เล่มที่ 45
หมวดหมู่: พระสุตตันตปิฎก ลักษณะเนื้อหา: พระธรรมเทศนาและคำสอนของพระพุทธเจ้า จำนวนส่วน: 640 ส่วน
สารบัญ
- ภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ว่าด้วยละโลภะได้เป็นพระ...
- ข้าพเจ้าขอวันทาพระสงฆ์ ผู้เป็น พระอริยะนั้น สถิตมั่นอยู่ในมร...
- ้งใจสดับการพรรณนาความแห่ง อรรถกถา "อิติวุตตกะ" นั้น ของข้าพเ...
- ก็คำขึ้นต้นมีอาทิว่า วุตฺตํ เหตํ ภควตา และพระสูตรมีอาทิว่า เ...
- หิ ศัพท์นั้นส่องความว่า สูตรที่จะกล่าวในบัดนี้ เป็นสูตรที่พร...
- ในบทว่า ภควตา นี้ พึงทราบอธิบายดังนี้ บทว่า ภควา เป็น คำเรีย...
- นนิทเทสว่า พระพุทธเจ้านั้น บัณฑิตขนานพระ นามว่า ภควา เพราะเห...
- พระชินเจ้าทรงพระนามว่า ภควา เพราะหมายความว่า ทรงมีภาคธรรม ๑ ...
- พระพุทธเจ้า ทรงพระนามว่า ภควา เพราะหมายความว่า ทรงมีภาคธรรม ...
- เพราะเหตุที่พระโลกนาถ ทรงอบรม สัมภารธรรมทั้งหมด มีทานบารมีเป...
- พระพุทธเจ้า จึงทรงพระนามว่า ภควา เพราะหมายความว่า ทรงเสพภาคธ...
- พระพุทธเจ้า ทรงพระนามว่า ภควา เพราะความหมายว่า ทรงเสพ ภคธรรม...
- พระพุทธเจ้า ทรงพระนามว่า ภควา เพราะหมายความว่า ทรงมีคนภักดี ...
- พระพุทธเจ้าทรงพระนามว่า ภควา เพราะหมายความว่า ทรง- คายภาคธรร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงคาย ขยอก สละ ทิ้งธรรมทั้งหมด คือ กุศลธ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า พระองค์นั้น
- อนึ่ง ด้วยบทแรก ( ภควตา ) ท่านประกาศถึงความบริบูรณ์แห่ง อธิษ...
- ศีลวิสุทธิ ถึงความบริบูรณ์ เพราะทรงประกอบด้วยอธิษฐานธรรม คือ...
- ารที่ทรงบรรลุถึงปีติและสุขอันเกิดจากวิเวก ท่าน แสดงไว้ เพราะ...
- ู้และแทงตลอดศีลขันธ์อันเป็นอริยะได้สำเร็จ ท่าน แสดงไว้ เพราะ...
- อีกนัยหนึ่ง ท่านประกาศพระมหากรุณาของพระตถาคตเจ้า โดย แสดงการ...
- กพระกรุณาในที่ทุกแห่งไม่ เพราะทรงคล้อยตามพระ- ปัญญา พระองค์ท...
- เหตุผลที่กล่าว วุตฺตํ ไว้สองครั้ง ถามว่า ก็เพราะเหตุไร ในที่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมได้เหมาะแก่ อัธยาศัยของบริษัทที...
- อีกประการหนึ่ง ท่านกล่าวคำว่า วุตฺตํ ไว้สองครั้งก็เพื่อจะแสด...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ไม่ขัดแย้งกับพระอริยเจ้าทั้งหลาย
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ของเราทั้งหลาย ในปัจจุบันตรัสไว้แล้วด้วยพ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้เป็นพระ อรหันต์ตรัสไว้แล้ว ก็แลคำนั้น ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงมีพระทัยมั่นคงอยู่ตลอดกาลเป็นนิตย์ มีค...
- อิติ ศัพท์นี้ ในบทว่า อิติ เม สุตํ นี้ แตกต่างกันโดยความหมาย...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า นั้น มีความหมายที่ละเอียดด้วยนัยต่าง ๆ มี...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงไม่มี กิเลสทั้งหลายมีราคะเป็นต้นที่เป็...
- ปาฏิหาริย์ทั้งหลาย มีก็เพราะเหตุที่ อิทธิวิธี อาเทสนาวิธี แล...
- ท์ที่มีความหมายว่า นิทัสสนะ พระอานนทเถระ เมื่อ จะออกตัวว่า ข...
- เม ศัพท์ปรากฏในอรรถ ๓ อย่าง
- มีความหมายว่า ผู้ฟังธรรมแล้วในประโยคเป็นต้นว่า ผู้มีธรรม ที่...
- พึงทราบวินิจฉัยในบททั้ง ๓ นี้อย่างนี้ว่า เพราะเหตุที่ อิติ ศ...
- นักศึกษาพึงเห็นว่า ท่านแต่งอรรถโยชนา ของบททั้ง ๓ ( เอวมฺเม ส...
- ด้วยว่าศัพท์ อิติ นี้ ชื่อว่า เป็นการบัญญัติถึงอาการ เพราะธร...
- อนึ่ง บทว่า อิติ และบทว่า เม เป็นอวิชชมานบัญญัติด้วยอำนาจ สั...
- ๑ แปลตามเชิงอรรถ อนึ่ง ในที่นี้ ท่านแสดงถึงความไม่หลงลืมออกม...
- กล่าวถึงข้างหน้า อันส่องถึงการแทงตลอด โดย ประการต่าง ๆ เป็นอ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ที่งามอย่างนี้ ที่เป็นเหตุให้ประโยชน์ของผ...
- พระอานนท์ แสดงการเกิด มีแห่งสมบัติ คือ ธรรมปฏิสัมภิทา และนิร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสไว้ดีแล้วทั้งสองนั้น จึงทำให้ (ผู้ฟัง...
- ในที่นี้ อาจารย์บางท่านกล่าวว่า ก็เพราะเหตุไรในสูตรนี้ ท่านจ...
- ฝ่ายพระศาสดาก็ทรงพยากรณ์อุบาสิกานั้นว่า ในอนาคตกาล นาง จักได...
- ขณะนั้น นางขุชชุตตรา ได้รับทรัพย์ ๘ กหาปณะ แล้วไปยังเรือน นั...
- พระนางสามาวดี ทรงสดับคำนั้นแล้ว ก็มิได้ทรงขู่ตะคอกว่า เฮ้ยนา...
- ถามว่า ก็เพราะเหตุไร นางจงได้เป็นหญิงค่อม
- ก็เพราะเหตุที่ นางขุชชุตตรา นั้นได้ฟังมาเฉพาะพระพักตร์ของ พร...
- ถามว่า ก็ พระอานนท์ เมื่อจะทำการรวบรวมพระธรรมวินัย ได้กล่าว ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้ทรงมีพระกิริยาทุกอย่างอันพระญาณและพระก...
- อีกอย่างหนึ่ง ท่านกล่าวนิทานพจน์ไว้เพื่อแสดงว่า คำสอนเอาเป็น...
- พึงทราบเนื้อความในสูตรนั้นดังต่อไปนี้ ชื่อ
- อีกอย่างหนึ่ง ความที่อัตตัชฌาสยะเป็นความตั้งของพระสูตร ต่าง ...
- ์ บริษัท ๔ วรรณะ ๔ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระ- ภาคเจ้า แล้วทูลถาม...
- ปริยัติ ในบทมีอาทิว่า ตถาหิสฺส อิธ ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ภิกฺขเว ดังนี้
- ชื่อว่าปหานะ ในบทนี้ว่า ปชหถ นี้ มี ๕ อย่าง คือ ตทังคปหาน ๑ ...
- การละธรรมมีนิวรณ์เป็นต้น เหล่านั้น ๆ ด้วยอุปจาระและอัปปนาสมา...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอ จงไป เราประณามพวกเธอ
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงฉลาดในการฝึกเวไนยสัตว์ ทรงแสดงธรรม อัน...
- บทว่า กตมํ ในบทว่า กตมํ เกธมฺมํ นี้ เป็นคำถาม
- ตอบว่า เพราะว่า ในทางทั้ง ๓ สังขตธรรมไรๆ หรืออสังขตธรรม (นิพ...
- ในบทว่า โลภํ นั้นจึงทรงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้ ชื่อว่า โลภ ด...
- อีกอย่างหนึ่งในสูตรนี้ ท่านกล่าวถึงปหาน
- คนที่ถูกราคะย้อมครอบงำ มีจิตยึดถือแล้ว ย่อมฆ่าสัตว์บ้าง ลัก-...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อสุภนิมิตมีอยู่ การมนสิการโดยแยบคาย การ ...
- บทว่า ตตฺถ คือ ในสูตรนั้น
- บทคาถาว่า ปหาย น ปุนายนฺติ อิมํ โลกํ กุทาจนํ ครั้นละ ได้แล้ว...
