เล่มที่ 67
หมวดหมู่: พระสุตตันตปิฎก ลักษณะเนื้อหา: พระธรรมเทศนาและคำสอนของพระพุทธเจ้า จำนวนส่วน: 687 ส่วน
สารบัญ
- ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ...
- มีลูกศรคือความโศกเสียบแทงแล้ว ไม่บริโภคอาหาร ก็ซูบผอม ใช่แต่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น เป็นพระพุทธเจ้าใน โลก มีพระจัก...
- ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ก็ข้าพเจ้าทั้งหลายเห็นแล้วจะ รู้จักว่าเป็น...
- ภัทราวุธพราหมณ์ อุทยพรามณ์ โปสาลพราหมณ์ โมฆราชพราหมณ์ผู้เป็น...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ทูลถามปัญหาด้วยใจ
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงแสวงหา ขอพระองค์ทรงโปรดพยากรณ์ข้อนั้...
- คำว่า โลกอันอะไรสิหุ้มห่อไว้ ความว่า โลกนรก โลก ดิรัจฉาน โลก...
- คําว่า อะไรเล่าเป็นภัยใหญ่ของโลกนั้น ความว่า อะไร เป็นภัยใหญ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกพราหมณ์นั้นโดยชื่อว่า " อชิตะ " บ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีส่วนแห่งจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลาน...
- กุลมัจฉริยะ ตระหนี่สกุล ๑ ลาภมัจฉริยะ ตระหนี่ลาภ ๑ วรรณมัจฉร...
- ถนา ความหลง ความติดใจ ความ อยาก ความพัวพัน ความข้อง ความจม ค...
- ชื่อว่า ทุกข์ ในอุเทศว่า ทุกข์เป็นภัยใหญ่ของโลกนั้น คือ ชาติ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า โลกอันอวิชชาหุ้มห่อไว้ โลกไม่ปร...
- คำว่า อิติ ในอุเทศว่า อิจฺจายสฺมา อชิโต เป็นบทสนธิ เป็นบทเกี...
- คำว่า กระแสทั้งหลายอันอะไรย่อมปิดกั้นได้ ความว่า กระแสทั้งหล...
- คำว่า เราย่อมกล่าวธรรมเป็นเครื่องกั้นกระแสทั้งหลาย ความว่า เ...
- (ท่านอชิตะทูลถามว่า) ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ปัญญา สติ และน...
- คำว่า เอตมฺเม ในอุเทศว่า "เอตมฺเม ปุฏฺโ ปพฺรูหิ " ความว่า ข...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกพราหมณ์นั้นโดยชื่อว่า " อชิ- ตะ" ...
- ธรรมเหล่าใด คือ นามและรูป พึงเกิดขึ้นในกามธาตุ รูปธาตุ หรืออ...
- คำว่า "เย จ สงฺขาตธมฺมา เส" ความว่า พระอรหันต- ขีณาสพ ท่านกล...
- เหตุนั้น พระอรหันตขีณาสพ ท่านจึงกล่าวว่า มีสังขาตธรรม เพราะฉ...
- าอยู่ ตั้งสติไว้ศึกษาอยู่ ตั้งจิตศึกษาอยู่ รู้ทั่วด้วยปัญญาศ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า) ดูก่อนอ
- กิเลสกามเป็นไฉน ฉันทะ ราคะ ฉันทราคะ สังกัปปะ ราคะ สังกัปปราค...
- คำว่า พึงเป็นผู้มีใจไม่ขุ่นมัว ความว่า พึงเป็นผู้ไม่ขุ่นมัว ...
- นิพพาน พึงเป็นผู้ฉลาดในธรรม ทั้งปวงแม้ด้วยอาการอย่างนี้
- ภิกษุมีสติด้วยเหตุ ๔ ประการแม้อื่นอีก คือ มีสติเพราะความเป็น...
- คำว่า ภิกษุพึงมีสติเว้นรอบ ความว่า ภิกษุพึงมีสติเว้นรอบ คือ ...
- อรรถกถาอชิตมาณวกปัญหานิทเทสที่ ๑ พึงทราบวินิจฉัยในอชิตสุตตนิ...
- บทว่า เววิจฺฉา นปฺปกาสติ โลกไม่ปรากฏเพราะความตระหนี่ คือไม่ป...
- บทว่า สํวรํ พฺรูหิ ขอ พระองค์จงตรัสบอกธรรมเป็นเครื่องกั้นกระ...
- พึงทราบความแห่งคาถาที่เป็นปัญหาว่า ปญฺาเจว ดังนี้เป็นต้น ต่...
- ในบทนั้น นิโรธ มี ๒ อย่าง คือ อนุปาทินนกนิโรธ ๑ อุปา- ทินนกน...
- พึงทราบความดับอนุปาทินนกะ อย่างนี้
- หากว่า พระอนาคามีไม่ได้เป็นผู้อบรมอนาคามิมรรค ความเป็นไป แห่...
- ่า อนมตคฺเค สํสาเร ในสังสารมีเบื้องต้นเบื้องปลาย อันบุคคลไปต...
- ในบทนั้นชื่อว่า อุปาทิ เพราะยึดมั่น คือยึดถือมั่นว่า เรา ของ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงแสดงถึงอุบายการดับนามรูป นั้น จึ...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า สงฺขาตธมฺมา ได้แก่ ธรรมที่พิจารณาแล้ว โด...
- บทนั้นมีความดังนี้ ภิกษุไม่พึงติดใจในวัตถุกามทั้งหลายด้วยกิเ...
- จิตของพราหมณ์พ้นแล้วจากอาสวะเพราะไม่ถือมั่น คือ จิตของอชิตพร...
- คำว่า ความหวั่นไหวของใครย่อมไม่มี ความว่า ความ หวั่นไหวเพราะ...
- คำว่า ใครล่วงแล้วซึ่งตัณหาอันเป็นเครื่องเย็บไว้ในโลก นี้ ควา...
- อีกอย่างหนึ่ง โดยตรงท่านเรียกว่า อริยมรรคมีองค์ ๘ คือสัมมา- ...
- คำว่า สทา ความว่า ทุกเมื่อ คือทุกสมัย ตลอดกาลทั้งปวง กาลเป็น...
- อีกอย่างหนึ่ง ทราบ
- ปัญญา ความรู้ทั่ว กิริยาที่รู้ ฯ ลฯ ความไม่หลง ความเลือกเฟ้น...
- คำว่า ภิกษุนั้นรู้ยิ่งซึ่งส่วนสุดทั้งสองและท่ามกลางด้วยปัญญา...
- คำว่า ภิกษุนั้นล่วงแล้วซึ่งตัณหาอันเป็นเครื่องเย็บไว้ใน โลกน...
- ก็เมื่อ อชิตสูตร ๑ จบแล้ว โมฆราชมาณพ
- อรรถกถาใช้คำว่า สูตร แทนปัญหา ทั้ง ๑๖ ปั
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงพระสูตรนี้ ด้วยธรรมเป็นยอดค
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเห็นมูล คือ ทรงเห็นเหตุ ทรงเห็นนิทาน ทร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ธรรมอย่างใ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ธรรมอย่างใ...
- อีกอย่างหนึ่ง ความว่า พระองค์ทรงมีประสงค์ด้วยปัญหาจึงเสด็จมา...
- ไทยธรรม คือ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ คิลานปัจจัย เภสัชบริขาร ข้า...
- การถามมี ๓ อย่าง คือ อทิฏฐโชตนาปุจฉา ๑ ทิฏฐ- สังสันทนาปุจฉา ...
- อมนุสสปุจฉาเป็นไฉน อมนุษย์ทั้งหลายเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระ- ภาค...
- ปุจฉาอีก ๓ ประการ คือ การถามเรื่องภายใน ๑ การถามเรื่อง ภายนอ...
- เพราะเหตุนั้น พราหมณ์นั้นจึงกราบทูลว่า ข้าพระองค์มีความประสง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนปุณณกะ
- คำว่า อาสึสมานา ในอุเทศว่า อาสึสมานา ปุณฺณก อิตฺถตํ ความว่า ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า ฤๅษี มนุษย์ กษัตริย์ พราหมณ์ พว...
- คำว่า ไม่ประมาทแล้วในทางยัญ ความว่า ยัญนั่นแหละท่าน กล่าวว่า...
- คำว่า ปุจฺฉามิ ตํ ในอุเทศว่า " ปุจฺฉามิ ตํ ภควา พฺรูหิ เม ตํ...
- คำว่า อาสึสนฺติ ในอุเทศว่า อาสึสนฺติ โถมยนฺติ อภิชปฺปนฺติ ชุ...
- คำว่า อภิชปฺปนฺติ ความว่า ย่อมชอบการได้รูป
- คำว่า ภวราครตฺตา ความว่า ตัณหาท่านเรียกว่า ภวราคะ (อนึ่ง) คว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า ดูก่อนปุณณกะ ชนทั้งหลายย่อมหวัง...
- คำว่า อิติ ในอุเทศว่า อิจฺจายสฺมา ปุณฺณโก เป็นบทสนธิ ฯลฯ ท่า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์ ขอทูลถามปัญหานั้น ขอพระองค์จงต...
- คำว่า สงฺขาย โลกสฺมึ ปโรปรานิ ความว่า เพราะทราบ คือ รู้ เทีย...
- คำว่า โลเก คือ ในอบายโลก ฯ ล ฯ ในอายตนโลก เพราะ ฉะนั้น จึงชื...
- อนึ่ง ความโกรธย่อมเกิดด้วยอาการ ๑๐ อย่าง คือ ความโกรธ เกิดด้...
- อนึ่ง พึงทราบความโกรธมาก โกรธน้อย ความโกรธเป็นแต่ เพียงทำจิต...
- คำว่า อนีโฆ ความว่า ราคะเป็นทุกข์ โทสะเป็นทุกข์ โมหะ เป็นทุก...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า เราย่อมกล่าวว่า ความหวั่นไหวในโ...
- บทว่า อาสึสมานา หวังอยู่ คือปรารถนาในรูปเป็นต้น
- บทว่า อาสึสนฺติ หวัง คือปรารถนาได้รูปเป็นต้น
- บทว่า อิติหาสปญฺจมานํ มีคัมภีร์อิติหาสเป็นที่ ๕
- ท่านปุณณกะทูลถามว่า อถ โก จรหิ เมื่อเป็นเช่นนั้น บัดนี้ ใครเ...
