พระอภิธรรมปิฎก ธรรมสังคณี เล่ม ๑ ภาค ๑
หมวดหมู่: พระอภิธรรมปิฎก ลักษณะเนื้อหา: การวิเคราะห์และจำแนกธรรมอย่างละเอียด จำนวนส่วน: 567 ส่วน
สารบัญ
- พุทธเจ้าพระองค์นั้น กุสลา ธมฺมา ธรรมเป็นกุศล อกุสลา ธมฺมา ธร...
- ปีติสหคตา ธมฺมา ธรรมสหรคตด้วยปีติ สุขสหคตา ธมฺมา ธรรมสหรคตด้...
- หีนา ธมฺมา ธรรมทราม มชฺฌิมา ธมฺมา ธรรมปานกลาง ปณีตา ธมฺมา ธร...
- กรุณา วิย สตฺเตสุ ปญฺายสฺส มเหสิโน เยฺยธมฺเมสุ สพฺเพสุ ปวต...
- พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเป็นเทพ ของเทพ เป็นผู้นำพิเศษ ผู้อันภิ...
- เช่นในประโยคมีอาทิว่า พาฬฺหา เม อาวุโส ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมน...
- จริงอยู่ เพ่งถึงพระสูตรแล้ว พระพุทธองค์ทรงจำแนกขันธ์ ๕ ไว้ โ...
- ว่าโดยการกำหนดปกรณ์ พระอภิธรรมนี้ทรงตั้งไว้ด้วยอำนาจปกรณ์ ๗ ...
- กรณ์) มาโดยลำดับ พอถึงกถาวัตถุ ก็ทรงตั้งมาติกา (แม่บท) แห่ง ...
- ส่วนที่ 10
- หาพระมหากัจจายนเถระแล้ว ถามเนื้อความแห่งมาติกาที่พระศาสดาทรง...
- พวกภิกษุเหล่านั้นเข้าไปเฝ้าพระศาสดาแล้วทูลถามเนื้อความนั้น พ...
- กามาวจรกุศลจิต ๘ ดวง ๒
- ในลำดับต่อจากรูปกัณฑ์นั้น ชื่อว่า นิกเขปราสิ พระผู้มีพระภาคเ...
- ขันธวิภังค์ ๒
- ในลำดับต่อจากวิภังคปกรณ์นั้น ชื่อว่า ธาตุกถาปกรณ์ ทรง จำแนก ...
- วิปฺปยุตฺเตน สงฺคหิตํ อสงฺคหิตํ - ธรรมที่สงเคราะห์กันได้ ธรร...
- ในลำดับแห่งยมกปกรณ์นั้น ชื่อว่า มหาปกรณ์ แม้คำว่า ปัฏฐาน ดัง...
- ั้น ธรรมนี้คือ ติกะ ๒๒ ทุกะ ๑๐๐ ชื่อว่า มาติกาแห่งปกรณ์ทั้ง ...
- นียปัฏฐาน ก็ชื่อว่า ติกปัฏฐาน เพราะอาศัยติกะ ๒๒ ชื่อว่าทุกปั...
- บัดนี้ เพื่อการรู้แจ้งถึงความที่พระอภิธรรมนี้เป็นธรรมลึกซึ้ง...
- มหาสมุทร พึงทราบว่า ชื่อ ชลสาคร มหาสมุทรนั้นลึก ๘๔,๐๐๐ โยชน์...
- ดังได้สดับมา พระเถระชื่อว่า มหานาตติมิยติสสทัตตะ เมื่อไปสู่ฝ...
- สัพพัญญุตญาณ ชื่อว่า ญาณสาคร
- จริงอยู่ ปาฏิหาริย์ที่พระองค์ทรงทำที่มหาโพธิบัลลังก์ก็ดี ทำส...
- เมื่อพระศาสดา ทรงพิจารณาธรรมอันละเอียดสุขุมตามความสบาย ด้วยพ...
- ทิศาภาคทั้งหลายรุ่งโรจน์แล้ว เหมือนเกลื่อนกล่นด้วยขีรธาราที่...
- โดยส่วนเบื้องขวางทั้งหลาย พระรัศมีแล่นไปสู่โลกา ทั้งหลายอันห...
- นี้ชื่อว่า เทศนาด้วยพระหฤทัยก่อน ครั้นเมื่อความเป็นอย่างนั้น...
- จริงอยู่ พระอานนทเถระเป็นพหูสูต ทรงพระไตรปิฎกยืนอยู่แล้ว โดย...
- แม้พระธรรมเสนาบดีสารีบุตรเถระก็ไปในที่นั้น กระทำวัตรต่อ พระส...
- ฝ่ายพระสารีบุตรเถระก็นำธรรมที่พระศาสดาทรงแสดงแล้ว ๆ มา แสดงแ...
- ในกาลใดแล ธรรมทั้งหลายย่อม ปรากฏแก่พราหมณ์ผู้มีความเพียร เพ่...
- พระสัทธรรมที่ประกาศอมตะที่พระองค์ตรัสไว้ ๔๕ พรรษาในระหว่าง พ...
- ปกรณ์ ๗ มีธรรมสังคณีเป็นต้น ชื่อว่า อภิธรรมปิฎก
- จริงอยู่ พระสูตรนั้นย่อมแสดงประโยชน์ทั้งหลายอันต่างโดยประโยช...
- ส่วนพระอภิธรรม บัณฑิตกล่าวว่า พระอภิธรรม เพราะเหตุที่ใน อภิธ...
- ว่าด้วยความหมายที่ไม่ต่างกันของปิฎก อนึ่ง ในปิฎกทั้ง ๓ นี้ บ...
- ว่าด้วยความหมายคำว่าปิฎกที่แตกต่างกัน ก็ครั้นทราบอย่างนี้แล้...
- อนึ่ง ปิฎกที่หนึ่ง เรียกว่า สังวราวรกถา เพราะพระผู้มีพระภาคเ...
- อนึ่ง ในปิฎกทั้ง ๓ นี้ แต่ละปิฎกพึงทราบคัมภีรภาพ (ความลึกซึ้...
- บัดนี้ บัณฑิตพึงทราบคัมภีรภาพแม้ทั้ง ๔ อย่าง ในปิฎกทั้ง ๓ เห...
- บรรดาปริยัติเหล่านั้น ปริยัติที่ถือเอาไม่ดี คือเรียนเพื่อเหต...
- ส่วนปริยัติใด อันบุคคลเรียนดีแล้ว คือหวังอยู่ซึ่งความบริบูรณ...
- อนึ่ง ภิกษุผู้ปฏิบัติผิดในพระวินัย เป็นผู้มีความสำคัญว่าไม่ม...
- ภิกษุผู้ปฏิบัติผิดในพระไตรปิฎกนี้ ย่อมถึงความวิบัติอันต่างด้...
- ตอบว่า เพราะเป็นที่ประชุม และเป็นที่อาศัยอยู่แห่งพระสูตรทั้ง...
- ขุททกนิกาย เป็นไฉน
- พระพุทธพจน์ ๘๔,๐๐๐ พระธรรมขันธ์ พระพุทธพจน์ ๘๔,๐๐๐ พระธรรมขั...
- ก็ในการอวสานแห่งการสังคายนาพระพุทธพจน์นั้น มหาปฐพีนี้ได้ สั่...
- ภิกษุรูปหนึ่งซึ่งนั่งอยู่ในที่นั้น ได้ถามพระธรรมกถึกว่า ดูก่...
- ก็มหาโคสิงคสูตร เป็นสูตรสำคัญกว่าสูตรแม้นี้ เพราะเหตุที่เป็น...
- จริงอยู่ ได้ยินว่า ภิกษุผู้ทรงพระอภิธรรมเท่านั้น ชื่อว่า พระ...
- แม้หากบุคคลพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ถ้าหากพระอภิธรรมเป็นพุทธภาษิต...
- ส่วนพระติสสคุตตเถระผู้อยู่ในมัณฑลารามได้นำปเทสวิหารสูตรนี้มา...
- ฝ่ายพระสุธรรมเทวเถระผู้อยู่ในคามวาสี เมื่อจะเปลี่ยนแปลงธรรมท...
- คำถามว่า พระอภิธรรมนี้ ให้เจริญมาด้วยอะไร มีคำตอบว่า ให้เจริ...
- จริงอยู่ พระอภิธรรมนี้ อันพระเถระทั้งหลายมีอาทิอย่างนี้ คือ ...
- ได้ยินว่า ในที่สุดแห่งสี่อสงไขยยิ่งด้วยแสนกัปถอยไปแต่ภัทรกัป...
- จริงอยู่ เรื่องสุเมธดาบสนี้ ท่านกล่าวไว้ในพุทธวงศ์ (ทีปังกรก...
- ็จำ ต้องปรารถนา เปรียบเหมือนเมื่อมีความ ทุกข์ แม้ชื่อว่าความ...
- เราจักทิ้งกายนี้ อันเต็มด้วยซากศพ ต่าง ๆ ไป ดุจถ่ายอุจจาระไว...