- เราจักพรรณนาบทไปตาม ลำดับในสูตรทั้งปวง แม้อื่นจากสูตรนี้อย่า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอาฆาตปฏิวินัย (การปลดเปลื้องความอาฆาต)...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการเหล่านั้น ก่อศัตรู ทำให้เกิ...
- การแนะนำภิกษุเหล่านั้นในข้อนั้นว่า เธอทั้งหลายจงพิจารณาถึงโท...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้า ได้สดับมาแ...
- ว่าด้วยละความโกรธได้เป็นอนาคามี จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพ...
- ว่าด้วยละมักขะได้เป็นพระอนาคามี จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพ...
- จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว พระสูตรนี้ พระ...
- บทว่า ปชหถ มีอธิบายว่า เธอทั้งหลายจงพิจารณาโทษมีประเภท เป็นต...
- บรรดาพระอนาคามี ๕ เหล่านั้น ท่านผู้เกิดในชั้นวิหาเป็นต้นแล้ว...
- ท่านผู้ชำระเทวโลก ๓ แล้ว ดำรงอยู่ในเทวโลกชั้นสุทัสสี จึงปริน...
- ว่าด้วยละสรรพธรรมทั้งปวงล่วงทุกข์ได้ จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผ...
- บทว่า อนภิชานํ ความว่า ภิกษุไม่รู้ยิ่งธรรมที่ควรรู้ทั้งปวง โ...
- ตฺตํ อวิราชยํ ความว่า ภิกษุไม่ยังจิต- สันดานของตนให้คลายกำหน...
- คำใดที่ควรกล่าวในบทว่า อภิชานนเป็นต้น คำนั้นท่านได้กล่าวไว้ ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงแสดงความไม่มีแห่งการยึดตัณหานั้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- ย จ มานํ ปหนฺตฺวาน วิมุตฺตา มานสํสเย แปลว่า ก็สัตว์เหล่าใดละ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- จบโทสสูตรที่ ๑๐ จบปาฏิโภควรรคที่ ๑ ในโลภสูตรที่ ๙ และโทสสูตร...
- จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว พระสูตรนี้ พระ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้า ได้สดับมาแ...
- ิวรณ์ครอบงำ ปกคลุมหุ้มห่อให้มืดมัว ไม่ให้เพื่อจะรู้ เพื่อจะเ...
- ท่านกล่าวถึงกองขันธ์ทั้งหลาย เครื่องติดต่ออายตนะทั้งหลาย ควา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสคาถามีอาทิว่า นตฺถญฺโ ดังนี้ ด้วยรวบร...
- ว่าด้วยกามตัณหาเป็นเพื่อน ท่องเที่ยวไปนาน จริงอยู่ พระสูตรนี...
- ในกามสูตรที่ ๕ พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- ชื่อว่า สังโยชน...
- มักกฏาเลโปปมสูตร เป็นตัวอย่างของเรื่
- บทว่า อิตฺถภาวญฺถาภาวํ ได้แก่ความเป็นอย่างนี้ และความเป็น อ...
- บทว่า วีตตณฺโห อนาทาโน สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช แปลว่า ภิกษุ เป็น...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- ชื่อว่า อปฺปตฺตมานโส เพราะอรรถว่า ยังไม่บรรลุอรหัตผล ท่านกล่...
- บทว่า วิหรโต ได้แก่ตัดขาดทุกข์ในอิริยาบถหนึ่ง ด้วยอิริยาบถหน...
- ต่อไปนี้เป็นความอธิบายอย่างแจ่มแจ้งในอริยสัจ ๔ นั้น
- ในข้อนั้น ชื่อว่ายึดมั่นโดยอุบายนี้ย่อมมีในขันธ์ ๕ ไม่มีในนิ...
- ต่อไปนี้เป็นความย่อแห่งคาถาว่า โยนิโส มนสิกาโร
- ในทุติยเสขสูตรที่ ๗ พึงทราบวินิจฉั
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นกัลยาณมิตรย่อมละอกุศล เจริญก...
- อที่ภิกษุผู้เป็นกัลยาณมิตร ฯลฯ มีเพื่อนดี จักเป็นผู้ปรารภ คว...
- จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว พระสูตรนี้ พระ...
- สูตรที่ ๘ พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- บทว่า เอกธมฺโม ได้แก...
- ั้น พระอัครสาวก ๒ รูป โดยพระพุทธดำรัสของพระศาสดาพา กันไป ณ ค...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า เอกธมฺโม ได้แก่ ธรรมมีโทษมากเป็น อกุศลอย...
- อธิบายว่า เพื่อความไม่เป็นประโยชน์ในทิฏฐธรรมและ สัมปรายภพ บท...
- จะอธิบายในคาถาต่อไป
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- นื้อความแห่งพระพุทธพจน์นั้น โดยตรงกันข้ามกับที่พระ- ผู้มีพระ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า อิธ เป็นนิบาตในการชี้ถึงที่อยู่
- บทว่า อิมมฺหิ จายํ สมเย ความว่า หากในกาลนี้หรือในปัจจย- สามั...
- คาถาที่หนึ่งในคาถาทั้งหลาย พระธรรมสังคาหกเถระได้จัดไว้แล้ว ใ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- ว่าด้วยเรื่องอย่ากลัวต่อบุญเลย จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- ว่า เทพแม้เหล่าใดมีอายุยืน มีผิว พรรณงาม มากด้วยความสุข เทพแ...
- ในบทว่า อิฏฺสฺส เป็นต้น พึงทราบเนื้อความดังต่อไปนี้ ชื่อว่า...
- บทว่า เมตฺตจิตฺตํ ความว่า ชื่อว่า เมตตา เพราะอรรถว่า รักใคร่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า สตฺต วสฺสานิ ฯเปฯ วสวตฺตี ดังนี...
- จริงอยู่ ในรัตนะเหล่านั้น พระราชาจักรพรรดิทรงชนะแคว้นที่ไม่ม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงกระทำพระองค์ให้เป็น กายสักขี แล้วทรงปร...
- ด้วยประการดังนี้ ในสูตรนี้และในคาถาทั้งหลาย
- ในอุโภอัตถสูตรที่ ๓ พึงทราบวินิจฉั
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ในความประมาทและ ความไม่ประมาทนั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสดงถึง ประโยชน์ใหญ่ คือ ทรงยึดถือประโ...
- ถามว่า ก็ประโยชน์ทั้งสองเหล่านั้น คืออะไร
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า อปฺปมาโท อมตํปทํ ปมาโท มจฺจุโน ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงสมมติเทศนา แก่บุคคลผู้ฟังเทศนาโดยสม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสบุคคลกถา ด้วยเหตุ ๘ ประการ คือ เพื่อแส...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นเมื่อจะทรงแสดง อรรถที่ควรแสดงด้...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสัตว์หนึ่งแล่นไป ท่องเที่ยวไป ตลอดม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นทรงแสดงถึงโทษใน วัฏฏะว่า ปุถุชนผู้มีค...
- นิพพานชื่อว่าเป็นธรรมเป็นท
- จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว พระสูตรนี้ พระ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอาศัย เหตุนั้น จึงตรัสมหาปทุมชาดกว่า ดู...
- พึงทราบอธิบายความในคาถา ดังต่อไปนี้
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- ว่าด้วยบุญไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งเมตตาจิต จริงอยู่ พระสูตรนี...
- จบเมตตาภาวสูตรที่ ๗ จบตติยวรรคที่ ๓ ในเมตตาภาวสูตรที่ ๗ พึงท...
- บทว่า ตปเต ได้แก่เผาธรรมอัน ปฏิปักษ์ไม่ให้มีเหลืออีกเลย
- ก็วิหารธรรมทั้งหลายเหล่านี้เป็นธรรมประเสริฐที่สุด เป็นสัมมาป...
- ้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงความที่เมตตามีอานุภาพ มากกว่าบุญมีอุปธิส...
- ก็กามาวจรกรรม ชื่อว่า กระทำพอประมาณ
- นึ่ง บทว่า ตนู สํโยชนา โหนฺติ ความว่า ปฏิฆะและ สังโยชน์สัมปย...
- ในบทว่า อสฺสเมธํ เป็นต้น พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้
- พวกพราหมณ์เหล่านั้นได้มีความวิปลาส เพราะเห็นเป็นเรื่องเล็กน้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสคำมีอาทิว่า โย น หนฺติ ดังนี้ เพื่อทรง...
- จบอรรถกถาเมตตาภาวสูตรที่ ๗ ในเอกนิบาตนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าต...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- บทว่า อคุตฺตทฺวาโร ได้แก่ ไม่สำรวมทวาร
- ถามว่า ก็ภิกษุชื่อว่า เป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในโภชนะเป็นอย่าง...
