เล่มที่ 68
ผลสฺสุปฺปติยา เอว สิทฺธา ภุญฺชกสมฺมติ ผลุปฺปาเทน รุกฺขสฺส ยถ...
หมวดหมู่: พระสุตตันตปิฎก ประเภทเนื้อหา: คำสอน ลำดับที่: 762
เนื้อหา
ผลสฺสุปฺปติยา เอว สิทฺธา ภุญฺชกสมฺมติ ผลุปฺปาเทน รุกฺขสฺส ยถา ผลติสมฺมติ. สมมติว่า บุคคลผู้เสวยสำเร็จ เพราะความ เกิดขึ้นแห่งผล ก็เหมือนกับสมมติว่า ต้นไม้ย่อม ผลิผล เพราะความเกิดขึ้นแห่งผล. แม้ผู้ใดพึงกล่าวว่า เมื่อเป็นอย่างนี้ สังขารเหล่านี้มีอยู่ก็ตาม ไม่มีอยู่ก็ตาม พึงเป็นปัจจัยแก่ผล. อนึ่ง ผิว่า มีอยู่ในขณะเป็นไป นั่นแหละ ก็พึงเป็นวิบากแห่งสังขารเหล่านั้น. ครั้นไม่มีอยู่ สังขาร ทั้งหลาย พึงนำมาซึ่งผลเป็นนิจทั้งก่อนและหลังจากความเป็นไป. ปัญหา กรรมนั้นพึงตอบกะผู้นั้นอย่างนี้ว่า กฏตฺตา ปจฺจยา เอเต น จ นิจฺจผลาวหา ปาฏิโภคาทิกํ ตตฺถ เวทิตพฺพํ นิทสฺสนํ. สังขารเหล่านี้เป็นปัจจัยเพราะกระทำ มิใช่ นำมาซึ่งผลเป็นนิจเลย ในเรื่องนั้น พึงทราบเรื่อง นายประกันเป็นต้น เป็นตัวอย่าง. บทว่า วิญฺาณปจฺจยา นามรูปํ - เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมีนามรูป ความว่า เวทนา สัญญา สังขาร เป็นนาม. มหาภูต รูป ๔ และรูปอาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูป. ธรรม ๒๓ เหล่านี้ได้ รูป ๒๐ คือ วัตถุทสกะ กายทสกะ ในขณะแห่งปฏิสนธิของสัตว์ ผู้เกิดในครรภ์ ผู้ไม่มีภาวะ กับสัตว์ผู้เกิดในไข่ และอรูปขันธ์ ๓ ๑ พึงทราบว่า เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมีนามรูป. เพิ่มภาวทสกะ แห่งสัตว์ผู้มีภาวรูป จึงเป็นธรรม ๓๓. ธรรม ๔๒ เหล่านี้ คือ รูป ๓๙ คือ จักขุทสกะ โสตทสกะ วัตถุทสกะ และชีวิตินทริยนวกะ ในขณะแห่งปฏิสนธิของพรหมกายิกา คือเทพผู้นับเนื่องในหมู่พรหมเป็นต้น ในบรรดาสัตว์ผู้เป็นโอปปาติกะ ทั้งหลาย และอรูปขันธ์ ๓. พึงทราบว่า เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมี นามรูป.
เนื้อหาถูกจัดระเบียบและประมวลผลเพื่อให้อ่านง่าย รักษาความหมายเดิมไว้ครบถ้วน