เล่มที่ 68
หมวดหมู่: พระสุตตันตปิฎก ลักษณะเนื้อหา: พระธรรมเทศนาและคำสอนของพระพุทธเจ้า จำนวนส่วน: 890 ส่วน
สารบัญ
- ปัญญาในการทรงจำธรรมที่ได้ฟังมาแล้ว เป็นสุตมย- ญาณ, ๒
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ใด ทรงพระ- คุณครบถ้วนล้วนแล้วด้วยคว...
- นาบดีผู้ประกาศพระสัทธรรมจักรผู้เข้า ถึงความแจ่มแจ้ง ในอรรถะต...
- ความที่ปฏิสัมภิทามรรคเป็นมรรคาแห่งปฏิสัมภิทา ข้าพเจ้าต้อง กล...
- อื่นไม่ เพราะท่านได้กล่าวไว้ว่า ความรู้ในอรรถ ชื่อว่าอรรถ ปฏ...
- แต่เมื่อว่าโดยประเภทแล้ว ธรรม ๕ ประการเหล่านี้คือ เหตุให้เกิ...
- านในชรามรณะ ชื่อ อรรถ- ปฏิสัมภิทา, ความรู้แตกฉานในเหตุเกิดแห...
- ไฉน ? กามาวจรกุศลจิต เกิดพร้อมด้วยโสมนัส ประกอบด้วยปัญญา มีร...
- ถามว่า ก็พระอริยบุคคลผู้บรรลุนิรุตติปฏิสัมภิทานี้จะรู้หรือไม...
- ส่วนที่ 10
- ใน ๒ ภูมินั้น ปฏิสัมภิทาของพระมหาเถระ ๘๐ องค์ มีพระ- เถระผู้...
- การบำเพ็ญเพียรในวิปัสสนากรรมฐานอยู่เนือง ๆ จนกระทั่งถึง สังข...
- บรรดาธรรมทั้ง ๘ ประการนั้น นัยดังที่กล่าวแล้วแล ชื่อว่า ปุพพ...
- นรตนากร บ่อเกิดแห่งญาณอันประเสริฐของพระโยคาวจร, เป็นเหตุอันว...
- ในปิฎกทั้ง ๓ คือ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก และ พระอภิธรรมป...
- ในวรรคหนึ่ง ๆ มีวรรคละ ๑๐ กถา รวมเป็น ๓๐ กถา มี ญาณกถาเป็นต้...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาองค์ทั้ง ๘ นั้น สัมมาทิฏฐิย่อมเป็นป...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนอุทายี เธอจงงดขันธ์ส่วนอดีตแ...
- อเข้าไปใกล้ ย่อมนั่งใกล้ เมื่อนั่งใกล้ ย่อม เงี่ยหูลง เมื่อเ...
- า อภิญฺเยฺยาติ โสตาวธานํ, ตํปชานนา ปญฺา สุตมเย าณํ ซึ่งแป...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ทอดพระเนตรเห็นแล้วแล ซึ่งท่อนไม้ ท่อนใ...
- พึงทราบ สุต ศัพท์ ทั้งทีมีอุปสรรคและไม่มีอุปสรรคในคำนี้ว่า ส...
- ส่วนที่ 23
- ญาณนั้นนั่นแล ท่านกล่าวว่า ปัญญา เพราะไม่กำหนดก็เพื่อจะอธิบา...
- ครอบงำนั้น ชื่อว่า รักษาจักขุนทรีย์, ชื่อว่า ถึงความสำรวมในจ...
- สังวรที่มาแล้วโดยนัยเป็นต้นว่า พระอริยสาวกในพระศาสนานี้ ละ ม...
- ก็ในศีลนี้ นักปราชญ์ผู้รู้ลักษณศัพท์ รับรู้ตาม ๆ กันมาซึ่ง อ...
- หมายเอารูปารมณ์ เพราะฉะนั้น ธรรมดาว่าศีลนี้ บัณฑิตพึงทราบว่า...
- ส่วนที่ 29
- ชื่อว่าปัจจัย ในคำนี้ว่า ปจฺจยปริคฺคเห ปญฺา มีวจนัตถะ ว่า ผ...
- ธมฺม ศัพท์ ย่อมปรากฏในอรรถว่า บัญญัติ ได้ในคำเป็นต้นว่า บัญญ...
- ธมฺม ศัพท์นี้นั้น พึงเห็นว่าลงในอรรถว่า ปัจจยุปบัน แปลว่า ธร...
- ี จิตตั้งมั่น เหมือนญาณที่ ๑ และญาณที่ ๒ เล่า ? ตอบว่า เพราะ...
- ปัญญา ในการรวบรวมเอาธรรม คือขันธ์ ๕ ทั้งที่เป็นอดีตอนาคตปัจจ...
- ธมฺมานํ วิปริณามานุปสฺสเน ปญฺา ความว่า ปัญญาในการเห็นความแป...
- คำว่า อารมฺมณํ ปฏิสงฺขา ความว่า รู้ เห็น อารมณ์มี รูปขันธ์เป...
- ภังคานุปัสสนาญาณ ก็ย่อมเกิดขึ้นได้ในฐานะนี้ แก่พระโยคีบุคคลน...
- แม้จะกล่าวเพียงคำเดียว ( ญาณเดียว ) ก็ย่อมเป็นอันกล่าว ทั้ง ...
- เหมือนอย่างว่า บุรุษนั้น อาศัยภัยมีป่าชัฏที่เต็มไปด้วยสัตว์ ...
- ส่วนที่ 40
- สมจริงดังคำที่พระธรรมเสนาบดีสารีบุตรกล่าวไว้ว่า ธรรม เหล่านี...
- ก็แล มุญจิตุกัมยตาญาณ ย่อมเกิดแก่พระโยคีบุคคลนั้นผู้ทอด อาลั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้พิจ...
- ๒ จริงอยู่ เมื่อพระโยคีบุคคลนั้น เสพอยู่ เจริญอยู่ กระทำให้ ...
- บเหมือนพระราชา, วิปัสสนาญาณ ๘ เปรียบเหมือนมหาอำมาตย์ผู้ฉลาดใ...
- ชื่อว่า โคตรภู เพราะครอบงำเสียได้ซึ่งโคตรปุถุชน และ เพราะก้า...
- เพราะเหตุนั้น พระพุทธโฆสาจารย์จึงกล่าวว่า มรรคญาณแม้ทั้ง ๔ อ...
- นระผู้ใคร่จะดูพระจันทร์ ในเวลาที่พระ- จันทร์ถูกเมฆหมอกบดบังไ...
- ปัญญาในผลเป็นไปแล้ว เพราะปโยคปฏิปัสสัทธินั้นเป็นเหตุ ชื่อว่า...
- นี้ เป็นผลในมรรควิถี
- คำว่า ตทา สมุทาคเต ธมฺเม ปสฺสเน ปญฺา แปลว่า ปัญญาในการพิจาร...
- ก็พระโสดาบันนั้นพิจารณามรรคว่า เรามาแล้วด้วยมรรคนี้ หนอ, ต่อ...
- ในข้ออุปมา - การเปรียบเทียบนั้นมีดังต่อไปนี้ การยึดมั่นซึ่งข...
- พานดุจดัง การที่บุรุษนั้นสลัดงูทิ้งไปแล้วขึ้นไปยืนอยู่บนบกฉะ...
- คำมีอาทิอย่างนี้ว่า ปมํ กลลํ โหติ กลลา โหติ อพฺพุทํ อพฺพุทา...
- คำมีอาทิอย่างนี้ว่า สภาวธรรมทั้งหลายที่เป็นกามาวจระ, สภาว- ธ...
- บรรดาคำเหล่านั้น คำว่า อชฺฌตฺตววตฺถาเน-ในการกำหนด ธรรมภายใน ...
- ส่วนที่ 58
- ก็คำว่า ภูมิ - ภาคพื้น ย่อมเป็นไปในอรรถว่าปฐวีแผ่นดิน ดุจในป...
- บัดนี้ ปริญญา ๓ คือ การกำหนดรู้นามรูปโดยประเภทนั้นแล เป็นญาต...
- ตั้งแต่กลาปสัมมสนญาณ ญาณในการพิจารณาสังขารธรรมโดย กลาป จนถึง...
- เครื่องรู้ตามสภาวะมีรุปปนลักษณะ คือ รูปมีอันแตกดับไปเป็นลักษ...
- คำว่า ภาวนาปญฺา - ปัญญาเป็นเครื่องอบรม ได้แก่ปัญญา เป็นเครื...
- จริงอยู่ วิหารัฏฐญาณ เป็นธรรมปฏิสัมภิทา, สมาปัตตัฏฐญาณ เป็นอ...
- อรรถกถาอานันตริกสมาธิญาณุทเทส ญาณทั้ง ๒ ๑ นั้นแล อันพระธรรมเ...
- ในคำว่า อาสวสมุจฺเฉเท - ในการตัดอาสวะได้ขาด มี วินิจฉัยดังต่...
- อีกอย่างหนึ่ง ธรรมชาติใดย่อมไปคือย่อมไหลไปสู่สังสารทุกข์ ต่อ...
- บรรดาคำเหล่านั้น จ อักษรในคำว่า สนฺโต จ พึงแปล ควบเข้ากับบทแ...
- คำว่า อรณวิหาเร - ในวิหารธรรมอันไม่มีกิเลสเป็นข้าศึก ได้แก่ ...
- พพานพึงรู้จักการยกย่องและการ ตำหนิ ครั้นรู้แล้ว ไม่พึงยกย่อง...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในอรณวิภังค์นี้ การ ไม่ยกย่อง การไม่ตำหน...
- ในอรณวิภังคสูตรนั้น มัชฌิมาปฏิปทาท่
- ีว่า ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย พระสุภูติ เลิศกว่าภิกษุสาวกของเราผ...
- จ ศัพท์ ต้องสัมพันธ์ควบกับ สมนฺนาคตตฺตา จ - เพราะ ประกอบแล้ว...
- คำว่า สพฺพธมฺมานํ - แห่งธรรมทั้งปวง ความว่า แห่งธรรม
- ความเป็นแห่งสมสีสีย่อมมีแก่พระอรหันต์เท่านั้นผู้ปรารภวิปัส- ...
- นั่นเองก็ปรินิพพาน, บุคคลใด กำลังนั่งอยู่เริ่มตั้งวิปัสสนาแล...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประสงค์ เอาแล้วในที่นี้
- คำว่า สลฺเลขฏฺเ าณํ - ญาณในอรรถว่าขัดเกลา มี วิเคราะห์ว่า ...
- คราะห์ว่า อัตภาพอันตั้งไว้แน่วแน่ส่งไปปล่อยไป โดยไม่คำนึงถึง...
- ็นไปแล้วด้วยดี พ้นแล้วจากโกสัชชะ - ความเกียจคร้าน และอุทธัจจ...
- คำว่า อารมฺโภ แปลว่า อาบัติ มาในคำนี้ว่า ปรารภจะล่วง อาบัติ ...
- อรรถกถาอัตถสันทัสนญาณุทเทส บัดนี้ เพื่อแสดงว่า ธรรมเทศนาอันท...
- ก็ปฏิเวธนั้น ได้แก่ มรรคปัญญา ๑ ผลปัญญา ๑
- ชนชาวโกศลเป็นต้น ดังที่กล่าวมาแล้วทั้งหมด ท่านสงเคราะห์เป็นอ...
- ส่วนที่ 86
- คำว่า ปริโยคาหเณ าณํ - ญาณในการหยั่งลง ความว่า ญาณใด ย่อมหย...
- ลมา ความว่า ปัญญาในการประมวลมา คือปัญญาในการ รวบรวมมา ได้แก่...
- ธรรมทั้งปวงมีกุศลธรรมเป็นต้น, เอกเทสแห่งธรรม คือเวทนา ชื่อว่...
- วิวัฏฏะ, ญาณในการหลีกออกจากนิวรณ์มีกามฉันทะ เป็นต้นนั้น ๆ ด้...
- ี, อีกอย่างหนึ่ง ละความเป็นต่าง ๆ ชื่อว่า นานัตตะ, อธิบายว่า...
- มว่าง ความว่า ปัญญาเป็นเครื่องตามความเห็นโดยความเป็นอนัตตา อ...
- สัญญาวิวัฏฏะ ด้วยสามารถแห่งกุศลธรรมเป็นอธิบดี, ๒
- บรรดาคำเหล่านั้น คำว่า กายมฺปิ-แม้ซึ่งกาย ได้แก่ แม้ ซึ่งรูป...
- จ ศัพท์ ในคำว่า อธิฏฺานวเสน จ ท่านนำมาเชื่อมเข้าไว้
- นัยอื่น อีก สัตว์ทั้งหลายย่อมสำเร็จได้ด้วยธรรมชาตินั้น เหตุน...
- มีจิตที่ทรงอยู่ในอารมณ์ เป็นปัจจุปัฏฐาน, และท่านกล่าวว่า มีอ...
- คำว่า ติณฺณํ จิตฺตานํ - แห่งจิต ๓ ดวง ความว่า แห่งจิต ๓ ดวง ...
- ด้วยสามารถแห่งความเลื่อมใส นั่นเอง เพราะศัพท์ว่า อปฺปสนฺนํ- ...
- สัมพันธ์ความว่า ปัญญาในการกำหนดธรรมอันเป็นไปแต่ปัจจัยด้วยสาม...
- คำว่า ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติ - ตามระลึกถึงชาติก่อน ๆ ได้ ความว่...
- คำว่า ทสฺสนฏฺเ ปญฺา - ปัญญาในอรรถว่าเห็น ได้แก่ ปัญญาในการ...
- คำว่า ติณฺณนฺนํ อินฺทฺริยานํ - อินทรีย์ ๓ ความว่า ใน อินทรีย...
- อีกอย่างหนึ่ง ท่านกล่าวทุกข์ก่อน ก็เพื่อจะให้เกิดความสังเวช ...
- ถึงมรรคที่ได้เจริญแล้วก็ดี ด้วยอำนาจการได้ยินได้ฟังของ ผู้ไม...
- ในคำว่า ทุกฺขนิโรธ - ในความดับแห่งทุกข์ นี้ นิ ศัพท์ แสดงถึง...
- ส่วนที่ 107
- อรรถกถาอินทริยปโรปริยัตตญาณุทเทส พระธรรมเสนาบดีสารีบุตร ครั้...