- บทว่า ชาติ คือ เป็นกำเนิดด้วยอำนาจแห่งความเกิด
- ในชราทั้งสองนั้น ชราในรูปธรรม ชื่อว่า ชราปรากฏ เพราะแสดงความ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจบพระสูตรนี้ ลงด้วยธรรมเป็นยอ
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจบเวทอย่างไร ฌาน ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนสภิยะ ๑ ) บุคคลเลือกเวทเหล่า...
- ทรงเห็นรูปอันน่าพอใจด้วยพระจักษุแล้ว ไม่ทรงติดใจ ไม่ทรง รักใ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นแต่เพียงทรงเห็นรูปที่ทรงเห็น เป็นแต่เพ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงข่ม ทรงคุ้มครอง ทรงรักษา ทรงสำรวม พระจั...
- นั้น ทำให้หมดพยศแล้ว พระขีณาสพนั้น ล่วงแล้วซึ่งโลกนี้และโลกอ...
- ท่านพระเมตตคูย่อมทูลถาม ทูลวิงวอน ทูลเชื้อเชิญ ทูลให้ทรง ประ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนเมตตคู) ท่านถามถึงเหตุแห่...
- า ยถา ปชานํ ความว่า เรารู้อยู่ รู้ทั่ว รู้แจ้ง รู้แจ้งเฉพาะ ...
- คำว่า เยเกจิ ในอุเทศว่า " เยเกจิ โลกสฺมึ อเนกรูปา " ดังนี้ ค...
- คำว่า อุปธึ กโรติ ความว่า กระทำซึ่งตัณหูปธิ
- คำว่า อุปธึ น กยิรา ความว่า ไม่พึงกระทำตัณหูปธิ
- คำว่า ยนฺตํ อปุจฺฉิมฺห อกิตฺตยี โน ความว่า ข้าพระ- องค์ทั้งห...
- ความแก่ ความเสื่อม ความเป็นผู้มีฟันหัก ความเป็นผู้มีผมหงอก ค...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงประกอบด้วยญาณนั้น จึงเป็นมุนี คือ ถึงค...
- นีโดยวาจา เป็นมุนีโดยใจ ผู้ไม่มีอาสวะถึงพร้อมด้วย ความเป็นมุ...
- คำว่า ตถา หิ เต วิทิโต เอส ธมฺโม ความว่า จริง อย่างนั้น ธรรม...
- คำว่า ทิฏฺเ ธมฺเม ในอุเทศว่า " ทิฏฺเ ธมฺเม อนี- ติหํ " ดัง...
- ำให้ แจ่มแจ้งว่า สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง ฯ ล ฯ สิ่งใดสิ่งหนึ่...
- คำว่า โลก คือ ในอบายโลก มนุษยโลก เทวโลก ขันธโลก ธาตุโลก อายต...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าชื่อว่า มเหสี เพราะอรรถว่า อันสัตว์ทั้งหลา...
- กา เพราะอรรถว่ากระไร ฯ ล ฯ ซ่าน ไป แผ่ซ่านไปในรูป เสียง กลิ่...
- คำว่า ท่านย่อมรู้ธรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง ความว่า ท่าน ย่อมรู้ ...
- ว่า " เอเตสุ นนฺทิญฺจ นิเวสนญฺจ ปนุชฺช วิญฺาณํ ภเว น ติฏฺเ...
- คำว่า ภเว น ติฏฺเ ความว่า เมื่อละขาด บรรเทา ทำให้สิ้นสุด ให...
- อง ๆ ทำไม่หยุด มีความประพฤติไม่ย่อหย่อน ไม่ปลงฉันทะ ไม่ทอด ธ...
- ภิกษุเป็นกัลยาณปุถุชนก็ดี ภิกษุเป็นพระเสขะก็ดี ชื่อว่า ภิกษุ...
- คำว่า อิธ ความว่า ในทิฏฐินี้ ฯ ล ฯ ในมนุษยโลกนี้
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสวงหา เสาะหา ค้นหา ศีลขันธ์ใหญ่ ฯ ล ฯ ...
- คำว่า ปหาสิ ทุกฺขํ ความว่า พระองค์ทรงละ คือ ทรงละขาด ทรงบรรเ...
- คำว่า ทุกฺขํ ความว่า พึงละ คือ พึงบรรเทา ทำให้สิ้นสุด ให้ถึง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ทรงทำความชั่วอย่างไร เพราะฉะนั้น จึง ทร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่เสด็จมาอย่างไร เพราะฉะนั้น จึงทรงพระ- น...
- พฺราหฺมณํ เวทคุํ อภิชญฺา ความว่า ชื่อว่าเป็นพราหมณ์เพราะเป็...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ไม่มีกิเลสเครื่องกังวล
- คำว่า ติณฺโณ ในอุเทศว่า " ติณฺโณ จ ปารํ อขิโล อกงฺโข " ดังนี...
- ผู้นั้นย่อมไม่ก่อ ไม่ทำลาย ทำลายเสร็จแล้วดำรงอยู่ ไม่ต้องละ ...
- พระขีณาสพนั้น มีภพนี้เป็นครั้งหลัง มีอัตภาพนี้ และมีสงสาร คื...
- ความสงสัยในเงื่อนเบื้องต้น ความสงสัยในเงื่อนเบื้องปลาย ความ ...
- คำว่า วิทฺวา ในอุเทศว่า " วิทฺวา จ โย เวทคู นโร อิธ " ดังนี้...
- รูปตัณหา สัททตัณหา คันธตัณหา รสตัณหา โผฏฐัพพ- ตัณหา ธรรมตัณห...
- อรรถกถาเมตตคูมาณวกปัญหานิทเทสที่ ๔ พึงทราบวินิจฉัยใน เมตตคูส...
- เท่านั้น ไม่มีผู้กระทำหรือผู้ให้กระทำ
- บทว่า ทนตํ นยนฺติ สมิตึ ชนทั้งหลายย่อมนำยานที่ตนฝึกแล้วไป สู...
- บทว่า วิธาสุ น วิกมฺปติ คือ พระขีณาสพทั้งหลายย่อมไม่หวั่น ไห...
- บทว่า เยสํ ธมฺมานํ อาทิโต สมุทาคมนํ ปญฺายติ ธรรมเหล่า ใด มี...
- ศัพท์ว่า อ ในบทว่า อปุจฺฉสิ นี้ เป็นนิบาต ลงในอรรถว่า ทำ บทใ...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า ปชานํ รู้อยู่ คือบุคคลผู้รู้อยู่ซึ่งสังข...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า อาทิกลฺยาณํ งามในเบื้องต้น คือเราแม้ ละแ...
- จริงอยู่ ศาสนธรรมทั้งสิ้นงามในเบื้องต้นด้วยศีลอันเป็นประโ
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อทรงแสดงธรรมใด ย่อมประกาศ ศาสนพรหมจรรย...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นทรงแสดงปริยัติธรรมอย่างนี้แล้ว บัดนี้...
- บทว่า อุทฺธํ ชั้นสูง ในบทนี้ว่า อุทฺธํ อโธ ติริยญฺจาปิ มชฺเฌ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงแสดงการกำหนด ด้วยอำนาจแห่ง อัตภ...
- บทว่า นูปธิกํ เป็นธรรมไม่มีอุปธิ ในบทนี้ว่า สุก
- พระผู้มีพระภาคเจ้า แม้พราหมณ์นั้นรู้อย่
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงพระสูตรแม้นี้ ด้วยธรรมเป็นย
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์ขอทูลถามปัญหานั้น ขอพระองค์โปรด...
- สิกขา ในคำว่า สิกฺเข ในอุเทศว่า " สิกฺเข นิพฺพาน- มตฺตโน " ด...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนโธตกะ) ถ้าเช่นนั้น ท่านจง...
- คำว่า สโต ความว่า มีสติด้วยเหตุ ๔ ประการ คือ มีสติเจริญ สติป...
- เทพ ในคำว่า เทว ในอุเทศว่า " ปสฺสามหํ เทว- มนุสฺสโลเก " ดังน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าชื่อว่า เป็นพราหมณ์ เพราะทรงลอยธรรม ๗ ประก...
- ในโลกนี้ อนึ่ง ไม่ทรงรู้อะไร ๆ ที่ไม่ทรงรู้แล้ว ไม่มีเลย พระ...
- นเงื่อนเบื้องปลาย ความสงสัยทั้งในเงื่อน เบื้องต้นและเงื่อนเบ...
- ก่อนโธตกะ เราไม่อาจปลดเปลื้องใครๆ ที่มีความ สงสัยในโลกนี้ได้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อนจุนทะ บุคคลนั้นหนอ เป็นผู...
- คำว่า ดูก่อนโธตกะ
- ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ ขอพระองค์โปรดทรงพระ- กรุณา ตรัสสอนธ...
- คำว่า อิเธว สนฺโต ในอุเทศว่า อิเธว สนฺโต อสิโต จเรยฺย ความว่...
- ราหมณ์ นั้นจึงกล่าวว่า ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ ขอพระองค์โปร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส ตอบว่า ดูก่อนโธตกะ
- แจ่มแจ้งแล้วว่า สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง ฯ ล ฯ สิ่งใด สิ่งหนึ่...
- ข้าแต่พระองค์ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ข้าพระองค์ ชอบใจพระดำรั...
- แจ่มแจ้งแล้วว่า สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง ฯ ล ฯ สิ่งใด สิ่งหนึ่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนโธตกะ) ท่านย่อมรู้ธรรมอย่...
- คำว่า ท่านรู้แล้ ซึ่งธรรมนั้นว่า เป็นเครื่องข้องในโลก ความว่...
- อรรถกถาโธตกมาณวกปัญหานิทเทสที่ ๕ พึงทราบวินิจฉัยในโธตกสูตรที...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า ปสฺสามหํ เทวมนุสฺสโลเก คือ ข้าพระ- องค์เ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อทรงแสดงความปลดเปลื้องจาก ความสงสัยอัน...
- สองคาถาต่อจากนี้ไป มีนัยดังได้กล่าวไว้แล้วในเมตตคูสูตรนั่นเอ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก นับว่า มีทรัพย...
- คำว่า ไม่อาจ คือ ไม่อุตสาหะ ไม่อาจ ไม่สามารถ
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนอุปสีวะ) ท่านจงเป็นผู้มีส...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียก พราหมณ์นั้น
- โดยหัวข้อว่า กามา ในอุเทศว่า กาเม ปหาย วิรโต กถาหิ ดังนี้ คว...
- (ท่านอุปสีวะทูลถามว่า) ผู้ใดปราศจากความกำหนัดในกามทั้งปวง ละ...