- บรรดาคาถาเหล่านั้น พระบาลีว่า อสฺสโม สุกโต มยฺหํ ปณฺณสาลา สุ...
- บรรดาคำเหล่านั้น คำว่า สุกโต มยฺหํ แปลว่า เราสร้างไว้ดีแล้ว
- ก็ที่จงกรมขนาดเล็ก (อนุจงฺกมํ) โดยส่วนกว้างหนึ่งศอกหนึ่งคืบ ...
- ิกรรม เริ่มวิปัสสนาโดยความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เพื่อต้องการให...
- สุเมธบัณฑิต เลือกหาที่อันเป็นผาสุกอันสมควรแก่ที่อยู่ของตนตาม...
- คำว่า วากจิรํ นิวาเสสึ (นุ่งห่มผ้าคากรอง) ความว่า ดูก่อนสารี...
- บทคาถาว่า อฏฺโทสสมากิณฺณํ ปชหํ ปณฺณสาลกํ แห่งคาถาว่า อฏฺโท...
- พระมหาสัตว์เห็นโทษ ๘ อย่างเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้ จึงละ บรร...
- พระมหาสัตว์กำหนดเหตุทั้งหลายเหล่านั้นมีประมาณเท่านี้แล้ว ในว...
- พวกมนุษย์ และเทวดาฟังพระดำรัส ของพระมเหสีเจ้า ผู้ไม่มีใครเสม...
- เรา (สุเมธบัณฑิต) สดับพระดำรัส ของพระพุทธเจ้าและเหล่าเทวดาหม...
- จริงอยู่ พุทธการกธรรมจะมีเท่านี้ก็ หามิได้เราจักเลือกเฟ้นธรร...
- อันพุทธการกธรรมทั้งหลายจักมีเพียง เท่านี้ก็หาไม่ เราจักเลือก...
- อันพุทธการกธรรมจักมีเท่านั้นก็หา มิได้ เราจักเลือกเฟ้นธรรมทั...
- อันพุทธการกธรรมทั้งหลายจักไม่มี เพียงเท่านี้ จักเลือกธรรมแม้...
- อันพุทธการกธรรมทั้งหลาย จักไม่มี เพียงเท่านี้แน่ เราจักเลือก...
- เรานั้นอันเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ชมเชยสรรเสริญแล้ว สมาทานธรร...
- ในศาสดาของพระทีปังกรนั้น ได้มี การประชุมใหญ่สามครั้ง ครั้งแร...
- พระมหามุนีทีปังกร มีพระวรกาย สูง ๘๐ ศอก งามดุจไม้ประจำทวีป ช...
- ก็พระนครของพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า พระนามว่า โกณฑัญญะ นั้น ชื...
- ก็รัศมีสรีระของพระพุทธเจ้าทั้งหลายอื่น ๆ มีประมาณ ๘๐ ศอก โดย...
- ได้ยินว่า พระมังคลพุทธเจ้านั้น ในขณะที่บำเพ็ญบารมีเป็นพระ- โ...
- บุรพจริยาอีกอย่างหนึ่งของพระมังคลพุทธเจ้า ได้ยินว่า พระมังคล...
- พราหมณ์ครั้นทูลนิมนต์เพื่อรับภัตในวันรุ่งขึ้นแล้ว เมื่อเดินก...
- มหาบุรุษไปตรวจดูมณฑปแล้ว เมื่อแลดูอยู่นั่นแหละ ปีติ ๕ อย่าง ...
- ก็มนุษย์ทั้งหลายไม่สามารถจะอังคาสภิกษุได้ทั่วถึง เทวดาทั้งหล...
- เมื่อพระมังคลพุทธเจ้าปรินิพพานทำให้หมื่นโลกธาตุมืดอย่างนี้แล...
- ครั้งนั้น พระโพธิสัตว์ เป็นพราหมณ์ นามว่า อติเทพ สดับฟัง พระ...
- ก็พระนครของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าโสภิตนั้น มีชื่อว่า สุ...
- ในกาลต่อจากพระอโนมทัสสีพุทธเจ้านั้น พระศาสดา พระนามว่า ปทุมะ...
- ในกาลต่อจากพระปทุมพุทธเจ้านั้น พระศาสดา ทรงพระนามว่า นารทะ ก...
- ครั้งนั้น พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นผู้ปกครองมหารัฐ นามว่า ...
- พระนครของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่า สุเมธะ ชื่อว่า สุทัศนะ ...
- ในกาลต่อจากพระสุชาตพุทธเจ้าพระองค์นั้น ในที่สุดแห่ง ๑,๘๐๐ กั...
- ครั้งนั้น พระโพธิสัตว์เป็นดาบสมีฤทธิ์มาก นามว่า สุสิมา ได้นำ...
- พระนครของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น นามว่า สรณะ พระ- บิดา...
- ในกาลต่อจากพระสิทธัตถสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นมาถอยไปแต่ ภ...
- ในกาลต่อจากพระติสสสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นมา พระศาสดา ทรง...
- ครั้งนั้น พระโพธิสัตว์ เป็นนาคราช นามว่า อตุละ มีฤทธิ์มาก มี...
- ก็พระนครของพระผู้มีพระภาคเจ้า พระองค์นั้น มีนามว่า อรุณวดี พ...
- ในกาลต่อจากพระเวสสภูสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นมา ในกัปหนึ่ง...
- พระนครของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นมีนามว่า โสภนะ พระบิดา...
- จบกัสสปกถา ส่วนในกาลต่อจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระนามว่า กัสส...
- อนึ่ง เมื่อพระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นสสบัณฑิต ได้สละอัตภาพ ...
- ว่าด้วยปัญญาบารมีที่เป็นปรมัตถ์ อนึ่ง ชื่อว่า ปริมาณอัตภาพที...
- เมื่อพระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพระเจ้ามหาสุตตโสม ได้สละชีวิ...
- ผ่นดินนี้ ไม่มีจิต ไม่ทราบถึง ความสุขและทุกข์ แม้กระนั้นก็ยั...
- พระองค์จึงทรงตรวจดูมหาวิโลกนะ ๕ เหล่านี้ คือ กาล ทวีป ประเทศ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบรรลุพระอภิธรรมด้วยประการฉะนี้แล้ว ทรง ...
- อีกอย่างหนึ่งพระอภิธรรมมีนิทาน ๓ นิทานของพระอภิธรรมแม้อื่นอี...
- * เริ่มอธิบายติกมาติกา ๒๒ ติกะ
- จริงอยู่ บรรดาส่วนทั้ง ๒ นั้น ติกะ ๙ และทุกะ ๗๑ ชื่อว่
- (ข้าแต่ท่านพระอานนท์ กายสมาจารที่เป็นกุศล เป็นไฉน ดูก่อนมหาบ...
- ว่า เพราะทำกรรมที่เป็นสุขวิบาก) ในที่นี้กุศลศัพท์ควรใช้ ในอร...
- วิเคราะห์ศัพท์ว่า กุศล และธรรม พึงทราบความหมายของคำว่า กุศล ...
- อว่า ย่อมทรงไว้ตามสภาวะ ธรรมที่ชื่อว่า อกุศล เพราะอรรถว่า ไม...
- ารนั้น ๆ นั่นแหละ ก็การกล่าวถึงธรรมที่มีกุศลเป็นบทหน้า และกา...
- จริงอยู่ ธรรมเป็นกุศลก็มี เป็นอกุศลก็มี เป็นอัพยากตะก็มี ศัพ...
- ุกขศัพท์ ท่านใช้ในอรรถหลายอย่าง มีคำว่า ทุกขเวทนา ทุกขวัตถุ ...
- ีความเสวย อารมณ์ที่น่าปรารถนาเป็นลักษณะ ทุกขเวทนา มีการเสวยอ...
- พึงทราบวินิจฉัยในหมวด ๓ แห่งอุปาทินนุปาทานิยธรรมต่อไป ธรรมที...
- พึงทราบวินิจฉัยในหมวด ๓ แห่งวิตักกะ ต่อไป
- พึงทราบวินิจฉัยในหมวด ๓ แห่งทัสสนธรรม ต่อไป
- พึงทราบวินิจฉัยในหมวด ๓ แห่งอาจยคามิธรรม ต่อไป
- พึงทราบวินิจฉัยในหมวด ๓ แห่งเสกธรรม ต่อไป
- พึงทราบวินิจฉัยในหมวด ๓ แห่งปริตตารัมมณธรรม ต่อไป
- พึงทราบวินิจฉัยในหมวด ๓ แห่งมัคคารัมมณธรรม ต่อไป
- พึงทราบวินิจฉัยในหมวด ๓ แห่งอตีตธรรม ต่อไป ธรรมที่ชื่อว่า อต...
- ส่วนหมวด ๓ แห่งอนันตระ (อตีตารัมมณติกะ) ท่านกล่าวกระทำ ธรร
- เหตู เจว ธมฺมา เหตุสมฺปยุตฺตา จ ธรรมเป็นเหตุและสัมปยุตด้วยเห...
