เล่มที่ 74
หมวดหมู่: พระสุตตันตปิฎก ลักษณะเนื้อหา: พระธรรมเทศนาและคำสอนของพระพุทธเจ้า จำนวนส่วน: 432 ส่วน
สารบัญ
- ในสี่อสงไขยแสนกัป ความประพฤติอัน ใดในระหว่างนี้ ความประพฤติท...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงแสวงหาคุณ ใหญ่พระองค์ใด ข้าพเจ้าขออภ...
- การพรรณนาอรรถที่ทำได้ยาก ข้าพเจ้า สามารถจะทำได้เพราะอาศัยนัย...
- สงเคราะห์ เข้าในธรรมขันธ์เบ็ดเตล็ดในธรรมขันธ์ ๘๔,๐๐๐ พระธรรม...
- กถามรรคที่เป็นไปแล้วตั้งแต่สวรรค์ชั้นดุสิตจนถึงบรรลุพระ- สัพ...
- ( ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๘ ) ยังพรหม ๑๘ โกฏิ มีพระอัญญาโกณฑัญญะเป...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า แวดล้อมด้วยพระขีณาสพสองหมื่น ประทับเหนือพ...
- ภุมมเทวดา จาตุมมหาราชิกาเทวดา พวก เทพชั้นดาวดึงส์ ยามา ดุสิต...
- เมื่อพระตถาคตทรงแสดงปาฏิหาริย์ แสดงถึงพุทธานุภาพของพระองค์ อ...
- ทาน ศีล เนกขัมมะ ปัญญา วิริยะ ขันติ สัจจะ อธิษฐาน เมตตาและอุ...
- ะอาศัยความที่ พระพุทธเจ้าทั้งหลายมีพระคุณใหญ่อย่างนี้จึงคิดต...
- บัดนี้จะพรรณนาเนื้อความแห่งบาลี จริยาปิฎกที่มีมาโดยนัยมีอาทิ...
- แม่ธรรมทั้งหลายก็ไม่ดำริถึง ไม่ทำไว้ ข้างหน้า ไม่ยอมรับ เขาม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า :- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สี่อสงไข...
- อนึ่ง บทว่า กปฺเป เป็นทุติยาวิภัตติ์พหุวจนะ ด้วยเป็นอัจจันตส...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่า ทีปังกรได้มีเมืองว่า อมรวดี
- ก็ในกาลนั้น พระทศพลพระนามว่า ทีปังกรบรรลุพระปรมาภิเษก สัมโพธ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้านี้ จักทำลาย กิเลสในวันนี้ทีเดียว
- ะ พระปทุมุตตระ พระสุเมธะ ผู้เกิดดี แล้ว พระปิยทัสสี ผู้มียศใ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้เป็นนายกพระนาม ว่า มังคละ โดยพระนามอื่...
- ชนทั้งหลาย ประชุมกันที่ฝั่งแม่น้ำ ที่ เรือน ที่สภา และที่ถนน...
- บทว่า จริตํ ในบทนี้ว่า ยํ จริตํ, สพฺพํ ตํ โพธิปาจนํ ความ ประ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเราจักแสดงอายตนะทั้งปวง
- จริงอยู่ พระสัพพัญญุตญาณ อันมีอาสวักขยญาณเป็นปทัฏฐาน และอาสว...
- ในบทนั้นเพราะความประพฤติของพระโพธิสัตว์ โพธิสมภาร โพธิ- จริย...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลายตัณหาเมื่อจะเกิดแก่ภิกษุย่อมเกิดขึ้น เพรา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงความเงียบของป่านั้นด้วยสองบท บท ทั้...
- อกิตติบัณฑิตบริจาคมหาทานตลอด ๗ วัน เมื่อทรัพย์ยังไม่หมดจึง ค...
- ด้วยเดชแห่งศีลของอกิตติดาบสนั้น ปัณฑุกัมพลศิลาอาสน์ของท้าว ส...
- ในวันที่สองท่านอกิตติดาบสนั่งอยู่ที่ประตูบรรณศาลา ก็ต้มใบหมา...
- แม้ในวันที่สอง แม้ในวันที่สาม พราหมณ์ ก็เข้ามายังสำนักเรา เร...
- ่อแสดงความรุ่งเรืองอย่างใหญ่หลวงแห่งทานบารมี ด้วยความสมบูรณ์...
- บทว่า อโน- ลีโน คือไม่ท้อแท้ใจ อธิบายว่า มีใจไม่ท้อถอยในการใ...
- ข้าแต่ท่านกัสสปะ เมื่อพระคุณเจ้ากล่าว คำสุภาษิตอันสมควรนี้แล...
- ข้าแต่ท่านกัสสปะ พระคุณเจ้าปรารถนา อะไรอีก
- ตบะพึงแตกไป เพราะเห็นสีสรรของ พวกเทพเช่นนั้น ผู้ล้วนแล้วไปด้...
- เพราะฉะนั้นธรรมเหล่าใดมีประเภทไม่น้อย เป็นร้อยเป็นพัน เ
- น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาแล้วพระมหาสัตว์ ทั้งหลายเป็นผู้แสวงหาค...
- พึงทราบวินิจฉัยในสังขพราหมณจริยาที่สองดังต่อไปนี้ บทว่า ปุนา...
- ในขณะนั้น ณ ภูเขาคันธมาทน์มีพระปัจเจกพุทธเจ้าองค์หนึ่งเข้า น...
- บทว่า เขตฺตวรุตฺตมํ คืออุดมแม้ในเขตบุญอันประเสริฐ
- มหาบุรุษครั้นคิดอย่างนี้แล้ว ถอดรองเท้าแต่ไกลรีบเข้าไปไหว้พร...
- ท่านเชื้อเชิญเราเป็นอย่างดี ท่านกล่าว กะเราว่า เชิญบริโภคอาห...
- เทพธิดาได้ฟังดังนั้นคิดว่า พราหมณ์นี้ ไม่รู้กุศลกรรมที่คนทำไ...
- เทพธิดาได้ฟังคำของพระโพธิสัตว์มีความยินดีร่าเริง จึงเนรมิตเร...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า เตน คือจากพระปัจเจกพุทธเจ้านั้น
- เทศนาเป็นไปแล้วด้วยอำนาจแห่งทานบารมี อันเป็นความกว้างขวาง ยิ...
- พึงทราบวินิจฉัยในกุรุธรรมจริยาที่สามดังต่อไปนี้
- ในอดีตกาล ในนครอินทปัตถะแคว้นกุรุ พระโพธิสัตว์ทรงถือ ปฏิสนธิ...
- แม้พระโพธิสัตว์ก็ทรงสรงสนานแต่เช้าตรู่ ทรงประดับด้วยเครื่อง ...
- บทนั้นท่านอธิบายไว้ดังต่อไปนี้ :- ลำดับนั้น พระโพธิสัตว์ทรงต...
- เมื่อพระราชทานพระยาคชสารแล้ว พวกอำมาตย์พากันกราบทูล พระโพธิส...
