เล่มที่ 68
ท่านกล่าวไว้ในวิสุทธิมรรคว่า บทว่า ขยานุปสฺสนา ได้แก่ ญาณของ...
หมวดหมู่: พระสุตตันตปิฎก ประเภทเนื้อหา: คำสอน ลำดับที่: 228
เนื้อหา
ท่านกล่าวไว้ในวิสุทธิมรรคว่า บทว่า ขยานุปสฺสนา ได้แก่ ญาณของ พระโยคาวจรผู้แยกฆนสัญญา - ก้อน ออกแล้วเห็น ความสิ้นไปว่า ชื่อว่าไม่เที่ยง เพราะอรรถว่าสิ้นไป. บทว่า วิปริณามานุปสฺสนา ได้แก่ การก้าวล่วง ขั้นตอนนั้น ๆ ด้วยรูปสัตตกะ และอรูปสัตตกะ เป็นต้น แล้วเห็นความเป็นไปโดยประการอื่น. อีกอย่างหนึ่ง การเห็นความปรวนแปรด้วยอาการ ๒ คือ ด้วยชราและมรณะของสัตว์ผู้เกิดมาแล้ว. บทว่า ยถาภูตญาณทสฺสนํ - การรู้และการเห็นตาม ความเป็นจริง ได้แก่ การกำหนดนามรูปพร้อม ด้วยปัจจัย. บทนั้นในบาลีปรากฏเป็นเหมือนบทผิด บทว่า วิวฏฺฎนานุ- ปสฺสนา - การพิจารณาเห็นอุบายที่จะออกไป ท่านกล่าวว่า ได้แก่ สังขารุเบกขาญาณ และอนุโลมญาณ. อนึ่ง บทนั้นในบาลีดูเหมือน จะผิด. เพราะท่านกล่าวไว้ในจริยากถาว่า อัพยากตธรรมอันเป็นกิริยาของอาวัชนะ เพื่อ ประโยชน์ในการพิจารณาเห็นความเป็นของไม่ เที่ยง ชื่อว่า วิญญาณจริยา. การพิจารณาเห็น ความเป็นของไม่เที่ยง ชื่อว่า ญาณจริยา ฯลฯ อัพยากตธรรมอันเป็นกิริยาของอาวัชนะ เพื่อ ประโยชน์ในการพิจารณาหาทาง ชื่อว่า วิญญาณ- จริยา. ปฏิสังขานุปัสนาญาณ เป็น ญาณจริยา. ๑ ท่านกล่าวถึงอาวัชนะต่างหากกันของญาณที่ได้อาวัชนะต่าง ๆ กัน แต่ท่านไม่กล่าวถึงอาวัชนะเพื่อพิจารณาเห็นอุบายที่จะออกไปแล้วกล่าว ว่า วิวัฏฏานุปัสนา เป็น ญาณจริยา . ผิว่า สังขารุเบกขาญาณ และอนุโลมญาณ จะพึงเป็นวิวัฏฏานุปัสนาญาณได้, ก็ควรกล่าวถึง อาวัชนะเพื่อประโยชน์แก่ญาณนั้น เพราะอาวัชนะของญาณนั้นมีพร้อม, แต่ท่านไม่กล่าวถึงอาวัชนะเพื่อประโยชน์แก่ญาณนั้น. โครตญาณ ๑. ขุ.ป. ๓๑/๑๖๙ ไม่มีอาวัชนะต่าง ๆ กัน เพราะเกิดขึ้นในอาวัชนวิถีแห่งอนุโลมญาณ นั่นเอง. เพราะฉะนั้นโคตรภูญาณนั่นแล เป็น วิวัฏฏนานุปัสนา ถูกต้องเพราะท่านไม่กล่าวถึงอาวัชนะ เพื่อประโยชน์แก่วิวัฏฏนานุปัสนา.
เนื้อหาถูกจัดระเบียบและประมวลผลเพื่อให้อ่านง่าย รักษาความหมายเดิมไว้ครบถ้วน