- พึงทราบความในคาถาทั้งหลายต่อไปนี้
- แม้ในโสตะเป็นต้นพึงทราบความดังต่อไปนี้
- บทว่า เอตานิ ยสฺส ทฺวารานิ อคุตฺตานิ จ ภิกฺขุโน ความว่า ภิกษ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นทรงแสดงโดยธัมมาธิฏฐานว่า เทฺว ธมฺมา ต...
- อนึ่ง ในสูตรนี้ ควรกล่าวถึงเรื่องของบุคคลเหล่านี้ คือ นันทโค...
- ว่าด้วยธรรม ๒ ประการไม่เป็นเหตุให้เดือดร้อน จริงอยู่ พระสูตร...
- จบอตปนียสูตรที่ ๔ ในอรรถกถาอตปนียสูตรที่ ๔ พึงทราบเนื้อคว
- อีกอย่างหนึ่ง เรียกชื่อว่าศีลมีอยู่แม้ในอกุศลธรรมทั้งหลาย เพ...
- จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว พระสูตรนี้ พระ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลประกอบธรรมสองอย่าง เหล่านี้แล เป็นผ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้า ได้สดับมาแ...
- มภะ (ปรารภความเพียร) ดังที่ท่านกล่าวไว้อย่างนี้ว่า ผู้ปรารภค...
- บทว่า กุสีโต ความว่า ชื่อว่า กุสีตะ เพราะจม พัวพัน เกี่ยวข้อ...
- บทว่า สติมา ได้แก่ มีสติโดยประโยคกอบด้วยสติปัฏฐาน ๔ พร้อม กั...
- จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว พระสูตรนี้ พระ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยหนึ่งนี้ เราอยู่ ณ โคนต้นสาละ ในสุภค...
- วัตรและพรหมจรรย์ ของท่านเป็น- อย่างไร ความเกิดขึ้นแห่งฤทธิ์ ...
- มาในความเพียร ในโลมหังสสูตรว่า อภิชานามิ โข ปนา
- บทว่า วุสฺสติ ได้แก่อยู่ อธิบายว่า ประพฤติ
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรง แสดงว่า อิทํ ภิกฺขเว พฺรหฺมจริยํ วุสฺส...
- ในปหานะ เหล่านั้น ข้อที่ควรกล่าวได้กล่าวไว้แล้ว ในอรรถกถาปฐม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ใดทรงบำ เพ็ญบารมี ๓
- ว่าด้วยพรหมจรรย์เครื่องกำจัดจัญไร จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้ม...
- ในทุติยนกุหนาสูตรที่ ๙ พึงทราบวินิจฉั
- จบโสมนัสสสูตรที่ ๑๐ จบวรรคที่ ๑ ในโสมนัสสสูตรที่ ๑๐ พึงทราบว...
- อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่า อาสวะ เพราะไหลจากธรรมถึงโคตรภู จากโอกา...
- ในบทว่า ขยาย นี้ การทำลายอาสวะทั้งหลายพร้อมด้วยรสในบทว่า อาส...
- บทว่า สํเวชนีเยสุ าเนสุ ได้แก่ในฐานะอันให้เกิดความสังเวช คื...
- ในบทนั้น ภิกษุไม่เห็นที่ต้านทาน ที่เร้น ที่พึ่งไร ๆ ในภพเป็น...
- จบอรรถกถาโสมนัสสสูตรที่ ๑๐ จบอรรถกถาวรรค
- พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผู้มี...
- ปรากฏในโวหารว่า ธรรม ในบทมีอาทิว่า ตถาคตํ เทวมนุสฺสปูชิตํ ธม
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาเหมือนอย่างนั้น เพราะฉะนั้น จึงชื่อ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ชื่อตถาคต เพราะทรงรู้ลักษณะที่แท้จริง เป็...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ชื่อตถาคต เพราะทรงเห็นความแท้จริง เป็นอย่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ชื่อตถาคต เพราะทรงสั่งสอนสิ่งที่แท้จริง เ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าชื่อตถาคต เพราะทรงกระทำแต่ความ แท้จริง ด้ว...
- อีกอย่างหนึ่ง ชื่อ ตถาคต เพราะรู้ คือ ตรัสรู้ด้วยความแท้จริง
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ชื่อตถาคต เพราะเสด็จมาเพื่อความแท้จริง เป...
- เราตัดกระแสสงสารได้แล้ว กำจัด ภพ ๓ ได้แล้ว ขึ้นสู่เรือ คือ พ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าชื่อตถาคต เพราะเสด็จไปเพื่อความแท้จริง เป็...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ชื่อว่า ตถาคตเพราะตรัสรู้ความแท้จริง เป็น...
- ระทบได้ ) จตุปฏิสัมภิทาญาณ (ญาณคือปฏิสัมภิทา ๔ ) จตุเวสารัชช...
- ๘ อย่างคือ อัตถปฏิสัมภิทา (ปัญญาแตกฉาน- ในอรรถ) ๑ ธัมมปฏิสัม...
- แต่โดยประเภท ธรรม ๕ อย่างเหล่านี้คือ ความเกิดแห่งผลอย่างใ
- ภาษาตามสภาพ คือ คำพูดที่เป็นจริง ในอรรถและในธรรมนั้น ความรู้...
- ชื่อปหาตัพพธรรม ได้แก่ อนุปปัตติธรรมทั้งปวง ซึ่งพระผู้มีพระ-...
- อนึ่ง คติมี ๕ อย่าง คือ นิรยคติ ๑ ติรัจฉานคติ ๑ เปตคติ ๑ มนุ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ย่อมเป็นไปโดยฐานะ โดยเหตุ ด้วยอำนาจเหตุผล...
- อนึ่ง การประกาศความต่างกัน มีความเป็นผู้มีธุลี คือ กิเลสน้อย...
- พระบาลีมีอาทิว่า อิธ ตถาคโต สตฺตานํ อาสยํ ชานาติ อนุสยํ ชานา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นไปแล้วโดย สรุปอย่างนี้ว่า ดูก่อนภิกษุท...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ชื่อว่าตถาคต เพราะตรัสรู้ คือ บรรลุ ญาณอั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าชื่อว่า ตถาคต เพราะเสด็จไปแล้ว เหมือน อย่า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสรู้ยิ่ง ซึ่งสภาวะแห่งไญยธรรมที่ควรตรัส...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงหมายถึงข้อนี้ จึงตรัสว่า อตฺถิ ภิกฺขเว ...
- อันที่จริง พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลายทั้งปวง มีความต่างกันด...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ไม่ไปจากความจริงแท้เป็นอย่างไร
- คือ เป็นไปเหมือนอย่างที่ควรไป ด้วยการละอย่าง สงบ ตามสมควรแก่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ชื่อว่าตถาคต เพราะมีพระสงฆ์เป็นสาวก
- พระชินะตรัสรู้สัจธรรมทั้งหลาย จริงแท้ด้วยสมันตจักษุ ทำให้แจ้...
- ท่านผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ แต่- ก่อนเหล่านั้นเป็นอย่างใด แม...
- ถามว่า อนาวรญาณอื่นจากสัพพัญญุตญาณมิใช่หรือ คำที่ว่า อสาธารณ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพึงเป็น วิสัยเฉพาะเท่านั้น เพราะลักษณะแห่ง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า แม้เป็นวิสัยในอดีตและอนาคต ก็ เป็นพระญาณป...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า เทฺว วิตกฺกา เพราะ ทำวิตกนั้นให้เป...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ปวิเวกวิตกพึงให้แจ่มแจ้งด้วยสมาบัติทั้งหล...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพึงให้ แจ่มแจ้ง โดยนัยนี้แล
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงกำหนดกาลโดยส่วนเบื้องต้นในขณะที่ บริษัท...
- วิตกนั้นชื่อ ปวิเวกวิตก เพราะวิตกสหรคตด้วยความสงัดจากอารมณ์ ...
- การไม่พยาบาท การไม่ทำให้ใคร ๆ ได้ยาก ซึ่งว่า อัพยาปัชฌะ ในบท...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงยังพระอัธยาศัยในปวิเวกที่พระองค์ สั่งสม...
- บทว่า ปวิเวการามา วิหรถ ความว่า พวกเธอจงกระทำวิเวก ทั้งหมด ค...
- บทว่า พุทฺธํ ความว่า ชื่อว่า พุทธะ เพราะตรัสรู้ เพราะแทงตลอด...
- บทว่า นํ ในบทว่า สมุทาจรนฺติ นํ เป็นเพียงนิบาตหรือมี ความเท่...
- ก็บทว่า มุนี ความว่า มุนีมีหลายอย่าง คือ อาคาริยมุนี ๑ อนา- ...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า เสเล ยถา ปพฺพตมุทฺธนิฏฺิโต ได้แก่ เปรีย...
- จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว พระสูตรนี้ พระ...
- ในเทศนาสูตรที่ ๒ พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- ปริยายศัพท์ใน...
- บทว่า ปาปํ ปาปกโต ปสฺสถ ความว่า พวกเธอจงเห็นธรรมอันลามกทั้งป...
- ตอบว่า เป็นธรรมชาติทำให้ เกิดในภูมิ ๓ พวกเธอเห็นบ
- ว่าด้วยวิชชาเป็นหัวหน้าแห่งกุศลธรรม จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู...
- คติแม้ทั้งหมด ชื่อว่า ทุคติในคาถานี้ เพราะเป็นที่ตั้งแห่งทุก...
- ว่าด้วยขาดปัญญาพาให้เสื่อมมีปัญญาพาให้เจริญ จริงอยู่ พระสูตร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้า ได้สดับมาแ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นทรงแสดงธรรมฝ่ายเศร้าหมองในคาถาที่ ๑ อ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงยกย่องพระขีณาสพ ผู้ถึงพร้อม แล้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- ม้ข้อนี้ท่านก็กล่าว ไว้ว่า ข้อที่กลัวสิ่งที่ควรกลัว คือ กลัว...
- ถามว่า โอตตัปปะ ชื่อว่า เกิดในภายนอกเป็นอย่างไร
- ในบทว่า สชฺชาสภาวสณฺิตา นี้ พึงทราบอธิบายดังต่อไปนี้ อาการแ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผิว่า ธรรมไม่มีโทษ ๒ อย่างเหล่านี้ ไม่พึ...
- ในคาถาทั้งหลายมีอธิบายดังต่อไปนี้
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสความที่นิพพานมีอยู่โดยปรมัตถ์ว่า ดูก่อ...
- พึงทราบบางอย่างยิ่ง ๆ ขึ้นไป วิปัสสนาญาณ หรืออนุโลมญาณมี สัง...
- บทว่า สมุปฺปนฺนํ ได้แก่ เกิดขึ้นแล้วด้วยความมีประโยชน์และเกิ...
- เพราะฉะนั้น ชื่อว่า อาหารเนตฺติภวํ เพราะมีอาหาร และตัณหาเป็น...
- ว่าด้วยเรื่องนิพพานธาตุ ๒ ประการ จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มี...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- ในบทเหล่านั้น ขันธบัญจกชื่อว่า อุปาทิ เพราะให้เกิดโดยความเป็...
- บทว่า โอหิตภาโร ได้แก่ ภาระ ๓ อย่าง คือ ขันธภาระ ๑ กิเลสภาระ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสว่า สมฺมทญฺา วิมุตฺโต (พ้นเพราะรู...
- บทว่า อิเธว ได้แก่ ในอัตภาพนี้แล
- ว่าด้วยการหลีกเร้นมีผล ๒ อย่าง จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพร...
- ในสัลลานสูตรที่ ๘ พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- บทว่า ปฏิสลฺ...
- อนุปัสสนา ๗ อย่าง คือ อนิจจานุปัสสนา (การเห็นว่าไม่เที่ยง) ๑...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เพื่อจะทรงแสดงถึงผลอันมีแน่แท้ของผู้ ตั้ง...
- ว่าด้วยสิกขามีอานิสงส์ ๒ อย่าง จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพร...
- ในสิกขาสูตรที่ ๙ พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- สิกฺขานิสํสา ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีสิกขาเป็นอานิสงส์ ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า อชฺเชว กิจฺจมาตปฺปํ โก ชญฺา มร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้า ได้สดับมาแ...
- ิกษุเริ่มตั้งวิปัสสนาแล้วพิจารณา ด้วยการ พิจารณาเป็นกลุ่มก้อ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงวาระแห่งการพิจารณา พร้อมด้วย ...
- วามประมาท ความหลับคืออวิชชาโดยส่วนเดียวเท่านั้น คือประกอบควา...
- ารทั้งปวง โดยประการที่ความเบื่อหน่าย และความคลายกำหนัดเป็นต้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงความที่การปฏิบัติไม่เป็นโมฆะ ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- บทว่า อภูตวาที ได้แก่ ยังไม่เห็นโทษของผู้อื่นเลย กล่าวมุสาวา...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า กาสาวกณฺา ได้แก่ มีคอพันด้วยผ้ากาสาวะ เ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวดาและมนุษย์บางพวกย่อมติดอยู่อย่างไรเล...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผ...
- จ ศัพท์ในบทว่า จกฺขุมนฺโต จ ปสฺสติ ลงในอรรถแย้งกัน
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสหมายถึงสิ่งที่พระองค์กำหนดด้วย ความเป็...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงพลววิปัสสนา (วิปัสสนาแรงกล้า) ด้วยบ...
- พระองค์ตรัสถึงวัฏฏะในสูตรที่ ๑๑ ในวรรคนี้ ตรัสถึงวัฏฏะและ วิ...
- จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว พระสูตรนี้ พระ...
- ส่วนอาจารย์บางพวกกล่าวว่า ความโลภที่ให้อกุศลทั้งหลายสำเร็จ ค...
- ังแล้วทั้งนั้น ก็ใน ตอนนั้นความโลภเป็นต้น อันมรรคที่ ๓ จะพึง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตนนั้น พระ-...
- อรูปภพ ชื่อว่า อรูปธาตุ ถึงในพระสูตรนี้ ก็ตรัสถึงการกำหน
- ในคาถาทั้งหลายดังต่อไปนี้ บทว่า รูปธาตุํ ปริญฺาย ความว่า กำ...
- จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว พระสูตรนี้ พระ...
- แต่ ทุกข ศัพท์ มาในเรื่องของทุกข์ เช่นในประโยคมีอาทิว่า ชาติ...
- เปรียบเหมือนอะไร
- ในข้อนั้น พึงมีคำท้วงว่า ถ้าในสูตรอื่น ๆ คล้ายอย่างนี้
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสเวทนาทุกอย่าง ว่าเป็นทุกข์ โดยมีพระปร...
- อีกอย่างหนึ่ง ความที่ทุกขเวทนาเป็นของยิ่งกว่ากัน ในสมาบัติที...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้อย่างนี้ เพราะทรงมนสิการถึงเหตุแห่ง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้แล้ว
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ก็แลวิญญาณของเรานี้ อิงอาศัยอยู่ใน...
- ปกิณณกกถา ในพระสูตรนี้ พึงทราบปกิณณกะดั
- เหตุเป็นที่เกิด ชื่อว่า อุปปัตติ
- บทว่า านํ ความว่า กายและจิตเป็นฐานของเวทนา
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกไว้ โดยอินทรีย์ ๕ ประการ คือ สุขิน...
- ทวาร และโดยอำนาจอารมณ์มี ๖ อย่าง โดยการประกอบกับวิญญาณธาตุ ๗...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงถึงการ ประกอบเนือง ๆ ซึ่งสมถภาวนา
- จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว พระสูตร นี้พระ...
- ในทุติยเวทนาสูตรที่ ๔ พึงทราบวินิจฉั
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงถึงอุบาย สำหรับถอนราคะ เพราะว่า ราค...
- อีกอย่างหนึ่ง พึงทราบว่า การหลุดพ้นโดยไม่มีที่ตั้ง ด้วยทุกขา...
- พึงทราบวินิจฉัยในคาถาทั้งหลาย ดังต่อไปนี้ บทว่า โย ได้แก่ พร...
- อีกอย่างหนึ่ง บทว่า ยโต ความว่า สำรวมแล้ว คือมีตนอันระวัง แล...
- ในปฐมเอสนาสูตรที่ ๕ พึงทราบวินิจฉั
- พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ตรัสคำนี้ไว้ว่า บรรดา เอสเนา เหล่านั้...
- จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว พระสูตรนี้ พระ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสดงอาการ คือ ความเป็นไปแห่งทิฏฐิไว้ว่...
- ปฐมอาสวสูตร ว่าด้วยอาสวะ ๓ ประการ จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้ม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อวิชชาเกิดก...
- จบทุติยอาสวสูตรที่ ๘ ในสูตรที่ ๘ ไม่มีข้อความที
- กิเลสชาติ ชื่อว่า ตัณหา เพราะหมายความว่าทะยานอยาก
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า รตฺตจิตฺตา ภวาภเว มีจิตยินดีแล้...
- เหล่าสัตว์ชื่อว่าผู้ไม่เกษมจากโยคะ เพราะยังไม่ได้บรรลุนิพพาน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระ-...
- อีกอย่างหนึ่ง ธรรมทั้งหลายชื่อว่าเสกขะ เพราะธรรมเหล่านี้ เป็...
