั้งหลายของตน หรือในธรรมทั้งหลายของผู้อื่น คือในธร...
- บทว่า อิติ รูปสฺส สมุทโย ความว่า ความเกิดแห่งรูปโดย อาการ ๕ ...
- บทว่า จกฺขุํ จ ปชานาติ ได้แก่รู้จักขุปสาท โดยลักษณะแห่งกิจ ต...
- บทว่า ยถา จ อนุปฺปนฺนสฺส ความว่า สังโยชน์ทั้ง ๑๐ อย่าง นั้น ...
- พระโยคาวจร พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายของตนด้วยการ กำหนดอา...
- บทว่า สติสมฺโพชฺณงฺคํ ได้แก่องค์แห่งธรรมเป็นเครื่องตรัสรู้ ก...
- อีกอย่างหนึ่ง ธรรม ๔ ประการ ย่อมเป็นไปเพื่อการเกิดขึ้นแห่ง
- อีกอย่างหนึ่ง ธรรมทั้ง ๗ ประการ คือ การสอบถาม ๑ การ ทำวัตถ
- การทำอินทรีย์มีศรัทธาเป็นต้นให้มีความเสมอกัน ชื่อว่า การปรับ...
- อีกอย่างหนึ่ง สำหรับผู้เริ่มบำเพ็ญสมาธิ ศรัทธาถึงจะมีพลัง ก็...
- วิริยสัมโพชฌงค์มีการเกิดขึ้นอย่างนี้ คือ มีอยู่ อารัพภธตุ นิ...
- ก่ผู้เห็นอานิสงส์ ( ของความ เพียร) อย่างนี้ว่า คนเกียจคร้านไ...
- ได้ทราบว่า พระเถระ อาศัยอยู่ในที่ชื่อว่า กัสสกเลณะ และ มหาอุ...
- ดังนี้แล้ว กล่าวว่า ท่านเจ้าขา พวกหญิงแก่ ถวายภิกษาแด่ พระอร...
- วลา เสด็จออกมหาภิเนษกรมณ์ก็ดี ในเวลาตรัสรู้พระอนุตตรสัมโพธิญ...
- วิริยสัมโพชฌงค์ย่อมเกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้หลีกเว้นบุคคลผู้เกียจค...
- สำหรับภิกษุ ผู้หมั่นระลึกถึงพระธรรมคุณ พระสังฆคุณก็ดี ผู้พิจ...
- การเกิดขึ้นของปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ย่อมเกิดข...
- การพิจารณาเห็นว่า ตน และบุคคลอื่น มีกรรมเป็นของตน ท่านเรียกว...
- ตสฺส ปคฺคณฺหนตา (การประคองจิตใจใน สมัยที่ควรประคอง) มีอธิบาย...
- ที่ชื่อว่า การเพ่งดูจิตเฉยๆ ในสมัยที่ (ควรเพ่งดูจิตเฉยๆ) ได้...
- อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ย่อมเกิดขึ้นอย่างนี้คือ มีอยู่ ภิกษุทั้งหล...
- ย่อมยังความวางตนเป็นกลางในสังขารให้เกิดขึ้นด้วยอาการ ๒ อย่าง...
- ส่วนบุคคลใดยึดถือบาตร จีวร ถาด และไม้เท้าคนแก่เป็นต้น ว่าเป็...
- ในโพชฌงคบรรพนี้ สติที่กำหนดโพชฌงค์ เป็นทุกขสัจ อย่างเดียว นั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสกัมมัฏ- ฐานไว
- ถามว่า ก็ความยึดมั่น จะเกิดในกัมมัฏฐานเหล่านั้นทั้งหมดหรือไม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ศาสนธ...