- คำว่า น้อมใจไปในสัญญาวิโมกข์อย่างยิ่ง ความว่า สัญญาสมาบัติ ๗...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนอุปสีวะ) ผู้ใดปราศจากความ...
- คำว่า สพฺเพสุ ในอุเทศว่า " สพฺเพสุ กาเมสุ โย วีตราโค " ดังนี...
- ถ้าผู้นั้นไม่มีความหวั่นไหว พึงดำรงอยู่ในสมาบัตินั้น ข้าแต่พ...
- อีกอย่างหนึ่ง พราหมณ์นั้นย่อมถามถึงความเที่ยงแท้และความขาด ส...
- เปลวไฟตรัสว่า อัจจิ ในอุเทศว่า " อจฺจิ ยถา วาตเวเคน ขิตฺตํ "...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วได้อริย
- ขอพระองค์ผู้ เป็นพระมุนี โปรดตรัสบอกปัญหานั้นแก่ข้าพระองค์ด้...
- คำว่า พระองค์ทรงทราบธรรมนั้นแล้วแท้จริง ความว่า พระองค์ทรงทร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ย่อมตรัสเรียกพราหมณ์นั้นโดยชื่อว่า อุปสีว...
- คำว่า เมื่อธรรมทั้งปวงอันบุคคลนั้นถอนเสียแล้ว ความ ว่า เมื่อ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ประกาศว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพ...
- บทว่า กาโมฆํ พึงข้ามกาโมฆะได้ด้วยอนาคามิมรรค พึงข้าม ภโวฆะได...
- บทว่า ตญฺเว วิญฺาณํ อภาเวติ ไม่ยังวิญญาณนั้นนั่นแลให้ เจริ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงรู้ตามถึงฐานะในที่สุดหก- หมื่นกั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงแสดงถึงความดับ โดย ไม่ยึดมั่นของ...
- ้ดับไปแล้ว หรือมุนีนั้นไม่มี หรือ มุนีนั้นเป็นผู้ไม่มีโรค มี...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงพระสูตร แม้นี้ด้วยธรรมเป็นย
- คำว่า ย่อมกล่าว ความว่า ย่อมกล่าว คือ ย่อมพูด ย่อมแสดง ย่อมบ...
- ดูก่อนนันทะ ท่านผู้ฉลาดย่อมไม่กล่าวบุคคลผู้ ประกอบด้วยทิฏฐิ ...
- คำว่า เราย่อมกล่าวชนเหล่าใดกำจัดเสนาเสียแล้ว เป็น ผู้ไม่มีคว...
- นี้เสนามารของท่าน (เป็นมารไม่ปล่อยท่าน ให้พ้นอำนาจไป) เป็นผู...
- (ท่านพระนันทะทูลถามว่า) สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งนี้ ย่อมก...
- คำว่า ย่อมกล่าวความหมดจดด้วยศีลและวัตรบ้าง ความว่า ย่อมกล่าว
- คำว่า ยตา ความว่า สำรวม สงวน คุ้มครอง รักษา ระวัง
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนนันทะ) สมณพราหมณ์เหล่าใดเ...
- คำว่า ย่อมกล่าวความหมดจดด้วยมงคลหลายชนิด ความว่า ย่อมกล่าว
- (ท่านพระนันทะทูลถามว่า) สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งนี้ ย่อมก...
- คำว่า ย่อมกล่าวความหมดจดด้วยศีลและวัตรบ้าง ความว่า ย่อมกล่าว
- คำว่า ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ เมื่อเป็นดังนั้น ในบัดนี้ ใคร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนนันทะ) เราย่อมไม่กล่าวว่า...
- คำว่า ทั้งละแล้วซึ่งมงคลหลายชนิดทั้งปวง ความว่า ละแล้ว คือ ล...
- ดแล้ว ทำไม่ให้มีที่ตั้งดังตาลยอดด้วน ให้ถึงความไม่มี มีความ ...
- าแต่พระโคดม ข้าพระองค์ย่อมชอบใจพระวาจา นั้น อันพระองค์ผู้เป็...
- คำว่า นรชนเหล่าใดละแล้วซึ่งรูปที่ได้เห็น เสียงที่ ได้ยิน อาร...
- มเห็น ว่า นี้รูปตัณหา นี้สัททตัณหา นี้คันธตัณหา นี้รสตัณหา น...
- อรรถกถานันทมาณวกปัญหานิทเทสที่ ๗ พึงทราบวินิจฉัยใน นันทสูตรท...
- บัดนี้ นันทมาณพเพื่อละความสงสัยในวาทะของผู้กล่าวอยู่ว่า ความ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ยิ่งนัก จึงกล่าวคาถาว่า เอตาภินนฺทามิ ข้า...
- คำว่า เหมโก เป็นชื่อ ฯ ล ฯ เป็นคำร้องเรียกของพราหมณ์นั้น เพร...
- คำว่า ข้าพระองค์ไม่ยินดียิ่งในคำนั้น ความว่า ข้าพระ- องค์ไม่...
- รูปตัณหา สัททตัณหา คันธตัณหา รสตัณหา โผฏฐัพพ- ตัณหา ธรรมตัณห...
- ตัณหา ราคะ สาราคะ ฯ ล ฯ อภิชฌา โลภะ อกุศลมูล ท่านกล่าวว่า ตั...
- ๆ ในโลก เพราะเหตุนั้น พราหมณ์นั้นจึงกล่าวว่า ข้าแต่พระมุนี ข...
- ความพอใจในกาม ความกำหนัดในกาม ความเพลินใน กาม ตัณหาในกาม ควา...
- ทำให้แจ่มแจ้งแล้วว่า สังขาร ทั้งปวงไม่เที่ยง สังขารทั้งปวงเป...
- เพราะความที่ราคะ โทสะ โมหะ ความโกรธ ความผูกโกรธ ฯ ล ฯ อกุสลา...
- คำว่า ในโลก คือ ในอบายโลก มนุษยโลก เทวโลก ขันธโลก ธาตุโลก อา...
- บทว่า เย จญฺเ ตสฺส อาจริยา พราหมณ์พวกอื่นและอาจารย์ ของพาวร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสดงพระสูตรแม้นี้ด้วยธรรมเป็นยอ
- คำว่า ตัณหาย่อมไม่มีแก่ผู้ใด ความว่า ตัณหาย่อม ไม่มี คือ ไม่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกพราหมณ์นั้น โดยชื่อว่า โตเทยยะ ใน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า กามทั้งหลายย่อมไม่มีอยู่ในผู้ใด...
- คำว่า ผู้มีปัญญา ในอุเทศว่า ปญฺาณวา โส อุท ปญฺกปฺปี ดังนี้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเป็นผู้อาจ องอาจ สามารถ ผู้กล้า ผู้แกล้...
- ผู้นั้นไม่มีความหวัง ไม่หวังอยู่ มีปัญญาและไม่มี ความก่อ (ตั...
- คำว่า ดูก่อนโตเทยยะ ท่านจงรู้จักมุนี
- คำว่า ผู้ไม่มีเครื่องกังวล ผู้ไม่ข้องในกามและภพ ความว่า ผู้ไ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงบอกความนั้น แก่โตเทยย- มาณพนั้น...
- แม้ที่สุดข้างต้นแห่งสงสารย่อมไม่ปรากฏ แม้ที่สุดข้างปลายแห่ง ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย สงสารนี้มีที่...
- สัตว์ทั้งหลายตั้งอยู่ ตั้งอยู่เฉพาะ พัวพัน ติดอยู่ น้อมใจไปแ...
- คำว่า ข้าแต่พระองค์ผู้นฤทุกข์ ขอพระองค์โปรดตรัส บอกธรรมเป็นท...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า ดูก่อนกัปปะ) เราจะบอกธรรมเป็นที...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส ตอบว่า ดูก่อนกัปปะ
- เราขอบอกนิพพานอันไม่มีกิเลสเครื่องกังวล ไม่มี ตัณหาเครื่องถื...
- ตัณหา ราคะ สาราคะ ฯ ล ฯ อภิชฌา โลภะ อกุศลมูล ตรัสว่า วานะ ใน...
- คำว่า เหล่าใด คือ พระอรหันตขีณาสพทั้งหลาย
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้แล้ว เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า พระอ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงพยากรณ์ความนั้นแก่ กัปปมาณพ จึง...
- เมื่อจบเทศนาได้มีผู้บรรลุธรรมเช่นกับครั้งก่อน
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงเว้นแล้วจากบาปธรรมทั้งปวง ในโลกนี้ ล่ว...
- คำว่า อายสฺมา เป็นเครื่องกล่าวด้วยความรัก เป็นเครื่องกล่าว เ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า บทนี้สงบ บทนี้ประณีต คือ ความสง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ขอพระองค์จงตรัสบอกนิพพานนั้นแก่ข้าพระ- อง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงกำหนดรู้วัตถุกาม ทรงละ ทรงครอบงำ ทรงปกค...
- คำว่า มีพระปัญญาสร้างขวางดุจแผ่นดิน
- พึงแทงตลอด พึงบรรลุ พึงถูกต้อง พึงทำ ให้แจ้ง เพราะฉะนั้น จึง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกพราหมณ์นั้นโดยโคตรว่า ชตุกัณณี
- คำว่า ที่ท่านยึดไว้ ในอุเทศว่า อุคฺคหิตํ นิรตฺตํ วา ดังนี้ ค...
- อนึ่ง กรรมาภิสังขารส่วนอดีตเหล่าใด อันให้ผลแล้ว ท่านจงเผา กร...
- คำว่า จักเป็นผู้สงบแล้วเที่ยวไป ความว่า ชื่อว่า จัก เป็นผู้ส...
- คำว่า ดูก่อนพราหมณ์
- ัญหานิทเทสที่ ๑๑ อรรถกถาชตุกัณณีมาณวกปัญหานิทเทสที่ ๑๑ พึงทร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อน มหานาม อริยสาวกในศาสนานี...
- พระผู้มีพระภาคเจ้ามีพระนามว่า โลกวิทู เพราะทรงรู้แจ้ง โลกด้ว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ทรงรู้แม้โอกาสโลกนี้ด้วยประการทั้งปวง
- ในโอกาสโลกนั้น มีแผ่นดินหนาสองแสนสี่หมื่นโยชน์ น้ำรองแผ่นดิน...
- ด้วยเหตุนั้นโบราณาจารย์ทั้งหลายจึงกล่าวว่า ต้นแคฝอย ต้นงิ้ว ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่า ปุริสทมฺมสารถิ เพราะทรง ฝึกคน...