- ก็เมื่อจะทรงแสดงธรรม ย่อมทรงกระทำปาฏิหาริย์แก่ผู้ควร แนะนำด้
- คำว่า อวริยานิ - ไม่ประเสริฐ ความว่า ไม่สูงสุด
- สัตว์ เพราะประกอบกับสิ่งทั้งปวง
- วินิจฉัยในคำว่า มหากรุณาสมาปตฺติยา าณํ - ญาณ ในมหากรุณาสมาบ...
- ในคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกา เรียกธรรม ๕ มีสังขารเป็นต้น นี้ว่า ...
- ฉะนั้น ญาตสัพพัญญุตาเท่านั้น ย่อมถูกต้อง
- คำว่า ฉ าณานิ - ญาณ ๖ ได้แก่ ๖ ญาณที่ท่านยกขึ้น แสดงในที่สุ...
- ท่านปรารภนิทเทสวารมีอาทิว่า กถํ โสตาวธา- เน ปญฺา สุตมเย าณ...
- ทิฏฐสังสันทนาปุจฉา เป็นไฉน ๑
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส ถามแก่ภิกษุทั้งหลาย โดยมีพระประสงค์จะ...
- คำว่า ตํปชานนา - เป็นเครื่องรู้ซึ่งสุตะนั้น เป็นฉัฏฐีตัป- ปุ...
- ่าใด จัดจำแนกเข้าในฝ่ายคุณวิเศษด้วยสามารถ แห่งการบรรลุคุณพิเ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษ บุคคลนี้ ตกอยู่ในอำนาจอวิชชา ย่อมต...
- ในเมื่อควรจะกล่าวว่า ทุกฺขสมุทโย ทุกฺขนิโรโธ ดังนี้ ท่าน ก็ท...
- านิ - สัจจะทั้งหลาย ความว่า หากจะถามว่า อะไรเป็นอรรถของสัจจะ...
- ก็ สัจจะ ศัพท์นี้ ย่อมปรากฏในอรรถเป็นอเนก คือ ย่อมปรากฏในอรร...
- กามธาตุ รูปธาตุ อรูปธาตุ กามภพ รูปภพ อรูปภพ สัญญาภพ อสัญญาภพ...
- นา สัญญา สังขาร วิญญาณ จักขุ โทตะ ฆานะ ชิวหา กาย ใจ รูป เสีย...
- ม้าม หัวใจ ตับ พังผืด ไต ปอด ไส้ใหญ่ ไส้น้อย ๒] บัดนี้ พระธร...
- ชื่อว่า อาหาร เพราะเป็นเหตุแห่งการดำรงอยู่แห่งสัตว์ทั้งปวง เ...
- อาหารดังกล่าวแล้วนี้ ประสงค์แล้วในที่นี้
- ส่วนสัตว์เหล่าใดเป็นผู้เกิดในนรก สัตว์เหล่านั้นท่านกล่าวว่า ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้ามี ๔ อย่าง ด้วยสามารถแห่งธรรมะ และ บุคคล ค...
- ในเทสนา ๔ เหล่านั้น ในที่นี้ ท่านประสงค์เอา บุคลา- ธิฏฐานธรร...
- ในเบื้องต่ำมีอเวจีนรกเป็นที่สุด, ในเบื้องบนมีปรนิมมิตวสวัตดี...
- ส่วนในปริยายแห่งสังคีติสูตรว่า ถึงแม้ธาตุทั้งหล
- อรรถกถาจตุกนิทเทส ว่าด้วย อริยสัจ ๔ คำว่า จตฺตาริ อริยสจฺจาน...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง พระ- ศาสดาหรือเพื่อนสพรหม...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง พระ- ศาสดาหรือเพื่อนสพรหม...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนุตริยะ ๖ ประการนี้
- ฟังเสียงกลองบ้าง เสียงพิณบ้าง เสียงเพลงบ้าง หรือเสียงสูง ๆ ต...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลาภคือการได้นี้เป็นลาภอัน ประเสริฐกว่าลา...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การบำรุงนี้มีอยู่ เรามิได้ กล่าวว่า การบ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้คือ อนุตริยะ ๖ ฉะนี้แล ๑
- เป็นผู้ได้ความยินดีอย่างแรงกล้าในการ ใคร่ครวญธรรมและเป็นผู้ม...
- อธิบายว่า ก็บุคคลผู้มีญาณอันยิ่ง ผู้มีญาณแกล้วกล้าคิดว่า อัน...
- ส่วนที่ 145
- อรรถกถานวกนิทเทส ว่าด้วย อนุปุพพวิหารธรรม ๙ คำว่า นว อนุปุพฺ...
- ส่วนที่ 147
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มิจฉาสังกัปปะ ของผู้มีสัมมาสังกัปปะ ย่อม...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มิจฉาวายามะของ ผู้มีสัมมาวายามะ ย่อมเสื่...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มิจฉาวิมุตติของผู้ มีสัมมาวิมุตติ ย่อมเส...
- คำนี้ว่า ดวงตาเห็นธรรม เกิดขึ้นแล้ว ญาณเกิดขึ้นแล้ว ๓ ดังนี้...
- ธรรมชาติใดย่อมเห็น ฉะนั้น ธรรมชาตินั้นชื่อว่า จักษุ , อธิบาย...
- ก็จักขุสัมผัสนั้น เป็นปัจจัยแก่เวทนาอันสัมปยุตกับด้วยตน ด้วย...
- ธรรมชาติใดย่อมนำมาซึ่งชีวิต ฉะนั้น ธรรมชาตินั้น ชื่อว่า ชิวห...
- คำว่า มโนวิาณํ - มโนวิญญาณจิต ได้แก่ มโนวิญญาณ ที่ทำชวนกิจ
- าติใด ย่อมเสื่อมสลาย ย่อมถูกเบียดเบียนด้วยวิโรธิปัจจัย มีควา...
- ธรรมชาติใด ย่อมประคองจิตไว้ในอารมณ์ ฉะนั้น ธรรมชาติ นั้น ชื่...
- ปริจเฉทากาส ๑, ฌานมีปริจเฉทากาสนั้นเป็นอารมณ์ ๑, กสิณุคฆาฏิม...
- ๓ นขา - เล็บทั้งหลาย ตั้งอยู่บนหลังแห่งปลายนิ้วทั้งหลาย นับไ...
- ผิวหนังตั้งอยู่ทั่วสกลสรีระ ๑
- น่าเกลียดยิ่งนัก อยู่ที่พื้นลำไส้ใหญ่บนนาภี กล่าวคือที่ท้องอ...
- ๒๔ เสโท - เหงื่อ ได้แก่ อาโปธาตุที่ไหลออกจากช่องขุมผม และขนท...
- ๓๐ ลสิกา - ไขข้อ ได้แก่ น้ำมันที่ให้สำเร็จกิจในการหยอด น้ำมั...
- อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่า อายตนะ เพราะอรรถว่าเป็นที่อยู่, เพราะ ...
- จักขุเป็นต้น เป็นที่ประชุมแห่งธรรมคือจิตและเจตสิกเหล่านั้น เ...
- อธิบายว่า โลกิยธาตุทั้งหลายกำหนดตั้งไว้โดยความเป็นเหตุ ย่อมจ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทำเทสนาในเรื่อง ธาตุ ไว้ ก็เพื่อจะ ถอนค...
- สหชาตธรรมดำรงอยู่ได้ด้วยธรรมชาตินั้น ฉะนั้น ธรรมชาติ นั้นชื่...
- ทุกขเวทนา ที่ประกอบกับอกุศลวิปากกายวิญญาณจิต, ชื่อว่า อินทรี...
- ความเป็นแห่งความแกล้วกล้า ชื่อว่า วีริยะ , หรือการงานแห่ง บุ...
- หรือจักรู้จักธรรม ๔ เท่านั้นดังนี้ และเพราะ อรรถว่าอินทรี
- จริงอยู่ พระผู้มีพระภาคสัมมาสัมพุทธเจ้า ชื่อว่า เป็นจอม เพรา...
- ๘] วิสัชนา ๑๒ มีวิสัชนาในกามธาตุเป็นต้น พระธรรมเสนา- บดีสารี...
- ภพที่ระคนด้วยรูปขันธ์ ๆ เดียว คือล้วนไปด้วยรูปขันธ์ ๆ เดียว ...
- บุคคลประกอบด้วยธรรมชาตินั้นแล้ว ย่อมบันเทิง, หรือธรรม- ชาติใ...
- วิญญาณัญจะนั้นเป็นอายตนะ เพราะอรรถว่าเป็นที่ตั้งแห่งฌานพร้อม...
- เสสธมฺมานํ = แห่งธรรมที่เหลือ : ได้แก
- เนิด, คติ, ภพ, วิญญาณฐิติ , และสัตตาวาสทั้งปวง ในสังสารวัฏอั...
- ธรรมชาตินั้น จึงชื่อว่า นาม, ธรรมชาติใด ย่อมแตกดับไป ฉะนั้น ...
- ๑๒] ภาพที่แทงตลอดด้วยการกำหนดรู้ทุกข์ สภาพที่แทง ตลอดด้วยการ...
- ทุกข์ ทุกขสมุทัย ทุกขนิโร ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ความยินดีในท...
- ความเกิดขึ้น ความเป็นไป เครื่องหมาย ความประมวล มา ( กรรมอันป...
- ควรรู้ยิ่งว่า ความไม่เกิดขึ้นเป็นสุข ความไม่เป็นไป เป็นสุข ค...
- ควรรู้ยิ่งว่า ความไม่เกิดขึ้นปลอดภัย ความไม่ เป็นไปปลอดภัย ค...
- ควรรู้ยิ่งว่า ความไม่เกิดขึ้นไม่มีอามิส (หมดเครื่องล่อ) ความ...
- ควรรู้ยิ่งว่า ความเกิดขึ้นเป็นสังขาร ความเป็นไปเป็น สังขาร เ...
- จบ ปฐมภาณวาร ________________________ ๑๐ ] พระสารีบุตรได้ชี้...
- ๑๑ - ๑๔] พระสารีบุตรได้ชี้แจงถึงการวิสัชนา ๑,๖๑๖ ข้อ มีทุกข์...
- ๑๕] บัดนี้ เพื่อแสดงประกอบบท ๒๐๑ บท มีรูปเป็นต้น ชรามรณะเป็น...
- ีย์อันเป็นโลกุตระเข้าถึงวิปัสนายัง ไม่มี พึงทราบว่า ท่านประก...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า อุปฺปาโท - การเกิดขึ้น ได้แก่ การ เกิดใน...
- บทว่า พฺยาธิ - ความเจ็บป่วย ได้แก่ อาพาธ ๘ อย่าง อัน ตั้งขึ้...
- พระสารีบุตรชี้แจงบท ๖๑ มี อุปปาทะ และ อนุปปาทะ เป็นต้น การวิ...
- ณาเห็นแห่ง วิปัสสนา สภาพที่มีกิจเสมอกันแห่งสมถะและวิปัสสนา ส...
- สภาพที่เห็นแห่งสัมมาทิฏฐิ สภาพที่ตรึกแห่งสัมมาสัง- กัปปะ สภา...
- สภาพที่คิด สภาพที่ไม่มีระหว่างแห่งจิต สภาพที่ออก แห่งจิต สภา...
- ภาพที่อริยมรรคให้สว่าง สภาพที่อริยมรรคให้รุ่งเรือง สภาพที่อร...
- สภาพแห่งจิต สภาพที่เป็นมูลแห่งจิต สภาพที่เป็นบาท แห่งจิต สภา...
- เนกขัมมะ อัพยาบาท อาโลกสัญญา ความไม่ฟุ้งซ่าน ความกำหนดธรรม ญ...
- สติสัมโพชฌงค์ด้วยอรรถว่าตั้งมั่น ธรรมวิจยสัมโพช- ฌงค์ด้วยอรร...
- ธรรมใด ๆ ที่รู้ยิ่งแล้ว ธรรมนั้น ๆ เป็นคุณที่รู้แล้ว ชื่อว่า...
- สภาพแห่งธรรม ชื่อว่า อวิสารฏฺโ - สภาพแห่งธรรมที่ไม่ กระจายไ...
- สภาพแห่งธรรม ชื่อว่า สนฺตฏฺโ - สภาพแห่งธรรมที่ละ- เอียด เพร...
- สภาพแห่งธรรม ชื่อว่า ยุคนทฺธฏฺโ - สภาพแห่งธรรม ที่เป็นคู่ เ...
- ฺโ - สภาพที่ประคองจิต คือสภาพที่พยายามทำจิตที่หดหู่ด้วยความ...
- ] พระสารีบุตรกล่าวถึงการวิสัชนา ๕ ข้อ มี สัทธินทรีย์ เป็นต้น...
- ๓๕] พระสารีบุตรได้ชี้แจงถึงการวิสัชนา ๘ ข้อ มีสัมมาทิฏฐิ เป็...
- ชื่อว่า สมฺมาสติ เพราะระลึกชอบ, หรือระลึกด้วยสตินั้น ชอบ, หร...
- จิตเหล่านี้ย่อมได้ในจิตต่าง ๆ ในส่วนเบื้องต้น, ส่วนสติอย่าง ...
- บทว่า ปาโท - คือเป็นที่ตั้ง อธิบายว่า เป็นอุบายให้บรรลุ
- สภาพที่สมาธิเป็นธรรมเอกผุดขึ้น
- บทว่า ปหานสฺส ปริจฺจาคฏฺโ ภาพที่สละแห่ง ปหาน ได้แก่ สภาพที่...
- บทว่า จิตฺตสฺส วุฏฺานฏฺโ - สภาพที่ออกแห่งจิต ได้แก่ สภาพที...
- บทว่า จิตฺตสฺส ปจฺจยฏฺโ - สภาพที่เป็นปัจจัยแห่งจิต ได้แก่ ส...
- ๓๙] พระสารีบุตรได้ชี้แจงถึงการวิสัชนา ๔๒ ข้อ มี เอกตฺเต เป็น...
- สภาพที่กำหนดถือเอา - สภาพที่เป็นบริวาร สภาพที่บริบูรณ์ แห่งจ...
- ชื่อว่า ปฏิพุชฺฌนฏฺโ - สภาพที่ตรัสรู้เฉพาะโพชฌงค์ เพราะ องค...