- ัสถามว่า แม้บัดนี้ฝนก็ยังไม่ตก อะไรหนอเป็นเหตุ ทรงทราบว่า พร...
- ยังสำนักของพระชนนีนั้น กราบ ทูลว่า ข้าแต่พระเทวี ได้ยินว่า พ...
- แม้ในที่นี้ ธรรมที่เหลือมีเนกขัมมบารมีเป็นต้น พึงเจาะจงล
- พึงทราบวินิจฉัยในมหาสุทัศนจริยาที่ ๔ ดังต่อไปนี้
- อานุภาพแห่งความเป็นใหญ่ของพระ- ราชามหาสุทัศนะนั้น มาแล้วในสู...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า ตตฺถ คือในพระนครนั้น
- บทว่า น ตํ ทสสุ าเนสุ โยชนาแก้ไว้ว่า ทานนั้นมิใช่เราตก แต่ง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงทานตามกาลของมหาบุรุษนั้นด้วยบทนี้ ว...
- บัดนี้เพื่อแสดงความนั้นโดยอุปมาจึงกล่าวว่า ยถาปิ อาตุโร นาม ...
- สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงหนอ มีการเกิด ขึ้นและมีความเสื่อมไปเป...
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถามหาโควินทจริยาที่ ๕ ดังต่อไปนี้
- พึงทราบเนื้อความในบทนั้นดัง ต่อ ไปนี้ พระโพธิสัตว์เป็นบุตรขอ...
- ในกาลนั้นเครื่องบรรณาการอันใดในราช- อาณาจักรทั้ง ๗ ได้มีแล้ว...
- ท่านผู้นิรทุกข์ ท่านเป็นใครหนอ จึงมี ผิวพรรณ มียศ มีสิริ ข้า...
- งหลาย เป็นอยู่ผู้เดียว น้อมไป ในกรุณา ไม่มีกลิ่นน้ำยินดี เว้...
- อธิบายในบทนั้นว่า ข้าพเจ้าจะนั่งบนอาสนะของท่าน
- ลำดับนั้นพระมหาบุรุษ ได้สดับคำของพระพรหมนั้นรังเกียจกลิ่น อั...
- พระมหาบุรุษแวดล้อมด้วยบริษัท กว้างหลายโยชน์ เที่ยวจาริกแสดงธ...
- แม้ในมหาโควินทจริยานี้ ก็พึงทราบการกล่าวเจาะจงลงไปถึงโพธิ- ส...
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถาแห่งเนมิราชจริยาที่ ๖ ดังต่อไปนี้
- จึงมอบราชสมบัติให้ ผิว่าตนมีอายุ ๘๔,๐๐๐ ปี แม้เมื่อเป็นอย่าง...
- ในวันขนานพระนามของพระโอรสนั้น พระชนกตรัสเรียก พราหมณ์ผู้ชำนา...
- ก็ในครั้งนั้น พระศาสดาเมื่อจะทรงประกาศความที่อัธยาศัยในการให...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงแสดงถึงไทยธรรม ณ โรงทาน นั้นโดยเ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงกำหนดเทศนาไว้ด้วยทานบารมีเท่านั้น
- บุคคลเกิดในตระกูลกษัตริย์ ก็เพราะ ประพฤติพรหมจรรย์ต่ำ บุคคลเ...
- ครั้งนั้นหมู่เทพทูลถามท้าวสักกะว่า ข้าแต่จอมเทพพระองค์เสด็จไ...
- ท้าวสักกะในครั้งนั้นได้เป็นพระอนุรุทธเถระในครั้งนี้
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถาจันทกุมารจริยาที่ ๗ ดังต่อไปนี้
- พระราชาทรงสดับ ข่าวว่าพระโพธิสัตว์วินิจฉัยคดียุติธรรม จึงตรั...
- ขอทวยเทพทั้งหลาย ทั้งมวลบรรดามีอยู่ ในโลกนี้ จงมาเป็นที่พึ่ง...
- พระโพธิสัตว์ทรงเสวยราชสมบัติโดย ธรรม ทรงระลึกถึงความพินาศอัน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสดงว่า ทุกครั้งเราไม่บริโภคของดื่มของ...
- บทว่า เอตมตฺถวสํ ตฺวา เรารู้อำนาจประโยชน์นี้ คือรู้อำนาจ ปร...
- ้นพระโพธิสัตว์แม้ทรงรู้ว่า ขัณฑหาละเป็นคนหยาบคายก็ ทรงใช้ดุล...
- ว่าด้วยจริยาวัตรของพระเจ้าสีวิราช ในกาลเมื่อเราเป็นกษัตริย์พ...
- จบ สิวิราชจริยาที่ ๘ อรรถกถาสิวิราชจริยาที่ ๘ พึงทราบวินิจฉั...
- เรานั่งอยู่บนปราสาทอันประเสริฐ ได้ดำริ อย่างนี้ว่า ทานที่มนุ...
- ท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าทวยเทพ ทรง ทราบความดำริของเราแล้ว ปร...
- พระมหาสัตว์ได้ทรงสดับดังนั้นทรงดีพระทัย ได้เกิดพระกำลังใจว่า...
- ลำดับนั้น พระโพธิสัตว์ทรงดำริว่า พราหมณ์นี้ขอดวงตาแม้ใคร ๆ ก...
- ข้าแต่พระองค์ ขอพระองค์อย่าพระ- ราชทานพระเนตรเลย อย่าทิ้งพวก...
- บทว่า ปฏิมุญฺจติ คือสวม
- ในบทเหล่านั้น บทว่า ปรโลกเหตุ ความว่า ข้าแต่มหาราชเจ้า บุรุษ...
- อนึ่ง หมอนั้นเมื่อให้มิได้ควักให้ท้าวสักกะ
- ในไม่ช้านักพระเนตรของพระราชา ยังไม่ถึงเป็นหลุมมีก้อนพระมังสะ...
- ลำดับนั้นท้าวสักกะจึงตรัสกะพระมหาสัตว์ว่า ข้าแต่ท่านสิวิราช ...
- พราหมณ์นั้นมาเพื่อขอกะเราว่า ขอท่าน จงให้นัยน์ตาเถิด เราได้ใ...
- เมื่อเราจะให้ก็ดี กำลังให้ก็ดีให้แล้วก็ดี จิตของเรามิได้เป็น...
- ว์ด้วยคาถาเหล่านี้ว่า :- ท่านผู้ยังชาวสีพีให้เจริญ คาถาทั้งห...
- นบทเหล่านั้น บทว่า ธมฺเมน ภาสิตา ความว่า ข้าแต่มหาราช พระองค...
- อนึ่ง พึงทราบคุณานุภาพ ของพระมหาสัตว์มีอาทิอย่างนี้ คือ ทุกๆ...
- ว่าด้วยจริยาวัตรของพระเวสสันดร
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกุถาเวสสันตรจริยาที่ ๙ ดังต่อไปนี้
- ท้าวสักกะจอมเทพทรงทราบว่า พระ- นางจะสิ้นอายุ จึงตรัสดังนี้ว่...
- บัดนี้ ท้าวสักกะเมื่อจะทรงแสดงถึงความประสงค์ที่จะประทานพร จึ...