- บทว่า ปหุ คือ ผู้สามารถ
- พระผู้มีพระภาคเจ้ามีเดช ทรงประกอบ ด้วยเดช คือทรงประกอบด้วยเด...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะตรัสบอกธรรมนั้นแก่ชตุกัณณี มาณพ จึง...
- จบอรรถกถาชตุกัณณีมาณวกปัญหานิทเทสที่ ๑๑ (ท่านภัทราวุธะทูลถาม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้แล้ว ทรงตัดแล้ว ตัดขาดแล้ว ตัดขา...
- คำว่า อิติ ในอุเทศว่า อิจฺจายสฺมา ภทฺราวุโธ ดังนี้ เป็นบท สน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้ามีพระทัยพ้นแล้ว พ้นวิเศษแล้ว พ้นวิเศษดีแล้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าชื่อว่า เป็นนาค ในคำว่า นาคสฺส ในอุเทศว่า ...
- ข้อว่า ชนทั้งหลายได้ฟังพระดำรัสของพระองค์ผู้เป็นนาคแล้ว จักห...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเป็นผู้กล้า จึงชื่อว่า วีระ ในอุเทศ ว่า...
- คำว่า เตสํ ในอุเทศว่า เตสํ ตุวํ สาธุ วิยากโรหิ ดังนี้ คือ กษ...
- ตัณหาในรูป ตรัสว่า ตัณหาเครื่องยึดถือ ในอุเทศว่า อาทานตณฺหํ ...
- คำว่า สัตว์ทั้งหลายย่อมเข้าไปยึดถือรูปาทิขันธ์ใด ๆ ในโลก ควา...
- คำว่า เพราะเหตุนั้น
- คำว่า อะไร ๆ คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ อะไร ๆ คำว่า ...
- คำว่า อิติ เป็นบทสนธิ ฯ ล ฯ คำว่า อิติ นี้ เป็นไปตามลำดับบท
- ญหานิทเทสที่ ๑๒ อรรถกถาภัทราวุธมาณวกปัญหานิทเทสที่ ๑๒ พึงทรา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงแสดงธรรมโดยอนุโลม ตามอัธยาศัยของ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสดงพระสูตรแม้นี้ ด้วยธรรมเป็นย
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้แล้ว ทรงละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้ประทับอยู่แม้อย่างนี้
- ทิฏฐิเป็นเครื่องตกไปรอบ ย่อมไม่มีแก่ภิกษุใด ผู้มี กระแสอันตั...
- คำว่า ข้าพระองค์มีความต้องการด้วยปัญหาจึงมาเฝ้า ความว่า พวกข...
- (พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ดูก่อนอุทยะ) เราขอบอกอัญญาวิโมกข์ ...
- คำว่า และโทมนัสทั้ง ๒ อย่าง ความว่า ธรรมเป็นเครื่องละ เครื่อ...
- อีกอย่างหนึ่ง ความรำคาญอันเป็นความเดือนร้อนแห่งจิต เป็น ความ...
- ความวางเฉย กิริยาที่วางเฉย ความเพิกเฉย ความสงบ แห่งจิต ความท...
- อรหัตวิโมกข์ ตรัสว่า อัญญาวิโมกข์ ในอุเทศว่า อญฺา- วิโมกฺขํ...
- คำว่า พระองค์ตรัสว่า นิพพาน เพราะละอะไรเสียได้ ความว่า พระอง...
- รูปตัณหา สัททตัณหา คันธตัณหา รสตัณหา โผฏ- ฐัพพตัณหา ธรรมตัณห...
- คำว่า พวกข้าพระองค์จะขอฟังพระดำรัสนั้นของพระ- องค์ ความว่า พ...
- อีกอย่างหนึ่ง เมื่อโลกพิจารณาเห็นเวทนาโดยความไม่เที่ยง ย่อม ...
- อรรถกถาอุทยมาณวกปัญหานิทเทสที่ ๑๓ พึงทราบวินิจฉัยในอุทยสูตรท...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เพราะอุทยมาณพได้จตุตถฌาน ฉะนั้น เมื่อจะทร...
- ่แล้วในวิโมกข์ คือจตุตถฌานนั้น ด้วยบทนี้ว่า ธมฺมตกฺกปุเรชวํ ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงพยากรณ์ความนั้นแก่อุทย- มาณพ จึง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าย่อมทรง แสดงแม้อดีต ย่อมทรงแสดงแม้อนาคต ย่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าย่อมทรงแสดงอดีตของผู้อื่นอย่างไร พระ- ผู้ม...
- คำว่า อิติ ในอุเทศว่า อิจฺจายสฺมา โปสาโล ดังนี้ เป็นบทสนธิ
- คำว่า ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง ความว่า พระผู้มีพระ- ภาคเจ้าทรง...
- คำว่า ผู้มีรูปสัญญาอันผ่านไปแล้ว ความว่า รูปสัญญาของบุคคล ผู...
- คำว่า ข้าแต่พระสักกะ ข้าพระองค์ขอทูลถามถึงญาณ ความว่า ข้าพระ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ย่อมทรงทราบวิญญาณฐิติ ๔ ด้วยสามารถอภิสังข...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์เหล่าหนึ่งมีกายอย่างเดียวกัน มีสัญญ...
- ดูก่อนจุนทะ ถ้าแม้เรื่องที่ล่วงแล้ว จริงแท้ แต่ไม่ประกอบด้วย...
- ดูก่อนจุนทะ ตถาคตย่อมตรัสรู้ซึ่งอนุตรสัมมาสัมโพธิญาณในราตรี ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนสารี- บุตร เรากำหนดรู้ใจของบ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าย่อมทรงทราบว่า บุคคลนี้น้อม ใจไปในรูป น้อม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าย่อมทรงทราบว่า บุคคลนี้มีรูป เป็นที่ไปในเบ...
- คำว่า มีความเพลินเป็นเครื่องประกอบดังนี้ ความว่า ความกำหนัดใ...
- าหมณ์ ในอุเทศว่า พฺราหฺมณสฺส วุสีมโต ดังนี้ ความว่า ชื่อว่า ...
- อรรถกถาโปสาลมาณวกปัญหานิทเทสที่ ๑๔ พึงทราบวินิจฉัยในโปสาลสูต...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า เอวํวณฺโณ มีผิวพรรณอย่างนี้ คือมีผิวขาว ...
- บทว่า มหาปทานิยสุตฺตนฺตํ คือ มหาปทานสูตร แสดงพระประวัติ ของพ
- ในบทว่า อินฺทริยปโรปริยตฺตาณํ นี้ การนำบทว่า สตฺตานํ มาประก...
- แต่กําลังพระญาณมา แล้วในมหาสีหนาทสูตร คือทศพลญาณ จตุเวสาร
- อาสย และ อนุสย ชื่อว่า อาสยานุสโย
- พึงทราบความในบทนี้ว่า สพฺพญฺญุตาณํ อนาวรณาณํ (ญาณ ไม่มีอะไ...
- บทว่า ปจฺจุปนฺนมฺปิ อาทิสติ ทรงแสดงแม้ปัจจุบันนี้ชัดดีแล้ว
- บทว่า อรูปสมาปตฺติโย ได้แก่ อากาสานัญจายตนสมาบัติเป็นต้น
- ส่วนที่ 326
- บทว่า อาภสฺสรา ชื่อว่า อาภัสสระ เพราะรัศมีจากสรีระของ เทพเหล...
- สญฺานํ คือ แห่งรูปาวจรฌานดังที่กล่าวแล้วด้วยธรรมเป็นหัวข้อค...
- บทว่า ปฏิฆสญฺานํ อตฺถงฺคมา ดับปฎิฆสัญญา คือสัญญาอันเกิด ขึ้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำแนกไว้ในวิภังค์ตรัสไว้อย่างนี้ว่า นาน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถึงคุณของอากาสานัญจายตนสมาบัติด้วย ๓ บ...
- พึงทราบวินิจฉัยในบทนี้ว่า อากาสานญฺจายตนูปคา เข้าถึงอากาสา- ...
- อนึ่ง พึงทราบความในบทว่า วิญฺาณญฺจายตนูปคา นี้ต่อไป
- บทนี้เป็นชื่อของการปราศจากวิญญาณที่มีอากาสา- นัญจายตนฌานเป็น...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า ทิฏฺํ เห็นแล้ว คือย่อมรู้ย่อมเห็นอายตนะ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดง อายตนะนั้นด้วยบทนี้ว่า ตถาคเตน อภิ...
- พึงทราบความในบทนี้ว่า ดูก่อนจุนทะ ณ ราตรีใด ตถาคตบรรลุ สัมมา...
- คต ศัพท์ในบทว่า ตถาคโต นี้ มีความว่า กล่าว
- เป็น อย่างไร พระตถาคตทรงมีลีลาในการแสดงธรรมอันจับใจ และทรงมี...
- บทว่า อาสวานํ ขยา เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย คือ เพราะ...
- ห้าบทมีอาทิว่า รูปาธิมุตฺโต น้อมใจไปในรูปดังนี้ ท่านกล่าวด้ว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงพระสูตรแม้นี้ด้วยธรรมเป็นยอ
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้อาจ ผู้องอาจ ผู้สามารถ มีความสามารถ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้ามีพระจักษุด้วยจักษุ ๕ ประการ คือ ด้วยมังสจ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้ามีพระจักษุแม้ด้วยทิพยจักษุอย่างไร พระผู้มี...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้แล้ว โดยอาการทั้งปวง ขึ้น ชื่อว่...
- ปลาและเต่าทุกชนิด โดยที่สุดรวมถึงปลาติมิติมิงคละ ย่อมเป็นไป-...
- พระผู้มีพระภาคเจ้ามีพระจักษุแม้ด้วยพุทธจักษุอย่างนี้
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นทั้งเทพ เป็นทั้งฤๅษี เพราะฉะนั้น จึงชื...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า อันสัตว์ทั้งหลายที่มีอานุภาพ มากแสวงหา เส...
- พระผู้มีพระภาคเจ้านี้มีความเห็นอย่างนี้ มี ความควรอย่างนี้ ม...
- คำว่า ข้าพระองค์มีความต้องการด้วยปัญหาจึงมาเฝ้า ความว่า พวกข...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย รูปเป็นอนัตตา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย กายนี้ไม่ใช่ข...
- บุคคลย่อมพิจารณาเห็นโลกโดยความเป็นของสูญ ด้วยสามารถการ พิจาร...
- อีกประการหนึ่ง บุคคลย่อมพิจารณาเห็นโลกโดยความเป็นของสูญ โดยอ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดไม่ใช่ข...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญ พระองค์ตรัสว่า ...