- ๔๐] พระสารีบุตรได้ชี้แจงถึงการวิสัชนา ๑๘ ข้อ มี ปตา- ปนัฏฐะ ...
- นิมมลฏฺโ - สภาพที่อริยมรรคหมด มลทิน ด้วยมรรคของพระสัมมาสัมพ...
- ชื่อว่า โวสฺสคฺคจริยฏฺโ - สภาพแห่งความประพฤติในความ ปล่อย เ...
- ชื่อว่า อวิกฺเขปฏฺโ - สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งฉันทะ เพราะ ประ...
- ชื่อว่า วิปริณามฏฺโ - สภาพที่ทุกข์แปรปรวน เพราะการเห็น ความ...
- งถึงการวิสัชนา ๑๒ ข้อ มี ตถฏฺโ - สภาพที่ถ่องแท้เป็นต้น ด้วย...
- แม้การได้เฉพาะท่านก็กล่าวว่า การตรัสรู้ ดุจในบทมีอาทิว่า อตฺ...
- บทว่า ขยานุปสฺสนา - การพิจารณาเห็นความสิ้นไป ได้แก่ การเห็นแ...
- บทว่า อธิปญฺาธมฺมวีปสฺสนา - การพิจารณาเห็นธรรมด้วย ปัญญาอัน...
- บทว่า ปฏิสงฺขานุปสฺสนา - การพิจารณาหาทาง ได้แก่ อนิจ- จานุปั...
- ท่านกล่าวไว้ในวิสุทธิมรรคว่า บทว่า ขยานุปสฺสนา ได้แก่ ญาณของ...
- ๔๙] พระสารีบุตรได้ชี้แจงถึงการวิสัชนา ๘ ข้อ มี โสดา- ปัตติมร...
- ี้แจงถึงการวิสัชนา ๘ ข้อ มีบทว่า สํว- รฏฺเน - ด้วยความว่าสำ...
- บทว่า สมุจฺเฉทฏฺเน ขเย าณํ - ญาณในความสิ้นไปด้วย ความตัดขา...
- ก็เพราะเวทนายังจิตและเจตสิกให้เป็นไปในอำนาจของตน ย่อม ประชุม...
- บทว่า วิมุตฺติ สารฏฺเน - วิมุตติด้วยความว่าเป็นแก่นสาร ได้แ...
- ด้วยเหตุนั้นจึงมีความว่า ปัญญาเครื่องทรงจำที่ได้สดับมา คือเค...
- หู เสียง ฯลฯ จมูก กลิ่น ฯลฯ ลิ้น รส ฯลฯ กาย โผฏฐัพพะ ฯลฯ ใจ ...
- ๕๖] พึงทราบวินิจฉัย ในปริญเญยยนิทเทสดังต่อไปนี้ ท่าน สงเคราะ...
- บทว่า รูปนฏฺเน ได้แก่ ความกำเริบ
- บทว่า วิญฺาณํ ได้แก่ ปฏิสนธิวิญญาณ ๑๙ อย่าง
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดังนี้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์เหล่าหนึ่งก้าวล่วงวิญญาณัญจา- ยตนะโ...
- ิกเปรตเหล่าอื่นอาทิอย่างนี้ คือ ยักษิณี ชื่อ ปุนัพพสุมาตา ปิ...
- สัตว์ที่เกิดในอบาย ๔ ก็เหมือนกัน
- บทว่า สุภกิณฺหา - พวกเทพสุภกิณหะ ได้แก่ พวกเทพผู้เปี่ยม กระจ...
- บทว่า อฏฺ โลกธมฺมา - โลกธรรม ๘ เหล่านี้ คือ ลาภ ๑ เสื่อมลาภ...
- บทว่า ยโส - ยศ ได้แก่ บริวารยศ
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์เหล่าหนึ่ง ไม่มีสัญญา ไม่เสวย เวทนา...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงควรกำหนดรู้ดังต่อไปนี้
- กิจ ด้วย บทว่า เยสํ เยสํ ธมฺมานํ ฯเปฯ ติริตา จ ความว่า บุคคล...
- ๖๑] บุคคลผู้พยายามเพื่อต้องการจะได้อนิจจานุปัสนา เป็น อันได้...
- ปัญญาเครื่องทรงจำธรรมที่ได้สดับมาแล้ว คือ เครื่อง รู้ชัดธรรม...
- ปหานะ ๕ คือ วิกขัมภนปหานะ ๑ ตทังคปหานะ ๑ สมุจ- เฉทปหานะ ๑ ปฏ...
- จบ ตติยภาณวาร ----------------------------- ๖๐-๖๔] พึงทราบวิ...
- ๒ บทว่า ติสฺโส ตณฺหา - ตัณหา ๓ ได้แก่ กามตัณหา ๑ ภว- ตัณหา ๑...
- บทว่า จตฺตาโร โอฆา - โอฆะ ๔ คือ กาโมฆะ ๑ ภโวฆะ ๑ ทิฏโฐฆะ ๑ อ...
- ชื่อว่า ถีนํ เพราะความหดหู่, ชื่อว่า มิทฺธํ เพราะความท้อแท้,...
- บทว่า สตฺตานุสยา - อนุสัย ๗ คือ กามราคานุสัย ๑ ปฏิ- ฆานุสัย ...
- บทว่า มิจฺฉาทิฏิ - เห็นผิด ได้แก่ ยึดมั่นสัสสตทิฏ และ อุจเ...
- บทว่า ตณฺหํ ปฏิจฺจ คือ อาศัยตัณหา
- บทว่า ฉนฺทราโค - การรักใคร่พึงใจ ได้แก่ เมื่อวิตกถึงวัตถุ ด้...
- บทว่า ทส มิจฺฉตฺตา - ความเป็นผิด ๑๐ คือ มิจฉาทิฏฐิ ฯลฯ มิจฉา...
- พึงทราบวินิจฉัยในบทมีอาทิว่า กามานเมตํ นิสฺสรณํ - เนก- ขัมมะ...
- บทว่า นิโรโธ คือ นิพพาน
- บทว่า ปริญฺาปฏิเวธํ - การแทงตลอดด้วยการกำหนดรู้เป็น ต้น เป็...
- บทว่า ตทงฺคปฺปหานญฺจ ทิฏฺิคตานํ นิพฺเพธภาคิยํ สมาธึ ภาวยโต ...
- ในธรรมเหล่านั้น ควรละธรรมมีจักษุเป็นต้น ด้วยการละฉันท- ราคะ
- ภาวนา ๓ คือ การเจริญธรรมอันเป็นรูปาวจรกุศล ๑ การเจริญธรรม อั...
- เอกรสาภาวนาเป็นไฉน
- อว่าภาวนา ด้วยอรรถว่าโพชฌงค์ทั้งหลายมีกิจ เป็นอย่างเดียวกัน ...
- อาเสวนาภาวนาเป็นไฉน ? ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อม เสพเป็นอันมาก...
- ชื่อว่าภาวนา ด้วยอรรถว่าอินทรีย์ทั้งหลายมีกิจเป็น อย่างเดียว...
- ชื่อว่าภาวนา ด้วยอรรถว่าเสพเป็นอันมาก อย่างไร
- บทว่า สาตสหคตา - สติสหรคตด้วยความสำราญ ได้แก่ ถึง ภาวะมีเกิด...
- จริงอยู่ สติเกี่ยวข้องด้วยความสำราญนั้น เว้นจตุตถฌานใน ฌานที...
- บทว่า จตฺตาโร สติปฏฺานา - สติปัฏฐาน ๔ ได้แก่ กายานุ- ปัสสนา...
- ปัจจเวกขณญาณ ชื่อว่า ปัจจเวกขณนิมิต
- บทว่า นว ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคานิ - องค์เป็นประธานแห่งความ บริ...
- บทว่า ปาริสุทธิปธานิยงฺคํ คือองค์ เป็นประธานสูงสุดแห่ง ความเ...
- อุทยัพพยานุปัสนาญาณ - ปรีชาคำนึงเห็นทั้งความเกิดทั้ง ความดับ...
- บทว่า อุทฺธํ คือ มุ่งเฉพาะท้องฟ้าเบื้องบน
- โลกิยา เพราะอรรถว่าประกอบแล้วในโลก ด้วยความเกี่ยวเนื่องกันใน...
- ๑ ปรากฏในสุขวิบาก ในบทมีอาทิว่า บุญนี้ย่อมเจริญอย่างนี้ เพรา...
- หากถามว่า เพราะเหตุไรท่านจึงไม่กล่าวถึงการเจริญธรรมที่เป็น ก...
- ภาวนาในท่ามกลางแห่งธรรมเลว และธรรมสูงสุด
- บทว่า ภาเวติ ิ ได้แก่ พระโยคาวจรเมื่อแทงตลอดอย่างนั้น ๆ ในขณ...
- บทว่า ตตฺถ ชาตา ได้แก่ ธรรมทั้งหลายที่เกิดในอัปปนานั้น
- บทว่า อาเสวติ ได้แก่ เสพเป็นอันมาก ซึ่งสมาธิที่ถึงความ ชำนาญ
- บทว่า อาเสวนฏฺเน - ภาวนาด้วยอรรถว่า เสพเป็นอันมาก คือ ด้วยก...
- บทว่า นิจฺจสญฺํ ได้แก่ สัญญาว่า เป็นของเที่ยง ชื่อ นิจฺจสญฺ...
- บทว่า อาลยาภิหนิเวสํ - ความยึดมั่นด้วยความอาลัย ได้แก่ ยึดมั...
- บทว่า โอฬาริเก กิเลเส - กิเลสอย่างหยาบ ได้แก่ ถามราคะ พยาบาท...
- บทว่า เอกรสา โหนฺติ ิ - ภาวนามีรสเป็นอันเดียวกัน คือ มีรสเป็...
- พระโยคาวจรเมื่อพิจารณาเห็นรูป ย่อมทำให้แจ้งโดยทำให้เป็น อารม...
- พึงทราบวินิจฉัยในสัจฉิกาตัพพนิทเทสดังต่อไปนี้ พระ- สารีบุตรก...
- จุ- ตูปปาตญาณ ชื่อว่า วิชชา เพราะทำลายความมืดอันปกปิดจุติและ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุขีณาสพในธ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้ออื่นยังมีอยู่อีก สติ- ปัฏฐาน ๔ อันภิก...
- ว่า นตฺถิ กิญฺจิ - อะไร ๆ ไม่มีอยู่ เพราะล่วงวิญญาณัญจายตนะ ...
- อเสกขธรรม ๑๐ เป็นไฉน ? อเสกขธรรม ๑๐ คือ สัมมาทิฏฐิ ๑ สัมมาสั...
- บทว่า เย เย ธมฺมา สจฺฉิกตา โหนฺติ, เต เต ธมฺมา ผุสิตา โหนฺติ...
- ด้วยอำนาจการประกอบความเป็นผู้ยินดีในการงาน ความเป็นผู้ยินดีใ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ ๑ เมื่อเบื่...
- บทว่า รูปสหคตา - สหรคตด้วยรูป ได้แก่ แม้เมื่อมีธรรม เป็นไปใน...
- ๗๙] บัดนี้ เพราะโลกิยธรรมแม้อย่างหนึ่ง ๆ ถูกกำจัดด้วย ไตรลัก...
- ปัญญาเครื่องทรงจำธรรมที่ได้สดับมาแล้ว คือ เครื่อง รู้ชัดธรรม...
- โสกะในทุกขอริยสัจนั้นเป็นไฉน ความโศก กิริยาที่ โศก ความเป็นผ...
- อุปายาสะในทุกขอริยสัจนั้นเป็นไฉน ความแค้น ความเคือง ความเป็น...
- ความไม่ได้สมปรารถนาเป็นทุกข์ในทุกขอริยสัจเป็นไฉน สัตว์ ทั้งห...
- ๘๐]พระสารีบุตรได้ชี้แจงแม้จตุกอริยสัจ โดยเป็นอันเดียวกัน เพร...
- หากถามว่า เพราะเหตุไร ชาตินี้จึงเป็นทุกข์ ตอบว่า เพราะ ชาติเ...
- บทนั้นชาติเป็นอาปายิกทุกข์ แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรง ประกาศ...
- อนึ่ง สัตว์ย่อมเสวยทุกข์ด้วยการผ่าตัดเป็นต้น ของมารดาผู้มี ค...
- ทุกข์ในจำพวกเดียรัจฉานมีไม่น้อย มีการ กระหน่ำด้วยแส้ ปฏัก ท่...
- แม้เมื่อท่านควรกล่าว พยาธิทุกข์ในลำดับชราทุกข์ก็พึงทราบว่า ท...
- สมมติมรณะและสมุจเฉทมรณะนอกนี้ เว้นสมมติมรณะภาย- นอกท่านสงเคร...
- ความพร่ำเพ้อของผู้ถูกความเสื่อมจากญาติเป็นต้น มาถูกต้อง ชื่อ...
- อาจารย์บางพวกกล่าวว่า ธรรมข้อหนึ่งอันนับเนื่องด้วยสังขารขันธ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้แสวงหาคุณยิ่งใหญ่ตรัสว่า การ อยู่ร่วมกั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงย่อเทศนาจึงตรัสอย่างนี้ว่า
- มรณะ เป็นทุกข์ในที่สุด, โสกะ เป็นทุกข์ถูกเผาผลาญ ด้วยถูกทุกข...
- บทว่า ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ คือ แสดงถึงสัตว์ไม่น้อย ทั่วไปโดย...
- บัดนี้จะกล่าวโดยปรมัตถ์ว่า ขนฺธานํ ปาตุภาโว อายตนานํ ปฏิลาโภ...
- ด้วยบทว่า ชีรณตา - ความชำรุดนี้ท่านแสดงโดยอาการ, เพราะ เหตุน...
- ในบททั้งสองนั้น เพราะอายุของผู้มีชราย่อมเสื่อม ฉะนั้น ท่านจึ...
- ในชรา ๒ อย่างนั้น สวีจิชรา พึงทราบอย่างนี้ ด้วยอำนาจ ของอุปา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสว่า ขนฺธานํ เภโท - ความแตกแห่งขันธ...
- อีกอย่างหนึ่ง ชาติ ชรา มรณะเหล่านี้เที่ยวแสวงหาช่องของ สัตว์...