- ครั้นพระนางได้รับพร ๑๐ ประการแล้วก็จุติจากเทวโลกมาบังเกิดใน ...
- ในกาลเมื่อเราลงสู่พระครรภ์ของพระนาง ผุสดี พระมารดาที่รัก ด้ว...
- พระนางผุสดีทรงพระครรภ์ครบ ๑๐ เดือน เมื่อพระเจ้าสญชัยทรงทำประ...
- เมื่อพระชนม์ได้ ๘ พระพรรษา บรรทมเหนือพระยี่ภู่ทรงดำริว่า เรา...
- อนึ่ง เมื่อแผ่นดินไหวเป็นไปอยู่อย่างนี้ ท้องฟ้ากระหึ่มยังฝนช...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า อนฺวทฺธมาเส ทุกกึ่งเดือน
- ในบทเหล่านั้น คาถามีอาทิว่า กาลิงฺครฏฺวิสยา มาแล้วแม้ในกุรุ...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า สนฺตํ คือไทยธรรมอันมีอยู่
- เมื่อเราได้ให้พระยาคชสารอันอุดมเผือก ผ่องอีก แม้ในกาลนั้นแผ่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ปพฺพาเชสุํ สกา รฏฺา, วงฺกํ คจฺ...
- เมื่อนักการกราบทูลว่า เพราะพระองค์พระราชทานคชสาร พระ- เจ้าข้...
- ในวันที่สอง พระเวสันดรทรงบริจาคสัตตสดกมหาทาน
- ส่วนที่ 121
- ดูก่อนแม่มัทรี เชิญดูเถิด เนื้อละมั่ง ปรากฏรูปร่างงดงาม เหมื...
- บทว่า ปวเน คือในป่าใหญ่
- พระมหาสัตว์เสด็จถึงมาตุลนคร แคว้นเจตรัฐในตอนเย็นประทับนั่ง ใ...
- ในกาลนั้นพระราชา ๖๐,๐๐๐ องค์ อยู่ใน มาตุลนคร ต่างก็ประนมกรพา...
- ขณะนั้นท้าวสักกะทรงรำพึงว่า พระมหาสัตว์เสด็จเข้าไปยังหิมวันต...
- พระโพธิสัตว์ทรงขอพรพระนางมัทรีว่า ตั้งแต่นี้ไปเราเป็นนักบวช ...
- เมื่อกษัตริย์ทั้ง ๔ พระองค์ ประทับอยู่ ณ เขาวงกตนั้น พราหมณ์...
- เมื่อเราอยู่ในป่าใหญ่ ชูชกพราหมณ์ เดินเข้ามาหาเรา ได้ขอบุตรท...
- พราหมณ์ทูลว่า ข้าพระองค์มิอาจจะทำอย่างนั้นได้ ข้าพระองค์เกรง...
- เพราะได้เห็นยาจกเข้ามาหา ความร่าเริง เกิดขึ้นแก่เรา ในกาลนั้...
- ลำดับนั้น พระนางมัทรีเทวีหาบผลาผลจากป่าเสด็จกลับ เทพยดา ทั้ง...
- พระโพธิสัตว์ทรงหวั่นไหวด้วยทรงสำคัญว่า พระนางมัทรีสิ้นพระ- ช...
- แล้วทรงให้พระนางมัทรีอนุโมทนาบุตรทานของพระองค์ แม้พระนางมัทร...
- ท้าวสักกะทรงแปลงเพศเป็นพราหมณ์ เสด็จลงจากเทวโลก มาขอนางมัทรี...
- ในขณะนั้นนั่นเอง ได้ปรากฏปาฏิหาริย์ทั้งปวงมีประการดังได้กล่า...
- เพราะฉะนั้น เราจึงได้ให้บุตรและภริยาอัน เป็นที่รักของเราอีกค...
- พระมหาสัตว์เบิกบานใจว่า เราจะให้บุตรทั้งสองแก่พราหมณ์ ยัง ปฐ...
- ในข้อนั้นมีความเปรียบเทียบดังต่อไปนี้
- ค์ทรงให้ สิ่งที่ให้ได้ยาก กระทำสิ่งที่ทำได้ยาก คนที่ เป็นอสั...
- ข้าพเจ้าขอถวายพระนางมัทรีอัครมเหสีผู้ มีพระวรกายงามพร้อม แก่...
- ท้าวสักกะตรัสว่า ในไม่ช้าพระเจ้ากรุงสญชัยมหาราชพระบิดาจัก เส...
- พระเวสสันดรทอดพระเนตรเห็นพระปิยบุตร ไม่สามารถอดกลั้น ความโศก...
- ลำดับนั้นพระเจ้ากรุงสญชัยมหาราช ทรงให้พระมหาสัตว์ยกโทษให้ แล...
- อีกครั้งหนึ่ง เรากับบรรดาพระญาติของ เราออกจากปาใหญ่ จักเข่าส...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า :- ครั้นพระเวสสันดรราช ผู้เป็นก...
- ลื่อมใส ในท่านเหล่านั้น ก็พึงพ้นจากทุกข์จะพูดไป ทำไมถึงการทำ...
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถาสสปัณฑิตจริยาที่ ๑๐ ดังต่อไปนี้
- ิในกำเนิดเดียรัจฉานอย่างนี้ ก็เป็นกัลยาณมิตร เพราะเป็นผู้ถึง...
- บทว่า เต สาธูติ สัตว์เหล่านั้นรับโอวาทของพระโพธิสัตว์ด้วย ศี...
- สหายเหล่านั้นรับคำของเราว่า สาธุ แล้ว ได้ตระเตรียมทานต่าง ๆ ...
- เมื่อพระมหาบุรุษปริวิตกถึงสภาพตามความเป็นจริงอย่างนี้ ด้วยอา...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า ทุสฺส คือโน้น
- ในบทเหล่านั้น บทว่า มม สงฺกปฺปมญฺาย คือท้าวสักกะทรง ทราบควา...
- ในบทเหล่านั้นบทว่า โส คือ พราหมณ์ได้ก่อเหมือนกองไฟนั้น เป็นก...
- ในบทเหล่านั้นบทว่า หทยพนฺธนํ คือชิ้นเนื้อหัวใจ
- นากในครั้งนั้นได้เป็นพระอานนท์ในครั้งนี้
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า :- อกิตติดาบส สังขพราหมณ์ พระเจ...
- เราเห็นยาจกเข้ามาเพื่อขอแล้ว ได้สละ คนของตนให้ ความเสมอด้วยท...
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถาสีลวนาคจริยาที่หนึ่งแห่งวรรคที่ ๒ ดั...
- พรานป่าคนหนึ่งหลงทางไม่สามารถกำหนดทิศได้ร้องคร่ำครวญเสีย จนด...
- ในบทเหล่านั้นบทว่า ปวเน ทิสฺวา วนจโร คือพรานป่าคนหนึ่ง เที่ย...
- พระโพธิสัตว์เห็นควาญช้างแล้วตั้งจิตอธิษฐานว่า ภัยของเรานี้เก...