- ดูก่อนคามณี เมื่อบุคคลเห็นซึ่งความเกิดขึ้นพร้อม แห่งธรรมทั้ง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกพราหมณ์นั้นโดยชื่อว่า โมฆ- ราช ใน...
- คำว่า ถอนอัตตานุทิฏฐิเสียแล้ว ความว่า รื้อ ถอน ฉุด ชัก ลากออ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรากล่าวว่า ทำมารให้มืด กำจัดมาร...
- วกปัญหานิทเทสที่ ๑๕ อรรถกถาโมฆราชมาณวกปัญหานิทเทสที่ ๑๕ พึงท...
- บทว่า อยํ โลโก คือ มนุษยโลกนี้
- ชื่อว่า สุข เพราะทำผู้นั้นให้เกิดสุข
- บทว่า อวสิยปฺปวตฺตสลฺลกฺขณวเสน ด้วยสามารถการกำหนดว่า ไม่เป็น...
- ส่วนที่ 368
- อธิบายว่า ทั้งหมดเป็นธรรมชาติมีอยู่ในโลกมีจักษุเป็นต้น เพราะ...
- บทว่า รูปํ สมนฺเนสติ บุคคลย่อมตามค้นหารูป คือแสวงหาสาระ แห่ง...
- ชื่อว่า ปุถุชน เพราะเหตุทั้งหลายมีการเกิดกิเลส หนาเป็นต้น หร...
- ในปุถุชนสองจำพวกนั้น พึงทราบว่า ท่านกล่าวถึงอันธปุถุชน (ปุถุ...
- จริงอยู่ พระสาวกของพระพุทธเจ้า ท่านกล่าวด้วยบทเพียงเท่านี้ ว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อน วักกลิ ประโยชน์อะไรด้วยก...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนอชิตะ) กระแสเหล่าใดในโลก สติ...
- การละธรรมมีนิวรณ์เป็นต้นเหล่านั้น ๆ ด้วยสมาธิอันต่างด้วย อุป...
- บทว่า อารญฺิโก คือ เมื่ออาศัยอยู่ในป่า
- คำว่า มีกำลังน้อย ความว่า ทุรพล มีกำลังน้อย มีเรี่ยวแรง น้อย
- คำว่า ขอโปรดตรัสบอกธรรม ในอุเทศว่า อาจิกฺข ธมฺมํ ยมหํ วิชญฺ...
- คำว่า รูเปสุ ในอุเทศว่า ทิสฺวาน รูเปสุ วิหญฺมาเน ดังนี้ ควา...
- คำว่า รุปฺปนฺติ ในอุเทศว่า รุปฺปนฺติ รุเปสุ ชนา ปมตฺตา ดังนี...
- คำว่า เพราะเหตุนั้น ในอุเทศว่า ตสฺมา ตุวํ ปิงฺคิย อปฺปมตฺโต ...
- รงทราบแล้ว หรือไม่ทรงรู้แจ้งแล้งเพียง น้อยหนึ่งมิได้มีในโลก ...
- คำว่า เป็นเหตุละชาติและชรา ณ ที่นี้ ความว่าเป็นที่ละ ที่สงบ ...
- คำว่า เดือดร้อน ในอุเทศว่า สนฺตาปชาเต ชรสา ปเรเต ดังนี้ ความ...
- คำว่า จงละตัณหา ความว่า จงละ จงละขาด บรรเทา ทำให้ สิ้นสุด ให...
- จบปิงคิยมาณวกปัญหานิทเทสที่ ๑๖ อรรถกถาปิงคิยมาณวกปัญหานิทเทส...
- บทว่า อพโล คือ ไม่มีกำลัง
- ในบทเหล่านั้น บทว่า รูเปสุ คือ เพราะรูปเป็นเหตุ เป็นปัจจัย
- บทว่า ธมฺมจกฺขุํ ตวงตาเห็นธรรม คือในบางแห่งหมายถึงมรรคญาณที่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเช่นนี้แล้ว คือ เมื่อประทับ อยู่ที่...
- คำว่า ทูลเชื้อเชิญถามแล้ว ๆ ทรงพยากรณ์แล้วซึ่ง ปัญหา ความว่า...
- คำว่า รู้ทั่วถึงอรรถ รู้ทั่วถึงธรรม ความว่า รู้ทั่วถึง คือทร...
- คำว่า แห่งธรรมปริยายนี้ คือ แห่งปารายนสูตรนี้ เพราะฉะนั้น จึ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าชื่อว่า พุทโธ ในคำว่า พุทฺโธ ดังนี้ เพราะ ...
- ึ ดังนี้ ศีลสังวรก็ดี อินทรีย์สังวรก็ดี โภชเนมัตตัญญุตาก็ดี ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ฯ ล ฯ พระนามว่า พุทฺโธ นี้ เป็นสัจฉิกาบัญ...
- คำว่า ทูลถามปัญหาแล้ว ในอุเทศว่า ปญฺหํ ปุฏฺโ ยถาตถํ ดังนี้ ...
- พราหมณ์นั้น อันพระพุทธเจ้าผู้มีพระจักษุ เป็น เผ่าพันธุ์แห่งพ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้ามีพระจักษุด้วยจักษุ ๕ ประการ คือ มีพระจักษ...
- ม่ต้องทำ ความไม่ล่วงแดน ความฆ่าด้วยเหตุ (ด้วยอริยมรรค) ซึ่งค...
- ผู้ใดพึงปฏิบัติธรรมแห่งปัญหาหนึ่ง ๆ ตามที่พระ- พุทธเจ้าทรงแ
- บุคคลเมื่อเจริญมรรคอันอุดม พึงจากที่มิใช่ฝั่งไปถึง ฝั่ง มรรค...
- คำว่า เพื่อให้ถึงฝั่ง ความว่า เพื่อให้ถึงฝั่ง ให้ถึงพร้อมซึ่...
- มรรค ท่านกล่าวว่า อายนะ เป็นที่ให้ถึง
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงเห็นแล้วอย่างใด ตรัส แล้วอย่างนั้น ค...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้ตรัสรู้ แล้วทรงกำหนดรู้วัตถุกาม ทรงละก...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าชื่อว่าเป็นนาคเพราะ ไม่ทรงทำความชั่ว ชื่อว...
- อีกอย่างหนึ่ง มุสาวาทย่อมมีด้วยอาการ ๔ อย่าง คือ ก่อนที่จะ พ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้แล้ว ทรงละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ...
- ความถือตัวโดยอาการ ๗ อย่าง คือ ความถือตัว ๑ ความถือตัว จัด ๑...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้แล้วทรงละได้แล้ว ทำไม่ให้มีที่ตั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบรรเทา ทรง กำจัด ทรงละ ทรงบรรเทาให้พินา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเป็นไปล่
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าสีขี พระผู้มีพระ- ภาคเจ้าพระนามว่...
- นกละป่าเล็กแล้ว พึงอาศัยป่าใหญ่ที่มีผลไม้มากอยู่ ฉันใด ข้าพร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ก็เป็นผู้มีปัญญาน้อย คือ มีปัญญา นิดห
- ในกาลก่อน (อื่นแต่ศาสนาของพระโคดม) อาจารย์ เหล่าใดพยากรณ์ว่า...
- คำว่า คำทั้งหมดนั้น เป็นเครื่องยังความตรึกให้เจริญ ความว่า ค...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ชื่อว่าพระองค์เดียวโดยส่วนแห่งบรรพชา อย่า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเป็นองค์เดียวมิได้มีเพื่อนอย่างนี้ เป็...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ชื่อว่าพระองค์เดียว เพราะเสด็จไปตาม เอกาย...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงบรรเทา ละ สละ กำจัด ทำให้สิ้นสุด ให้ถึ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงชื่อว่าประทับนั่งอยู่แล้ว
- ธงเป็นเครื่องปรากฏแห่งรถ ควันเป็นเครื่องปรากฏ แห่งไฟ พระราชา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นพระสยัมภู ไม่มีอาจารย์ ตรัสรู้สัจจะ ทั...
- ั้งหลายลงทุนทรัพย์ตามกาลอันควร ยังไม่ได้อิฐผลในกาล เป็นลำดับ...
- ดูก่อนปิงคิยะ ท่านอยู่ปราศจากพระพุทธเจ้าผู้โคดม พระองค์นั้น ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเข้า ไป เข้าไปพร้อม เข้ามา เข้ามาพร้อม ...
- คำว่า อันธรรมจารีบุคคลพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วย กาล ความว่า อ...
- ท่านพราหมณ์ อาตมามิได้อยู่ปราศจากพระพุทธเจ้า พระองค์นั้น ผู้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงแสดงธรรม อันธรรมจารี- บุคคลพึงเห็นเอ...
- คำว่า อันธรรมจารีบุคคลพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วย กาล ความว่า อ...
- ท่านพราหมณ์ อาตมาย่อมเห็นพระพุทธเจ้าพระองค์ นั้นด้วยใจ เหมือ...
- คำว่า ย่อมสำคัญการไม่อยู่ปราศจากพระพุทธเจ้านั่น- แหละ ความว่...
- คำว่า ธรรมเหล่านี้ ย่อมไม่หายไปจากศาสนาของพระ- โคดม ความว่า ...
- กายของอาตมาผู้แก่แล้ว มีเรี่ยวแรงทุรพล ไม่ได้ไป ในสำนักที่พร...
- คำว่า มีเรี่ยวแรงทุรพล ความว่า มีเรี่ยวแรงถอยกำลัง มีเรี่ยวแ...
- [๖๓๙ ] อาตมานอนในเปือกตมดิ้นรนอยู่ แล่นไปแล้วสู่ที่พึ่ง แต่ท...
- ึ่งแต่ที่พึ่ง ความว่า แล่นไปแล้ว คือเลื่อนไปแล้ว สู่ศาสดาแต่...
- วฉันใด แม้ท่านก็จงปล่อย ศรัทธาฉันนั้นเหมือนกัน ดูก่อนปิงคิยะ...
- ข้าพระองค์นี้ ได้ฟังพระดำรัสของพระมุนีแล้ว ย่อม เสื่อมใสอย่า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า นั้นทรงล่วงแล้วซึ่งธรรมเป็นเครื่องข้องและ...
- ยัติเป็นไฉน พุทธวจนะ คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณ์ คาถา อุทาน อิ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรู้จักแล้วซึ่งธรรมอันทำให้ เป็นอธิเทพ ท...
- เทพเป็นไฉน ความปฏิบัติ ชอบ ความปฏิบัติสมควร ความปฏิบัติไม่เป...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้นำพวก นายหมู่ย่อม พาพวกให้ข้ามกันดารคือ...