- พึงทราบวินิจฉัยในโสกนิทเทสดังต่อไปนี้ ชื่อว่า พฺยสนํ เพราะอร...
- บทว่า สมนฺนาคตสฺส - ประจวบแล้ว คือ ติดตามอยู่เสมอ ไม่พ้นไปได...
- ชื่อว่า ปริเทโว - ความคร่ำครวญ ด้วยอรรถว่าเป็นเหตุประการ คุณ...
- สามบทข้างหน้าท่านกล่าวเป็นอิตถีลิงค์
- พึงทราบวินิจฉัยในอัปปิยสัมปโยคนิทเทสดังต่อไปนี้ บทว่า อิธ ได...
- ชื่อว่า อผาสุกามา เพราะไม่หวังอยู่สบาย, และเพราะหวัง อยู่ไม่...
- ชื่อว่า ญาติ เพราะอรรถว่า รู้ คือ เข้าใจอย่างนี้ว่า บุคคลนี้...
- บทว่า อิทมฺปิ คือ เอตมฺปิ แม้ข้อนั้น
- ๘๓]พึงทราบวินิจฉัยในสมุทยสัจนิทเทสดังต่อไปนี้ บทว่า ยายํ ตณฺ...
- บทว่า กามตณฺหา ได้แก่ ตัณหาในกาม, บทนี้เป็นชื่อของ ราคะอันเป...
- เมื่อสัตว์เหล่านั้นสำคัญอยู่อย่างนี้ จักษุเป็นต้นเหล่านั้น ย...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงแสดงทุกขนิโรธนั้น จึง ตรัสอย่างน...
- การดับด้วยคลายกำหนัดโดยไม่เหลือ โดยถอนอนุสัย ชื่อว่า อเสสวิร...
- อปฺปณิหิตํ - ความไม่มีที่ตั้ง
- อีกอย่างหนึ่ง ท่านกล่าวว่า เพราะกำหนดรู้วัตถุที่ตัณหาเกิด ตั...
- ในอริยมรรคมีองค์ ๘ นั้น สัมมาอาชีวะเป็นไฉน อริยสาวก ในธรรมวิ...
- ๘๕]พึงวินิจฉัยใน มรรคสัจนิทเทส ดังต่อไปนี้ บทว่า อยเมว คือ ก...
- สัมมา- กัมมันตะ ให้ตั้งขึ้นโดยชอบ, สัมมาอาชีวะ ให้ผ่องแผ้วโด...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสไว้ในลำดับต่อไป
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัส สัมมาอาชีวะไว้ในลำดับต่อจากทั้งสอง...
- การแทงตลอดด้วยการเรียน การสอบถาม การฟัง การทรงไว้ และการพิจา...
- พระสารีบุตรกล่าวบทมีอาทิว่า ทุกเข าณํ นี้หมายถึงการ เกิดแห่...
- พึงทราบวินิจฉัยในสัมมาสังกัปปนิทเทสดังต่อไปนี้ ชื่อว่า เนก- ...
- พึงทราบบททั้งปวงว่า พระโยคาวจรทำบริกรรมด้วยเมตตา, ทำ บริกรรม...
- พึงทราบวินิจฉัยใน สัมมาอาชีวนิทเทส ดังต่อไปนี้ บทว่า อิธ ได้...
- บทว่า ฉนฺทํ ชเนติ - ย่อมยังฉันทะให้เกิดขึ้น ได้แก่ ยัง ฉันทะ...
- ก็สัมมัปธาน ๔ อัน ได้แก่ สัมมาวายามะ เหล่านี้เป็นโลกิยะ ในส่...
- ในบทนั้น กิเลสทั้งหลายย่อมไม่ปรากฏ ด้วยสามารถวัตร คันถะ ธุดง...
- ภิกษุบางรูปเป็นผู้ทรงธุดงค์ ปฏิบัติธุดงคคุณ ๑๓, กิเลสย่อม ไม...
- ภิกษุบางรูปมาจากพรหมโลก เป็นสัตว์บริสุทธิ์, กิเลสทั้งหลาย ย่...
- บทว่า อุปฺปนฺนา กุสลา ธมฺมา - กุศลธรรมที่เกิดแล้ว ได้แก่ สมถ...
- ชื่อว่า โอกาสกตุปฺปนฺนํ เพราะห้ามกรรมอันเป็นวิบากอื่นที่ มีอ...
- อนึ่ง ในบทนั้นมีความว่า ขันธ์ทั้งหลายของผู้ที่มีกิเลสนอน- เน...
- ส่วนที่ 360
- อุปปันนะ คือ ธรรมที่เกิด ๔ อย่าง อีกอย่างหนึ่ง คือ สมุทาจ
- เมื่อเป็นเช่นนั้น การเจริญเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกุศลที่ยังไม่...
- บทว่า กายานุปสฺสี - พิจารณาเห็นกาย ได้แก่ พิจารณาเห็น กายเป็...
- มิใช่การพิจารณาเห็นธรรม อื่น
- ๒ อีกอย่างหนึ่ง พึงเห็นความอย่างนี้ว่า ภิกษุพิจารณาเห็นกาย ก...
- บทว่า สมฺปชาโน - มีสัมปชัญญะ คือ เป็นผู้ประกอบด้วยญาณ อันได้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นทรงแสดง กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน และองค์...
- ฉะนั้น พึงทราบว่าท่านกล่าวถึงการละนิวรณ์ ด้วยแสดงธรรมทั้งสอง...
- นา ในบทว่า วิหรติ นี้ ท่านกล่าวถึงการ บริหารกายของภิกษุผู้บำ...
- อนึ่ง ในบทเหล่านี้ พึงทราบว่า บทว่า กาเย เป็นเอกวจนะ เพราะสร...
- พึงทราบวินิจฉัยในจิตและธรรมดังต่อไปนี้ พึงพิจารณาเห็นจิต ก่อ...
- สติสัมปยุตด้วยวิปัสสนา ของบุคคลผู้มากำหนดกายตั้งแต่ต้น ชื่อว...
- พึงทราบวินิจฉัยในสัมมาสมาธินิทเทสดังต่อไปนี้ บทว่า วิวิจฺเจว...
- ด้วยคำทั่วไปนี้ว่า วิวิจฺจ ก็จริง แม้ถึงอย่างนั้นก็พึงเห็นกา...
- อนึ่ง เพราะคำว่า สงัดจากวัตถุกามและกิเลสกาม พึงทราบว่า ด้วย ...
- เพราะความเป็นข้าศึกและเป็นปฏิปักษ์ต่อองค์ฌานเบื้องบน
- ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ พระสารีบุตรครั้นแสดงองค์แห่งการละ ฌานที...
- อนึ่ง วิตกเหมือนมือที่บังคับของช่างหม้อผู้ใช้ไม้หมุนล้อทำ ภา...
- อีกอย่างหนึ่ง ความสบาย ชื่อว่า สุขํ , ธรรมชาติใด ย่อมเคี้ยวก...
- บทว่า ปฐมํ ชื่อว่า ปฐม เพราะตามลำดับของการนับ, ชื่อว่า ปฐม เ...
- ในบทนั้น ธรรม คือ ปฐมฌานแม้ทั้งหมดไม่มีในทุติยฌานก็จร
- ราบการแก้อรรถในบทว่า เอโกทิภาวะ นั้นดังต่อไปนี้ ชื่อว่า เอโก...
- อนึ่ง ในฌานนี้ศรัทธามีกำลังได้โอกา เพราะไม่มีความพัวพัน ด้วย...
- บทว่า สมาธิชํ - เกิดแต่สมาธิ อธิบายว่า ทุติยฌานเกิดแต่ สมาธิ...
- วิตกวิจารเหล่านี้สงบแล้วในทุติยฌานก็จริง, แต่ถึงดังนั้น เพื่...
- อุเบกขา มี ๑๐ อย่าง คือ ฉฬังคุเบกขา ๑ พรหมวิหารุ- เบกขา ๑ โพ...
- ขานิมิตฺตํ มนสิกโรติ ๑ - ภิกษุใส่ใจถึงอุเบกขานิมิตตลอดกาล
- ฌานุเบกขา คือ อุเบกขาอันยังธรรมที่ไม่ตกไปในฝักฝ่ายให้ เกิดใน...
- อนึ่ง ด้วยบทนี้อุเบกขานี้แบ่งเป็นสองส่วน โดยกิจกล่าวคือ ความ...
- บัดนี้พึงทราบวินิจฉัยในบทนี้ว่า สโต จ สมฺปชาโน ดังต่อ ไปนี้ ...
- ็นเช่น นั้น เพราะสุขสัมปยุตด้วยนามกายของภิกษุนั้น, สุขสัมปยุ...
- ก็เพราะเหตุไรพระอริยเจ้าเหล่านั้น จึงสรรเสริญบุคคลนั้นอย่าง ...
- ทั้งสองนั้นจะละได้เมื่อไร
- อนึ่ง แม้สุขินทรีย์ละได้แล้วในอุปจารแห่งตติยฌาน กายที่ถูก รู...
- อีกอย่างหนึ่งพึงทราบว่า ท่านกล่าวถึงเวทนาเหล่านี้ก็เพื่อแสดง...
- อนึ่ง เมื่อดวงจันทร์ คือ ตัตรมัชฌัตตุเบกขานั้นไม่บริสุทธิ์ ส...
- จริงอยู่ วิปัสสนาเป็นส่วนเบื้องต้นของฌานเหล่านั้น เป็นอัน สห...
- บทว่า อยํ วุจฺจติ สมฺมาสมาธิ - นี้ท่านกล่าวว่าสัมมาสมาธิ ควา...
- แก่ วิชชา และ จรณะ เพราะสงเคราะห์สัมมาทิฏฐิและ สัมมาสังกัปปะ...
- ก็ในสัจจะ ๔ เหล่านั้น ทุกขสัจจะ มีลักษณะเบียดเบียน
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงบอกปวัตติ-ความ เป็นไป จึงทรงบอกพ...
- อนึ่ง ในอริยสัจเหล่านี้ควรเห็น ทุกขสัจ ดุจเป็นภาระ, ควร เห็น...
- อึกอย่างหนึ่ง ท่านกล่าวว่า ธุวสุภสุขตฺตสุญฺํ ปุริมทฺวยมตฺตส...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนอานนท์ ชนเหล่าใด ย่อมแทงตลอด...
- บัณฑิตผู้เห็นแจ้งโดยประการ และโดยนัย อย่างนี้ พึงรู้แจ้งความ...
- อีกอย่างหนึ่ง สัจจะทั้งหมดเป็นอย่างเดียวกัน เพราะความเป็น สิ...
- ศีล ๕ ประเภท คือ ปริยันตปาริสุทธิศีล -ศีลคือความบริสุทธิ์ มี...
- ศีลมีที่สุดเพราะลาภนั้นเป็นไฉน บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อม ล่วงสิ...
- ศีลไม่มีที่สุดนั้นเป็นไฉน ศีลไม่มีที่สุดเพราะลาภก็มี ศีลไม่ม...
- อะไรเป็นศีล ศีลมีเท่าไร ศีลมีอะไรเป็นสมุฏฐาน ศีลเป็นที่ประชุ...
- สาราทานาภินิเวสด้วยอธิปัญญาธรรมวิปัสนา
- บรรดาศีลเห็นปานนี้ สังวรปาริสุทธิ ความบริสุทธิ์ด้วยความ สำรว...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ๆ ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถ...
- ชื่อว่า ปริปุณฺณา - เต็มรอบ ด้วยอรรถว่าไม่หย่อนเป็นปทัฏฐาน แ...
- อนึ่ง ในบทนี้ ที่สุดมี ๒ อย่า คือ สิกขาบทมีที่สุด ๑ กาล มีที...
- พึงทราบวินิจฉัยในบทมีอาทิว่า ปุถุชฺชนกลฺยาณกานํ ดังต่อ ไปนี้...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะกุศลธรรมที่ท่านทำแล้ว สะสมแล้ว เพรา...
- มเป็นผู้ฉลาด แต่ในที่นี้ เพราะท่านประสงค์เอาวิปัสสนากุศลเท่า...
- ในบทนี้ว่า กาเย จ ชีวิเต จ อนเปกฺขนํ - ผู้ไม่อาลัยใน ร่างกาย...
- บทว่า ปจฺเจกพุทฺธานํ ชื่อว่า ปัจเจกพุทธะ เพราะอรรถว่า เป็นผู...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า พระนามว่า ตถาคต เพราะอรรถว่า เสด็จมาแล้วเ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า พระนามว่า ตถาคต เพราะอรรถว่าเส
- งพระโพธิสัตว์นั้นได้ชื่อว่า เป็นความจริงแท้ แน่นอน โดยเป็นบุ...
- นินของพระโพธิสัตว์นั้นได้เป็นความจริงแท้แน่นอน ด้วย ความเป็น...
- พระนามว่า ตถาคโต เพราะตรัสรู้ลักษณะที่จริงแท้ เป็น อย่างไร
- ความตั้งมั่น เป็นลักษณะแห่ง สติสัมโพชฌงค์, ความ ค้นคว้า เป็น...
- ความเป็นของสูญ เป็นลักษณะแห่ง ธาตุ, ความติดต่อกัน เป็นลักษณะ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสัจ ๔ อ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรู้ทรงเห็นรูปารมณ์อันมาสู่คลอง จักษุ ใน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งบนปราชิตบัลลังก์ใต้โพธิ- มณฑล ใน...
- คต ศัพท์ในบทนี้ มีอรรถว่าคำพูด พระนามว่า ตถาคต เพราะตรัสอย่า...
- ทรงครอบงำสรรพสัตว์ในโลกธาตุอันหาประมาณมิได้ ในเบื้องขวาง ด้ว...
- อีกอย่างหนึ่ง พระนามว่า ตถาคต เพราะอรรถว่า ดำเนินไป แล้วด้วย...
- ๑ พึงทราบความของคำนั้นแม้อย่างนี้
- ยสฺม ราคาทิสงฺขาตา สพฺเพปิ อรโย หตา ปญฺญาสตฺเถน นาเถน ตสฺมาป...
- อนึ่ง พระเจ้าอโศกมหาราชทรงสละทรัพย์ ๙๖ โกฏิ อุทิศพระ- ผู้มีพ...