- บทว่า ยทิหํ เตสํ ปกุปฺเปยฺย ํ คือหากเราโกรธควาญช้างผู้เข้ามา...
- ก็พระโพธิสัตว์ครั้นดำริอย่างนี้แล้ว จึงยืนเฉยไม่ไหวติง
- กุญชรมหานาคพ้นจากพันธนาการแล้ว พักผ่อนอยู่ครู่หนึ่งก็ได้ไปภู...
- พระราชาในครั้งนั้นได้เป็นพระอานนท์ในครั้งนี้
- ท่านผู้แสวงหาเหล่านี้ น่าอัศจรรย์ ทั้งไม่เคยมี ฯลฯ จะพูดไปทำ...
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถาภูริทัตตจริยาที่ ๒ ดังต่อไปนี้
- ครั้นต่อมา พระนางอาศัยท้าวธตรัฐได้โอรส ๔ องค์ คือสุทัศนะ ๑ ท...
- เราไปยังเทวโลก พร้อมกับท้าววิรูปักษ์ มหาราชในเทวโลกนั้น เราไ...
- บทว่า ฉวิยา แสดงถึงองค์ เหล่านั้น
- ลำดับนั้นพระมหาสัตว์ตรัสกะพราหมณ์ว่า ดูก่อนพราหมณ์ เราจะ ให้...
- สมัยนั้นดาบสองค์หนึ่ง ให้มนต์อาลัมพายน์ที่ได้มาจากพระยาครุฑ
- พระมหาสัตว์ เห็นเนสาทนั้น ดำริว่า เจ้าเนสาทนี้แม้เรานำไปยัง ...
- เนสาทอาลัมพายน์ พูดกะพระโพธิสัตว์ซึ่งออกจากตะกร้าว่า เจ้าจง ...
- อาลัมพายน์อันบุคคลผู้อกตัญญู บอก แล้วได้จับเราใส่ไว้ในตะกร้า...
- เมื่อพระโพธิสัตว์ตกอยู่ในเงื้อมมือของตนจับงู พระมารดาของพระ-...
- สุทัศนะแสดงหยาดพิษกล่าวว่า หากพิษนี้หยดลงในแผ่นดินต้นหญ้า ต้...
- ร์พราหมณของนาคบริษัทหมู่ใหญ่ผู้มาเพื่อ ถามอาการไข้ จึงทำลายว...
- ท่านผู้แสวงหาธรรมอันยิ่งใหญ่ น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมี ฯ ล ฯ โดยธ...
- มีเรื่องย่อว่า พระโพธิสัตว์ในกาลนั้นบังเกิดในนาคพิภพชื่อว่าจ...
- ในกาลนั้นมาณพชาวกรุงพาราณสีคนหนึ่ง ไปเมืองตักกสิลา เรียน มนต...
- ลำดับนั้น หมองูรู้ว่าพระมหาสัตว์หมดกำลัง จึงเอาเถาวัลย์ทำตะก...
- พราหมณ์ได้ไปถึงกรุงพาราณสีประมาณ ๑ เดือน ให้พระโพธิสัตว์ เล่...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า นีลํ ว
- ก็เมื่อพระมหาสัตว์ตกอยู่ในเงื้อมมือของหมองูครบเดือนพอดี
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า :- จัมเปยยกนาคราช พ้นออกมาแล้วจ...
- หมองูในครั้งนั้นได้เป็นเทวทัตในครั้งนี้
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถาจูฬโพธิจริยาที่ ๔ ดังต่อไปนี้
- ในบทเหล่านั้น บทว่า กุเล คือในตระกูลอุปัฏฐาก
- ครั้นต่อมา เมื่อมารดาบิดาถึงแก่กรรม พระโพธิสัตว์กระทำฌาปนกิจ...
- ราชบุรุษรับพระบัญชาของพระราชาแล้ว กล่าวคำมีอาทิว่า อธรรม ย่อ...
- บทว่า โอทปตฺตกิยา คือหญิงที่พราหมณ์ - หลั่งน้ำแล้วรับไว้เป็น...
- บทนั้นมีเนื้อความดังต่อไปนี้ พระราชาหรือใคร ๆ อื่นเอาหอกอัน ...
- ลำดับนั้น พระราชาไม่ทรงทำให้ชักช้าในพระราชอุทยานรีบเสด็จไป โ...
- อะไรเกิดแก่พระคุณท่าน พระคุณท่าน ไม่ปล่อย พระคุณท่านไม่ปล่อย...
- บุคคลถูกความโกรธใดครอบงำ ย่อม ละกุสลธรรมกำจัดประโยชน์แม้ในมู...
- บทว่า มนฺถมานสฺมึ คือสีไม้เอาไฟ
- แม้ในจูฬโพธิจริยานี้ พึงเจาะจงกล่าวถึงบารมีที่เหลือของพระ- โ...
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถามหิสราชจริยาที่ ๕ ดังต่อไปนี้
- ม อักษรเป็นบทสนธิ
- ท่านมหิสราชเพราะเหตุไรท่านจึงอดทนความดูแคลนของลิงชั่วนี้อยู่...
- บทว่า หีฬิตา ชีวิตา วาปิ
- พระมหาสัตว์เมื่อจะประกาศอัธยาศัยของตนอย่างนี้ จึงแสดงธรรม แก...
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถารุรุมิคราชจริยาที่ ๖ ดังต่อไปนี้
- ในไพรสณฑ์นั้น มีมะม่วง และดอก สาละบาน ดารดาษไปด้วยแมลงค่อมทอ...
- ครั้งนั้นบุรุษถูกเจ้าหนี้ทวงถาม จึงโดดลง ในแม่น้ำ ในกระแสน้ำ...
- เราฟังเสียงของเขาผู้ร้องไห้คร่ำครวญ ขอ ความช่วยเหลือไปขึ้นอย...
- นั่นเอง พระอัคร- มเหสี ได้ทูลพระราชาว่า ข้าแต่พระองค์หม่อมฉั...
- ข้าแต่มหาราชผู้ประเสริฐ ขอทรงโปรด รอก่อนอย่าเพิ่งยิงข้าพระอง...
- ได้ยินว่า คนบางพวกในโลกนี้ไม่พูด ความจริง ไม้ลอยน้ำยังดีกว่า...
- เรากราบทูลเหตุการณ์ทุกอย่างแด่พระราชา พระราชาทรงสดับคำของเรา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อทรงแสดงถึงประโยชน์ที่ทำการถ้อยที ถ้อ...
- เศรษฐีบุตรในครั้งนั้นได้เป็นเทวทัตในครั้งนี้
- จบ อรรถกถารุรุมิคราชจริยาที่ ๖ อีกเรื่องหนึ่ง ในกาลเมื่อเราเ...
- ก็ในกาลนั้นพระโพธิสัตว์บังเกิดในกำเนิดคนจัณฑาล มีรูปร่างน่า ...
- ไม่ช้ามาตังคบัณฑิตก็ได้สติลุกขึ้นถามพวกมนุษย์ว่า ท่านผู้เจริ...