- คำว่า แก่พวกที่มีความสงสัยให้กลับรู้ได้ ความว่า บุคคลทั้งหลา...
- คำว่า อันอะไร ๆ นำไปไม่ได้ ความว่า อันราคะ โทสะ โมหะ ความโกร...
- คำว่า ในที่ไหน ๆ ความว่า ในที่ไหน ๆ ในที่ไร ๆ ในที่ บางแห่ง ...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า อิทมโวจ คือ พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัส ปา...
- พึงทราบวินิจฉัยในนิเทศดังต่อไปนี้
- บทว่า โตเสสิ ทรงให้ยินดี คือให้ถึงความยินดี
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงเห็นอย่างใด คือทรงเห็นเองด้วยการตรัสรู...
- บทว่า วณฺณูปสญฺหิตํ คือ ประกอบด้วยคุณ
- ในบทว่า ภวโลโก จ สมฺภวโลโก จ นี้ โลกหนึ่งๆ มีอย่างละสอง ๆ
- จริงอยู่ ปัจจัยเรียกว่า อาหาร เพราะนำมาซึ่งผลของตน
- เหมือนบุรุษของพระราชา (ราชบุรุษ)
- บทว่า สตฺตาวาสา คือ ที่อยู่ของสัตว์ทั้งหลาย
- บทว่า อปฺปทสฺสา คือ เป็นผู้มีปัญญาอ่อน
- บทว่า อกฺโขพฺภํ อนิโตทกํ มหาสมุทรที่ไม่กำเริบมีน้ำนับไม่ถ้วน...
- บทว่า อทฺวยภาณึ มีพระวาจามิได้เป็นสอง คือปราศจากพระวาจา เป็น...
- บทว่า เยเม ปุพฺเพ ในกาลก่อนอาจารย์เหล่าใด
- อธิบายว่า อริยมรรคธรรม นั้นย่อมให้ผลของตนในลำดับทีเดียว ๑ พร...
- บทว่า เตน เตเนว นโต อาตมาเป็นผู้นอบน้อมไปโดยทิศนั้น ๆ ท่านแส...
- บทว่า เยน พุทฺโธ คือ ควรเข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าโดยทิศาภาค ใด ไ...
- บทนั้นมีความดังต่อไปนี้ พระวักกลิเถระเป็นผู้มีศรัทธาอันปล่อย...
- บทว่า อธิเทเว อภิญฺาย คือ ทรงรู้ธรรมอันทำให้เป็นอธิเทพ
- บทว่า น สํทริยติ คือ ไม่สามารถถือนำเอาไปได้
- อธิบายคาถา ๔๑ คาถา ของพระปัจเจกพุทธเจ้า ๔๑ องค์ ในขัคควิสาณส...
- กายทุจริต ๓ อย่าง ชื่อว่า อาชญาทางกาย
- คำว่า ผู้เดียว ในอุเทศว่า เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ดังนี้ ควา...
- พระปัจเจกสัมพุทธเจ้านั้น ชื่อว่าผู้เดียว เพราะอรรถว่า ละตัณห...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเห็นธรรมเป็นส่วนสุดแห่ง ความสิ้นไปแห่งช...
- จริยา (การเที่ยวไป) ในคำว่า จเร ดังนี้ มี ๘ อย่าง คือ อิริยา...
- ความประพฤติของบุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญาเครื่องตรัสรู้ ชื่อว่...
- การประพฤติสัมมาวายามะ ชื่อว่า ปัคคหจริยา
- ความรักทั้งหลายย่อมมีแก่บุคคลผู้มีความเกี่ยวข้อง ทุกข์นี้เป็...
- ความรัก ในคำว่า เสนฺหา มี ๒ อย่าง คือ ความรักด้วยอำนาจ ตัณหา...
- คำว่า ความรักทั้งหลายย่อมมีแก่บุคคลผู้มีความเกี่ยวข้อง ความว...
- พระราชายังไม่พอพระทัยแม้ด้วยอาชญาเท่านั้น ยังรับสั่งให้จองจำ...
- พวกนายนิรยบาล ย่อมให้ทำกรรมกรณ์ซึ่งมีเครื่องจำ ๕ ประการ กะสั...
- เหล่าสัตว์ในอเวจีนรกนั้นชั่วช้ามาก ทำกรรมชั่วมา มีแต่กรรมลาม...
- คำว่า เมื่อเห็นโทษอันเกิดแต่ความรัก ความว่า เมื่อเห็น เมื่อ ...
- มิตรบรรพชิตเป็นไฉน ภิกษุในศาสนานี้ เป็นที่รัก เป็นที่ชอบใจ เ...
- คำว่า เป็นผู้มีจิตผูกพัน ความว่า เป็นผู้มีจิตผูกพันด้วยเหตุ ...
- คำว่า ภัย ในอุเทศว่า เอตํ ภยํ สนฺถเว เปกฺขมาโน ดังนี้ คือ ชา...
- พุ่มไม้ไผ่ใหญ่เกี่ยวข้องกัน ฉันใด ตัณหาในบุตร เเละภรรยาทั้งห...
- ตัณหาชื่อวิสัตติกา ในคำว่า วิสตฺติกา นี้ เพราะอรรถว่า กระไร ...
- ความขัดข้องมี ๒ อย่าง คือ ความขัดข้องด้วยอำนาจตัณหา ๑ ความขั...
- ไรมิได้ผูกไว้ ย่อมไปเพื่อ หาอาหารตามความประสงค์ ฉันใด นรชนที...
- อีกประการหนึ่ง ภิกษุ บรรลุทุติยฌาน อันมีความผ่องใส แห่งจิต ใ...
- คำว่า วิญฺญู ในอุเทศว่า วิญฺญู นโร เสริต เปกฺขมาโน ดังนี้ คว...
- ในท่ามกลางสหาย จำต้องมีการปรึกษาทั้งในที่อยู่ ที่ยืน ที่เดิน...
- ชื่อว่า เสรี ได้แก่เสรี ๒ อย่าง คือ ธรรมเสรี ๑ บุคคลเสรี ๑
- การเล่นทางกายเป็นไฉน ชนทั้งหลายเล่นช้างบ้าง เล่นม้าบ้าง เล่น...
- คำว่า การเล่น ความยินดี มีอยู่ในท่ามกลางสหาย ความว่า การเล่น...
- พระปัจเจกสัมพุทธเจ้านั้น มีปกติอยู่ตามสบายใน ทิศทั้ง ๔ ไม่มี...
- คำว่า ยินดีด้วยปัจจัยตามมีตามได้ ความว่า พระ- ปัจเจกสัมพุทธเ...
- ชื่อว่า อันตราย ในอุเทศว่า ปริสฺสยานํ สหิตา อจฺฉมฺภี ดังนี้ ...
- ริสฺสยา เพราะอรรถว่า กระไร เพราะอรรถว่า ครอบงำ ว่าเป็นไปเพื่...
- ชื่อว่าอันตราย เพราะอรรถว่า อกุศลธรรมทั้งหลายอาศัยอยู่ใน อัต...
- หู เพราะดมกลิ่นด้วยจมูก เพราะลิ้มรสด้วยลิ้น เพราะถูกต้องโผฏฐ...
- ดภายในจิต คนพาลย่อมไม่รู้สึกถึงภัยนั้น คนโกรธย่อมไม่รู้จักอร...
- โลภะ โทสะ โมหะ เกิดขึ้นในตน ย่อมเบียด- เบียนบุรุษผู้มีจิตลาม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ราคะ โหสะ โมหะ ความไม่ยินดี ควา...
- คำว่า แม้บรรพชิตพวกหนึ่ง
- พระปัจเจกสัมพุทธเจ้าผู้เป็นวีรชน ปลงเสียแล้วซึ่ง เครื่องหมาย...
- พระปัจเจกสัมพุทธเจ้า ท่านเว้นแล้วจากความชั่ว ทั้งปวงในโลกนี้...
- คำว่า ถ้าพึงได้สหายผู้มีปัญญา ความว่า ถ้าพึงได้ พึงได้เฉพาะ ...
- คำว่า ครอบงำอันตรายทั้งปวงแล้ว ความว่า ครอบงำ ย่ำยี ท่วมทับ ...
- ถ้าไม่พึงได้สหายผู้มีปัญญา ผู้เที่ยวไปด้วยกัน มีปกติ อยู่ด้ว...
- เราทั้งหลายย่อมสรรเสริญสหาย ผู้ถึงพร้อมด้วยธรรม โดยแท้ ควรเส...
- พึงทราบวินิจฉัยในอุเทศว่า เมื่อไม่ได้สหายเหล่านั้น ก็ควรบริโ...
- คำว่า เมื่อไม่ได้สหายเหล่านั้น ก็ควรบริโภคปัจจัยอันไม่มีโทษ ...
- การพูดด้วยวาจาก็ดี ความเกี่ยวข้องก็ดี กับสหาย พึงมีแก่เราอย่...
- ดิรัจฉานกถา ๓๒ คือ เรื่องพระราชา เรื่องโจร ฯ ล ฯ เรื่องความเ...
- ก็กามทั้งหลายอันวิจิตร มีรสอร่อย น่ารื่นรมย์ใจ ย่อมย่ำยีจิตด...
- จิต ใจ มนัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณข...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อกุลบุตรนั้นหมั่นเพียรพยายามอยู่ ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง คนทั้งหลายถือดาบ และ โล่ ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง โจรทั้งหลายย่อมตัดที่ต่อบ...
- คำว่า เห็นโทษในกามคุณทั้งหลายแล้ว ความว่า พบเห็น เทียบ- เคีย...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใด ภิกษุไม่ละฌาน เมื่อนั้น ภิกษุน...
- ความหนาว ในอุเทศว่า สีตญฺจ อุณฺหญฺจ ขุทฺทํ ปิปาสํ ดังนี้ ย่อ...
- พระปัจเจกสัมพุทธเจ้าละแล้วซึ่งหมู่ทั้งหลาย มีขันธ์ เกิดดีแล้...
- พระปัจเจกสัมพุทธเจ้านั้น ชื่อว่าเป็นนาค เพราะเหตุว่าไม่ถึง อ...
- คำว่า มีขันธ์เกิดพร้อมแล้ว มีตัวดังดอกบัว เป็นผู้ยิ่ง ความว่...
- บุคคลพึงถูกต้องวิมุตติอันมีในสมัย ด้วยเหตุใด เหตุนั้น เป็นอั...
- ดูก่อนอานนท์ ส่วนภิกษุใด หลีกออกจากหมู่อยู่ผู้เดียว ภิกษุนั้...