- ่า อเสกฺขา เป็นคำ แสดงถึงพระอริยสาวกทั้งหลาย ผู้สำเร็จการศึก...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงประกาศอานุภาพของพระขีณาสพ ด้วยก...
- บทว่า สมนฺนาคโต ความว่า ประกอบพร้อมแล้ว คือเป็นผู้ พรั่งพร้อ...
- ในวรรคนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสวัฏฏะไว้ในสูตรแรก ตรัสวิวัฏ...
- จบปุญญกิริยาวัตถุสูตรที่ ๑ วรรควรรณนาที่ ๒ อรรถกถาปุญญกิริยา...
- บทว่า สีลมยํ ได้แก่ เจตนาที่เป็นไปแล้ว แก่บุคคลผู้สมาทานศีล ...
- ก็ในบรรดากรรมทั้ง ๓ อย่างนี้ เมื่อกระทำกรรมอย่างหนึ่ง ๆ ด้วย...
- บุญกิริยาวัตถุที่สหรคตด้วยความขวนขวาย พึงทราบด้วยสามารถแห่ง ...
- แต่อาจารย์พวกหนึ่งกล่าวว่า ทัสนะ คือ ความเห็นด้วยอำนาจแห่ง ก...
- อุปมาเสมือนหนึ่งว่า เมื่อบุคคล แสดงธรรมที่คล่องแคล่วก็ไม่คำน...
- จบจักขุสูตรที่ ๒ อรรถกถาจักขุสูตร ในจักขุสูตรที่ ๒ พึงทราบวิ...
- สมจริงตามที่ท่านพระธรรมเสนาบดีสารีบุตรกล่าวไว้ว่า ดูก่อนอาวุ...
- พึงทราบวินิจฉัยในพระคาถาทั้งหลายดังต่อไปนี้ บทว่า อนุตฺตรํ ต...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระ-...
- อินทรีย์ที่เกิดขึ้น ในตอนต้นนี้ ของผู้ปฏิบัติด้วยคิดว่า เราจ...
- พึงทราบวินิจฉัยในคาถาทั้งหลายดังต่อไปนี้ บทว่า สิกฺขมานสฺส ค...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อินฺทฺริยสมฺปนฺโน ความว่า ผู้ประกอบ ด...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระ-...
- เวลาที่ยังไม่ถึงขณะแม้ทั้ง ๓ ชื่อว่า อนาคตอัทธา
- ส่วนในอรูปธรรมทั้งหลาย ด้วยอำนาจแห่งขณะ ธรรมทั้งหลายที่นับ เ...
- ผู้มีความสำคัญหมายในเรื่องที่จะต้องกล่าวถึง ด้วยสามารถแห่งคว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงยังคุณพิเศษ ที่พึงได้ด้วย การกำหนดรู้สิ...
- จบอรรถกถาอัทธาสูตรที่ ๔ ๕
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้โดยความเป็นกายทุจริตเป็นต้น เพราะ ฉ...
- จบสุจริตสูตรที่ ๖ อรรถกถาสุจริตสูตร ในสุจริตสูตรที่ ๖ พึงทรา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระ-...
- จบอรรถกถาสุจิสูตรที่ ๗ ๘
- ละกายทุจริต ๓ อย่าง ชื่อว่า กายโมนยยะ กายสุจริต ๓ อย่าง ชื่อ...
- จบอรรถกถามุนีสูตรที่* ๘ * ม
- จบปฐมราคสูตรที่ ๙ อรรถกถาปฐมราคสูตร ในปฐมราคสูตรที่ ๙ พึงทรา...
- ในพระสูตรนี้ คาถามีมาแล้ว ด้วยสามารถแห่งธรรมที่เป็นฝ่ายขาว เ...
- จบอรรถกถาปฐมราคสูตรที่ ๙ ๑๐
- จบทุติยราคสูตรที่ ๑๐ จบวรรคที่ ๒ อรรถกถาทุติยราคสูตร ในทุติย...
- แม้ในพระสูตรนี้ คาถาก็มีมาแล้ว ด้วยสามารถแห่งธรรมที่เป็นฝ่าย...
- ในวรรคนี้ พึงทราบว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสวัฏฏะไว้ในสูตร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระ-...
- ก็เมื่ออริยุปวาทกรรม และมิจฉาทิฏฐิ พระองค์ทรงถือเอาแล้ว ด้วย...
- บทว่า อปุญฺกโร ความว่า ต่อนั้นไปนั่นเอง จะทำ ความผิด คือจะม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระ-...
- จบนิสสรณสูตรที่ ๓ อรรถกถานิสสรณสูตร ในนิสสรณสูตรที่ ๓ พึงทรา...
- พึงทราบวินิจฉัยในคาถาทั้งหลาย ดังต่อไปนี้ บทว่า กามนิสฺสรณํ ...
- จบรูปสูตรที่ ๔ อรรถกถารูปสูตร ในรูปสูตรที่ ๔ พึงทราบวินิจฉั
- จบอรรถกถารูปสูตรที่ ๔ ๕
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อวชาตบุตรเป็นอย่างไร ดูก่อนภิกษุทั้งหล...
- จบปุตตสูตรที่ ๕ อรรถกถาปุตตสูตร ในปุตตสูตรที่ ๕ พึงทราบวินิจ...
- ะหมายเอาพระขันธ์สันดานที่ทรงอบรมแล้ว ด้วยการ บรรลุวิโมกข์อัน...
- สิ่งที่ชื่อว่า เป็นสรณะ เพราะเบียดเบียนทุกข์ภัยเป็นต้น
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ราค- วิราคะ ธรรมเป็นเครื่องคลายกำห...
- ก็ในเรื่องการถึงสรณคมน์นี้ เพื่อความเป็นผู้ฉลาดในสรณคมน์ พึง...
- ว่าโดยประเภท สรณคมน์มี ๒ อย่าง คือ โลกิยสรณคมน์และโลกุตร- สร...
- ่านทั้งหลายจงจำข้าพเจ้าไว้ อย่างนี้ว่า ข้าพเจ้าเป็นอันเตวาสิ...
- พึงทราบความเป็นผู้มีพระรัตนตรัยนั้นเป็นที่ไปในเบื้องหน้าเหมื...
- ป็นอานิสงสผล สมดังที่พระผู้มี- พระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ส่วนผู้ใ...
- พระธรรมสังคาหกาจารย์ ได้กล่าวคำแม้อื่นไว้อีกว่า ครั้งนั้นแล ...
- ส่วนความผ่องแผ้ว ก็มีได้เฉพาะโลกิยสรณคมน์เท่านั้น
- ปาณาติบาตนี้นั้น ชื่อว่ามีโทษน้อย ในเพราะสัตว์เดียรัจฉานเป็น...
- ปาณาติบาตนั้นมีองค์ประกอบ ๕ อย่าง คือ ๑
- ในข้อนี้มีผู้กล่าวท้วงว่า ในเมื่อสังขารทั้งหลายมีการดับอยู่ท...
- การถือเอาของที่เจ้าของไม่ได้ให้ ชื่อว่า อทินนาทาน
- อทินนาทานนั้น มีองค์ประกอบ ๕ อย่าง คือ ๑
- มิจฉาจารนี้นั้น ชื่อว่ามีโทษน้อย ในเพราะอคมนียัฏฐานที่เว้นจา...
- มุสาวาทนั้น ชื่อว่ามีโทษน้อย เพราะประโยชน์ที่ตนจะหักรานนั้น ...
- บทว่า สุรา ได้แก่สุรา ๕ อย่างคือ ปิฏฺสุรา (สุราทำด้วยแป้ง) ...
- จริงอยู่ การทำชั่วในพระขีณาสพ ถึงขั้นปาณาติบาต มีโทษมาก
- บทว่า ปาปธมฺมา ได้แก่ธรรมที่ลามก คืออาจาระที่เลวทราม
- ขึ้นชื่อว่าการงดเว้น จะมีได้ก็ เพราะมีสิ่งที่จะต้องล่วงละเมิ...
- พึงทราบวินิจฉัยในบทว่า ผลโต ดังต่อไปนี้ กับบรรดา เวรมณี เหล่...
- อทินนาทานา เวรมณี มีผลมีอาทิอย่างนี้คือ มหาธนธญฺตา (ความเป็...
- มุสาวาทาเวรมณี มีผลมีอาทิอย่างนี้ คือ วิปฺปสนฺนินฺทฺริยตา (ค...
- บทว่า กลฺยาณธมฺโม ได้แก่ เป็นผู้มีธรรมอันงาม อธิบายว่า มีปัญ...
- จบอรรถกถาปุตตสูตรที่ ๕ ๖
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระ-...
- บัดนี้ เพื่อจะทรงแสดง เขต และไทยธรรม โดยการจำแนกจึงตรัส คำมี...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมฆ หนา ๑๐๐ ชั้น ๑,๐๐๐ ชั้น ตั้งขึ้นแล้ว...