- พระมุนีนั้น เพราะทรงเป็นผู้ไกลจากกิเลส ๑ เพราะกำจัดข้าศึก คื...
- บทว่า สมฺมาสมฺพุทฺธานํ ความว่า ชื่อว่า สมฺมาสมฺพุทฺโธ เพราะต...
- บการประกอบบท ๆ หนึ่งดังต่อไปนี้ พระสัมมาสัมพุทธ- เจ้าตรัสรู้...
- ในบทเหล่านั้นบทว่า ลาภปริยนฺตํ - ศีลมีที่สุดเพราะลาภ คือ ชื่...
- ด ทะลุ ด่าง พร้อย เพราะเมถุนสังโยค - การประกอบพร้อมด้วยเมถุน...
- บทว่า น อวิปฺปฏิสารวตฺถุกานิ - เป็นที่ตั้งแห่งความเดือดร้อน ...
- อีกอย่างหนึ่ง ปาฐะมี น อักษรในบทมีอาทิว่า น วิราคาย
- อนึ่ง ในบทเหล่านี้ บทว่า นิพฺพิทาย ได้แก่ วิปัสสนา
- ในบทว่า สํรโร สีลํ ความสำรวมเป็นศีลนี้ พึงทราบความ สำรวมมี ๕...
- บทว่า อวีติกฺกโม สีลํ- ความไม่ก้าวล่วงเป็นศีล ได้แก่ ความ ไม...
- อนึ่ง ท่าน ประสงค์เอาธรรมสัมปยุตด้วยเจตนานั้น ในเจตนาแม้ทั้ง...
- อนึ่ง ปาณาติปาตา เวรมณี นั้นสำรวมศีลข้อนั้น ไม่ก้าวล่วงศีลนั...
- เตน มรณํ สัตว์ตายด้วยความพยายามนั้น
- มารดาคุ้มครอง ๑ พี่ชายคุ้มครอง ๑ พี่สาวคุ้มครอง ๑ ญาติคุ้มคร...
- บทว่า มุสา ได้แก่ วจีปโยคะ หรือกายปโยคะ อันหัก ประโยชน์ของผู...
- ปิสุณา วาจา นั้น ชื่อว่า มีโทษน้อย เพราะทำความทำลายแก่ผู้ที่...
- อกฺโกสิตพฺโพ ปโร - คนอื่นที่ควรด่า, ๒
- ตสฺส วินาสจินฺตา - คิดความพินาศแก่สัตว์อื่นนั้น
- บทว่า โกฏฺาสโต - โดยส่วน ได้แก่ ธรรม ๘ เหล่านี้ คือ เจตนาธร...
- บทว่า อารมฺมณโต - โดยอารมณ์ ได้แก่ ปาณาติบาต มี สังขารเป็นอา...
- มุสาวาท มีเวทนา ๓ โดยนัยดังกล่าวแล้ว ในอทินนาทาน นั่นแล, ปิส...
- มิจฉาทิฏฐิ มี ๒ มูลเหตุด้วยสามารถแห่ง โลภะและโมหะ ด้วยประการ...
- ในบทเหล่านั้นบทว่า ธมฺมโต ได้แก่ แม่เจตนา ๗ อย่าง แม้ วิรัติ...
- ะสารีบุตรครั้นแสดงศีล ด้วยสามารถแห่งกุศลกรรมบถ ๑๐ อย่างนี้แล...
- บทว่า ปหานํ - การละ ความว่า ชื่อว่าธรรมไร ๆ เว้นจากเพียง ไม่...
- ในบทเหล่านั้น ทว่า อวิปฺปฏิสาราย สํวตฺตนฺติ ๑ ความว่า ย่อมเป...
- สมาธิเป็นสุขที่แท้ เพราะบาลีว่า จิตของผู้มีสุขย่อมตั้งมั่น ๑
- ศีลย่อมเป็นไปเพื่อ เป็นบริวารด้วยให้สำเร็จธรรมสมบัติมีผัสสะ ...
- พระสารีบุตรครั้นแสดงถึงประโยชน์ของศีล อันมีอมตมหานิพ- พานเป็...
- ทัสนปาริสุทธินั่นแล ท่านกล่าวว่าเป็น อธิปญฺา เพราะ ยิ่งกว่า...
- ๙๑ ] อนึ่ง พึงทราบความในบทมีอาทิว่า อรหตฺตมคฺเคน สพฺพกิเกสาน...
- ปัญญาในการสำรวมแล้วตั้งไว้ด้วยดี เป็นสมาธิภาวนา- มยญาณอย่างไ...
- อีกอย่างหนึ่ง สภาพในความเป็นสมาธิแห่งสมาธิ ๒๕ ๑ ประการ คือ ส...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถรู้ว่าธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- ในหมวด ๖ สตินั่นแลเพราะเกิดขึ้นบ่อย ๆ จึงชื่อว่า อนุสติ , อี...
- ในหมวด ๗ บทว่า สมาธิกุสลตา - ความเป็นผู้ฉลาดในสมาธิ หลายประเ...
- ส่วนภิกษุใดชำระธรรมอันเป็นอันตรายแก่สมาธิได้ดร แล้วเข้า ฌาน
- บทว่า สมาธิสฺส กลฺลตากุสลตา - ความเป็นผู้ฉลาดในความ งามแห่งส...
- บทว่า สมาธิสฺส โคจรกุสลตา - ความเป็นผู้ฉลาดในโคจร แห่งสมาธิ ...
- บทว่า สมาธิสส อภินีหารกุสลตา - ความเป็นผู้ฉลาดใน การน้อมไปแห...
- บทว่า ิติกุสลตา - ความเป็นผู้ฉลาดในการตั้ง ได้แก่ ความ รู้ก...
- ในหมวด ๙ บทว่า รูปาวจโร ธรรมเป็นรูปเป็นไฉน? รูปาวจรเนื่องในร...
- บทว่า หีโน - เลว ได้แก่ ลามก
- เมื่อการออกจากมรรคเกิดแล้วด้วย อนิจจานุปัสนา เพราะ วิปัสสนาน...
- หนองไหลในที่ที่ผิวแตก ชื่อว่า วิปุพฺพํ , หนองไหลนั่นแล ชื่อว...
- ซากศพชื่อว่า โลหิตกํ เพราะโลหิตไหลเรี่ยราดไปข้างโน้น ข้างนี้
- บทว่า ปริคหฏเน สมาธิ คือ เพราะสมาธิอันอินทรีย์มี สัทธินทรีย...
- จริงอยู่ อัปปนานั้น ชื่อว่า สมา เพราะสงบ คือ ยังธรรมเป็นข้าศ...
- เพราะว่าสมาธินั้น ชื่อว่าย่อมเผาธรรมเป็นข้าศึกด้วยทำให้ไกลกว...
- จบ อรรถกถาสมาธิภาวนามยญาณนิทเทส ปัญญาในการกำหนดปัจจัย เป็นธร...
- ปัญญาในการกำหนดปัจจัยว่า อวิชชาเป็นเหตุ สังขาร อาศัยเหตุเกิด...
- ดีตกาลก็ดี ในอนาคตกาล ก็ดี อวิชชาอาศัยปัจจัยเป็นไป สังขารอาศ...
- ว่า ในอดีตกาลก็ดี ในอนาคตกาล ก็ดี อวิชชาเป็นปัจจัย สังขารเกิ...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- ิติ ศัพท์ ในความเป็นไม่มีในที่นี้ เพราะ ิติ ศัพท์ แม้ในภาว...
- ในบทนี้ว่า ภโว ชาติยา ชาติ ชรามรณสฺส - ภพเป็นปัจจัย แก่ชาติ
- ๙๕ - ๙๗] บัดนี้ พระสารีบุตรละอาการ ๙ เหล่านั้น ใน ลำดับวาระแ...
- ฏิจจสมุปบาท ๑๒ เหล่านั้น จึงแสดงสังเขป ๔ กาล ๓ สนธิ ๓ ด้วยอา...
- บทว่า ปุริมกมฺมภวสฺมึ - ในกรรมภพก่อน ได้แก่ เมื่อทำ กรรมภพไว...
- บทว่า อิธุปปตฺติภวสฺมึ ปุเรกตสฺส กมฺมสฺส ปจฺจยา - ธรรม ๕ ประ...
- อาการ ๒๐ แห่งปัจจยาการ คือ ธรรม เป็นอดีตเหตุ ๕ อย่าง ธรรมเป็...
- องค์ ๒ คือ อวิชชา และ สังขาร เป็น อดีตกาล , ธรรม ๘ มี วิญญาณ...
- เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ในเทศนาสูตรที่บัณฑิตกำหนด ด้วย...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อทรงแสดงปฏิจจสมุปบาทอย่างนี้ จึง ตรัส...
- บทว่า ตํ คือ ปัจจัยนั้น
- ปัญญาในการย่อธรรมทั้งหลายทั้งอดีต อนาคตและ ปัจจุบันแล้วกำ
- ปัญญาในการย่อแล้วกำหนดว่า รูปทั้งที่เป็นอดีต อนาคตและปัจจุบั...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- รูปปัจจุบัน มีสมุฏฐานจากวิถีจิตดวงเดียวกัน ชวนจิตดวงเดียวกัน...
- รูปภายนอกจากนั้นอันเนื่องด้วยอินทรีย์ก็ตาม ไม่เนื่องด้วย อิน...
- พึงทราบความในบทนี้ว่า สพฺพํ รูปํ อนิจฺจโต ววตฺเถติ เอกํ สมฺม...
- สิ้นไปในภายในนั่นเอง, ไม่ไปสู่ภายนอก เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่...
- แต่อาจารย์บางพวกกล่าวว่า เพิ่มแม้บทว่า สพฺพํ รูปํ สพฺพํ เวทน...
- เป็นอกุศล โดยปริยายดังกล่าวแล้ว
- พึงทราบเวทนา ด้วยสามารถโลกิยะและโลกุตระ ดังต่อไปนี้ เวทนามีอ...
- อีกอย่างหนึ่ง เพราะบาลีว่า พึงเห็นเวทนาหยาบละเอียด เพราะอาศั...
- ๑ - อกุศลเวทนามีใน ที่ไกลจากเวทนาเป็นกุศลและอัพยากฤต
- แม้ไม่แตะต้องความต่างมี อัชฌัตตะ เป็นต้น เพราะท่านกล่าว สัมม...
- บทว่า วิราคธมฺมํ - มีความคลายไปเป็นธรรมดา บทนี้มิใช่ เสื่อมไ...
- บทว่า อสติ ชาติยา - เมื่อชาติไม่มี นี้ท่านทำเป็นลิงควิปลาส
- พระโยคาวจร เมื่อพิจารณาเห็นความเกิดขึ้นแห่งเบญจขันธ์ ย่อมพิจ...
- พระโยคาวจร เมื่อพิจารณาเห็นความเกิดขึ้นแห่งรูป- ขันธ์ ย่อมพิ...
- พระโยคาวจร ย่อมพิจารณาเห็นความเกิดขึ้นแห่งเวทนาขันธ์ โดยความ...
- พระโยคาวจร ย่อมพิจารณาเห็นความเกิดแห่งวิญญาณขันธ์ โดย ความเก...
- รูปขันธ์เกิดเพราะอาหารเกิด ขันธ์ที่เหลือ คือ เวทนา ปัญญา สัง...
- พระสารีบุตรครั้นแสดงการเห็นความเกิดและความเสื่อมโดยสัง- เขปอ...
- จริงอยู่ แม้ธรรม ๔ มี
- บทว่า ปญฺจ ลกฺขณานิ - ลักษณะ ๕ ในบทนี้ ได้แก่ ดับ ความไม่มี ...
- อนึ่ง พระโยคาวจร เมื่อเห็นความเกิดเป็นลักษณะ ความ แปรปรวนเป็...
- เพราะสังขตธรรมทั้งหลาย มีเกิดและเสื่อม, สังขตธรรมเหล่านั้นอา...
- แก่พระโยคาวจรนั้น ผู้เข้าใจถึงความประพฤติอันเนื่องด้วยปัจจัย...
- านั้น สะสาง ความยุ่งเหยิง คือ อุปกิเลสเสีย แล้วกำหนดมรรคคือ ...
- ปัญญาในการพิจารณาอารมณ์แล้วพิจารณาเห็นความ แตกไป เป็นวิปัสสน...
- การคำนึงถึงอันเป็นกำลัง ธรรม ๒ ประการ คือ การ พิจารณาหาทางแล...
- อีกอย่างหนึ่ง เพราะน้อมไปสู่นิโรธ ญาณละความเกิดตั้งสติไว้ ใน...
- ในบทนั้นมีอธิบายดังต่อไปนี้ เพราะที่สุดโต่ง โดยความเป็น ของไ...
- เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้ประกอบด้วยอนุปัสนานั้น ย่อมบริจาค- สละกิ...
- บทว่า ปญฺาย จ วิวฏฺฏนา - การหลีกไปด้วยปัญญา ได้แก่ ละความเก...
- ไป ความ โอนไป ความลาดไปในความดับ อันได้แก่ภังคะ - ความทำลายน...
- บทว่า อธิปญฺา วิปสฺสนา ท่านอธิบายไว้ว่า การพิจารณา อารมณ์ ก...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสหมายถึงพระโยคาวจรเห็นปานนั้นว่า ยถา ปุ...
- จบ อรรถกถาภังคานุปัสสนาญาณนิทเทส ปัญญาในความปรากฏเป็นของน่าก...
- ปัญญาในความปรากฏโดยความเป็นภัยว่า ความเกิดขึ้น เป็นสังขาร ฯ ...
- บทว่า ปวตฺตํ - ความเป็นไป คือ ความเป็นไปของความเกิด ขึ้นอย่า...
- ความเป็นไวพจน์ของธรรมเหล่านั้น
- ส่วนบทมีอาทิว่า อนุปฺปาโท เขมนฺติ สนฺติปเท าณํ - ญาณ ในสันต...
- แม้เมื่อเป็นอย่างนั้น พึงทราบความต่างกันในบทนี้ ด้วยสามารถ ค...
- บทว่า ทส าเณ ปชานาติ - พระโยคาวจรย่อมรู้ญาณ ๑๐ ได้แก่ พระโย...
- ปัญญาเครื่องความเป็นผู้ใคร่จะพ้นไปเสีย ทั้งพิจารณา หาทางและว...