- อาสวา เจว ธมฺมา อาสวา- ธรรมเป็นอาสวะ และสัมปยุตด้วย สมฺปยุตฺ...
- คนฺถา ธมฺมา ธรรมเป็นคันถะ โน คนฺถา ธมฺมา ธรรมไม่เป็นคันถะ คน...
- โอฆวิปฺปยุตฺตา โน ปน ธมฺมา ธรรมวิปปยุตจากโอฆะ แต่เป็นอารมณ์ ...
- นีวรณา เจว ธมฺมา นีวรณิยา จ ธรรมเป็นนิวรณ์ และเป็นอารมณ์ของ ...
- สารมฺมณา ธมฺมา ธรรมมีอารมณ์ อนารมฺมณา ธมฺมา ธรรมไม่มีอารมณ์ ...
- อชฺฌตฺติกา ธมฺมา ธรรมเป็นภายใน พาหิรา ธมฺมา ธรรมเป็นภายนอก อ...
- กิเลสา ธมฺมา ธรรมเป็นกิเลส โน กิเลสา ธมฺมา ธรรมไม่เป็นกิเลส ...
- ภาวนาย ปหาตพฺพา ธมฺมา ธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ ประหาณ น ทสฺสเน...
- ปริยาปนฺนา ธมฺมา ธรรมเป็นปริยาปันนะ อปริยาปนฺนา ธมฺมา ธรรมเป...
- ภวทิฏฺิ จ ความเห็นว่าเกิด วิภวทิฏฺิ จ ความเห็นว่าไม่เกิด ส...
- สาขลฺยญฺจ ความเป็นผู้มีวาจาอ่อนหวาน ปฏิสนฺถาโร จ การปฏิสันถา...
- ยมรรค อนุปฺปาเท าณํ ญาณในอริยผล สุตตันตมาติกา ๔๒ ทุกะ จบ มา...
- บรรดาทุกะเหล่านั้น คำว่า เหต
- พึงทราบวินิจฉัยในหมวด ๒ แห่งจูฬันตรธรรม ต่อไป ธรรมที่ชื่อว่า...
- พึงทราบวินิจฉัยในอาสวโคจฉกะ ต่อไป ธรรมที่ชื่อว่า อาสวะ เพราะ...
- ี่แปสกกันมีดังต่อไปนี้ ในเหตุโคจฉกะนั้น ทุกะสุดท้ายว่า น เหต...
- พึงทราบวินิจฉัยในโอฆโคจฉกะ ต่อไป ธรรมที่ชื่อว่า โอฆะ เพราะอร...
- ธรรมที่ชื่อว่า จิต เพราะอรรถว่าคิด อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่า จิต...
- จฉกะ พึงทราบโดยนัยที่กล่าวไว้ในสังกิลิฏฐติกะ นั้นแล
- ธรรมเหล่าใด ย่อมยังสัตว์ทั้งหลายให้ร้องไห้ เพราะเหตุนั้น ธรร...
- ทุกะ ๓ มีอธิวจนทุกะเป็นต้น ว่าโดยอรรถไ
- ความไม่รู้ในสัจจะทั้งหลายมีทุกขสัจจะเป็นต้น ชื่อว่
- ความเป็นผู้ฉลาดในอาบัติทั้งหลายที่ตรัสไว้อย่างนี้ว่า กองอาบั...
- ธรรมที่ชื่อว่า สติ เพราะระลึกได้ ชื่อว่า ปัญญา เพราะรู้ทั่ว
- ความเป็นผู้ไม่ สันโดษในการบำเพ็ญกุศลธรรม ชื่อ
- เพื่อแสดงธรรมทั้งหลายที่ทรงรวบรวมไว้ด้วยมาติกา (แม่บท) ตามที...
- ้ บรรดาปริจเฉทว่าด้วยถามนั้น ปริจเฉทว่า กุศลธรรมเป็นไฉน นี้ ...
- ระเจ้าข้า ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ หรือเป็นสุขเล่...
- นที่นี้ ไม่ตรัสคำว่า กุสลา ธมฺมา เหมือน มาติกา แต่ตรัสทำตามล...
- าคเจ้าเมื่อทรงแสดงว่า ในสมัยใด กามาวจร- กุศลจิตเป็นต้น ก็ทรง...
- ประโยคมีอาทิว่า ภิกษุได้กระทำที่สุดแห่ง ทุกข์ได้แล้ว เพราะละ...
- บัญญัติ ชื่อว่า กาล เพราะอาศัยธรรม นั้น ๆ ก็กาลนั้น เป็นเพีย...
- ส่วนหมวดแห่งธรรมทั้งหลายมีผัสสะและเวทนาเป็นต้นนั้น ท่านชี้แจ...
- ถามว่า ก็เพราะเหตุไร บรรดาอรรถเหล่านี้ ท่านไม่กำหนดเอาอรรถ อ...
- อีกอย่างหนึ่ง ความไม่มีเหตุทั้งหลายในความไม่พร้อมเพรียงเป็นเ...
- ก็ธรรมดาว่า การเป็นของกุศลจิตนี้ นั้นเป็นของน้อยยิ่งนัก ก็กา...
- ส่วนสมยศัพท์ กล่าวคือการประชุม ย่อมแสดงความเกิดขึ้นพร้อมกัน ...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า วุตฺตธมฺมานํ นี้ เป็นสัตว์มีวิภัตติด้...
- จิตนี้ย่อมท่องเที่ยวไปแม้ในรูปภพและอรูปภพแม้ก็จริง ถึงอย่างน...
- บัณฑิตพึงทราบธรรมที่ชื่อว่า กุศล ด้วยอรรถว่าไม่มีโรค เพราะ ค...
- อีกอย่างหนึ่ง กุศลชื่อว่า มีความไม่มีโทษ เป็นลักษณะนั้นแหล
- บรรดาจิตเหล่านั้น จิตมีราคะก็อย่างหนึ่ง จิตมีโทสะก็อย่างหนึ่...
- จริงอยู่ ชื่อว่า วิจิตรอื่นยิ่งกว่าจิตรกรรม ไม่มีในโลก ธรรมด...
- จริงอยู่ กุศลกรรมและอกุศลกรรม อันต่างโดยกรรมมีกายกรรม เป็นต้...
- อนึ่ง ความที่สัตว์ทั้งหลายนั้น ๆ เกิดเป็นสัตว์ไม่มีเท้าและสั...
- แม้ข้ออื่นอีก พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ตรัสไว้ว่า เพศย่อมเป็นไปเพ...
- พึงทราบวินิจฉัยในคำว่า อุปฺปนฺนํ โหติ นี้ ต่อไป
- พึงทราบคำจำกัดความในคำว่า อุปฺปนินํ โหติ ต่อไป
- ก็คำว่า จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ นี้ คือจิตเป็นประธานแห่งเทศนา ก็จิต...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายย่อมเศร้าหมองเพราะจิตเศร้าห...
- นที่นี้พึงทราบพระสูตรเป็นต้นอย่างนี้ว่า กุศลธรรมทั้งปวงมีปัญ...
- อนึ่ง แม้สังสัฏฐศัพท์นี้ ก็ใช้ในอรรถมากอย่าง คือ ในความหมายว...
- ด้กล่าวไว้แล้ว ในเวทนาติกะในการพรรณนา บทมาติกานั่นแหละ เพราะ...
- บัดนี้ เพื่อแสดงจิตนั้นนั่นแหละโดยอารมณ์ จึงตรัสคำว่า รูปารม...
- บรรดาธรรมที่มีรูปเป็นอารมณ์เป็นต้นนั้น รูปมีสมุฏฐาน ๔ ที่เป็...
- จริงอยู่ อารมณ์ทั้งหลายมีรูปารมณ์เป็นต้น แห่งอินทรีย์ ๕ เหล่...
- ถามว่า อารมณ์เหล่านี้มาสู่คลอง (มโนทวาร) อย่างไร
- * โวฏฐัพพนจิต อนึ่ง เมื่อบุคคลได้ของหอม หรือดอกไม้ที่มีกลิ่น...
- บัดนี้ ในการที่อารมณ์มาสู่คลองด้วยสามารถแห่งรูปที่เคยเห็นแล้...
- โดยประการอื่นอีก รูปเป็นต้นที่เห็นมาแล้ว เคยฟังมาแล้ว ตามที่...
- ในทวารทั้ง ๒ เหล่านั้น ชวนจิตที่มีรูปเป็นอารมณ์ เมื่อเกิดในม...
- ก็ความที่มหากุศลเป็นโสมนัสสสหคตะในจิตนี้ พึงทราบด้วยสามา
- อนึ่ง บัณฑิตพึงทราบความที่กุศลจิตที่เป็นโสมนัสสสหคตะเป็นธรรม...
- ก็กิเลสทั้งหลายอันบุคคลใดข่มไว้แล้ว กุศลญาณสัมปยุตจิตของบุคค...