- บทว่า เอกจฺจานํ น ททาติ ความว่า แม้เมื่อของที่จะต้องให้มี อย...
- แม้ในพระคาถานั้น มีความสังเขปดังต่อไปนี้ ฟ้า (มหาเมฆ) ร้อง ด...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระ-...
- จบสุขสูตรที่ ๗ อรรถกถาสุขสูตร ในสุขสูตรที่ ๗ พึงทราบวินิจฉั
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าหากภิกษุพึงหวัง อยู่ว่า ขอเราพึงเป็นท...
- พึงทราบวินิจฉัย ในคาถาทั้งหลายดังต่อไปนี้ บทว่า ปฏฺยาโน ได้...
- บทว่า เสวมาโน เสวมานํ ความว่า คนชั่วเมื่อคบบุคคลอื่นที่ บริส...
- บทว่า ตสฺมา ความว่า เพราะเหตุที่การคบมิตรที่ไม่ดี มีโทษเช่นน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระ-...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสถึงวาระแห่ง การพิจารณา (สัมมัสสนญาณ) ...
- จบอรรถกถาภินทนสูตรที่ ๘ ๙
- จบธาตุสูตรที่ ๙ อรรถกถาธาตุสูตร ในธาตุสูตรที่ ๙ พึงทราบวินิจ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงแสดงว่า การเข้าไปหาอย่างนี้ จะมี...
- พึงทราบวินิจฉัยในคาถาทั้งหลายต่อไปนี้ บทว่า สํสคฺคา ความว่า ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อทรงแสดงเนื้อความ ตามที่กล่าวแล้วโดยพิ...
- จบอรรถกถาธาตุสูตรที่ ๙ ๑๐
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระ-...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามไว้แล้ว ภิกษุนี้เป็นผู้พูดไม่รู้จบ...
- รนี้ ถึงกัลยาณปุถุชน ก็พึงทราบว่า เป็นพระเสกขะ เหมือนกัน เพร...
- จบอรรถกถาปริหานสูตรที่ ๑๐ จบวรรควรรณนาที่ ๓ รวมพระสูตรที่มีใ...
- บทว่า อกุสลา วิตกฺกา ความว่า วิตกทั้งหลายอันเกิดจากความ เป็น...
- พึงทราบวินิจฉัยในคาถาทั้งหลายดังต่อไปนี้ บุคคลผู้ประกอบด้วยก...
- จบอรรถกถาวิตักกสูตรที่ ๑ ๒
- ป็นดังเหตุ อีกอย่าง หนึ่ง บทว่า สกฺกาเรน ความว่า ถูกเหตุหรือ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ผลกล้วยแล ฆ่าต้นกล้วย ขุยไผ่ ฆ่...
- จบอรรถกถาสักการสูตรที่ ๒ ๓
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เสียง เทวดา ๓ ประการนี้แล ย่อมเปล่งออกไป...
- บทว่า ยสฺมึ สมเย ความว่า ในสมัยที่พระอริยสาวกเห็นโทษใน กามทั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า สตฺตนฺนํ
- อีกอย่างหนึ่ง ในคำว่า เจโตวิมุตฺตึ ปญฺาวิมุตฺตึ นี้ ผลของ ส...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึง ตรัสว่า ตญฺหิ ตสฺส นมสฺสนฺติ เยน มจฺจุ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลายความเป็นมนุษย์แ...
- บทสว่า ยทา แปลว่าในกาลใด
- ได้ยินว่า ความตายจักมีแก่เทพบุตรนั้น โดย ๗ วันด้วยการนับวัน ...
- บทว่า ตีหิ วาจาหิ อนุโมทนฺติ ความว่า เทวดาทั้งหลายย่อม อนุโม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส ไว้แล้วโดยชอบว่า ไปสู่สุคติ อธิบายว่า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว) อธิบายว่า ผู้มีศรัทธา เมื่อปฏิ...
- ก็เพราะเหตุที่การได้เฉพาะซึ่งศรัทธานี้ เป็นลาภที่ติดตามตนไปไ...
- เทวดาเหล่านั้นหวังจะให้เทพบุตรนั้นได้บรรลุโสดาปัตติผล จึงกล่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงกรรมที่ปิดประตูอบายไว้ โดย ส่...
- จบอรรถกถาจวมานสูตรที่ ๔ ๕
- ของตนอันบรรลุแล้ว มีสังโยชน์ในภพสิ้นแล้ว หลุดพ้นแล้ว เพราะรู...
- านั้น เป็น ประเสริฐสุดในเทวดาและมนุษย์ บุคคล ๓ จำพวกเหล่านั้...
- ก็แม้คำทั้งสองว่า อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ นี้ เป็นคำที่กล่...
- ร จงใจบรรพชายังบรรพชา ให้ถึงสุดยอด บำเพ็ญศีลาทิคุณเป็นต้นอยู...
- รหม ๑๘ โกฏิ มีพระอัญญาโกณฑัญญะเป็นประมุข แทงตลอดธรรม ด้วยการ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ทรงอาศัยความกรุณาในสัตว์ทั้งหล...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงแสดงธรรมอันใด ย่อมทรงประกาศ ศาส...
- พรหมจรรย์ ชื่อว่า เกวลปริปุณฺณํ เพราะบริบูรณ์ไปทั้งหมด เหตุไ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงว่า พระธรรมเทศนา ชื่อว่า เป็น เทศนา...
- จบอรรถกถาโลกสูตรที่ ๕ ๖
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงสมถกัมมัฏฐาน และวิปัสสนา กัมม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสคำมีอาทิว่า อสุภานุปสฺสีนํ ดังนี้
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว ด้วยสามารถแห่ง พระขีณาสพผู้เป็นสุ...
- พึงทราบวินิจฉัย ในคาถาทั้งหลายดังต่อไปนี้ บทว่า อานาปาเน ปฏิ...
- จบธรรมสูตรที่ ๗ อรรถกถาธรรมสูตร ในธรรมสูตรที่ ๗ พึงทราบวินิจ...
- บทว่า ธมฺมวิตกฺกํ ความว่า เมื่อภิกษุวิตกถึงเนกขัมมวิตกเป็นต้...
- พึงทราบวินิจฉัยในคาถาทั้งหลายต่อไป ภิกษุ ชื่อว่า ผู้มีธรรมเป...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงแสดงวิธีแห่งการระลึกถึงธรรม นั้...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุศลวิตก ๓ ประการนี้ ไม่กระทำ ความมืดมน ...
- ก็ความดำริในกามเป็นต้น ก็คือกามวิตกเป็นต้นเหล่านั้นนั่นเอง
- พึงทราบเนื้อความในธรรมฝ่ายขาว โดยปริยายที่แยกจากที่กล่าวแล้ว...
- ก ความตรึกตรอง ความดำริชอบ อันประกอบไป ด้วยเนกขัมมะ นี้เรียก...
- จบอรรถกถาอันธการสูตรที่ ๘ ๙
- อนฺตรา ศัพท์ ในบทว่า อนฺตรามลา นี้ มาในเหตุ เช่นใน ประโยคมีอ...
- ้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงแสดงว่า พึงปฏิบัติเพื่อชำระ มลทินแห่...
- พึงทราบวินิจฉัยในคาถาทั้งหลายดังต่อไปนี้ ความโลภ ชื่อว่า อนต...
- บทว่า อนฺธตมํ ได้แก่ ความมืดอันกระทำความบอด
- อนึ่ง พึงทราบความที่โทสะให้เกิดอนัตถะ และความที่โทสะเป็นเหตุ...
- อนึ่ง พึงทราบความที่โมหะ ให้เกิดอนัตถะ และความที่โมหะเป็น เห...
- ขอใคร ๆ อย่าได้เป็นผู้มีความ ปรารถนาลามก อุบัติในโลกเลย คติข...
- จบเทวทัตตสูตรที่ ๑๐ จบวรรคที่ ๔ อรรถกถาเทวทัตตสูตร ในเทวทัตต...
- รณนามานี้ เป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้า ทรง ประกาศโทษในความเป็นป...
- บทว่า โส ปมาทมนุจิณฺโณ อาสชฺช นํ ตถาคตํ ความว่า พระเทวทัตนั้...
- บทว่า อทุฏสฺส ได้แก่ ผู้มีจิตไม่ถูกโทสะประทุษร้ายแล้ว
- จบอรรถกถาเทวทัตตสูตรที่ ๑๐ เป็นอันว่าในว
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขตธรรมก็ดี อสังขตธรรมก็ดี มีประมาณ เท...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระ-...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ชื่อว่าเป็นผู้ประเสริฐก่อน โดยความหมายว่า...
- บทว่า ยาวตา ความว่ามีประมาณเท่าใด
- อธิบายว่า บรรดาภพทั้ง ๙ นี้ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดง กามภพ...