- เราล่วงเสียแล้วซึ่งทิฏฐิอันเป็นเสี้ยนหนามทั้งหลาย ถึงแล้วซึ่...
- คำว่า ล่วงเสียแล้ว ความว่า ล่วงเสียแล้ว ก้าวล่วงแล้ว ล่วง เล...
- คำว่า อันผู้อื่นไม่ต้องแนะนำ ความว่า พระปัจเจกสัมพุทธเจ้า นั...
- วัตถุแห่งความโกหกเป็นส่วนแห่งการเสพปัจจัยเป็นไฉน พวก คฤหบดีใ...
- วัตถุแห่งความโกหกเป็นส่วนแห่งอิริยาบถเป็นไฉน ภิกษุบางรูป ในศ...
- และพูดว่า สมณะที่อยู่ในวิหารเห็นปานนี้ มีอานุภาพมาก ผู้อยู่ ...
- ำไม่ให้ มีที่ตั้งดังตาลยอดด้วน ให้ถึงความไม่มีในภายหลัง ไม่ใ...
- ชื่อว่าบาปธรรมดังรสฝาด คือ ราคะ โทสะ โมหะ ความโกรธ ควา
- ตัณหา ราคะ สาราคะ ฯ ล ฯ อภิชฌา โลภะ อกุศลมูล ท่านกล่าวว่า คว...
- ส่วนที่ 540
- คำว่า ผู้ขวนขวาย ในอุเทศว่า สยํ น เสเว ปสุตํ ปมตฺตํ ดังนี้ ค...
- คำว่า ไม่ควรเสพคนผู้ขวนขวายและคนผู้ประมาทด้วยตนเอง ความว่า ไ...
- คำว่า ธมฺมธรํ ความว่า ผู้ทรงธรรม คือ สุตตะ เคยยะ ไวยากรณ์ คา...
- ริยมรรคมีองค์ ๘ อริยมรรค ๔ สามัญญผล ๔ ปฏิสัมภิทา ๔ อภิญญา ๖ ...
- พระปัจเจกสัมพุทธเจ้าไม่ทำความพอใจซึ่งการเล่น ความยินดี และกา...
- คำว่า ไม่ทำความพอใจ ไม่อาลัย ความว่า ไม่ทำ ความพอใจ ซึ่งการเ...
- คำว่า เป็นผู้พูดจริง ความว่า พระปัจเจกสัมพุทธเจ้านั้น เป็น ผ...
- ชื่อว่า กาม ในอุเทศว่า หิตฺวาน กามานิ ยโถธกานิ ดังนี้ โดยหัว...
- กามนี้เป็นเครื่องข้อง มีความสุขน้อย มีความยินดี น้อย มีทุกข์...
- คำว่า ดังฝีก็ดี ว่าเบ็ดก็ดี ว่าเหยื่อก็ดี ว่าความข้อง ก็ดี ว...
- สังโยชน์ ในอุเทศว่า สนฺทาลยิตฺวาน สญฺโชนานิ ดังนี้ มี ๑๐ ปร...
- คำว่า เหมือนไฟไหม้ลามไปมิได้กลับมา ความว่า พระปัจเจกสัมพุทธเ...
- อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุเข้าไปสู่ละแวกบ้าน เดินไปตามถนน ไม่ สำรวม...
- อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุเข้าไปสู่ละแวกบ้าน เดินไปตามถนนเป็นผู้ สำ...
- ัน โภชนะ ที่เขาให้ด้วยศรัทธาแล้ว เป็นผู้ไม่ขวนขวายดูการเล่นอ...
- คำว่า ไม่เหลวไหลเพราะเท้า ความว่า พระปัจเจกสัมพุทธเจ้า นั้น ...
- คำว่า มีใจอันรักษาแล้ว ความว่า มีใจคุ้มครองแล้ว คือ มีจิต รั...
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีปกติอยู่อย่างนี้ ถ้าแม...
- ลาย ก็ภิกษุเป็นผู้อันกิเลสไม่ชุ่มแล้วอย่างไร ดูก่อนท่านผู้มี...
- ี้ท่านกล่าวว่า ครอบงำรูป ครอบงำเสียง ครอบงำกลิ่น ครอบงำรส คร...
- คำว่า นำลงแล้วซึ่งเครื่องหมายของคฤหัสถ์ ความว่า ปลงลง แล้ว ค...
- คำว่า ในรสทั้งหลาย ในอุเทศว่า รเสสุ เคธํ อกรํ อโลโล ดังนี้ ค...
- ทำไม่ให้มีที่ตั้งดังตาลยอดด้วน ให้ถึงความไม่มีในภายหลัง ไม่ใ...
- คำว่า ไม่มีตัณหาอันเป็นเหตุให้เหลวไหล ความว่า ตัณหา ราคะ สาร...
- คำว่า มีจิตไม่พัวพันในสกุล ความว่า ภิกษุเป็นผู้มีจิต พัวพัน ...
- พระปัจเจกสัมพุทธเจ้าละแล้วซึ่งเครื่องกั้นจิต ๕ ประ- การ สลัด...
- ชื่อว่า ความชัง คือ ความปองร้อย ความมุ่งร้าย ความขัดเคือง คว...
- พระปัจเจกสัมพุทธเจ้าละสุข ทุกข์ โสมนัส และ โทมนัสก่อน ๆ แล้ว...
- พระปัจเจกสัมพุทธเจ้าปรารภความเพียร เพื่อถึง ปรมัตถประโยชน์ ม...
- อีกอย่างหนึ่ง พระปัจเจกสัมพุทธเจ้าประคองจิตตั้งจิตไว้ว่า เนื...
- พระปัจเจกสัมพุทธเจ้านั้น ประคองจิตตั้งจิตไว้ว่า เราจักไม่ลงจ...
- นฺโน ดังนี้ ความว่า พระปัจเจกสัมพุทธเจ้านั้น มี สมาทานมั่น ม...
- พระปัจเจกสัมพุทธเจ้าไม่ละวิเวกและฌาน ประพฤติ ธรรมสมควร ในธรร...
- คำว่า ประพฤติธรรมอันสมควรในธรรมทั้งหลายเป็นนิตย์ ความ ว่า พร...
- รูปตัณหา สัททตัณหา คันธตัณหา รสตัณหา โผฏฐัพพ- ตัณหา ธรรมตัณห...
- ญาณ ปัญญา ความรู้ชัด ฯ ล ฯ ความไม่หลง ความ เลือกเฟ้นธรรม สัม...
- เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า มีธรรมอันนับพร้อมแล้ว
- ความเพียร ความปรารภความเพียร ความก้าวหน้า ความ บากบั่น ความห...
- ลมทิศตะวันออก ลมทิศตะวันตก ลมทิศเหนือ ลมทิศใต้ ลมมีธุลี ลมเย...
- ข้า ไปฉาบ ในรูป เสียง ฯ ล ฯ ในรูปที่ได้เห็น เสียงที่ได้ฟัง อ...
- คำว่า พึงเสพเสนาสนะอันสงัด ความว่า สีหมฤคราช เข้าไปสู่ราวป่า...
- คำว่า ส้องเสพเมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา อันเป็นวิมุตติตลอ...
- คำว่า อันสัตว์โลกทั้งมวลมิได้เกลียดชัง ความว่า อันสัตว์โลก ท...
- คำว่า ละแล้วซึ่งราคะ โทสะ และโมหะ ความว่า พระ- ปัจเจกสัมพุทธ...
- มิตรทั้งหลายมีประโยชน์เป็นเหตุ จึงจะคบหาสมาคม ด้วย มิตรในวัน...
- คำว่า มนุษย์ทั้งหลายเป็นผู้ไม่สะอาด ความว่า มนุษย์ทั้งหลายเป...
- ต่อนี้ไปถึงโอกาสแห่งการพรรณนา ขัคควิสาณสุตตนิทเทส แล้ว
- บุคคลวางอาชญาในสัตว์ทั้งปวงแล้ว ไม่เบียดเบียน บรรดาสัตว์เหล่...
- เป็นไปในอรรถว่า ต้นไม้ เป็นต้น ในบทมีอาทิอย่างนี้ว่า ภูต- คา...
- บทว่า เอโก ได้แก่ ผู้เดียว ด้วยการบวช
- บทว่า จเร พึงเที่ยวไป ได้แก่จริยา (การเที่ยวไป) มี ๘ อย่างคื...
- บทว่า ขคฺควิสาณกปฺโป เหมือนนอแรด คือเขาของแรดชื่อว่า นอแรด
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเพื่อฉันผลไม้ด้วยสมณ โวหาร ๕ อย...
- พึงทราบอนุสนธิต่อไป
- ประโยชน์ทั้งหลาย อันเป็นไปในทิฏฐธรรมและสัมปรายภพของสัตว์โลก ...
- ในบทเหล่านั้นพึงทราบความดังต่อไปนี้
- บทว่า สมฺมาสมฺพุทฺธานํ คือ ผู้ตรัสรู้ ธรรมทั้งปวงโดยชอบและด้...
- พึงทราบวินิจฉัยในบทมีอาทิว่า ทสฺสนจริยา จ สมฺมาทิฏฺิยา การป...
- ชื่อว่า สัมมาวายามะ เพราะพยายามชอบ หรือเป็นเหตุพยายาม ชอบ หร...
- มาบัติ ๘ ทั้งที่เป็นรูปฌานและ อรูปฌาน ออกจากฌานแล้วกำหนดองค์...
- เหมือนอย่างว่า เสียงว่ารถย่อมมีได้ เพราะการ ประชุมองค์ประกอบ...
- ท่านกล่าวิจิกิจฉาที่ปรารภอดีต (ปุพฺพนฺตํ) ของบุคคลนั้นไว้ ๕ ...
- ริญญา ๓ เหล่านั้น ปัญญาเป็นไปด้วยอำนาจการกำหนด ลักษณะเฉพาะตน...
- พระโยคาวจรทำการพิจารณากลาป ด้วยอำนาจแห่งความไม่เที่ยง เป็นทุ...
- แม้ในสัญญาขันธ์เป็นต้นก็อย่างนี้
- ในวิปัสสนูปกิเลสเหล่านี้ เพราะญาณมีกำลังในขณะแห่งวิปัสสนา โล...
- จริงอยู่ ในสมัยนั้น สติที่ตั้งมั่นดีแล้วย่อมเกิดขึ้น
- ชื่อว่าญาณ ๘ เหล่านี้ คือ อุทยัพพยานุปัสสนาญาณ ญาณคำนึง เห็น...