- การน้อมจิตไปในสังขารุเปกขา ย่อมมีได้ด้วยอาการ เท่าไร
- การน้อมจิตไปในสังขารุเปกขาของปุถุชนและของ พระเสขะ เป็นอย่างเ...
- การน้อมจิตไปในสังขารุเปกขาของปุถุชน ของพระ- เสขะและของท่านผู...
- การน้อมจิตไปในสังขารุเปกขา ของพระเสขะและ ของท่านผู้ปราศจากรา...
- [ ๑๓๔ ] สังขารุเปกขา ๑๐ เป็นไฉน ย่อมเกิดขึ้นด้วยอำนาจ วิปัสส...
- สังขารุเปกขาเป็นกุศลเท่าไร เป็นอกุศลเท่าไร เป็น อัพยากฤตเท่า...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า สงฺขาเร อชฺฌุเปกฺขติ - ญาณวางเฉย ในสังขา...
- อภิ ศัพท์ ในบทนี้ มีความว่ามุ่งหน้า
- อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่า ปุถุชน เพราะชนมีกิเลสหนาเหลือที่จะ นับ...
- บทว่า วิปสฺสติ - ย่อมเห็นแจ้ง คือ พระเสกขะย่อมเห็นหลาย ๆ อย่...
- ส่วนที่ 556
- กำหนดไว้ในกาลใกล้ว่า เราจักเสวยโลกุตรสุข ดังนี้ แล้วเข้าผลสม...
- อนึ่ง หากว่า ผลของมรรคนั้นมีอยู่ เป็นอันว่า พระเสกขะ นั้นได้...
- อะไรเป็นลำดับของผล, และ ผลเป็นลำดับของอะไร
- บทว่า ตทชฺฌุเปฺขิตฺวา - วางเฉยสังขารุเบกขานั้น ได้แก่ วางเฉย...
- หันต์นั่นแล ย่อมเป็นไปในอำนาจโดยอาการทั้งปวง โดย ความมีฉฬังค...
- บทว่า จิตฺตํ กิลิสฺสติ - จิตเศร้าหมอง ได้แก่ จิตเศร้าหมอง ด้...
- บทว่า อนิจฺจโต ชื่อว่าโดยความไม่เที่ยง เพราะอรรถว่ามีแล้ว ไม...
- บทว่า อพฺยากตา คือ พยากรณ์ไม่ได้ว่าเป็นกุศล หรือ อกุศล
- บทว่า เสกฺโข ติณฺณํ สญฺโชนานํ ปหีนตฺตา ท่านกล่าว โดยความเสม...
- ในบทมีอาทิว่า โสตาปตฺติมคฺคํ ปฏิลาภตฺถาย - เพื่อได้โสดา- ปัต...
- บัดนี้ พระสารีบุตร ครั้นถามด้วยชาติแล้ว เพื่อจะแก้ด้วยการ ได...
- จิตฺตํ วิวฏฺฏติ - จิตปราศจากราคะหลีกไป ความว่า จิตหลีกไปจากว...
- ชื่อว่าโคตรภู เพราะอรรถว่า ออกจากความเกิดขึ้น ออกจากความเป็น...
- โคตรภูธรรม ๘ เป็นไฉน ย่อมเกิดขึ้นด้วยอำนาจ แห่งสมถะ
- โคตรภูธรรมเป็นกุศลเท่าไร เป็นอกุศลเท่าไร เป็น อัพยากฤตเท่าไร...
- บทว่า อภิภุยฺยตีติ โคตรภู - ชื่อว่าโคตรภู เพราะครอบงำ ท่านกล...
- อาจารย์ทั้งหลายกล่าวว่า โคตรภูแห่งมรรค ๔ มีนิพพานเป็น อารมณ์...
- [๑๔๒ ] พึงทราบอธิบายความในคาถามีอาทิว่า สามิสญฺจ ดัง ต่อไปนี...
- บทว่า ติณฺณํ วิโมกฺขานปจฺจยา - เป็นปัจจัยแห่งวิโมกข์ ๓ ได้แก...
- ในขณะแห่งสกทาคามิมรรค ญาณชื่อว่าสัมมาทิฏฐิ เพราะอรรถว่าเห็น ...
- [๑๔๗] อริยมรรคสมังคีบุคคล ย่อมเผาสังกิเลส ที่ยังไม่เกิด ด้วย...
- บทว่า ตทนุวตฺตกกิเลเสหิ - จากกิเลสที่เป็นไปตามมิจฉา- ทิฏฐินั...
- บทว่า ขนฺเธหิ ได้แก่ ด้วยขันธ์ทั้งหลาย อันเป็นไปตามทิฏฐิ นั้...
- อนึ่ง บทว่า มิจฺฉาสติ ได้แก่ เพียงอกุศลจิตตุปบาทเท่านั้น อัน...
- จริงอยู่ สัมมาทิฏฐิย่อมละมิจฉาทิฏฐิได้ในโสดาปัตติมรรค
- บทว่า โอฬาริกา คือ เป็นส่วนหยาบ เพราะความ เป็นปัจจัยแห่งการก...
- บทว่า อวิชฺชาย - มีลักษณะบอด
- บัดนี้ พระสารีบุตรเมื่อจะพรรณนาถึงมรรคญาณ จึง กล่าวบทมีอาทิว...
- บทว่า สมาหิตฺวา ยถา เจ ปสฺสติ - ถ้าพระโยคาวจรตั้ง ใจมั่นดีแล...
- มตํ ปทํ - ความเห็นว่าสังขาร ทั้งหลายเป็นทุกข์ นิโรธเป็นสุข ช...
- บทว่า ทวินฺนํ าณานํ กุสลตา - ความเป็นผู้ฉลาดในญาณ ทั้ง ๒ ได...
- ปัญญาในการระงับปโยคะ เป็นผลญาณอย่างไร
- ในขณะแห่งอนาคามิมรรค ญาณชื่อว่าสัมมาทิฏฐิ เพราะอรรถว่าเห็น ฯ...
- บทว่า อุปฺปชฺชติ - ย่อมเกิดขึ้น ความว่าญาณย่อมเกิดขึ้น ครั้ง...
- วิเคราะห์ว่า ชื่อว่า วิจิกิจฺฉา เพราะอรรถว่าปราศจากความแน่ใจ...
- บทว่า สมฺมา สมุจฺฉินฺนา โหนฺติ - เป็นกิเลสอันพระโสดา ปัตติมร...
- [ ๑๕๔ ] อุปกิเลสแห่งจิตของตน คือ กามราคสังโยชน์ ปฏิฆ- สังโยช...
- [ ๑๕๗] ในขณะแห่งโสดาปัตติผล ญาณชื่อว่าสัมมาทิฏฐิ เพราะอรรถว่...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- การพิจารณาอย่างนั้นสมควร
- บทว่า วิมุตฺตฏฺเน เพราะอรรถว่าหลุดพ้น คือ หลุดพ้นจาก กิเลส ...
- พระเถระผู้ยกโพธิปักขิยธรรม ๓๗ ขึ้นในขณะแห่งมรรคกล่าวไว้ ว่า ...
- พระโยคาวจรย่อมกำหนดจักษุเป็นภายในอย่างไร
- พระโยคาวจรย่อมกำหนดหูเป็นภายในอย่างไร
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- บทว่า สมุทาคตํ - เข้ามาประชุมแล้ว คือ ตั้งขึ้นแล้วจากเหตุ
- บทมีอาทิว่า อวิชฺชาสมฺภูโต - เกิดเพราะอวิชชา ย่อมสมควร ทีเดี...
- พระโยคาวจรย่อมกำหนดเสียงเป็นภายนอกอย่างไร
- รูเป พหิทฺธา ววตฺเถติ พระโยคาวจรย่อม กำหนดรูปเป็นภายนอก ความ...
- ๑ เมื่อใดบุคคลย่อมเห็นด้วยปัญญาว่า สังขาร ทั้งหลายทั้งปวงไม่...
- คำว่า วิญญาณจริยา ความว่า ชื่อว่าวิญญาณจริยา เพราะอรรถว่ากระ...
- กิริยาคือความนึกเพื่อความแล่นไปแห่งราคะในรูปอันเป็นที่รัก อั...
- คำว่า อัญญาณจริยา ความว่า ชื่อว่าอัญญาณจริยา เพราะอรรถว่ากระ...
- คำว่า ญาณจริยา ความว่า ชื่อว่าญาณจริยา เพราะ อรรถว่ากระไร
- ชื่อว่า อัญญาณจริยา เพราะอรรถว่าประพฤติด้วยความไม่รู้, หรือป...
- บทว่า อภินิโรปนา วิปากมโนธาตุ - มโนธาตุอันเป็นวิบาก ที่ขึ้นส...
- ชื่อว่า อนุสัย เพราะอรรถว่านอนเนื่องในสันดาน
- บทว่า วิญฺาณสฺส เอวรูปา จริยา โหติ - วิญญาณมีความ ประพฤติเห...
- บทว่า อาวชฺชนกิริยาพฺยากตา - กิริยาคือความนึกเป็นอัพยา- กฤต ...
- บทว่า ถามคตฺสฺส - แห่งอนุสัยถึงความเป็นธรรมมีเรี่ยวแรง คือ ถ...
- บทว่า สอุทฺธจฺจา จรติ สวิจิกิจฺฉา จรติ - ประพฤติมี อุทธัจจะ ...
- อนึ่ง ในบทว่า ผลสมาปตฺติ นี้ ญาณจริยาจะเกิดในลำดับ มรรคก็ตาม...
- ปัญญาในการกำหนดธรรม ๔ เป็นภูมินานัตตญาณ อย่างไร ? ภูมิ ๔ คื
- อรูปาวจรสมาบัติ ๔ ปฏิสัมภิทา ๔ ปฏิปทา ๔ อารมณ์ ๔ อริยวงศ์ ๔ ...
- แม่ว่า ธรรมบางอย่างในกามาวจรนี้เคลื่อนไปในรูปภพและอรูปภพก็จร...
- ส่วนที่ 622
- งเที่ยวไปแม้ในที่อื่น ย่อมเป็นอันท่าน กำหนดเอา บัดนี้ พระสาร...
- บทว่า เจตสิกา ได้แก่ ธรรมที่เกิดในจิต
- บทว่า สมฺมปฺปานํ คือ เพียรไม่วิปริต เพียรตามเหตุ เพียร ด้วยอ...
- บทว่า จคสฺโส อรูปสมาปตฺโย - อรูปสมาบัติ ได้แก่ อากาสานัญจายต...
- ส่วนที่ 627
- นี้ ได้แก่ ชื่อว่าจักร มี ๕ อย่าง ๑ คือ จักรทำด้วยไม้ ๑ จักร...
- บทว่า จตฺตาริ ธมฺมปทานิ - ธรรมบท ๔
- ปัญญาในการกำหนดธรรม ๙ เป็นธรรมนานัตตญาณ อย่างไร พระโยคาวจรย่...
- พระโยคาวจรย่อมกำหนดโลกุตรธรรม เป็นฝ่ายกุศล เป็นฝ่ายอัพยากฤต ...
- ธรรมมีโยนิโสมนสิการเป็นเบื้องต้น ๙ ประการ เมื่อ พระโยคาวจรมน...
- ความต่าง ๙ ประการ ความต่างแห่งผัสสะอาศัยความ ต่างแห่งธาตุเกิ...
- อกุศลกรรมบถ ๑๐ ได้ ได้แก่ กายทุจริต ๓ คือ ฆ่าสัตว์ ๑ ลักทรัพ...
- บทว่า ตตฺรูปปนฺนสฺส - ของบุคคลผู้เกิดในพรหมโลกนั้น ได้ แก่ ว...
- อนึ่ง เมื่อมีปราโมทย์ ภาวนาย่อมถึงความเต็มเปี่ยมเพราะไม่มี ค...
- บทว่า สุขํ เวเทติ - ย่อมได้เสวยสุข คือ ย่อมได้เสวยเจต- สิกสุ...
- บทว่า โยนิโสมนสิการมูลกา คือ ธรรมมีโยนิโสมนสิการ เป็นเบื้องต...
- บทว่า สงฺกปฺปนานตฺตํ - ความต่างแห่งความดำริ คือ ความ ต่างแห่...
- บทว่า ลาภนานตฺตํ - ความต่างแห่งการได้ คือ ความต่างแห่ง การได...
- บทว่า าตา โหนฺติ - เป็นอันรู้ธรรมแล้ว คือ ชื่อว่า เป็น อันร...
- บทว่า ผสฺสิตา โหนฺติ - เป็นอันถูกต้องแล้ว คือ เป็นอัน ถูกต้อ...
- การระบุพยัญชนะและนิรุตติ เพื่อแสดงธรรม ๕ ประการ การระบุพยัญช...
- สภาพอันไม่หวั่นไหวเพราะความเป็นผู้ไม่มีศรัทธาเป็น อรรถ สภาพอ...
- ญาณในธรรม ๕ ประการ ญาณในอรรถ ๕ ประการ ญาณในนิรุตติ ๑๐ ประการ...
- การระบุพยัญชนะและนิรุตติเพื่อแสดงธรรม ๗ ประ- การ การระบุพยัญ...
- การระบุพยัญชนะและนิรุตติเพื่อแสดงธรรม ๘ ประ - การ การระบุพยั...
- พระสารีบุตรเถระกล่าวธรรมอันนับเนื่องด้วย ธมฺม ศัพท์ ด้วยบทมี...
- อนึ่ง ชื่อว่า นาม นี้ มี ๔ อย่าง คือ สามัญนาม ๑ คุณ นาม ๑ กิ...
- อนึ่ง การบัญญัติแต่ก่อนก็ยังตกทอดถึงการบัญญัติต่อมา
- พระโยคาวจรพิจารณาเห็นสังขารนิมิตโดยความเป็น ภัย มิจิตน้อมไปใ...
- ภัย มีจิตน้อมไปในนิพพานอันไม่มีรูปนิมิต ถูกต้องแล้วๆ ย่อมเห็...
- พระโยคาวจรพิจารณาเห็นรูปนิมิตโดยความเป็นภัย มีจิตน้อมไปในนิพ...