- หล่านี้ จักแจ่มแจ้งในอรรถกถา แห่งโพชฌงค์วิภังค์
- ก็เมื่อใด บุคคลได้ไทยธรรม (วัตถุที่ควรให้) เหมือนอย่างนั้นนั...
- ก็เริ่มตั้งความสิ้นไปเสื่อมไป ในกาลนั้น กุศลญาณสัมปยุตจิต ที...
- บรรดาบุญกิริยาวัตถุเหล่านั้น จะกล่าวกุศลจิตที่เป็นทานมัยก่อน...
- กุศลจิตนี้กระทำกลิ่นอันน่าชอบใจแม้ในกลิ่นที่เกิดแต่รากไม้เป็...
- แม้ในโผฏฐัพพารมณ์ มหาภูตรูป ๓ คือ ปฐวีธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ...
- ้วยอำนาจแห่งวงศ์ตระกูลเป็นต้น ในกาลนั้น กุศลจิตที่เป็น สีลมั...
- ถามว่า ได้อย่างไร ตอบว่า เพราะในปัจจัย ๔ อย่าง เฉพาะในจีวร (...
- ถามว่า ทวารแห่งกรรม ๓ เป็นไฉน
- จริงอยู่ จิตที่เกิดขึ้นว่า เราจักก้าวไปข้างหน้า จักถอยกลับ ด...
- ในบรรดากาย ๔ เหล่านั้น กายที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ไม่ใช่วิญญัติ ...
- เหมือนอย่างว่า พวกมนุษย์ให้ผูกใบตาลเป็นต้นที่ยอดต้นไม้ในสถาน...
- ถามว่า เมื่อกายที่มีจิตเป็นสมุฏฐานกำลังไหว กายที่มีสมุฏฐาน ๓...
- กรรมทั้งหลายย่อมเที่ยวไปในทวาร ทวารทั้งหลายไม่เที่ยวไปกับทวา...
- ครั้นเมื่อความเป็นอย่างนั้น การกำหนดเฉพาะทวารก็ไม่ถูก การ กำ...
- ก็ในกถาว่าด้วยทวารแห่งวจีกรรม ชื่อว่า วาจา มี ๓ อย่าง คือ เจ...
- จริงอยู่ เมื่อเราตรึกว่า เราจักกล่าวคำนี้ เราจักกล่าวคำนั้น ...
- จริงอยู่ แม้ในที่นี้ บุคคลฟังเสียงของผู้เรียกว่า ติสสะ ทัตตะ...
- ในอธิการว่าด้วยมโนทวารนี้ มีผู้ท้วง กล่าวว่า ธรรมดาว่า กรรมน...
- ส่วนความที่สัมปยุตตธรรมด้วยเจตนาเป็นกรรม ท่านแสดงไว้โดย กรรม...
- บรรดาธรรมเหล่านั้น โลกุตรมรรคเมื่อจะรวมเป็นพวก ก็ย่อมรวม กรร...
- รก็เป็นกายทวารเหมือนกัน กายกรรม ที่เป็นอกุศลย่อมตั้งขึ้นในกา...
- อาจารย์ทั้งหลาย กล่าวกะอาจารย์วิตัณฑวาทีนั้นว่า พวกเราจักพิจ...
- จริงอยู่ อาถัพพนิทธินั้น เมื่อได้ย่อมได้ในคำว่า ท่านผู้มีฤทธ...
- าจารย์วิตัณฑวาทีกล่าวว่า วจีกรรมที่เป็นอกุศลย่อมตั้งขึ้นใน ม...
- ที่นี้ พึงถึงความตกลงว่า วจีกรรมที่เป็นอกุศลย่อมไม่ตั้งขึ้นใ...
- วว่า กายกรรม วจีกรรม และมโนกรรม ที่เป็น กุศลก็เหมือนกันนั้น ...
- นกรรม แต่ทวาร เป็นกายทวาร มโนกรรมที่เป็นกุศลย่อมตั้งขึ้นในกา...
- บัดนี้ พึงทราบวินิจฉัยวิญญาณ ๕ และทวารวิญญาณ ๕ ต่อไป
- จริงอยู่ ผัสสะเกิดพร้อมกับจักขุวิญญาณ ชื่อว่า จักขุสัมผัส เจ...
- แต่ในกาลใด ชวนจิตเช่นนั้นเว้นจากกายทวารและวจีทวาร เป็น มโนทว...
- ก็ชื่อว่าอกุศลกรรมบถเหล่านี้มี ๑๐ คือ ปาณาติบาต อทินนา
- ปาณสญฺิตา (รู้ว่าสัตว์มีชีวิต) ๓
- อทินนาทานนั้น มีองค์ ๕ คือ ๑
- ส่วนที่ 231
- อีกนัยหนึ่ง เรื่องอันไม่เป็นจริง ไม่ใช่ของแท้ ชื่อว่า มุสา
- พึงทราบวินิจฉัยในปิสุณาวาจาเป็นต้น บุคคลย่อมกล่าววาจาก่อนบุค...
- เจตนาหยาบคายโดยส่วนเดียว ที่ตั้งขึ้นด้วยความพยายามทางกายและ ...
- ธรรมชาติที่เพ่งเล็ง ชื่อว่า อภิชฌา
- ว่าด้วยอกกุศอกุศลกรรมบถ ๕ ประเภท พึงทราบวินิจฉัยอกุศลกรรม
- มุสาวาท มีสัตว์เป็นอารมณ์ หรือมีสังขารเป็นอารมณ์
- สัมผัปปลาปะ มีเวทนา ๓
- อนภิชฌา อัพยาบาท และสัมมาทิฏฐิ ชื่อว่า กุศลกรรมบถ
- ก็วิรัติเมื่อเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้สมาทานสิกขาบททั้งหลาย ในเวลา...
- บรรดากุศลกรรม ๕ ประเภทนั้น คำว่า โดยธรรม ความว่า
- ำนาจทวารแห่งผัสสะ ๕ ย่อมเป็นมโนกรรมฝ่ายอกุศล เท่านั้น
- กายกรรมที่เป็นอกุศลย่อมไม่เกิดขึ้นด้วยสามารถทวารแห่งผัสสะ ๕
- ด้วยประการดังกล่าวมาแล้ว กุศลจิตที่เป็นกามาวจร ชื่อว่าย่อมเก...
- รูปเป็นอารมณ์ของจิตนี้ มีอยู่ เพราะเหตุนั้น จิตนี้จึงชื่อว่า...
- ตอบว่า เพราะผัสสะยังจิตให้ตกไปก่อน* จริงอยู่ ผัสสะเป็นธรรมยั...
- ผุสตีติ ผสฺโส ธรรมชื่อว่า ผัสสะ เพราะอรรถว่ากระทบอารมณ์ ผัสส...
- อีกอย่างหนึ่ง ตรัสธรรมมีจักขุวิญญาณเป็นต้น โดยชื่อว่า จักขุเ...
- เวทยตีติ เวทนา ธรรมที่ชื่อว่า เวทนา เพราะอรรถว่า รู้สึก อารม...
- ในการกำหนดเนื้อความที่สอง เวทนาที่ท่านประสงค์เอาในที่นี้ ท่า...
- อีกนัยหนึ่ง ก็เมื่อว่าโดยการรวบรวมธรรมทั้งหมด สัญญามีการจำได...
- ก็เจตนานั้น มีการจัดแจงเป็นปทัฏฐาน (สํวิทหนปจฺจุปฏฺานา) จริ...
- ความหมายของคำแห่งจิต ข้าพเจ้ากล่าวไว้โดยนัยเป็นต้นว่า อารมฺม...
- จิตนี้นั้น ดวงหลัง ๆ เมื่อเกิดขึ้น ย่อมปรากฏติดต่อกันทีเดียว...
- เหมือนอย่างว่า เมื่อพระองค์ทรงกำหนดสมัยด้วยบุคคลผู้เจริญมรรค...
- ิได้ถือ เอาจิตอย่างเดียว แต่ถือเอาจิตกับกุศลธรรมเกิน ๕๐ ทีเด...
- วิตกนั้นมีการกระทำให้จิตกระทบอารมณ์บ่อย ๆ เป็นรส (อาหนน- ปริ...
- แต่ในอรรถกถาทุกนิบาต ท่านกล่าวไว้ว่
- บรรดาปีติเหล่านั้น ขุททกาปีติสามารถเพื่อทำเพียงขนในร่างกายให...
- ส่วนผรณาปีติเกิดขึ้นแล้วก็แผ่ไปสู่สรีระทั้งสิ้น เหมือนถุงที่...
- เหมือนอย่างว่า บุรุษเดินทางไกลกันดารมาก มีเหงื่อโซมตัว มีควา...
- ความที่จิตมีอารมณ์เลิศเป็นหนึ่ง ชื่อว่า จิตฺตสฺเสกคฺคตา คำว่...
- อีกนัยหนึ่ง ชื่อว่า สมาธิ กล่าวคือเอกกัคคตาแห่งจิตนี้ มีความ...