- ลำดับนั้น มารดาบิดาของนางทิฏฐมังคลิกา จึงให้นางทิฏฐมังคลิกา ...
- แม้นางทิฏฐมังคลิกา ก็ได้กล่าวอย่างนั้นในที่เหล่านั้นๆ ท่ามกล...
- พวกพรหมภัตประชุมกัน เชิญนางทิฏฐมังคลิกาเข้าพระนครด้วย สักการ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า :- เราและพราหมณ์คนหนึ่ง อยู่ที่...
- พราหมณ์เที่ยวไปตามริมฝั่ง ได้เห็น อาศรมของเราข้างเหนือ บริภา...
- แต่พวกนอกแบบนอกแผนกล่าวว่า พระโพธิสัตว์นั่นแหละปรารถนา จะพึง...
- อนึ่ง พระมหาสัตว์ถูกพราหมณ์นั้นแช่ง จึงคิดว่า หากเราโกรธ พรา...
- ครั้งนั้นพราหมณ์นั้นโกรธเคืองมีใจ ประทุษร้าย แช่งเรามุ่งหมาย...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงแสดงถึงประโยชน์ที่พระมหา- สัตว์ไ...
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถาเทวปุตตจริยาที่ ๘
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสไว้ว่า :- เทพบุตรลามก เป็นผู้ต
- นั้นต่างก็ถามกันว่า พวกท่านเป็นของ ใคร พวกท่านเป็นของใคร ต่า...
- ในทั้ง สองฝ่ายนั้น ธรรมเทพบุตรกล่าวกะอธรรมเทพบุตรว่า ดูก่อนส...
- อธรรมเทพบุตร ค้อนเหล็กทุบเงินได้ เงินทุบค้อนเหล็ก ไม่ได้ หาก...
- ีบ หลีกไปเสียเถิด จงพินาศเถิด ในขณะนั้นเองเขาจะพึงกระจัดกระจ...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า ยทิหํ ตสฺส ปกุปฺเปยฺยํ คือ ผิว่า เรา พึง...
- ๐,๐๐๐ โยชน์ แม้ทรงไว้ซึ่งสิ่งดีและไม่ดีทั้งสิ้น ก็ได้แยกออกเ...
- จบ อรรถกถาธรรมเทวปุตตจริยาที่ ๘ ว่าด้วยจริยาวัตรของพระ
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถาชยทิสจริยาที่ ๙ ดังต่อไปนี้
- บทว่า ปิตา เม มิควํ คนฺตฺวา, โปริสาทํ อุปาคมิ คือพระเจ้าชย- ...
- ก็สมัยนั้น พระเชษฐาของพระราชานั้นในวันประสูติถูกยักษิณีจับ ไ...
- บทว่า มิควํ ในบทนี้ว่า มิควํ คเหตฺวา มุญฺจสฺสุ คือเอาเนื้อ แ...
- พระยาโปริสาทรับเอาเนื้อแล้ว ปล่อยไปโดย บังคับให้กลับมาอีก พร...
- เราถวายบังคมพระมารดาบิดาแล้ว ตกแต่ง ร่างกาย สะพายธนูเหน็บพระ...
- พระมหาสัตว์ครั้นเสด็จไปประทับยืนอยู่ข้างหน้า
- บุตรยักษิณีได้ฟังดังนั้นคิดว่า เราไม่อาจกินเนื้อกุมารนี้ได้
- พระมหาสัตว์ทรงแสดงเครื่องหมายกระ- ต่ายในดวงจันทร์ อันเป็นปาฏ...
- เรามิได้รักษาชีวิตของเรา เพราะเหตุแห่ง พระบิดาเป็นผู้ทรงศีล ...
- แม้ในชยทิสจริยานี้ก็พึงเจาะจงกล่าวถึงบารมีที่เหลือของพระโพธิ...
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถาสังขปาลจริยาที่ ๑๐ ดังต่อไปนี้
- ท่านกล่าวบทว่า จตุโร องฺเค อธิฏฺาย อธิษฐานองค์ ๔ มีผิวหนัง ...
- ลำดับนั้น บุตรพรานเหล่านั้นจึงเข้าไฝจับนาคราชนั้นที่หางฉุดลง...
- อนึ่ง เมื่อพระโพธิสัตว์ถูกพวกลูกเศรษฐีนำไป กุฎุมพีชื่ออาฬาระ...
- พระโพธิสัตว์ไปยังนาคพิภพไม่ทำให้เสียเวลาในนาคพิภพนั้น ออก ไป...
- ลำดับนั้น พระดาบสแสดงธรรมถวายพระราชอย่างนี้ว่า :- ผู้มีปัญญา...
- จบ อรรถกถาสังขปาลจริยาที่ ๑๐ บทว่า เอเต คือจริยามีหัตถินาคจร...
- จบ อรรถกถาทุติยวรรค เป็นการชี้แจงศีลบารมีโดยวิเศษอันสงเคราะห...
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถายุธัญชยจริยาที่ ๑ แห่งวรรคที่ ๓ ดัง ...
- เราสลดใจเพราะเห็นหยาดน้ำค้างเหือด แห้งไป เพราะแสงของดวงอาทิต...
- ก็สมัยนั้น ชาวแคว้นกาสีมาเพื่อจะเฝ้าพระราชาพากันเข้าไปใน รัม...
- มหาชนพร้อมทั้งชาวนิคม ทั้งชาวแว่น- แคว้น ประนมอัญชลีอ้อนวอนเ...
- เราสละราชสมบัติในแผ่นดิน หมู่ญาติ บริวารชน และยศศักดิ์ทั้งสิ...
- พระกุมารทั้งสอง คือ ยุธัญชัยะ และ ยุธิฏฐิละ ละพระมารดาพระบิด...
- พระบิดาปรากฏนามว่า โสมนัส อยู่ ในอินทปัตถนครอันอุดม เป็นผู้ม...
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถาโสมนัสจริยาที่ ๒ ดังต่อไปนี้
- ในเรื่องนั้นพึงทราบกถาเป็นลำดับดังต่อไปนี้
- ชฎิลโกงคนหนึ่งได้ฟังดังนั้นคิดว่า บัดนี้เราจักเป็นราชกุลูปกะ...
- ในกาลนั้น พระโพธิสัตว์จุติจากดาวดึงสพิภพ ถือปฏิสนธิในกรุง อิ...
- ชฏิลโกงฟังดังนั้นถอนหายใจลุกขึ้นทูลว่า มหาราช ข้าพระองค์มา เ...
- เราเห็นดาบส ปราศจากสาระมีศีลสาระเป็นต้น ดุจต้นกล้วยไม่มีแก่น...
- เราไปสู่ที่บำรุงชฏิลนั้นแล้วได้กล่าวดังนี้ ว่า ดูก่อนคฤหบดี ...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า ตุวํ อชฺช คือให้พระราชาฆ่าท่านเสีย
- บทว่า ตตฺถ คือในเพราะพระบัญชาของพระราชานั้น
- บทว่า พนฺธตํ คาฬฺหพนฺธนํ คือพวกเพชฌฆาตเหล่านั้นผูกมัด อย่างม...