- บทว่า อคฺโค วิปาโก โหติ ความว่า ความเลื่อมใสใดของผู้- เลื่อม...
- แม้ในคำว่า อคฺโค วิปาโก โหติ นี้ ควรทราบผลพิเศษของความ เลื่อ...
- พึงทราบวินิจฉัย ในคำว่า อาหุเนยฺโย เป็นต้นต่อไป สิ่งของชื่อว...
- แต่ว่า ของที่จะให้แขก (ของรับแขก) ที่จัดไว้ด้วยสักการะ เพื่อ...
- แม้ในที่นี้ก็ควรทราบ การประกอบผลพิเศษของความเลื่อมใสใน พระสง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงพระรัตนตรัยอันเป็นที่ตั้งแห่ง...
- บทว่า อคฺคํ ปุญฺํ ปวฑฺฒติ ความว่า เมื่อชนทั้งหลายมีใจ เลื่อ...
- จบอรรถกถาปสาทสูตรที่ ๑ ๒
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระ-...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีอยู่สมณพราหมณ์บางพวก เป็นปุพพันตกับปิก...
- แม้ในพระสูตรนี้ พึงทราบความหมายในสิ่งที่เลวทรามเท่านั้น เพรา...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า โอติณฺณมฺหา ตัดบทเป็น โอติณฺณา อมฺหา ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ เพื่อทรงแสดงถึงกุลบุตรผู้ให้ความคิ...
- บทว่า ฉวาลาตํ ได้แก่ ดุ้นฟืน ในที่ที่เผาศพ
- พึงทราบวินิจฉัยในคาถาทั้งหลาย ดังต่อไปนี้ บทว่า คิหิโภคา ควา...
- จบอรรถกถาชีวิตสูตรที่ ๒ ๓
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบางรูป ในพระธรรมวินัยนี้ เป็นเสมือน...
- บทว่า โยชนสเต ความว่า ในพื้นที่มีประมาณร้อยโยชน์ อธิบาย ว่า ...
- บทว่า ธมฺมมภิญฺาย ความว่า เพราะรู้ยิ่ง คือเข้าใจได้แก่ทราบ ...
- นรชนผู้พยาบาท มี ปกติฆ่าสัตว์ ส่วนไฟคือโมหะ ย่อมเผา นรชนผู้ล...
- ชื่อว่าไฟ เพราะความหมายว่า ลวกลน
- พึงทราบวินิจฉัย ในคาถาทั้งหลายต่อไป
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงวัฏฏะโดยมุข คือ การแสดงภาวะ ท...
- บทว่า อเสสํ ปรินิพฺพนฺติ ความว่า ท่านเหล่านั้นให้ไฟราคะ เป็น...
- จบอรรถกถาอัคคิสูตรที่ ๔ ๕
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงอุบายสำหรับชำระจิตให้สะอาดจาก...
- เหล่าสัตว์ผู้มีกาม อันปรากฏแล้ว เทวดาผู้ยินดีในกามนิรมิตเอง ...
- บทว่า นิมฺมานรติโน ความว่า เทวดาทั้งหลาย ชื่อว่า นิมมานรดี เ...
- พึงทราบวินิจฉัยในพระคาถาทั้งหลายต่อไป
- สัตว์ทั้งหลายผู้ประกอบแล้วด้วยกาม โยคะและภวโยคะ ย่อมไปสู่สงส...
- แม้อสุภฌาน ก็ชื่อว่า กามโยควิสํโยโค ในบทว่า กามโยค- วิสํยุตฺ...
- พึงทราบวินิจฉัยในพระคาถาทั้งหลายต่อไป บทว่า อุภยํ ความว่า โด...
- บทว่า กาเม ปหนฺตฺวาน ความว่า ละกิเลสกามทั้งหลาย กล่าวคือ กาม...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศีลงามอย่างไร ? ภิกษุในธรร...
- ภิกษุใดเจริญดีแล้วซึ่งธรรมทั้งหลาย อันให้ถึงอริยมรรคญาณเป็นเ...
- กษุผู้มีปัญญางามด้วยสามารถแห่งมรรคผลปัญญานั่นแล ชื่อว่า ผู้ม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัส เรียกว่า ล้วน ๆ ในบทว่า เกวลี นี้ เพ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสปาฏิโมกขสังวรศีลไว้แล้ว (แต่) เพราะศี...
- อีกนัยหนึ่ง ชื่อว่า ปาติ เพราะอรรถว่า มีปกติตกไปในอบาย ทั้งห...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า โลกอันจิตย่อมนำไป อันจิตย่อมฉุด...
- อีกอย่างหนึ่ง ป ศัพท์ ลงในอรรถว่า ปการะ
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึง ตรัสเรียกว่า ปาฏิโมกฺขสํวรส
- อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุใด มีความเคารพ มีความยำเกรงในพระศาสดา มีค...
- บทว่า อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี ความว่า มีปกติเห็น ภัยในโ...
- พึงทราบวินิจฉัยในคาถาทั้งหลายต่อไป บทว่า ทุกฺกฏํ แปลว่า กระท...
- จบอรรถกถากัลยาณสูตรที
- บทว่า ทานํ ได้แก่ สิ่งที่พึงให้
- บทว่า เอตทคฺตํ ตัดบทเป็น เอตํ อคฺคํ แปลว่า (ธรรมทานนี้ เป็นเ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทั้งหลายตรัส ทานใดว่าเยี่ยม คือ สูงสุด โดย...
- ำเร็จ (เกิดมีพร้อม) เฉพาะในเวลาที่ประจวบกับเหตุ ๓ อย่างเหล่า...
- จบอรรถกถาทานสูตรที่ ๙ ๑๐
- อีกประการหนึ่ง ภิกษุย่อมเห็นหมู่สัตว์ที่กำลังจุติ กำลังอุปบั...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราย่อมบัญญัติบุคคลผู้ได้วิชชา ๓ ว่าเป็น...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงคัดค้านคำของพราหมณ์นั้น แท้จริง โดยปรมั...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อเนกวิหิตํ ความว่า มีอย่างมิใช่น้อย ห...
- และพึงทราบวินิจฉัยในบทว่า อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป ดังต่อไปนี้ กั...
- ภิกษุเห็นปานนี้ นี้ เมื่อระลึกถึงขันธ์ที่ตนเคยอยู่อาศัยมาก่อ...
- อีกอย่างหนึ่ง เพราะคำว่า เราได้มีแล้วในภพโน้น นี้เป็นการระลึ...
- บทว่า อยมสฺส ปมา วิชฺชา อธิคตา ความว่า วิชชานี้ ชื่อว่า ที่...
- ในบทว่า ทิพฺเพน จกฺขุนา นี้ คำใดที่ควรกล่าว คำนั้นข้าพเจ้า ก...
- ในบทว่า จวมาเน อุปปชฺชมาเน นี้ ท่านแสดงความว่า ใน * ม
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้ว ด้วยบทมีอาทิว่า ปุริเมหิ จวมาเน ด...
- อวิชชาที่ปกปิดสัจจธรรมทั้ง ๔ ไว้ ชื่อว่า อวิชชา
- ด้วยประการดังพรรณนามานี้ พึงทราบว่า ในวรรคนี้ พระผู้มีพระ- ภ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระ-...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงประกาศความเป็นพราหมณ์อันยอด- เยี่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ก็ทรง น้อมไปในธรรมทาน ทรงประกอบขวนขวายในธ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า) ทรงไว้ ซึ่งอัตภาพครั้งสุดท้าย เพราะธรรมท...
- ความว่า พระอริยบุคคลทั้งหลาย ชื่อว่า เกิดจากพระโอษฐ์ เพราะเก...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสบอก ภิกษุทั้งหลายจึงได้บรรลุมรรค ผล นิ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศความเป็นพราหมณ์ โดยปรมัตถ์ ของพระ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงเริ่มคำว่า เทฺวมานิ ภิกฺขเว ทานานิ เป็น...
- จบอรรถกถาพราหมณสูตรที่ ๑ ๒
- บทว่า ปํสุกูลํ ความว่า จีวรที่เลือกเก็บเอาเศษผ้าที่หล่นตามถน...
- บทว่า เสนาสนนารพฺภ ได้แก่อาศัยเสนาสนะมีวิหารเป็นต้น และ เสนา...
- บทว่า ธมฺมา ได้แก่ ธรรมที่เป็นข้อปฏิบัติทั้งหลาย
- ้ปฏิบัติตามทางตรง ในเพราะโสดา- ปัตติมรรคอันเป็นเครื่องทำกิเล...
- นไป ความไม่มีแห่งอาสวะทั้งหลาย เรียกว่า ความสิ้นอาสวะ (ดัง) ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงเริ่มปุจฉาว่า กิญฺจ ภิกฺขเว ชานโต (ร...