- ขอถวายพระพรมหาบพิตร พระองค์พึงเห็นจิตเหมือนน้ำ พึงเห็น กุลบุ...
- อีกนัยหนึ่ง ศรัทธามีการเชื่อเป็นลักษณะ หรือมีการเชื่อมั่นเป็...
- เหมือนอย่างว่า กองทัพน้อยและกองทัพใหญ่ทำสงครามกัน กองทัพ น้อ...
- ก็สติใคร่ครวญคติทั้งหลายแห่งธรรมที่เป็นประโยชน์ และไม่เป็น ป...
- ก็อีกนัยหนึ่ง สติมีการระลึกเป็นลักษณะ มีการไม่หลงลืมเป็นรส ม...
- ิดขึ้นย่อมรู้ทั่วซึ่งธรรมทั้งหลายที่เป็นกุศล และอกุศล ที่ควร...
- ความหมายของคำว่า โสมนัสสินทรีย์ บุคคลชื่อว่า สุมนะ เพราะมีใจ...
- อธิบายว่าด้วยสัมมาทิฏฐิเป็นต้น พึงทราบวินิจฉัยในคำว่า สัมมาท...
- บรรดาพละ ๗ เหล่านั้น พละ ๕ เบื้องต้นข้าพเจ้าประกาศแล้วโดย ลั...
- อนึ่ง บุคคลผู้พิจารณาถึงวัยอย่างนี้ว่า ขึ้นชื่อว่า การทำบาปน...
- บุคคลนั้นย่อมไม่ทำบาปกรรมเพราะโอตตัปปะอันเหตุภายนอกเป็น สมุฏ...
- ก็บัณฑิตพึงทราบเนื้อความในคำว่า หิริ อันตั้งขึ้นด้วยสภาวะ คื...
- หิริมีความเคารพเชื่อฟังเป็นลักษณะ โอตตัปปะมีความกลัวโทษและ เ...
- ้ทุศีล อโมหะเป็นข้าศึกต่อความไม่ เจริญในกุศลธรรมทั้งหลาย และ...
- อนึ่ง บรรดาคุณธรรมเหล่านี้ ชาติทุกข์ย่อมไม่มีเพราะอโลภ
- อนึ่ง ว่าโดยคุณธรรมเหล่านั้นแม้ทั้ง ๓ ย่อมได้สัญญา ๓ เหล่านี...
- อนึ่ง บรรดาคุณธรรมเหล่านั้น อโลภะเป็นปัจจัยแก่โภคสมบัติ เพรา...
- ธรรมที่ชื่อว่า อนภิชฌา เพราะไม่เพ่งเล็ง
- ความสงบกายชื่อว่า กายปัสสัทธิ ความสงบจิตชื่อว่า จิตตปัสสัทธิ...
- ความควรแก่การงานของกาย ชื่อว่า กายกัมมัญญตา ความควร แก่การงา...
- ธรรมที่ชื่อว่า สติ เพราะระลึก ชื่อว่า สัมปชัญญะ เพราะรู้ตัว ...
- ึ้น แม้อื่นใดมีอยู่ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า กุศล ) พึงทราบวินิจฉ...
- อนึ่ง ในมหาจิตดวงที่หนึ่งแม้นี้ ฉันทะในกุศลธรรมของความเป็น ผ...
- บรรดาเยวาปนกธรรมทั้ง ๙ เหล่านี้ ดังที่พรรณนามานี้ คำว่า ฉันท...
- ความเป็นกลางในธรรมเหล่านั้น ชื่อว่า ตัตรมัชฌัตตตา ตัตรมัช- ฌ...
- บรรดาบทเหล่านั้น บางคราวในขณะเดียวกันมี ๖๑ บางคราวมี ๖๐ บทถ้...
- ธรรม ๗ เหล่านี้ คือ จิต วิตก ศรัทธา หิริ โอตตัปปะ อโลภะ อโทส...
- ่งถึงพละเรียกว่า สมาธิ- พละ เพ่งถึงปิฏฐิทุกะ เรียกว่า สมถะแล...
- ได้ยินว่า พระราชาพระองค์หนึ่งทรงเป็นบัณฑิตเสด็จประทับอยู่ในท...
- การกระทบ กิริยาที่กระทบ กิริยาที่ถูกต้อง ความถูกต้อง ในสมัยน...
- ความอิ่มใจ ความปราโมทย์ ความยินดียิ่ง ความบันเทิง ความร่าเริ...
- สตินทรีย์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ อินทรีย์ คือ มโนวิญญาณ...
- สัมมาสังกัปปะ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- สัทธาพละ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- ที่น่าละอาย กิริยาที่ ละอายต่อการประกอบอกุศลบาปกรรมทั้งหลาย ...
- ไม่กำหนัด ความไม่กำหนัด ความไม่เพ่งเล็ง กุศลมูลคืออโลภะ ในสม...
- เกรงกลัว กิริยา ที่เกรงกลัวต่อการประกอบอกุศลบาปธรรมทั้งหลาย ...
- จิตตมุทุตา มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- จิตตุชุกตา มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- วิปัสสนา มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ธรรมเป็นกุศล
- บรรดาเหตุ ๓ ประการเหล่านั้น บัณฑิตพึงทราบถึงการจำแนกด้วย สาม...
- ก็ความต่างกัน ๔ อย่างเหล่านั้น ย่อมได้ในผัสสะเท่านั้นก็หาไม่...
- สมึ สมเย ผสฺโส โหติ ความว่า กามาวจร- มหากุศลจิตดวงที่หนึ่งย่...
- ฏิเสธสุขทางกายด้วยบทแห่งเจตสิก ทรงปฏิเสธทุกข์ทางใจด้วยบทแห่ง...
- ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ปรากฏ ในหมู่ชน สาวกของพระองค์ยินด...
- จริงอย่างนั้น สถานที่อยู่ในโลก เรียกว่า อายตนะ ดุจในประโยค ม...
- ธรรมชาติที่ชื่อว่า วิญญาณ เพราะย่อมรู้แจ้ง ขันธ์คือวิญญาณนั่...
- ในหมวด ๕ แห่งผัสสะนี้ ตามที่กล่าวมาแล้ว จะกล่าวผัสสะก่อน เพร...
- พระยามิลินทร์ : ขอพระผู้เป็นเจ้าจงอุปมาให้ฟัง
- ในนิทเทสแห่งวิจาร ธรรมที่ชื่อว่า จาระ เพราะเที่ยวไปในอารมณ์ ...
- ในนิทเทสแห่งจิตตัสเสกัคคตา ธรรมชาติที่ชื่อว่า ฐิติ เพราะ ตั้...
- ธรรมที่ชื่อว่า อวิสาหาระ เพราะเป็นปฏิปักษ์ต่อความฟุ้งซ่านที่...
- ในนิทเทสแห่งสัทธินทรีย์ ธรรมที่ชื่อว่า ศรัทธา เพราะการเชื่อ ...
- ในนิทเทสแห่งวิริยินทรีย์ คำว่า เจตสิโก นี้ท่านกล่าวเพื่อแสดง...
- อีกนัยหนึ่ง ก็สภาวะนั้นชื่อว่า นิกกมะ เพราะบรรเทากามทั้งหลาย...
- ในนิทเทสแห่งสตินทรีย์ ธรรมที่ชื่อว่า สติ ด้วยสามารถแห่งการ ร...
- ในนิทเทสแท่งปัญญินทรีย์ ธรรมที่ชื่อว่า ปัญญา เพราะอรรถว่า กา...
- ก็บทปัญญาทั้ง ๓ เหล่านี้ แม้บทเดียวก็สำเร็จเนื้อความได้
- ในนิทเทสแห่งชีวิตินทรีย์ พระบาลีว่า โย เตสํ อรูปีนํ ธมฺมานํ ...
- ในนิเทสแท่งโอตตัปปะ บทว่า โอตฺตปปิตพฺพยุตฺตเกน เป็น ตติยาวิภ...
- ในนิเทสแห่งอโทสะ สภาวะที่ชื่อว่า อโทสะ เพราะไม่ประทุษร้าย
- อาการแห่งภาวะที่เบา ชื่อว่า ลหุตา
- ภาวะแห่งความคล่องแคล่ว ชื่อว่า ปคุณตา คือ ความไม่ชักช้า ความ...
- ส่วนอาจารย์ผู้เรียนทีฆนิกาย กล่าวว่า ภิกษุบางรูปในวัยทั้งหมด...
- จบกถาว่าด้วยนิทเทสวาร ด้วยคำมีประมาณเท่านี้ เป็นอันว่าจบวาระ...
- ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร ปีติ เอกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย...
- เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ นี้ชื่อว่า ธรรมายตนะ มีใน ...
- อินทรีย์ ๘ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- ปัญญินทรีย์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อินทรีย์ ๘ มีในสมัยนั้น
- มรรคมีองค์ ๕ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- สัมมาสติ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- สติ ความตามระลึก ความหวนระลึก สติ กิริยาที่ระลึก ความทรงจำ ค...