- ลำดับนั้น พระมหาสัตว์ทรงดำริว่า เราควรเข้าป่าบวชดีกว่าอยู่ใน...
- ข้าแต่พระภูมิบาล ผู้เป็นใหญ่ใคร่ครวญ ก่อนแล้วจึงปรับสินไหม
- เมื่อพระมหาสัตว์ทรงแสดงธรรมอย่างนี้ พระราชาตรัสกับพระเทวี ว่...
- เมื่อพระมหาสัตว์บวชแล้วอย่างนี้ ทวยเทพมาด้วยเพศของปริจาริกา ...
- อีกเรื่องหนึ่ง ในกาลเมื่อเราเป็นพระราช- โอรสของพระเจ้ากาสี เ...
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถาอโยฆรจริยาที่ ๓ ดังต่อไปนี้
- พระมหาสัตว์ ทรงเจริญอยู่ในเรือนเหล็กนั้นเอง ถึงความเป็นผู้รู...
- บทว่า เย เกจิ มหิยา สตฺตา คือสัตว์ทั้งหลายบางพวกในมหา- ปฐพีน...
- อนึ่ง พึงทราบความในบทนั้น ดังต่อไปนี้
- ลำดับนั้น พระชนกของพระมหาสัตว์ทรงดำริว่า กุมารนี้ใคร่จะบวช
- พึงทราบวินิจฉัยในภิงสจริยาที่ ๔ ดังต่อไปนี้
- บทว่า หิริสุกฺกมุปาคโต ประกอบด้วยหิริและธรรมขาว มีอธิบายว่า ...
- บทว่า คิหิธมฺเม สุขาวหํ ความว่า เป็นเครื่องนำสุขมาให้ใน ธรรม...
- ก็และครั้นสหายทั้งหลายกล่าวอย่างนี้แล้ว มารดาบิดาจึงเรียกพระ...
- ครั้นต่อมาได้นำเอาเง่าบัวมาบริโภคเหมือนอย่างนั้น
- ท่านพราหมณ์ผู้ใดได้ลักเง่าบัวของท่านไป ผู้นั้นจงได้ม้า โค ทอ...
- ท่านพราหมณ์ ผู้ใดได้ลักเง่าบัวของท่าน ผู้นั้นเป็นพราหมณ์ จงไ...
- ท่านพราหมณ์ช้างใดได้ลักเง่าบัวของท่าน ช้างนั้นถูกคล้องด้วยบ่...
- ลำดับนั้นพระโพธิสัตว์ดำริว่า เมื่อดาบสเหล่านี้ทำการแช่ง
- ลำดับนั้นท้าวสักกะทรงขอให้ฤาษีนั้นยกโทษให้ด้วยพระดำรัสว่า :-...
- น้องชายทั้ง ๖ คน มีอุปกัญจนะเป็นต้น ในครั้งนั้น ได้เป็นพระ- ...
- อรรถกถาโสณนันทปัณฑิตจริยาที่ ๕ พึงทราบวินิจฉัยในโสณนันทปัณทิ...
- ตทาปิ โลกํ ทิสฺวาน ฯลฯ ปาริสิมฺห มหาวนํ
- ลำดับนั้น มารดาบิดากล่าวกะโสณบัณฑิตว่า ลูกเอ๋ย เราบริโภคผลาผ...
- ทันใดนั้นเองนันทบัณฑิตได้ไปด้วยฤทธิ์ ลงที่ประตูพระราชนิเวศน์...
- พระมหาสัตว์แสดงธรรมแด่พระราชาเหล่านั้นด้วยพุทธลีลาว่า :- คว
- มารดาบิดาในครั้งนั้นได้เป็นตระกูลมหาราชในครั้งนี้
- ก่อน ผู้ใคร่ประโยชน์ต่อเรา นางเห็นเราผู้ ประกอบด้วยทุกข์ จึง...
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถามูคผักขจริยาที่ ๖ ดังต่อไปนี้
- ในกาลเมื่อเราเป็นพระยาวานร อยู่ ณ ซอก เขาใกล้ฝั่งแม่น้ำ ในกา...
- พระราชาทรงไสช้างเข้าไปหาพราหมณ์นั้น ตรัสว่า ดูก่อนพราหมณ์ ท่...
- พระมหาสัตว์ ตรัสว่า เราไม่ได้เศร้าโศกถึงความตายดอก
- พระยาโปริสาทนำพระมหาสัตว์ไปอย่างนั้น จึงถามว่า ท่านกลัว ความ...
- แม้พระมหาสัตว์ เพราะพระองค์สนพระทัยในธรรม จึงไม่เข้าเฝ้า พระ...
- พระมหาสัตว์ทรงสดับดังนั้นแล้ว มีพระทัยยินดีว่า การมาของเรา ม...
- พระมหาสัตว์ตรัสว่า ธรรมดาการทำตามคำสัตย์ปฏิญญาเป็นหลัก ปฏิบั...
- สุตโสมนี้ เป็นผู้มีเดชและไม่กลัวตายอย่างนี้ เห็นจะเป็นเพราะฟ...
- วเท่านั้น การสมาคมนั้นย่อมรักษาผู้นั้น การสมาคมกับอสัตบุรุษม...
- ลำดับนั้น พระโพธิสัตว์ทรงทำให้โปริสาทหมดพยศ จึงให้โปริสาท ปล...
- พระยาโปริสาทในครั้งนั้น ได้เป็นพระองคุลิมาลเถระในครั้งนี้
- ในสุวรรณสามจริยานั้น มีเรื่องราวเป็นลำดับดังต่อไปนี้
- วันหนึ่ง ท้าวสักกะทรงทราบว่า จักษุของสามีภริยาจักเสื่อม จึง ...
- ลำดับนั้น สุวรรณสาม กล่าวว่า พ่อแม่อย่าคิดอะไรเลย ลูกจัก บำร...
- เรากับราชสีห์และเสือโคร่งในป่าใหญ่ต่าง น้อมเมตตาเข้าหากัน
- บทนั้นมีความดังต่อไปนี้ สัตว์ไร ๆ แม้เป็นสัตว์ขี้ขลาดมีกระต่...
- ส่วนสามบัณฑิต แม้ถูกยิงแล้วก็มิได้ตระหนกตกใจ คงแบกหม้อน้ำ อย...
- บุญอันใดที่พ่อสุวรรณสามทำแล้ว แก่ มารดาและบิดา ด้วยอานุภาพแห...
- พึงเจาะจงกล่าวบารมีที่เหลือของพระโพธิสัตว์นั้น โดยนัยดังได้ก...
- พึงทราบวินิจฉัยในอรรถกถาเอกราชจริยาที่ ๑๔ ดังต่อไปนี้
- บทว่า เอวํ คือเมื่อเราเป็นผู้ไม่ประมาทด้วยอาการนี้ตามที่กล่า...
- อำมาตย์นั้นไปโกศลชนบท เข้ารับราชการกะพระเจ้าโกศลพระนาม ว่าทิ...