- พระโยคาวจรพิจารณาเห็นชราและมรณะนิมิตโดย ความเป็นภัย มีจิตน้อ...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- บทว่า อปฺปณิหิเต - ในนิพพานอันไม่มีตัณหาเป็นที่ตั้ง คือ ในนิ...
- บทว่า อาวชฺชิตฺวา - พิจารณาแล้ว คือ พิจารณาด้วยอาวัชชนะ
- ปัญญาในการตัดอาสวะขาด เพราะความบริสุทธิ์แห่ง สมาธิอันเป็นเหต...
- ฯ ด้วยสามารถแห่งอาโลกสัญญา ด้วยสามารถแห่งความ ไม่ฟุ้งซ่าน ด้...
- คำว่า อาสวา ความว่า อาสวะเหล่านั้นเป็นไฉน อาสวะเหล่านั้น คือ...
- บทว่า จิตฺตสฺส เอกคฺคตา อวิกฺเขโป - เอกัคตาจิตอันไม่ ฟุ้งซ่า...
- บทว่า อนวเสโส - ไม่มีส่วนเหลือ คือ อาสวะไม่มีส่วนเหลือ ชื่อว...
- การระลึกถึงเกิดขึ้นปรารภพระสงฆ์ ชื่อว่า สังฆานุสติ
- อุปสมานุสตินี้ เป็นชื่อของสติมีการสงบทุกข์ทั้งปวง เป็นอารมณ์
- และหมวด ๔ คือ จิตฺตปฏิสํเวที - รู้แจ้งจิต ๑ อภิปฺปุโมทยํ จิต...
- ถาอานันตริกสมาธิญาณนิทเทส ทัสนาธิปไตย วิหาราธิคมอันสงบ และปั...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- บทว่า สุญฺเต อธิมุตฺตตา ความที่จิตเป็นธรรมชาติน้อม ไปในธรรม...
- จริงอยู่ ความที่ฌานสมาบัติเหล่านั้นเป็นอรณวิหาร แม้ไม่ สำเร็...
- คำว่า ด้วยพละ ๒ ความว่า พละ ๒ คือสมถพละ ๑ วิปัสสนา- พละ ๑
- คำว่า วิปสฺสนาพลํ ความว่า ชื่อว่าวิปัสสนาพละ เพราะอรรถว่ากระ...
- คำว่า ด้วยสมาธิจริยา ๙ ความว่า ด้วยสมาธิจริยา ๙ เป็นไฉน
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- บทว่า อุทฺธจฺเจ จ - ในเพราะอุทธัจจะ คือ ในเพราะอุท- ธัจจะอัน...
- บทว่า วจีสงฺขารา - วจีสังขาร ได้แก่ วิตก วิจาร
- จริยา ๑ ด้วย สามารถแห่งอุปจารฌานในธรรมทั้งปวงเพื่อได้ปฐมฌานเ...
- ส่วนที่ 677
- ส่วนวสีอันถึงที่สุดนี้ ย่อมได้ในยมกปาฏิหาริย์ของพระผู้มีพระ-...
- ความเป็นผู้สามารถในอัปปนา และความเป็นผู้สามารถเข้าฌาน นั้น ๆ...
- เพราะเหตุไรจึงเข้า
- บทว่า กถญฺจสฺสา สมาปชฺชนํ โหติ - อย่างไรจึงเป็นอัน เข้านิโรธ...
- ในวิปัสสนา ๓ อย่างนั้น สังขารปริคคัณหนกวิปัสสนา จะอ่อน หรือก...
- หรือ ทรงแสดงธรรมในเพราะเหตุเกิดเรื่องเห็นปานนั้น
- จริงอยู่ การทำสมถะและวิปัสสนาทั้งสองของภิกษุ นั้นให้เป็นยุคน...
- อินทรีย์ยังไม่ทำลาย
- อีกประการหนึ่ง ความเป็นไปแห่งตานี้แล ของสัมปชาน บุคคลผู้นิพพ...
- บทว่า อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา - ด้วยอนุปาทิเสส นิพพานธาตุ...
- ญา ย่อมทำอุทธัจจะ ให้ดับ ด้วยความไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมทำวิจิกิจฉา...
- คำว่า สีสํ - เป็นประธาน ความว่า ธรรมเป็น ประธาน ๑๓ ประการ คื...
- บทว่า สมฺมา สมุจฺฉินฺทติ - ตัดขาดโดยชอบ ความว่า เมื่อ ดับปริ...
- บทว่า ปรามาโส คือ ความยึดมั่น
- ้ใด ผู้นั้นท่านกล่าวว่า เป็น สมสีสี เพราะมีความสงบ ดังได้กล่...
- คำว่า เตโช - เดช ความว่า เดชมี ๕ คือ จรณเดช คุณเดช ปัญญาเดช ...
- [๒๓๓ - ๒๓๖] พึงทราบวินิจฉัยในสัลเลขัฏฐญาณนิทเทสดังต่อ ไปนี้
- อุปนาหะ มีลักษณะผูกโกรธ คือความโกรธนั่นเอง ที่ถึงความ มั่นคง
- ทุจริตนั้น มี ๓ ประการ คือ กายทุจริต ๑ วจีทุจริต ๑ มโนทุจริต...
- บทว่า ธมฺนเตโช - ธรรมเดช คือ พุทธวจนเดช อันเป็น หลักแห่งเดช ...
- บทว่า อธมฺมเตชํ - เดชมิใช่ธรรม ได้แก่ เดช อันเป็นถ้อยคำ แสดง...
- ปัญญาในความประคองไว้ซึ่งจิตอันไม่หดหู่และจิตที่ส่งไปเพื่อจะ ...
- บทว่า อกุสลานํ ธมฺมานํ คือ ธรรม อันเป็น
- บทว่า เนกฺขมฺมํ ได้แก่ ปฐมฌานสมาธิ หรือปฐมฌาน หรือกุศลธรรมทั...
- คำว่า อตฺถสนฺทสฺสเน - ในการเห็นชัดซึ่งอรรถธรรม ความว่า พระโย...
- พึงทราบว่า ท่าน กล่าวนัยนี้ เพื่อแสดงว่า เมื่อผู้ฟังธรรมอันต...
- คำว่า ในการแทงตลอด ความว่า พระโยคาวจรย่อมแทง ตลอดทุกขสัจ เป็...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- บทว่า ธมฺมฏฺเน - โดยสภาพที่เป็นธรรม คือ โดยสภาพที่ เป็นธรรม...
- แต่ถึงดังนั้นในที่นี้พึงทราบสภาพต่าง ๆ แห่งธรรมเหล่านั้นด้วย...
- บทว่า ปริญฺา ปฏิเวธํ ปฏิวิชฺฌติ - พระโยคาวจรย่อมแทง ตลอดทุก...
- บทว่า ทสฺสนํ วิสุชฺฌติ - ทัสนะย่อมหมดจด คือ ญาณ- ทัสนะย่อมถึ...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- จบ อรรถกถาขันติญาณปริโยคาหณญาณนิทเทส ปัญญาในการรวมธรรม เป็นป...
- ส่วนที่ 712
- อนึ่ง มิจฉาทิฏฐินั้น ย่อมเป็นปัจจัยแก่เวทนาอันเกิดร่วมกัน ด้...
- แม้ในบทนี้ว่า สมฺมาทิฏฺปจฺจยาปิ เวทยิตํ - เพราะมีสัมมา- ทิฏ...
- บทว่า สมฺมาทิฏฺิวูปสมปจฺจยาปิ เวทยิตํ - เพราะความสงบ แห่งสั...
- ส่วนในบทมีอาทิว่า ฉนฺทปจฺจยาปิ - เพราะฉันทะเป็นปัจจัย พึงทรา...
- เพราะฉะนั้น ชื่อว่า ตปฺปจฺจยา เพราะสัญญาเป็นธรรมไม่สงบเป็นปั...
- บทว่า ตปฺปจฺจยาปิ เวทยิตํ คือ เพราะฐานะแห่งพระอรหัต เป็นปัจจ...
- ปัญญาในความมีกุศลธรรมเป็นอธิบดี เป็นสัญญา- วิวัฏฏญาณอย่างไร ...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- ในขณะแห่งมรรคใดมีสัญญาวิวัฏฏะ ในขณะแห่ง มรรคนั้น ย่อมมีเจโตว...
- ส่วนที่ 724
- บทว่า เนกฺขมฺมวเสน จิตฺตํ อธิฏฺาติ - พระโยคาวจรย่อม อธิฏฐาน...
- อีกอย่างหนึ่ง มีอธิบายว่าสูญจากความเที่ยว จากความยั่งยืน จาก...
- บทว่า ตถฏฺเ ปญฺา - ปัญญาในความว่าธรรมจริง คือ วิวัฏฏนาปัญญ...
- บทว่า าณํ กโรนฺโต วิวฏฺฏตีติ าณวิฏฺโฏฺ - เมื่อทำ ญาณหลีกไป...
- อนึ่ง ในบทนี้มีการประกอบความดังต่อไปนี้ ควรทำการประ- กอบในกา...
- อนึ่ง ในญาณวิวัฏฏะ ย่อมได้สัจวิวัฏฏะด้วย เพราะประกอบ บทมีอาท...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- จริงอยู่ ท่านสงเคราะห์ขันธ์ ๔ และธรรมมีผัสสะเป็นต้น ทั้งหมดเ...
- อนึ่ง ในบทนี้ เพราะท่านกล่าวไว้สองอย่างนั่นแหละ เป็นอัน ท่าน...
- รู้ความเสื่อมและความเจริญของสมาธินั้นแล้วย่อมอธิฏฐานวีริยะไว...
- ในบทเหล่านั้นบทว่า กายมฺปิ จิตฺเต สโมทหติ - ย่อมตั้ง กายไว้ใ...
- บทว่า สุขสญฺจ ลหุสสฺญฺจ กาเย โอกฺกมิตฺวา วิหรติ - ย่อมหน่ว...
- บทว่า อเนกวิหิตํ - หลายอย่าง คือ หลายอย่างมีประการต่าง ๆ
- ในบทว่า พหุธา โหติ นั้น ผู้มีนิรมิตได้มากย่อมเป็นเช่นเดียว ก...
- บทว่า ติโรภาวํ - ทำให้ปกปิดก็ได้
- พึงแสดงปาฏิหาริย์ ที่ไม่ปรากฏนั้น ด้วยยมกสูตร และด้วยพรหมนิม...
- ในบทนี้ว่า ปวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมฺมุชฺชํ - ผุดขึ้นดำลงใน แผ่น...
- ในบทนี้ว่า อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ - เดินไปบนน้ำไม่ แยกก็ไ...
- หากประสงค์จะนอนไป
- บทว่า ปรามสติ คือ ลูบหรือสัมผัสในส่วนหนึ่ง, บทว่า ปริมชฺชติ ...
- บทว่า ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตตฺ - ใช้อำนาจ ทางกายไป...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- อนึ่ง ภิกษุกระทำอยู่อย่างนี้ควรมนสิการถึงสัททนิมิตในทิศ ๑๐ ม...
- ในบทนี้ว่า โส ทิพฺพาย โสตธาตุยา - โสตธาตุอันเป็นทิพย์ มีความ...
- บทว่า เย ทูเร สนฺติเก จ - ทั้งในที่ไกลและในที่ใกล้ ท่าน อธิบ...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- บทว่า ปรสตฺตานํ - แห่งสัตว์อื่น คือ แห่งสัตว์ที่เหลือเว้นตน
- แต่ในบทนี้ว่า สโมหํ วีตโมหํ - จิตมีโมหะ จิตปราศจาก โมหะ สองบ...
- ภิกษุในศาสนานี้ ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยสมาธิยิ่ง ด้วย...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- ด้วยคำ ทั้งสิ้นนี้ อเหตุกวาทะเป็นอันท่านปฏิเสธแล้ว เพราะธรรม...
- บทว่า ปฏิจฺจ - อาศัย คือ ไม่พราก
- สังขารเป็นอย่างไร
- ในบทนี้พระสารีบุตรเถระกล่าวไว้ว่า เราจะถือเอาบทนี้ก่อนว่า อว...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ไปสู่อวิชชา ย่อมปรุงแต่ง แม้ปุญ...
- างหนึ่ง บุคคลใดหลงไปในสงสารอันมีจุติ และอุปบัติ ในลักษณะแห่ง...
- วิญาณนี้เป็นเพียงธรรมได้ปัจจัยแล้ว ย่อม เข้าถึงภพอื่นด้วยประ...
- ผลสฺสุปฺปติยา เอว สิทฺธา ภุญฺชกสมฺมติ ผลุปฺปาเทน รุกฺขสฺส ยถ...
- อนึ่ง ในกามภพธรรม ๗๓ เหลานี้ คือ รูป ๗๐ ได้แก่ จักขุ- ทสก
- บทว่า นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ - เพราะนามรูปเป็นปัจจัย จึงมีสฬาย...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงแสวงคุณใหญ่ จึงตรัสว่า เพราะมีเวทนาเ...
- มีชราและมรณะ มีอธิบายดังต่อไปนี้ พึงทราบว่า เพราะเมื่อไม่มี ...
- ในชนเหล่านั้น เดียรถีย์ทั้งหลาย ย่อมระลึกได้ ๔๐ กัป
- ก็บรรดาชนทั้ง ๖ เหล่านี้ระลึกถึงชาติก่อนอยู่ การเห็นชาติ ก่อ...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า เสยฺยถีทํ เป็นนิบาตลงในอรรถแสดง ถึงชนิดท...
- ๑ ในกัปเหล่านั้น สังวัฎฏกัป มี ๓ คือ เตโชสังวัฏฏะ ๑ อาโปสังว...
- เต่าก็ตายไปตามลำดับ แล้วเกิดในพรหมโลก
- ครั้นแล้ว โดยกาลล่วงยาวนาน มหาเมฆตั้งขึ้นยังฝนละเอียด ๆ ให้ต...
- ครั้งนั้น รัศมีที่ตัวของสัตว์เหล่านั้นก็หายไป
- ก่อนได้เป็นผู้ สำเร็จแล้วแต่ใจ ดังนี้ พึงให้พิสดารโดยนัยดังก...
- การทำลายด้วยเปลวไฟ ตั้งแต่มหาเมฆยังกัปให้พินาศ อสงไขย หนึ่งน...
- อนึ่ง น้ำนั้น ครอบงำสังขารทั้งปวงที่ไปตามน้ำแล้ว สงบทันที หา...