- ที่น่าละอาย กิริยาที่ ละอายต่อการประกอบอกุศลบาปธรรมทั้งหลาย ...
- สภาวธรรมเหล่านั้นชื่อว่า เหตุ ๓ มีในสมัยนั้น
- สังขารขันธ์ ๑ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- มนินทรีย์ ๑ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- ามโกฏฐาสเหล่านั้น ดังต่อไปนี้ กามาวจรมหากุศลจิตดวงที่ ๑ ย่อม...
- ้นเป็นวิบากอย่างเดียว ส่วนวิญญาณนี้เป็น กุศลวิญญาณ มิใช่หรือ
- ถามว่า แม้มรรคที่เป็นบุรพภาควิปัสสนาก็มีองค์ ๘ เหมือนโลกุตร-...
- ธรรมหนึ่งเท่านั้น ชื่อว่า เวทนาขันธ์ เพราะอรรถว่าเป็นกอง และ...
- ก็ธรรม ขันธ์ อายตนะ ธาตุ อาหาร อินทรีย์ ฌาน มรรค พละ เหตุ ผั...
- อโลภะ อโทสะ อโมหะ เหล่านี้ชื่อว่า เหตุ มีในสมัยนั้น
- กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ มีรูป
- ัยนั้น สภาวธรรมเหล่านั้นชื่อว่า ธรรมเป็นกุศล ฯลฯ สังขารขันธ์...
- กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ มีรู
- ่สบายทางใจก็ไม่ใช่ ความเสวย อารมณ์ที่ไม่ทุกข์ไม่สุขอันเกิดแต...
- กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ มีรู
- สภาวธรรมเหล่านั้นชื่อว่า ธรรมเป็นกุศล ฯลฯ สังขารขันธ์ มีในสม...
- ก็เพราะองค์ฌานอื่นจากฌาน หรือว่าองค์มรรคอื่นจากมรรคไม่มี ฉะน...
- พึงทราบความเกิดขึ้นแห่งจิตดวงที่ ๒ นั้น อย่างนี้ว่า ภิกษุบาง...
- แม้ในจิตดวงที่ ๔ ก็นัยนี้เหมือนกัน แต่จิตดวงที่ ๔ นี้ เพราะพ...
- กามาวจรกุศลจิตเหล่านั้น แม้ทั้งหมดบัณฑิตพึงแสดงด้วย
- บรรดาบุญกิริยาวัตถุเหล่านั้น เมื่อบุคคลให้ปัจจัยเป็นต้น ในบร...
- พึงทราบบุญกิริยาวัตถุที่สหรคต โดยเห็นผู้ใหญ่แล้วทำการต้อนรับ...
- พึงทราบบุญกิริยาวัตถุที่เกิดจากการอนุโมทนา ด้วยสามารถแห่งการ...
- ก็บรรดาบุญกิริยาวัตถุเหล่านั้น บุญกิริยาวัตถุที่เป็นทานมัยย่...
- พึงทราบการสงเคราะห์บุญกิริยาวัตถุแม้นอกนี้ ลงในบุญกิริยาวัตถ...
- ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ ก็ย่อมคิดด้วยกามา- วจรกุศลจิต ๘ ดวง ดวงใดด...
- ไม่มีที่สุด) ๔ อย่าง ในฐานะ (แห่งกามาวจรกุศลจิต ๘) นี้ ท่านถ...
- ก็ประมาณแห่งสัตว์ที่อยู่ในน้ำ และที่อยู่บนบกทั้งหลายในจักรวา...
- ในฐานะนี้ ชื่อว่า การประมวลซึ่งบุญ ๖ อย่าง ที่ทรงถือ เอาอีก ...
- บรรดาทักขิณาวิสุทธิ ๔ อย่างเหล่านั้น ปัจจัยทั้งหลายที่เกิดขึ...
- นิทเทสว่าด้วยกามาวจรกุศลจิต ในอรรถกถาธรรมสังคหะชื่ออัฏฐสาลิน...
- สภาวธรรมเหล่านั้นชื่อว่า ธรรมเป็นกุศล ฯลฯ สังขารขันธ์ มีอยู่...
- สภาวธรรมเหล่านี้ ชื่อว่า ธรรมเป็นกุศล ฯสฯ สังขารขันธ์ มีในสม...
- สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ธรรมเป็นกุศล ฯลฯ สังขารขันธ์ มีในสมั...
- ะโยคนี้ว่า ธรรมเหล่านี้ คือ ศรัทธา หิริ กุศล- ทาน เป็นทางดำเ...
- ส่วนปฏิทานี้ว่า ดูก่อนอุทายี ยังมีข้ออื่นอีก เราได้บอกปฏิปทา...
- ม่กล่าวไว้ในบทหลัง พระโยคาวจรแม้สงัดจากอกุศลธรรม ทั้งหลายแล้...
- ทั้งหลาย ตรัสไว้ในนิทเทสนั้นนั่นแหละ ในวิภังค์อย่างนี้ว่า ฉั...
- ป็นข้าศึก และขดขวางองค์ฌานเบื้องสูงไว้ในวิภังค์ โด
- ก็พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นทรงแสดงองค์ที่ปฐมฌานละได้แล้ว ด้วยค...
- อีกอย่างหนึ่ง ปีติและสุข ชื่อว่า ปีติและสุข เหมือนศัพท์ว่าธร...
- บทว่า ฌานํ ได้แก่ ฌาน ๒ อย่าง คือ อารัมมณูปนิชฌาน และ ลักขณู...
- พึงทราบวินิจฉัยในคำว่า ปวีกสิณํ นี้ ต่อไป แม้ปฐวีมณฑล (วงกล...
- ๕๖ ตามลำดับมีประการตามที่กล่าวในกามาวจรกุศลจิตดวงหนึ่งเหล่าน...
- สมาธิใด ย่อมผุดขึ้นเป็นเอก เพราะเหตุนั้น สมาธินั้น จึงชื่อว่...
- แม้ในวิภังค์ก็ตรัสไว้ วิตกนี้ แล
- บทว่า สมาธิชํ (เกิดแต่สมาธิ) ความว่า เกิดแต่สมาธิในปฐมฌาน หร...
- ก็อุเบกขามี ๑๐ อย่าง คือ ฉฬังคูเบกขา (อุเบกขาของพระขีณาสพคือ...
- อุเบกขาใด กล่าวคือความเพียรที่ไม่หย่อนไม่ยิ่งของความเพียรเกิ...
- อุเบกขาใดบริสุทธิ์จากปัจจนิกธรรมทั้งปวง ไม่ต้องขวนขวายแม้ใน ...
- เหมือนอย่างว่า เมื่อบุรุษนั้นเอาไม้มีสัณฐานเหมือนเท้าแพะกดคอ...
- จบการพรรณนาความทั้งปวงแห่งคำว่า อุเปกฺขโก จ วิหรติ เพียงนี้
- พึงทราบเนื้อความนี้ให้ยิ่งขึ้นอีกหน่อยหนึ่งว่า เปรียบเหมือนล...
- บัดนี้ พึงทราบอธิบายในคำว่า ยนฺตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ อุเปกฺขโ...
- คำว่า ตติยํ (ที่ ๓) คือ ชื่อว่า เป็นที่ ๓ เพราะนับตามลำดับ
- ลาย ภิกษุในธรรมวินัย สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรม เข้าปฐมฌาน ...
- ั่งลงสู่ความสุขแล้วด้วยการแผ่ไปแห่งปีติ ทุกขินทรีย์ของพระ- โ...
- อนึ่ง ในอุปจารแห่งจตุตถฌาน โสมนัสสินทรีย์แม้พระโยคีละแล้ว ก็...
- ดเวทนานั้นได้ว่า สภาวะใดไม่ใช่สุข ไม่ใช่ทุกข์ ไม่ใช่โสมนัส ไ...
- ๐๓/๕๔๓ เพื่อทรงยกย่องฌานนั้น จึงตรัสถึงอทุกขมสุขเวทนานั้น ใน...
- แม้ในวิภังค์ พระผู้มีพระภาคเจ
- คำว่า จตุตฺถํ แปลว่า ที่ ๔ โดยลำดับแห่งการนับ
- สภาวธรรมเหล่านั้นชื่อว่า ธรรมเป็นกุศล ฯลฯ ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒...
- สภาวธรรมเหล่านั้นชื่อว่า ธรรมเป็นกุศล ฯลฯ ก็ขันธ์ อายตนะ ๒ ธ...
- สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ธรรมเป็นกุศล ฯลฯ ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ...
- สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ธรรมเป็นกุศล ฯลฯ ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ...
- ส่วนชื่อว่า เทศนาที่ถึงความงามแห่งเทศนา เพราะธรรมธาตุใด อันเ...
- ได้ยินว่า บุตรของอำมาตย์คนหนึ่ง มาสู่พระนครจากชนบทเพื่อเข้า ...
- ในเรื่องนั้น พึงเห็นกุลบุตรผู้ครองเรือนถึงความเสื่อมโทรม เพร...