- บทว่า อุตฺตมํ ได้แก่ ชื่อว่า สูงสุด เพราะมีธรรมขั้นสูงสุดเป็...
- สมณพราหมณ์เหล่าใด ไม่รู้ชัดซึ่ง ทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ธรรม...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า สามญฺตฺถํ ได้แก่ ผล กล่าวคือคุณ เครื...
- การได้เห็นพระอริยเจ้าทั้งหลายผู้มีตน อันอบรมแล้ว ผู้มีปกติเป...
- บทว่า สนฺทสฺสกา ความว่า ภิกษุเมื่อแสดงธรรม ก็แสดงด้วยดีทีเดี...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสศีลไว้ใน ที่นี้ ตรัสสมาธิไว้ในที่นี้ ต...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสคำว่า ตถารูเป เป็นต้น
- ในบทว่า เอวรูปา จ เต ภิกฺขเว ภิกฺขู เป็นต้น พึงทราบ วินิจฉัย...
- พึงทราบวินิจฉัยในคาถาทั้งหลายดังต่อไปนี้ บทว่า ปาโมชฺชกรณฏฺ-...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า เต ได้แก่ พระอริยเจ้าเหล่านั้น ผู้อบร...
- คาถาทั้งหลาย มีความหมายดังกล่าวแล้วในตอนต้นนั่นแล
- มารดาและบิดา เราตถาคตกล่าวว่า เป็นพรหม เป็นบุรพาจารย์ เป็นอา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสไว้ เพื่อจะทรงให้มารดาบิดาเหล่านั้นสำ...
- เทพ ๓ เหล่า เทพ ๓ เหล่า คือ สมมติเทพ (เทวดาโดยสมมติ) ๑ อุปปั...
- บทว่า ปุพฺพาจริยา ได้แก่ เป็นอาจารย์คนแรก อธิบายว่า มารดา บิ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงได้ตรัสคำมีอาทิไว้ว่า ตํ กิสฺส เหตุ พหุ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราตถาคต...
- อนึ่ง พึงทราบพระสูตร ที่ให้สำเร็จความที่
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ตรัสคำนี้ไว้ว่า ดูก่อนบุต
- พระพุทธเจ้า เมื่อจะทรงแสดงว่า ก็การบำรุงนี้นั้น เป็นเหตุ นำป...
- คฤหัสถ์และบรรพชิตทั้งหลาย ต่าง- อาศัยกันและกัน ๒ ฝ่าย ย่อมยั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงว่า คฤหัสถ์ทั้งหลายเป็นผู้มี ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คฤหัสถ์และบรรพชิตทั้งหลาย ต่างก็อาศัยกัน...
- อธิบายว่า ผู้มีปกติอยู่บ้านครอบครองเรือนแสวงหาอุปกรณ์แห่งโภค...
- จบอรรถกถาพหุการสูตรที่ ๘ ๙
- บทว่า สิงฺคี ความว่า วาจาที่ประกอบด้วยกิเลสที่เด่นชัด เช่นกั...
- ปาฐะว่า จาตุริยํ ปาริกฺกติยํ แต่ในขุททกวัตถุวิภังค์ อภิธรรมว...
- จบปุริสสูตรที่ ๑๐ อรรถกถาปุริสสูตร ในปุริสสูต
- บทว่า อตฺถิ เจตฺถ เหฏฺา รหโท ความว่า ในภูมิภาค ตามกระแสน้ำด...
- บทว่า ปฏิโสตํ วายเมยฺย ความว่า เขาเมื่อก่อนลอยไปตามกระแสน้ำ ...
- อนึ่ง กระแสของแม่น้ำไหลไปอยู่ โดยความเป็นห้วงมหรรณพ ชื่อว่า ...
- พึงทราบวินิจฉัย ในคำว่า อชฺฌตฺติกานํ นี้ต่อไป
- ในคำว่า อายตนานํ นี้ มีอธิบายว่า ธรรมชาติทั้งหลาย ชื่อว่า อา...
- แต่ในทางศาสนา สถานที่ประชุมกัน เรียกว่า อายตนะ เช่น ในคาถา ท...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ โดยเป็นปิยรูป สาตรูป (รูปเป็นที่รั...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า อุมฺมิภยํ นี้แล เป็นชื่อของความโกร...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ทวนกระแสนี้แล เป็นชื่อของเนกขัมมะ)...
- ในเรื่องนั้น มีคำเปรียบเทียบกับอุปไมยดังต่อไปนี้ กระแสตัณหา ...
- พึงทราบวินิจฉัย ในคาถาทั้งหลาย (ต่อไป) บทว่า สหาปิ ทุกเขน ชเ...
- บทว่า สมฺปชาโน ความว่า รู้ทั่วถึง โดยชอบนั่นเอง ด้วยมรรค ปัญ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้กามวิตก พยาบาทวิตก หรือ วิหิงสาวิต...
- บทว่า จรโต ได้แก่ กำลังเดินหรือกำลังจงกรมอยู่
- พึงทราบวินิจฉัย ในธรรมฝ่ายขาวต่อไป
- วํ จึงได้แปล ตามที่เข้าใจ คือ เพราะเป็นสภาพของผู้ครองเรือนทั...
- จบอรรถกถาจรสูตรที่ ๑๑ ๑๒
- และเท้า เป็นต้นนี้ อนึ่ง ภิกษุพิจารณาโดยชอบ ซึ่งความเกิดขึ้น...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงประกอบ ภิกษุทั้งหลายไว้ในศีลสัม...
- บทว่า ถีนมิทฺธํ ได้แก่ ทั้งถีนะทั้งมิทธะ
- บทว่า วิจิกิจฺฉา ได้แก่ ความสงสัยในพระพุทธเจ้าเป็นต้น
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึง ตรัสว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สุภนิมิตมี...
- อธิบายว่า ผู้กำลังเรียนอสุภนิมิต ๑๐ อย่างอยู่ ย่อมละกามฉันท์...
- ส่วนผู้ทำไว้ในใจโดยแยบคาย ซึ่งเมตตาเจโตวิมุตติ จะมีการละ (พย...
- การเกิดขึ้นแห่งถีนมิทธะ โดยอโยนิโสมนสิการในอกุศลธรรมมีอรติ เ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงได้ตรัสไว้ว่า มีอยู่ ภิกษุ- ทั้งหลาย อ...
- อุทธัจกุกกุจจะมีการเกิดขึ้น เพราะมนสิการโดยไม่แยบคายในความ ไ...
- (อธิบายว่า) ผู้เรียน ๑, ๒, ๓, ๔ หรือ ๕ นิกาย ด้วยสามารถแห่ง ...
- ธรรมสำหรับละวิจิกิจฉา ๖ ข้อ อีกอย่างหนึ่ง ธรรม ๖ ประการ ย่อม...
- ไปแล้วโดยไม่ย่อหย่อน เพื่อละนิวรณ์เหล่านั้นคือ เพื่อประโยชน์...
- พึงทราบวินิจฉัย ในคาถาทั้งหลายต่อไป
- บทว่า เจโตสมถสามีจึ ได้แก่ ญาณทัสสนวิสุทธิ ที่เป็นปฏิปทา สมค...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระ-...
- จบโลกสูตรที่ ๑๓ จบจตุกนิบาต อรรถกถาโลกสูตร ในโลกสูตรที่ ๑๓ พ...
- ถามว่า ก็ความหมายว่าย่อยยับไป หักพังไป ย่อมมีอยู่ในขันธ์ ๕ โ...
- บทว่า โลกสมุทโย ได้แก่ตัณหา ตามสุตตันตนัย แต่ตามอภิธรรมนัย ไ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จถึง คือบรรลุแล้ว ซึ่งสากลโลก ด้วยติรณ...
- บทว่า วิญฺญฺาตํ ได้แก่ ธรรมารมณ์ มีสุขทุกข์เป็นต้น
- ้ทรงประกาศความเป็นผู้ได้ตรัสรู้แล้ว โดยการกำหนดอย่าง อุกฤษฏ์...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ตรัสรู้แล้ว) พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงทรง...
- บทว่า ตสฺมา ตถาคโตติ วุจฺจติ ความว่า พระพุทธเจ้า บัณฑิตเรียก...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อ ทรงแสดงธรรมแก่ชนเหล่าอื่น ตรัสธรรมเ...
- บทว่า อภิภู อนภิภูโต ความว่า เบื้องบนจรดภวัคคพรหม เบื้อง ล่า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้ทรงเป็นเสมือนมียาขนานวิเศษ จึงทรงพระนา...
- ส่วนที่ 638
- จบอรรถกถาโลกสูตรที่ ๑๓ ในจตุกนิบาตนี
- ด้วยเหตุดังนี้ ด้วยอานุภาพแห่งบุญ ที่ข้าพเจ้า ผู้แต่งอรรถกถา...