- จักรวาลกระทบกับจักรวาล
- ภิกษุผู้ระลึกถึงกัป แม้ระลึกถึงชาติก่อน ย่อมระลึกถึง สังวัฏฏ...
- บทว่า เอวํสุขทุกฺขปฏิสํเวที - ได้เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนี้ คื...
- บทว่า สาการํ สอุทเทสํ - พร้อมทั้งอาการ พร้อมทั้งอุทเทส คือ พ...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรรถว่...
- ในกสิณ ๓ อย่างเหล่านี้ อาโลกกสิณนั่นแหละประเสริฐกว่า
- ในบทมีอธิบายดังต่อไปนี้ ลำดับการเกิดของทิพจักษุทำรูปมี ประกา...
- ส่วนผู้ใดเห็นทั้งสองอย่างนั้น
- บทว่า ปณีเต - ประณีต คือ ตรงกันข้ามกับเลว เพราะ ประกอบด้วยผล...
- บทว่า อิเม ในบทมีอาทิว่า อิเม วต โภนฺโต เป็นบท ขยายความของผู...
- หากภิกษุเที่ยวไปรูปเดียว ที่นั้นมิใช่ที่อยู่ของภิกษุนั้น
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่เห็นธรรมอื่นแม้ สักอย่างเดียวที่มี...
- อีกอย่างหนึ่ง ท่านแสดงถึงกำเนิดเดียรัจฉานด้วย อปาย ศัพท์
- จบ อรรถกถาทิพจักขุญาณนิทเทส ในญาณ ๕ เหล่านี้ อิทธิวิธญาณ ย่อ...
- อินทรีย์ ๓ ประการเป็นไฉน คือ อนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์ ๑ อัญญ...
- มีนิพพานเป็นอารมณ์ในขณะโสดาปัตติผล อัญญินทรีย์มีอินทรีย์ ๘ ป...
- คำว่า อาสวะ ความว่า อาสวะเหล่านั้นเป็นไฉน
- บทว่า เอกํ านํ คจิฉติ - ย่อมถึงฐานะ ๑ ท่านอธิบายว่า ย่อมเกิ...
- อนึ่ง พึงถือเอาอุเบกขินทรีย์นั้นว่า มีความไม่เพิ่มขึ้นเป็นบร...
- ธรรมทั้งหลายตัดมูลแห่งวัฏฏะ ทำนิพพานให้เป็นอารมณ์ ชื่อว่า นิ...
- บทว่า เตว ได้แก่ ธรรม คือ อินทรีย์ ๘ เหล่านั้นนั่นเอง
- ปัญญาในอรรถว่าเป็นสิ่งควรกำหนดรู้ เป็นทุกขญาณ ปัญญาในอรรถว่า...
- มุทัย ฯลฯ ปรารภทุกขนโรธ ฯลฯ ความรู้ทั่ว ความรู้ชัด ฯลฯ ความไ...
- ย่อมเห็นแม้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ๑ ดังนี้
- บทว่า ภูริ คือ แผ่นดิน
- ปัญญาเป็นดังศัสตรา เพราะอรรถว่าตัดกิเลส จึงชื่อว่า ปัญญา ดัง...
- ปัญญาดังรัตนะ เพราะอรรถว่าทำความยินดี ให้ความยินดี ยัง ความย...
- ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ว่าธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ อรร...
- บทว่า โชตเน - ในความกระจ่าง คือในการแสดงอรรถเป็นต้น
- คำว่า มีอินทรีย์แก่กล้า มีอินทรีย์อ่อน ความว่า บุคคลผู้มีศรั...
- คำว่า โทษ ชื่อว่าโทษ คือ กิเลสทั้งปวง ทุจริตทั้งปวง อภิสังขา...
- บทว่า อปฺเปกจฺเจ ปรโลกฺวชฺชภยทสฺสาวิโน - บางพวกมี ปกติเห็นปร...
- ชื่อว่า อารทฺธวีริโย - ผู้ปรารภความเพียร เพราะมีใจปรารภ ความ...
- ชื่อว่า ปญฺวา คือ บุคคลผู้มีปัญญา เพราะมีปัญญาเห็น ความเกิด...
- ในบทว่า ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวี นี้ พึงทราบ ความดังต่อไปนี้
- บทมีอาทิว่า เอโก โลโก โลก ๑ มีอรรถดังได้กล่าวแล้ว ในหนหลังนั...
- บทว่า ปจฺจุปฏฺิตา โหติ - ปรากฏแล้ว คือ ปรากฏเพราะ อาศัยภัยน...
- สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้อาศัยทิฏฐิในภพก็มี อาศัยทิฏฐิในความ ปราศ...
- ก็กิเลสอันนอนเนื่องของสัตว์ทั้งหลายเป็นไฉน
- สัตว์ทั้งหลาย ผู้ประกอบด้วยธรรมเป็นเครื่องกั้น คือ กรรม กิเล...
- บทมีอาทิว่า กตโม จ สตฺตานํ อาสโย - ก็ฉันทะเป็นที่มา นอนของสั...
- บทว่า โหติ ตถาคโต ปรมฺมรณา - สัตว์เบื้องหน้าแต่ตาย แล้วย่อมเ...
- ตวา - โลกมีที่สุด คือ ทิฏฐิเป็นไปโดยอาการของ การถือเอาว่าโลก...
- ผู้ถือว่า เป็นอีกก็มี ไม่เป็นอีกก็มี เป็นเอกัจจสัสสตทิฏฐิที่...
- บทว่า อนุโลมิกา คือ ชื่อว่า อนุโลม เพราะเป็นธรรม สมควรแก่โลก...
- บัดนี้ พระสารีบุตรเถระ ครั้นแสดงสันดานสัตว์อันมิจฉาทิฏฐิ อบร...
- ชื่อว่า กามาสุโย เพราะน้อมกามในสันดานเป็นที่อาศัย
- บัดนี้ พระสารีบุตรเถระ เมื่อแสดงกิเลสอันนอนเนื่องของสัตว์ ผู...
- อาสยะนี้ของสัตว์ทั้งหลาย ทั้งทรงรู้แม้ในขณะเป็นไปไม่ได้ของทิ...
- ในบทภาชนีย์แห่งโมหะในอภิธรรมสังคณี ท่านกล่าวความที่ โมหะเกิด...
- อนึ่ง ปฏิฆานุสัย เป็นโทสะเกิดขึ้น ด้วยสามารถแห่งธรรมที่ เกิด...
- บทว่า เอตฺถ สตฺตานํ กามราคานุสโย อนุเสติ - กามราคา- นุสัยของ...
- บทว่า ทฏฺพฺพา - พึงเห็น คือ พึงดู พึงตามลงไป
- อนึ่ง การเข้าไปหาอย่างนี้มิได้มีแต่ในบัดนี้เท่านั้น
- บทว่า อสฺสทฺธา - เป็นผู้ไม่มีศรัทธา คือ ไม่มีศรัทธาใน พระพุท...
- ส่วนที่ 832
- บทว่า ปุรตฺถิมกายโต - จากพระกายเบื้องหน้า คือ จากข้าง หน้า
- บทว่า นีลานํ - สีเขียว คือ มีสีเหมือนดอกผักตบ
- รัศมีสีขาว ย่อมซ่านออกจากพระอัฐิ พระทนต์ และจากที่ สีแดงของพ...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า ภควา จงฺกมติ คือ พระผู้มีพระภาค- เจ้าเสด...
- พึงทราบวินิจฉัยในมหากรุณาญาณนิทเทสดังต่อไปนี้ บทว่า พหุเกหิ ...
- เป็นที่อาศัยของสัตว์โลก ที่เรียกกันว่า สัตว์ เพราะอาศัยขันธส...
- ชราทุกข์พร้อมด้วยเหตุ
- บทว่า อูโน - โลกพร่อง คือ ไม่มีเต็ม
- บทว่า สสลฺโล - โลกสันนิวาสมีลูกศร คือ เป็นไปกับด้วย ลูกศรมีร...
- บทว่า กิเลสปญฺชรปกฺขิตฺโต - ถูกใส่เข้าไปยังกรงกิเลส คือ ชื่อ...
- บทว่า มุญฺชปพฺพชภูโต - นุงนังดังหญ้าปล้องและหญ้ามุง กระต่าย ...
- บทว่า อวิชฺชาวิสโทสสลฺลิตฺโต - โลกสันนิวาสถูกอวิชชา มีโทษเป็...
- บทว่า ตณฺหาชาเลน โอตฺถโฏ - โลกสันนิวาสถูกข่ายตัณหา ครอบไว้ ช...
- บทว่า ตณฺหาปริฬาเหน ปริฑยฺหติ - โลกสันนิวาสเร่าร้อน ด้วยความ...
- บทว่า มจฺจุปาเสน ปริกฺขิตฺโต - โลกสันนิวาสถูกบ่วงมัจจุ คล้อง...
- บทว่า มหาปลิโพเธน ปลิพุทฺโธ - โลกสันนิวาสถูกความ กังวลเป็นอั...
- บทว่า อุนฺนีตโก - โลกสันนิวาสทุรนทุราย คือ ถูกจับนำไป
- บทว่า คธิโต - โลกสันนิวาลติดใจ คือ อยากด้วยความติดใจ หรือผูก...
- บทว่า อญฺชสาปรทฺโธ - หลงทางแล้ว คือ หลง พลาดในทาง คือ ทางตรง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้มีอาทิว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวดา...
- บทว่า จตูหิ คนฺเถหิ - กิเลสเครื่องร้อยรัด ๔ อย่าง ชื่อว่า คั...
- หรือชื่อว่า อัตตวาทุปาทาน เพราะเป็นเหตุถือมั่นว่า ตนเป็นเพีย...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในศาสนานี้ เป็นผู้มักโกรธ มีความผูก...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้ออื่นยังมีอีก ภิกษุ เป็นผู้มีความลบหลู...
- มีอาวาสมัจฉริยะเป็นต้น
- บทว่า ฉหิ ทิฏฺิคเตหิ - ด้วยทิฏฐิ ๖ ท่านกล่าวไว้แล้วใน สัพพา...
- ๑ ในบทเหล่านั้น บทว่า อตฺถิ เม อตฺตา คือ สัสสตทิฏฐิ ย่อมถือเ...
- ส่วนบทมีอาทิว่า วโท เวเทยฺโย - เป็นอาการของการยึดมั่น ในสัสส...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า น โส ชาโต นาโหสิ คือ อัตตานั้น ชื่อว่าไม...
- มานะ อติมานะ มานาติมานะ โอมานะ อธิมานะ อัสมิมานะ มิจฉามานะ
- บทว่า อฏฺหิ ปุริสโทเสหิ - เพราะบุรุษโทษ ๘ ในอัฏฐก- นิบาต ท่...
- ข้อต่อไป ภิกษุ ฯลฯ กล่าวอย่างนี้ว่า โธ่เอ๋ย พวกท่านจะมาวุ่นว...
- บทว่า โจทกํเยว ปฏิปฺผรติ คือ ซัดโต้โจทก์
- บทว่า โกปํ คือ ความโกรธ บทว่า โทสํ คือ ความประ- ทุษร้าย
- เขาได้ประพฤติความพินาศแก่ผู้เป็นที่รัก เป็นที่ชอบใจของเรา ๑ ...
- บทว่า อาฆาติโต - มุ่งร้าย คือ เสียดสีกัน
- บทมีอาทิว่า หีนสฺส เสยฺโยหมสฺมีติ มาโน - มานะว่า เป็นผู้เลวก...
- ๑ พึงทราบในบทเหล่านั้นดังต่อไปนี้ กิเลสวัตถุ คือ กิเลสนั่น เ...
- ๑ อาฆาตวัตถุ ๙ กล่าวไว้แล้วในตอนก่อน ด้วยอาฆาต วัตถุ ๑๐ ท่าน...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า ทสวตฺถุกา ชื่อว่า วัตถุ ๑๐ เพราะ มีวัตถุ...
- บทว่า สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา คือ ถือว่าสมณพราหมณ์ ผู้ตั้งอย...
- ๑ อนึ่ง ในขุททกวัตถุวิภังค์นี้ท่านกล่าวตัณหาเป็นเครื่องให้เน...
- ส่วนความพิสดารในนิทเทสนี้พึงทราบนัยดังกล่าว แล้วในพรหมชาลสูต...
- ชื่อว่า สัพพัญญุตญาณ เพราะอรรถว่า รู้สภาพ ไม่เที่ยง สภาพเป็น...
- ชื่อว่า สัพพัญญุตญาณ เพราะอรรถว่า รู้กุศล ธรรมตลอดทั้งหมด ชื...
- บทธรรมที่พระตถาคตไม่ทรงเห็นแล้ว ไม่มี ในโลกนี้ อนึ่ง บทธรรมน...
- ชื่อว่า อนาวรณญาณ เพราะอรรถว่า ไม่มีเครื่องกั้นในญาณ นั้น
- ส่วนที่ 880
- บทว่า สงฺขตมสงฺขตํ เป็นบทแสดงประเภท ๒ อย่าง
- บทว่า เอวํ ตํ สพฺพํ - รู้ธรรมทั้งหมดนั้นอย่างนี้ เป็นบท ถือเ...
- บทมีอาทิว่า ทุกฺขสฺส เป็นประเภทแห่งอารมณ์แห่งพุทธญาณ ๑๔ อย่า...
- ในนิทเทสนี้ พึงทราบว่า ท่านถือเอาโอกาสโลกด้วย ๓ บท
- เพื่อเพิ่มสัตว์ทั้งหลายผู้เกิดในภพ ๓ แม้ทั้งหมดอย่างนี้เข้าใ...
- สัททารมณ์มีอาทิว่า เภริสทฺโท มุทิงฺคสทฺโท ๒ - เสียงกลอง เสีย...
- ในบทเหล่านั้นบทว่า น ตสฺส อทฺทิฏฺมิธตฺถิ กิญฺจิ- บทธรรมไร ๆ...
- บทว่า อวิญฺาตํ คือ ธรรมไร ๆ ที่พระตถาคตไม่ทรงรู้แล้ว ในอดีต...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบทั้งหมด ด้วยพระญาณ
- บทว่า วิทิโต - ทรงรู้แจ้งด้วยความเกิดขึ้นแห่งปัญญา