- ต่อจากนั้น การที่กุลบุตรนี้ออกจากทุติยฌานเป็นต้นบ่อยๆ เห็นโท...
- าเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- เพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกาม สงัด จากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- เพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกาม สงัด จากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- เพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกาม สงัด จากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- เพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกาม สงัด จากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- เพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกาม สงัด จากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา
- เพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกาม สงัด จากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- ส่วนบุคคลใด ข่มกิเลสได้แล้วอบรมอัปปนาอยู่ ย่อมบรรลุถึงความ เ...
- ปฏิปทาของบุคคลผู้ถูกตัณหาครอบงำแล้ว เป็นทุกขาปฏิปทา ปฏิปทา ข...
- ่า แม้ทุติยฌานที่บุคคลบรรลุปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญ...
- ่า หีนะ เพราะเหตุ ๔ อย่าง คือ เพราะเป็น ทุกขาปฏิปทา (ปฏิบัติ...
- เทวดาเหล่าใด ย่อมอาจเพื่อจะตรัสรู้สุทธิกฌานในปฐวีกสิณที่พระอ...
- ก็ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งยังฌานให้เกิดขึ้น เว้นอารมณ์และปฏิปทาก็...
- ก็กสิณุคฆาฏิมากาศ (อากาศที่เพิกกสิณทั้ง ๙ ออกเว้นอากาสกสิณ) ...
- ส่วนพระโยคาวจรผู้ปรารถนาแสดงฤทธิ์ต่าง ๆ นัยอาทิว่า แม้คน เดี...
- จะเห็นครอบงำ รูปนั้น สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- จะเห็นครอบงำ รูปนั้น สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- จะเห็นครอบงำ รูปนั้น สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- จะเห็นครอบงำ รูปนั้น สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- จะเห็นครอบงำ รูปนั้น สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- จะเห็นครอบงำ รูปนั้น สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- ้จะเห็นครอบงำรูปนั้น สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- จะเห็นครอบงำรูป นั้น สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- ฯ บรรลุปฐมฌาน ฯลฯ บรรลุปัญจมฌาน ฯลฯ เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธา- ภ...
- โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรม ...
- จะเห็นครอบงำ รูปนั้น สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- จะเห็นครอบงำ รูปนั้น สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- ้จะเห็นครอบงำรูปนั้น สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- ๑๖ พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นทรงแสดงรูปาวจรกุศลในกสิณ ๘ ด้วยอาก...
- ก็ในคำว่า อภิภุยฺย นี้ มีอธิบายว่า บุคคลผู้ยิ่งด้วยญาณ ผู้มี...
- บทว่า สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ (มีสีงามและไม่งาม) ความว่า มีสี บริส...
- ตอบว่า เพราะไม่ครอบครองถึงรูปในภายใน จริงอยู่ ในพระสูตรนั้น ...
- รมณ์ เห็นรูปทั้งหลาย สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรม ทั้งหลายแล้...
- าเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- าเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้ง
- ถามว่า ก็ธรรมคือวิโมกข์นี้ บัณฑิตพึงทราบได้อย่างไร ตอบว่า พึ...
- บทว่า พหิทฺธานิ รูปานิ ปสฺสติ (เห็นรูปทั้งหลายในภายนอก) ได้แ...
- บัดนี้ เพื่อแสดงรูปาวจรกุศลเป็นไปด้วยอำนาจพรหมวิหารมีเมตตา- ...
- บัณฑิตครั้นทราบพรหมวิหารเหล่านี้ อันพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เป็...
- กรุณา มีการเป็นไปแห่งอาการช่วยบำบัดทุกข์เป็นลักษณะมีการกำจ
- ก็ในพรหมวิหารเหล่านั้น มีธรรมที่เป็นข้าศึกอย่างละ ๒ โดยอำนาจ...
- โสมนัสอาศัยเรือนที่ตรัสไว้โดยนัยว่า บุคคลเมื่อเล็งเห็นความได...
- อนึ่ง ความพอใจใคร่เพื่อจะทำ (กตฺตุกมฺยตาฉนฺโท) เป็นเบื้องต้น...
- ารเหล่านั้นเป็นอย่างไร ? เพราะเหตุไร ใน วิภังค์ จึงตรัสเรียก...
- อนึ่ง มนสิการในสัตว์ทั้งหลายของพรหมวิหารก็มี ๔ อย่างนั่นแหละ...
- ก็อัปปมัญญาเหล่านี้ทั้งหมดย่อมเป็นไปในอารมณ์ไม่มีประมาณ ด้วย...
- เพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกาม สงัด จากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- ซากศพที่ขาดเป็น ๒ ท่อน เรียกว่า วิฉิททะ ซากศพที่ชื่อว่า วิฉิ...
- ซากศพที่มีโลหิตหยดเรี่ยไหลไปข้างโน้นข้างนี้ ชื่อว่า โลหิตกะ ...
- เอวํ ปาลินเยเนว ตาว สพฺพานิ ตานิ ชานิตฺวา เตเสฺว อยํ ภิยฺโย ...
- อนึ่ง ว่าโดยความแปลกกันในอสุภะ ๑๐ เหล่านั้น ซากศพที่เป็น อุท...
- ก็ในอสุภะ ๑๐ อย่างนี้ จิตจะสงบดำรงอยู่ได้โดยกำลังของวิตกเท่า...
- อสุภกถาจบ ถามว่า ก็รูปาวจรอัปปนานี้ มีปฐวีกสิณเป็นต้น มีอัฏฐ...
- ิญญาณัญจายตนสัญญา สหรคตด้วยอุเบกขา ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข ฯลฯ อย...
- ับสนิท ซึ่งรูปสัญญาทั้งหลายคือฌาน ๑๕ โดยกุศล วิบาก และกิริยา...
- เหมือนอย่างที่ตรัสในวิภังค์ว่า คำว่า เพราะความด
- ระสงค์เอาสัญญาเหล่านี้ ที่ตรัสจำแนกไว้ในวิภังค์ อย่างนี้ว่า ...
- หากมีคำถามว่า เพราะเหตุไร พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงชี้แจงอย่า...
- ในคำเหล่านั้น พึงเทียบเคียงอุปมาพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคเจ้...
- อนึ่ง ในอากาสานัญจายตนะนี้ ชื่อว่า ทุกขาปฏิปทา เพราะความ ล
- พึงทราบวินิจฉัยในคำว่า วิญฺาณญฺจายตนสญฺาสหคตํ นี้ต่อไป ที่...
- พึงทราบวินิจฉัยในคำแม้นี้ว่า วิญฺาณญฺจายตนํ สมติกฺกมา (เพรา...
- พึงทราบวินิจฉัยแม้ในคำว่า อากิญฺจญฺายตนํ สมติกฺกมา นี้ ต่อไ...
- ถามว่า ถ้ามนสิการโดยความสงบแล้ว การก้าวล่วงจะมีอย่างไร ตอบว่...
- คำว่า สมาบัติมีสังขารที่เหลือเป็นอารมณ์ คืออรูปสมาบัติที่ ๔ ...
- อนึ่ง ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนี้ สัญญาเป็นเช่นนี้อย่างเดียว ...
- ถามว่า ก็ในฌานนี้ กิจของสัญญาเป็นอย่างไร
- ในคำอุปมานั้นพึงทราบว่า ชื่อว่า น้ำมีอยู่ ด้วยอรรถว่าเพียงเป...
- พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นนาถะ มีพระ- รูปไม่มีใครเสมอเหมือน ตรัสอ...
- ในคาถานั้น พึงทราบการประกอบเนื้อความ ดังต่อไปนี้
- จริงอยู่ เนวสัญญานาสัญญายตนะนี้ ย่อมทำอากิญจัญญายตนะนั้น แม้...
- กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยฌาน เกิดข
- โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ บรรลุทุติยฌาน...
- าน อันสหรคตด้วย วิญญาณัญจายตนสัญญา ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข ฯลฯ เป...
- นสหรคตด้วย เนวสัญญานาสัญญายตนสัญญา ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข ฯลฯ เป...
- จริงอยู่ ในขณะที่ประมวลมาซึ่งกุศลใด จะเป็นฉันทะ หรือวิริยะ ห...
- กอย่างละ ๙ ส่วน เพราะว่าในหีนะ นั่นแหละ กุศลธรรมที่ต่ำก็มี ก...
- บรรดากุศลธรรมที่เป็นไปในภูมิ ๓ เหล่านี้ กามาวจรกุ
- ณวิปปยุต ๔ ดังนี้ นี้ชื่อว่า ปกิณณกถา ในกุศลเป็นไปในภูมิ ๓ ด...
- สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ธรรมเป็นกุศล
- ความอิ่มใจ ความปราโมทย์ ความยินดียิ่ง ความบันเทิง ความร่าเริ...