- หรือความ วิการแห่งอาการ กล่าวคือความมีแล้วไม่มี ชื่อว่า อนิจ...
- เมื่อพระโยคาวจรนั้นเสพภยตูปัฏฐานญาณนั้น ภพเป็นต้นทั้งหมด ไม่...
- เมื่อเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง ความเป็นผู้ใคร่จะพ้นออกไปจาก ...
- ในวิโมกข์ ๓ อย่างนี้ พระโยคาวจรมนสิการโดยความเป็นของ ไม่เที่...
- ต่อจากบริกรรมนั้น ทุติยชวนจิตย่อม เกิดขึ้นเหมือนอย่างนั้น ทุ...
- ในที่สุดพิจารณาอมต- นิพพานว่า ธรรมนี้อันเราแทงตลอดแล้ว
- ญาณในมรรค ๔ เหล่านี้ ชื่อว่าญาณทัสสนวิสุทธิ ด้วย ประการฉะนี้
- เพราะเหตุนั้น พระปัจเจกสัมพุทธเจ้าจึงถึงความเป็นที่รักของสกุ...
- ๒) สํสคฺคชาตสฺส ภวนฺติ เสฺนหา เสฺนหนฺวยํ ทุกฺขมิทํ ปโหติ อาท...
- แม้ในสวนสังสัคคะนั้นก็มีตัวอย่างดังนี้ ภิกษุหนุ่มชื่อว่า พระ...
- มีเรื่องเล่าว่า ในงานฉลองมริจวัฏฏิมหาวิหาร พระเจ้าทุฏฐคามณิ-...
- พึงทราบวินิจฉัยในนิเทศดังต่อไปนี้
- ในมิตรสองจำพวกนั้น อาคาริยมิตรมี ๓ คือ มิตรมีอุปการะ ๑ มิตรร...
- ในมิตรทั้งสองนั้น ในที่นี้ท่านประสงค์เอา อาคาริยมิตร
- มิตรสันถวะนั้นประสงค์เอาในที่นี้
- ส่วนที่ 624
- บทว่า เสริตํ ธรรมอันให้ถึงความเสรี คือ ความประพฤติด้วย คว
- พึงทราบวินิจฉัยใน คาถาที่ ๖ ดังต่อไปนี้
- พึงทราบวินิจฉัย ในคาถาที่ ๖ ดังต่อไปนี้
- บทว่า สนฺตุสฺสมาโน คือ ยินดีด้วยอำนาจแห่งสันโดษ ๑๒ อย่าง บทว...
- พึงทราบวินิจฉัยในนิเทศ ดังต่อไปนี้
- อนึ่ง พึงทราบความในบทนี้โดยลักษณะเป็นต้น ต่อไป
- การสงบจาก ความขัดเคืองและความยินดีเป็นสมบัติของอุเบกขานั้น ค...
- อนึ่ง ในบทนี้พึงทราบ จีวร เขตของจีวร ผ้าบังสุกุล ความ ยินดีใ...
- ในบทเหล่านี้ บทว่า โสตฺถิยํ คือ ผ้าเช็ดมลทินครรภ์ (ผ้าใช้ใน ...
- ในสันโดษเหล่านั้น ภิกษุผู้ยินดีอยู่จำพรรษาตลอด ๓ เดือน แล้ว ...
- เมื่อภิกษุสามารถจะยังตนให้เป็นไปอยู่ได้ด้วยจีวรอย่างใดอย่างห...
- อนึ่ง ภิกษุผู้ย้อมจีวรไม่ควรเที่ยว แสวงหามะเดื่อดำเป็นต้น พึ...
- บทว่า วณฺณวาที กล่าวสรรเสริญ คือภิกษุรูปหนึ่งเป็นผู้สันโดษ แ...
- บทว่า นิสฺสรณปญฺโ มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก คือรู้การ สลัดอ...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า ปิณฺฑปาโต ได้แก่ บิณฑบาต ๑๖ ชนิด คือข้าว...
- ในสันโดษเหล่านั้น ภิกษุผู้ยินดีล้างหน้าแล้วจึงตรึก
- จริงอยู่ ในการรับ เมื่อไม่รู้จักประมาณ ย่อมลบหลู่ความเลื่อมใ...
- พึงทราบความในบทว่า เสนาสเนน นี้ต่อไป พึงทราบเสนาสนะ พึงทราบเ...
- ท่านพระธรรมเสนาบดีสารีบุตร กล่าวอริยวงศ์คือความสันโดษด้วย จี...
- วงศ์ของพระอริยะทั้งหลายเหล่านี้ชื่อว่า อริยวงศ์
- ๙) ทุสฺสงฺคหา ปพฺพชิตาปิ เอเก อโถ คหฏฺา ฆรมาวสนฺตา อปฺโปสฺส...
- นักปราชญ์ปลงเสียแล้วซึ่งเครื่องหมายแห่งคฤหัสถ์ ดุจต้นทองหลาง...
- จบคาถาที่ ๑๐ จบอรรถกถ่าปฐมวรรค ๑๑) สเจ ลเภถ นิปกํ สหายํ สทฺธ...
- ๑๒) โน เจ ลเภถ นิปกํ สหายํ สทฺธึจรํ สาธุวิหาริธีรํ ราชา รฏฺ...
- ๑๓) อทฺธา ปสํสาม สหายสมฺปทํ เสฏฺา สมา เสวิตพฺพา สหายา เอเต ...
- ๑ ๑๔) ทิสฺวา สุวณฺณสฺส ปภสฺสรานิ กมฺมารปุตเตน สุนิฏฺิตานิ ส...
- ๑๕) เอวํ ทุติเยน สหามมสฺส วาจาภิลาโป อภิสชฺชนา วา เอตํ ภยํ อ...
- ในกาม ๒ อย่างนั้น ธรรมมีรูปเป็นต้นอันน่าพอใจ ชื่อว่า วัตถุกา...
- คุณ ศัพท์มีอรรถว่า กอง มาแล้วในบทว่า กาลทั้งหลายย่อมล่วงไป ร...
- พึงทราบความในบทมีอาทิว่า ยทิ มุทฺธาย ดังต่อไปนี้
- พึงทราบความในบทว่า กามเหตุ เป็นต้นต่อไป ชื่อว่า กามเหตุ< ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงเหตุด้วยพระดำรัสมีอาทิว่า ปุน...
- ๑๗ ) อีตี จ คณฺโฑ จ อุปทฺทโว จ โรโค จ สลฺลญฺจ ภยญฺจ เมตํ เอต...
- บทที่เหลือชัดดีแล้ว
- พระปัจเจกสัมพุทธเจ้า ละแล้วซึ่งหมู่ทั้งหลาย มี ขันธ์เกิดดีแล...
- อนึ่ง ช้างนั้นชื่อว่ามีขันธ์เกิดพร้อมแล้ว เพราะมีร่างกายตั้ง...
- พึงทราบวินิจฉัยยในคาถาที่
- ๒๑) ทิฏฺีวิสูกานิ อุปาติวตฺโต ปตฺโต นิยามํ ปฏิลทฺธมคฺโค อุป...
- ยฺโย คือ ผู้อื่นไม่ต้องแนะนำ บทว่า น ปรปตฺติโย ไม่ต้องเชื่อผ...
- พึงทราบความในบทน ว่า นิทฺธตกสาวโมโห ความว่า มีโมหะ ดังรสฝาด ...
- ๒๓) ปาปํ สหายํ ปริวชฺชเยถ อนตฺถทสฺสึ วิสเม วิวิฏํ สยํ น เสเ...
- พระปัจเจกสัมพุทธเจ้า พึงคบมิตรผู้เป็นพหูสูต ผู้ ทรงธรรม ผู้ย...
- ผู้แจ่มแจ้งคำสอบถาม เมื่อเขาถามถึงอรรถ ไญยธรรม ลักษณะ ฐานะ อ...
- พึงทราบวินิจฉัยใน คาถาที่ ๕ ดังต่อไปนี้
- บุคคลละบุตร ภรรยา บิดา มารดา ทรัพย์ข้าวเปลือก พวกพ้อง และกาม...
- ๒๘) สนฺทาลยิตฺวา สํโยชนานิ ชาลํ เฉตฺวา สลิลมฺพุจารี อคฺคีว ท...
- มานสังโยชน์ ละได้ด้วยอรหัตมรรค
- บทว่า ตสฺส สํวราย น ปฏิปชฺชติ ปฏิบัติเพื่อไม่สำรวมจักขุนทรีย...
- บทว่า น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ ไม่ถือนิมิต คือไม่ถือนิมิตดังกล่า...
- บทว่า ปิยรูเป รูเป ย่อมยินดีในรูปอันเป็นรูปที่น่ารัก คือใน ร...
- ๓๑ ) รเสสุ เคธํ อกรํ อโลโล อนญฺโปสี สปทานจารี กุเล กุเล อปฺ...
- อีกอย่างหนึ่ง กิเลสทั้งหลายท่านเรียกว่า ผู้อื่น เพราะอรรถว่า...
- ๓๓) วิปิฏฺิกตฺวาน สุขํ ทุกฺขญฺจ ปุพฺเพว จ โสมนสฺสโทมนสฺสํ ล...
- ๓๔) อารทฺธวิริโย ปรมตฺถปตฺติยา อลีนจตฺโต อกุสีตวุตฺตี ทฬฺหนิ...
- ท่านอธิบายว่า เกิดด้วยกำลังคือญาณอันมั่นคง ด้วยบทนี้ พระปัจเ...
- ณาเห็นโทษมีอาการไม่เที่ยงเป็นต้นใน ภพ ๓ ด้วยวิปัสสนา อันได้แ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ผู้มีธรรมอันกำหนดรู้แล้ว เป็นเส...
- ๓๘) สีโห ยถา ทาพลี ปสยฺห ราชา มิคานํ อภิภุยฺยจารี เสเวถ ปนฺ...
- ๓๙) เมตฺตํ อุเปกฺขํ กรุณํ วิมุตฺตึ อาเสวมาโน มุทิตญฺจ กาเล ส...
- ๔๐) ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ สนฺทาลยิตฺวาน สํโยชนานิ อสนฺตสํ ...
- พึงทราบวินิจฉัยคาถาที่ ๑๑ ดังต่อไปนี้
- จบคาถาที่ ๑๑ จบอรรถกถาจตุตถวรรค จบอรรถกถาขัคควิสาณสุตตนิทเทส...
- ก็ภาณวารทั้งหลายมากกว่า ๔๐ ภาณวาร ประกอบด้วยธรรมะที่ควร ทราบ...