- พระเจ้าทัพพเสนะยกกองทัพมาชิงเอา พระนครเราได้ ทรงทำข้าราชการ ...
- เราเห็นพระเจ้าทัพพเสนะกับหมู่อำมาตย์ ชิงเอาราชสมบัติอันมั่งค...
- พระเจ้าทัพพเสนะในครั้งนั้น ได้เป็นพระอานนท์เถระในครั้งนี้
- ข้าแต่ท่านผู้เป็นจอมชน ท่านจงบรรเทา ความสุขด้วยความทุกข์ หรื...
- ได้ยินว่า ในครั้งนั้นพระมหาสัตว์บังเกิดในตระกูลมีโภคะยิ่งใหญ...
- ณ ที่นั้น เด็กชาวบ้าน นิสัยนักเลงชอบตีรันฟันแทง บางคนก็เป็น ...
- สุสาเน เสยฺยํ กปฺเปมิ ฯ ล ฯ ทยา โกโป น วิชฺชติ คำแปลปรากฏแล้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ในกาลนั้น เพื่อทรงแสดงถึงความไม่มี ผิดปกต...
- ความเป็นผู้ฉลาดใน การกำหนดธรรมเป็นอุปการะแก่สัมโพธิสมภาร แลใ...
- ส่วนที่ 333
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงยกย่องบุรพจรรยาของพระ- องค์ จึงไ...
- บารมี ในภพที่เป็นโสณนันทบัณฑิตผู้ทำความ รัก บารมีเหล่านั้นเป...
- เราได้เสวยทุกข์และสมบัติมากมายหลาย อย่าง ในภพน้อยภพใหญ่ ตามน...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า ทตฺวา ทาตพฺพกํ ทานํ ความว่า ใน กาลนั้น เ...
- เราไม่โกรธเคืองพวกบุตรพราน แม้จะ แทงด้วยหลาว แม้จะทิ่มด้วยหอ...
- เราค้นหาด้วยปัญญา ปลดเปลื้องพราหมณ์ จากทุกข์
- ทฬฺหมธิฏฺานํ ความว่า เราทำอธิษฐานสมาทาน- กุศลอธิษฐานสมาทานบ...
- เราตามรักษาสัจวาจา สละชีวิตของเรา ให้โปริสาทปลดปล่อยกษัตริย์...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสถึงการบำเพ็ญทุกรกิริยา ที่พระองค์ทร...
- คำตอบมีดังต่อไปนี้ :- บารมีคืออะไร ? บารมีคือคุณธรรมทั้งหลาย...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า :- ในกาลนั้นเราเลือกทานบารม
- บทว่า กโม ในบทว่า โภ ตาสํ กโม ลำดับของบารมีเหล่านั้น เป็นอย่...
- ะกล่าวถึงการอนุเคราะห์ผู้อื่น แล้วกล่าวถึงความไม่เบียดเบียนผ...
- ท่านกล่าวขันติในลำดับของความเพียร เพราะความสำเร็จแห่งความ อด...
- ในบทว่า อะไรเป็นลักษณะ รส ปัจจุปัฏฐาน และปทัฏฐานนี้พึง ทราบค...
- ฉะนั้นทานบารมี มีการบริจาคเป็นลักษณะ มีการกำจัดโลกในไทย ธรรม...
- อนึ่งในบทนี้ ควรกล่าวถึงบารมีโดยความต่างกันแห่งลักษณะ มีการ ...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า มนุสฺสตฺตํ คืออัตภาพของมนุษย์
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้แล้ว ผู้บวชในสำนักดาบสหรือในสำนั...
- ต่อไปนี้เป็นความเปรียบเทียบ เพราะความเป็นผู้มีฉันทะใหญ่
- อภินิหารประกอบด้วยองค์ ๘ นี้ อย่างนี้โดยเนื้อความพึงทราบว่า ...
- ดูเถิด เราค้นหาธรรมอันทำให้เป็นพระ- พุทธเจ้าจากที่โน้นที่นี
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตประกอบด้วยกำลัง ๑๐ ดังนี้
- พึงทราบอุปนิสสัยสัมปทาของมหาบุรุษ ดังต่อไปนี้
- ศัยใน ทาน มีอาทิว่า มหาบุรุษตามปกติเป็นผู้มีอัธยาศัยในทาน ยิ...
- อนึ่ง พึงทราบลักษณะแห่งเนกขัมมบารมีเป็นต้น ด้วยอำนาจแห่ง อัธ...
- มหาบุรุษเป็นผู้น่ารัก น่าเคารพ น่ายกย่อง ค่อยว่ากล่าว อดทนถ้...
- ปโยคพละ คือกำลังความเพียร ได้แก่ ความถึงพร้อมด้วยความเพียร ค...
- อนึ่ง ความอุตสาหะ ปัญญา ความมั่งคง และการประพฤติประ- โยชน์ พ...
- อนึ่ง แม้ความเป็นผู้มีอัธยาศัยในทานก็เหมือนอย่างนั้น เป็นปัจ...
- การพิจารณาเห็นโทษและอานิสงส์ ตามลำดับในการไม่บริจาคและ การบร...
- อนึ่ง พึงเข้าไปตั้งความน้อมในการบริจาคว่า ผู้นี้ยกย่องเราในก...
- อนึ่ง ผิว่า ผู้ขอเป็นคนที่รัก พึงให้เกิดโสมนัสว่า ผู้เป็นที่...
- อนึ่ง เมื่อมหาบุรุษสำเหนียกอย่างนี้ ประกอบความเพียรเพื่อตรัส...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ศีลย่อม สำเ...
- อนึ่ง ผู้มีศีลย่อมไม่ติเตียนตน
- ก็หากว่าธรรมทั้งหลายมีโทสะเป็นต้น เป็นปฏิปักษ์ต่อศีลพึงเกิดข...
- อนึ่ง พึงทราบการพิจารณาในการครองเรือนโดยนัยมีอาทิว่า การ ครอ...
- อนึ่ง ความบริสุทธิ์แห่งศีล โดยไม่ปราศจากความเศร้าหมองมีตัณหา...
- อนึ่ง เป็นผู้มีความเป็นกลางเพราะไม่มีความผิดปกติในการ ประสบโ...
- อนึ่ง พึงกำหนดคุณของปัญญามีอาการไม่น้อยโดยนัยมีอาทิว่า ผู้มา...
- ยดเบียนคนดี ในเพราะสมบูรณ์ ด้วยคุณสมบัติ เพราะกำจัดความโกรธอ...
- อนึ่ง หากว่าความโกรธมีการทำความเสียหายต่อผู้อื่นเป็นนิมิต ด้...
- สมย่อมควรแก่การเพ่ง เพราะเป็นผู้ไม่ตั้งมั่นอยู่ใน อหังการมมั...
- อนึ่ง พึงพิจารณาคุณของเมตตา โดยนัยมีอาทิอย่างนี้ว่า อันผู้ตั...
- อนึ่ง พึงพิจารณาอุเบกขาบารมี โดยนัยมีอาทิอย่างนี้ว่า ความเสี...