- สตินทรีย์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- มนินทรีย์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- สัมมาทิฏฐิ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- สัมมากัมมันตะ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- สัมมาสติ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- สติ ความตามระลึก ความหวนระลึก สติ กิริยาที่ระลึก ความทรงจำ ค...
- ที่น่าละอาย วิริยาที่ ละอายต่อการประกอบอกุศลบาปธรรมทั้งหลาย ...
- ไม่กำหนัด ความไม่กำหนัด ความไม่เพ่งเล็ง กุศลมูลคืออโลภะ ในสม...
- ที่น่าละอาย กิริยาที่ ละอายต่อการประกอบอกุศลบาปธรรมทั้งหลาย ...
- กายมุทุตา มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- กายุชุกตา มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- ความตั้งอยู่แห่งจิต ความดำรงอยู่แห่งจิต ความมั่นคงแห่งจิต คว...
- อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- ่อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากการ สงัดจากอกุศล- ธรรมทั้งหลายแล...
- ่อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจากอกุศล- ธรรมทั้งหลายแล...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคเป็นโลกุตระ ฯลฯ เจริญสติปัฏฐานเป็น โลกุ...
- เป็นจิตตาธิบดี ฯลฯ เป็นวิมังสาธิบดี เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นทรงแสดงกุศลที่ยังสมบัติในสามภพให้เกิด...
- บทว่า ปมาย (เบื้องต้น) ได้แก่ ชื่อว่าเบื้องต้นด้วยอำนาจแห่ง...
- พึงทราบวินิจฉัยในคำเป็นต้นว่า ทุกขาปฏิปทา นั้นต่อไป
- ว เมื่อกำหนดแยก นามรูป ลำบากอยู่ด้วยความทุกข์ ด้วยความลำบาก ...
- ในบรรดาบททั้งหลายมีคำเป็นต้นว่า ผสฺโส โหติ (ผัสสะย่อมมี) มี ...
- อาชีวะดีหรือที่บัณฑิตสรรเสริญ ชื่อว่า สัมมาอาชีวะ คำว่า สัมม...
- ในข้อว่า ปีติสัมโพชฌงค์ นี้ สัมโพชฌงค์คือปีตินั่นแหละ ชื่อว่...
- อีกอย่างหนึ่ง พึงทราบอรรถแห่งโพชฌงค์แม้โดยนัยปฏิสัมภิทามรรค ...
- แม้ในคำว่า ที่ยังไม่เคยเห็น เป็นต้น ก็นัยนี้แหละ
- ในบทนี้ว่า เวลาอนติกฺกโม (การไม่ล้ำเขต ) อธิบายว่า กาล ตรัสเ...
- ธรรมที่ชื่อว่า เสตุฆาต เพราะอรรถว่า ย่อมฆ่าซึ่งเหตุ (เสตุ) ค...
- พึงทราบวินิจฉัยในบทเป็นต้นว่า อกิริยา (การไม่ทำ) ในนิทเทส แห...
- แม้เจตนางดเว้นจากอกุศลกายกรรมแล้ว ก็ชื่อว่า สัมมากัมมันตะ อน...
- สัมมาอาชีวะแม้นี้ ในส่วนเบื้องต้นย่อมได้ในจิตต่าง ๆ เพราะการ...
- นโดยความเป็นของไม่เที่ยงบ้าง โดยความเป็นทุกข์บ้าง จึงสมควร เ...
- ุในพระธรรมวินัยนี้ อาศัยอยู่ โดยความเป็นทุกข์แต่ต้นเทียว ย่อ...
- ถามว่า ก็มรรคมีชื่อ ๓ อย่าง คือ สุญญตะ อนิมิตตะ อัปปณิหิตะ ม...
- อีกนัยหนึ่ง ธรรมดาพระอภิธรรมเป็นปรมัตถเทศนา และอนิมิตของ มรร...
- แต่อาจารย์บางพวกกล่าวว่า มรรคที่เกิดด้วยอนิมิตตะ แม้ไม่ได้ชื...
- แต่ว่า โดยปริยายแห่งพระสูตร มรรคที่เกิดขึ้นด้วยอนิมิตนั้น พร...
- แต่ ว่าภิกษุใดกำหนดลักษณะ ๓ คือ อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ขันธ์ ...
- ในคำว่า เจริญโลกุตรฌานนี้ อย่างนี้ พระองค์ทรงจำแนกนัยทั้ง ๒ ...
- ในบรรดาคำเหล่านั้น พึงทราบวินิจฉัยในคำเป็นต้นว่า อาศัยธรรม ภ...
- เหมือนอย่างว่า บุคคลวางก้อนคูถในท่ามกลางโภชนะแล้วน้อมถาด อัน...
- ในวาทะทั้งหลายของพระเถระแม้เหล่านั้นพึงทราบว่า วิปัสสนาที่เป...
- ส่วนในมรรคที่พระโยคาวจรทำปัญจมฌานให้เป็นบาทแล้วให้เกิดขึ้น อ...
- จริงอยู่ พระดำรัสนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุ...
- บรรดาวาทะของพระเถระเหล่านั้น พระจูฬนาคเถระผู้ทรงพระไตร- ปิฎก...
- แม้พระจูฬาภยเถระผู้ทรงพระไตรปิฎก ซึ่งมีวาทะว่า อัชฌาสัยแห่ง ...
- บัดนี้ พึงทราบวินิจฉัยในคำนี้ว่า นิมิตฺตปฏิปทาปติ (นิมิต ปฏิ...
- บรรดาพระโยคาวจร ๓ ประเภทนั้น ข้าพเจ้าไม่กล่าวด้วยสามารถแห่ง ...
- ในข้อนั้น มีอุปมา ดังนี้ ได้ยินว่า บุรุษมีจักษุดีคนหนึ่ง คิด...
- ในข้อนั้น มีอุปมาดังนี้ ต่อไปนี้ ได้ยินว่า นายขมังธนูคนหนึ่ง...
- จริงอยู่ อกุศลจิต ๕ ดวง คือ ที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ ๔ ดวง
- อาจารย์ทั้งหลายกล่าวว่า ฉายาแห่งการออกไปจากอุปาทินนกขันธ์ ดั...
- ถ้าพระอนาคามีจักไม่เจริญอนาคามิมรรคให้เกิดไซร้ ความเป็นไป แห...
- ก็บรรดามรรคทั้ง ๔ เหล่านั้น โสดาปัตติมรรคย่อมออกจากอบายภพ สก...
- ขิปปาภิญญา แต่มรรค ๓ เบื้องบนของท่านเป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญ...
- อนึ่ง อธิบดีก็ย่อมหวั่นไหวเหมือนปฏิปทานั่นแหละ จริงอยู่ มรรค...
- พระองค์ทรงแสดงนัย ๒๐ โดยอัชฌาสัยของบุคคลและโดยเทศนาวิลาส ด้ว...
- บัดนี้ เพื่อทรงแสดงประเภทแห่งอธิบดี จึงเริ่มคำว่า กตเม ธมฺมา...
- อวิชชา ไม่ให้มีเหลือ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรม ทั้งหลายแล้...
- มรรคจิตดวงที่ ๔ จบ โลกุตตรกุศลจิต จบ บัดนี้ เพื่อทรงแสดงมรรค...
- คำว่า ทุติยาย (ที่ ๒) ได้แก่ชื่อว่า ที่ ๒ ด้วยการนับบ้าง ด้ว...
- ก็ในสัจจวิภังค์ พระองค์ทรงตั้งโลกุต
- ถามว่า ผิว่าคำว่า มิจฉาทิฏฐิอย่างนี้ก็เป็นเพียงชื่อเท่านั้น ...
- ห่งทิฏฐิ สังกัปปะเป็นต้นที่เกิดพร้อมกับอกุศลจิต ๗ ดวง ก็ยังม...
- ถามว่า ก็มรรคอย่างหนึ่งย่อมละกิเลสอย่างหนึ่ง คือย่อมละกิเลสท...
- ในบรรดาคำเหล่านั้น สัจจะ ๔ เปรียบเหมือนหีบรัตนะ ๔ ใบ
- เวลาที่วิปัสสนามุ่งไปสู่อรหัตมรรค เปรียบเหมือนเวลาที่บุรุษเป...
- บรรดาคำเหล่านั้น จิตที่เป็นไปตามกิเลส เปรียบเหมือนผ้าที่เปื้...
- * กุศลจิต คือ โลภมูลที่เป็นทิฏฐิคตสัมปยุต ๔ และโมหมูลจิตที่ส...
- บรรดามรรคเหล่านั้น โสดาปัตติมรรคย่อมละอกุศลจิต ๕ ดวง พร้อมกั...
- ในคำเหล่านั้น พระธรรมราชา เปรียบเหมือนพระราชาผู้ใหญ่ กุลบุตร...
- * เป็นอกุศลเจตสิก ๑๔ ดวง การกราบทูลคุณที่ตนได้แด่พร
- พรรณนาบทว่าธรรมเป็นกุศลจบเพียงนี้