- อนึ่ง พึงทราบ จรณธรรม ๑๕ และอภิญญา ๕ พร้อมด้วยธรรมเป็น บริวา...
- แต่โดยความต่างกัน เป็นความเศร้าหมองแห่งทานบารมี เพราะกำหนดไท...
- อะไรเป็นปฏิปักษ์ ? ความเศร้าหมองแม้ทั้งหมด อกุศลธรรมแม้ ทั้ง...
- มาก ด้วยการสละเครื่องอุปกรณ์ความสุข ร่างกายและชีวิตด้วยการกำ...
- อนึ่ง รู้ไทยธรรมดีมาก ไม่ให้ของเศร้าหมอง
- ส่วนทานภายในพึงทราบโดยอาการ ๒ อย่าง
- ส่วนธรรมทาน ได้แก่การแสดงธรรมไม่วิปริต แก่ผู้มีจิตไม่เศร้า ห...
- อนึ่ง พระมหาบุรุษเมื่อให้อามิสทานแก่สัตว์ทั้งหลาย ย่อมให้ทาน...
- อนึ่ง มหาบุรุษเมื่อให้อย่างนี้ไม่ให้เพื่อนแสวงหาผิด ไม่ให้เพ...
- พึงทราบการให้เสียงเป็นทานด้วยเสียงกลองเป็นต้น
- อนึ่ง ให้โผฏฐัพพะเป็นทานพึงทราบด้วยสามารถเตียงและตั่งเป็นต้น...
- มหาบุรุษน้อมทานสัมปทาตามที่กล่าวแล้วนี้ทั้งหมด เพื่อประโยชน์...
- ศีลนี้มี ๒ อย่าง คือวาริตตศีล ๑ จาริตตศีล ๑
- อนึ่ง เพราะไม่ลักทรัพย์จึงได้โภคสมบัติอันไม่ทั่วไปด้วยโจรเป็...
- เพราะเป็นผู้ไม่โลภ จึงมีลาภที่ต้องการ
- พรรณาคุณของ ผู้มีคุณธรรม อดทนในการทำความเสียหายของคนอื่น
- อนึ่ง มหาบุรุษเป็นผู้ปกปิดความดี เปิดเผยโทษ
- มหาบุรุษย่อมติดตามช่วยเหลือสหายในอันตรายทั้งหลาย
- กระไร แล้วกล่าวความพิสดารของศีลไว้ในวิสุทธิมรรคด้วยประการต่า...
- จริงอยู่มหาบุรุษทั้งหลายสมาทานธุดงค์ธรรม แล้วบริหารธุดงค์- ธ...
- อนึ่ง ปัญญาเป็นดุจแสงสว่าง ย่อมไม่ร่วมกับโมหะอันเป็นความมืด ...
- อนึ่ง ผู้ที่ยังสัตว์ทั้งหลายให้ทนต่อความเพ่ง ด้วยการวิตกถึงอ...
- ง ภาวนาปัญญา อันเป็นโลกิยะและโลกุตระ อันผู้ทำ การสะสมญาณด้วย...
- อนึ่ง เพราะพระมหาสัตว์ผู้บำเพ็ญบารมีเพื่อสัมมาสัมโพธิญาณ พึง...
- อีกอย่างหนึ่ง เพื่อให้สัตว์ได้บริโภคและเพื่อคุ้มครองสัตว์ จึ...
- เปรต มีนิชฌามตัณหิกเปรตเป็นต้น ถูกความหิวกระ- หาย ลมและแดดเป...
- อีกอย่างหนึ่ง ความเพียรประโยคกอบด้วยความขวนขวายต่อความเป็น พ...
- การทำความอนุเคราะห์ด้วยการบริจาคอุปกรณ์ความสุขแก่สัตว์ทั้งหล...
- บารมีเฉย ๆ เป็นธรรมขาวเจือด้วยธรรมดำของพระโพธิ- สัตว์ผู้บำเพ...
- อนึ่ง อาจารย์พวกหนึ่งกล่าวว่า บุญสมภาร ญาณสมภาร อันนำ ภวสุขม...
- พึงทราบวินิจฉัยในบทนี้ว่า อะไรเป็นการสงเคราะห์
- อนึ่ง พึงทราบการสงเคราะห์ด้วยอธิษฐานธรรม ๔ แห่งบารมีเหล่า- น...
- วิริยะ เป็นปทัฏฐานแห่ง อธิษฐานธรรม ๔ เพราะทำเพื่อประโยชน์ผู้...
- จาคาธิษฐาน อุปสมาธิษฐาน และปัญญาธิษฐาน กำหนดด้วยสัจจา- ธิษฐา...
- อนึ่ง เป็นบรรพชิต ย่อมอนุเคราะห์ผู้อื่นด้วยธรรมทาน โดยทำประโ...
- อาจารย์บางพวกกล่าวว่า อธิษฐานธรรม ๔ บริบูรณ์แล้วในอภิสัม- โพ...
- ในอธิษฐานธรรม ๔ นั้น ความบริบูรณ์ด้วยสัจจาธิษฐาน เป็น ความเฉ...
- อนึ่ง ไม่ประทุษร้ายอดกลั้นด้วยอธิษฐานธรรมข้อที่ ๑
- ในการติดตามทานเหล่านั้น ในกาลใด เมื่อ ไทยธรรมมีอยู่แก่พระมหา...
- อนึ่ง พระมหาสัตว์ เมื่อจิตใคร่จะไม่ให้เกิดขึ้นเพราะเสียดายไท...
- อีกอย่างหนึ่ง การมอบตนแด่พระพุทธเจ้าทั้งหลาย ของพระมหาสัตว์ ...
- จริงอยู่ มหากรุณา และมหาปัญญา ของพระมหาสัตว์ทั้งหลายประดับ ด...
- พระศาสดาผู้ทรง หน่ายในสรรพธรรม ทรงวางเฉยในสัตว์ทั้ง หลาย ทรง...
- บุคคลประเภทที่สองฟังคาถา ๔ บท ต่อพระพักตร์พระผู้มีพระภาค- เจ...
- อะไรเป็นอานิสงส์
- อีกอย่างหนึ่ง เพราะพระโพธิสัตว์เป็นเสมอบิดาของสรรพสัตว์ทั้ง ...
- อนึ่ง แม้คุณสมบัติเหล่านี้ คือ อายุสัมปทา รูปสัมปทา กุสลสัมป...
- กล่าวโดยพิสดาร สิริธรรมกายอันงดงามทั่วไปตั้งขึ้นด้วย คุณหาปร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงอานิสงส์ ในการปรารภความเพียรด้วย หั...
- ได้แก่การหลงลืมกุศลธรรมและ การปล่อยจิตให้ตกอยู่ในอกุศลธรรม
- บทนั้นมีความดังนี้
- ทรงบรรลุความอัศจรรย์ทั้งปวงแห่งอัจฉริยธรรม ทั้งหลาย ทรงประกา...
- นิคมนกถา คือบทสรุปนี้ พระอาจารย์ธรรมปาละผู้อยู่ในพัทรดิตถ- ว...