เล่มที่ 76
หมวดหมู่: พระอภิธรรมปิฎก ลักษณะเนื้อหา: การวิเคราะห์และจำแนกธรรมอย่างละเอียด จำนวนส่วน: 606 ส่วน
สารบัญ
- ระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น อกุศลจิต สหรคตด้วยโสม...
- ในคำว่าอกุศลเป็นต้นเหล่านั้น พึงทราบประเภทวาระมีการก
- จริงอยู่ ความเห็นอันนั่น พึงทราบว่า ย่อมเกิดขึ้นด้วยการฟังเว...
- บทว่า จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ (เอกัคคตาแห่งจิตย่อมมี) ความว่า เ...
- เนื้อความแห่งพละในข้อว่า อหิริกพละ อโนตตัปปพละ นี้ จักแจ่มแจ...
- พึงทราบว่า ย่อมพาไปสู่อบายเท่านั้น เหมือนแม่น้ำมีกระแสอันเชี...
- พึงทราบวินิจฉัยในคำเป็นต้นว่า สมถะย่อมมี ต่อไป
- อนึ่ง ปัญญา ย่อมไม่มีในจิตของอันธพาลนั้น เพราะฉะนั้น จึงไม่ ...
- ัชฌัตตตา ๑ ตามนัยที่กล่าวแล้วนั้น) เป็น กุศล อย่างเดียว ธรรม...
- บรรดาธรรม ๑๖ เหล่านั้น ธรรม ๗ จำแนกไม่ได้ ธรรม ๙ จำแนกได้ ธร...
- ส่วน เวทนา เพ่งถึงผัสสปัญจกะเรียกว่าเวทนา เพ่งถึงองค์ฌานทั้ง...
- การคิด กิริยาที่คิด ความคิด อันเกิดแต่สัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาต...
- วิริยินทรีย์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- ชีวิตินทรีย์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- มิจฉาสมาธิ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- งกลัว กิริยา ที่ไม่เกรงกลัวต่อการประกอบอกุศลบาปธรรมทั้งหลาย ...
- ่น่าละอายกิริยาที่ไม่ ละอายต่อการประกอบอกุศลบาปธรรมทั้งหลาย ...
- หรือนามธรรมที่อิงอาศัยเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีอยู่ในสมัยนั้น สภา...
- จะและวิจิกิจฉา เพราะฉะนั้น ในนิทเทสแห่งอกุศลนี้ จึงไม่ได้อรร...
- ทิฏฐิ นั่นแหละ ชื่อว่า ทิฏฐิคหณะ (ป่าชัฏคือทิฏฐิ) เพราะอรรถว...
- พึงทราบวินิจฉัยในนิทเทสแห่งอหิริกะและอโนตตัปปะต่อไป
- ที่ชื่อว่า ทุมเมชฌะ (ความทรามปัญญา) เพราะอรรถว่า เมื่อโมหะนี...
- ้น ฯลฯ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ธรรมเป็นอกุศล ฯลฯ อกุศลจิต สห...
- สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- นวิญญาณธาตุที่สมกัน ความเสวยอารมณ์ที่ไม่ทุกข์ไม่สุข อันเกิด ...
- ัยนั้น สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ธรรมเป็นอกุศล ฯลฯ สังขารขันธ์...
- ัยนั้น สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ธรรมเป็นอกุศล ฯลฯ สังขารขันธ์...
- สมัยนั้น เป็นไฉน ? ความไม่สบายทางใจ ความทุกข์ทางใจอันเกิดแต่...
- การคิดประทุษร้าย กิริยาที่คิดประทุษร้าย ความคิดประทุษร้าย กา...
- อกุศลจิต สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยวิจิกิจฉา มีรูปเป็นอารม...
- ัยนั้น สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ธรรมเป็นอกุศล ฯลฯ สังขารขันธ์...
- การกระทบ กิริยาที่กระทบ กิริยาที่ถูกต้อง ความถูกต้องในสมัยนั...
- บทว่า สสํขาเรน (โดยมีการชักจูง) เป็นความต่างกัน คำว่า โดยมีก...
- มิทธะ มีความไม่ควรแก่การงานเป็นลักษณะ (อกมฺมญฺตาลกฺขณํ) มีค...
- ก็ในอกุศลจิตดวงที่ ๕ นี้ อุเบกขาเวทนาย่อมมีในที่
- บทว่า ทุกข์ และโทมนัส ก็กล่าว
- อรรถ พยาบาทนี้ ก็คือโทสะนั่นแหละ แต่ใน อกุศลจิตดวงที่ ๙ นี้ ...
- ความเป็นแห่งความตระหนี่ ชื่อว่า มัจฉริยะ มัจฉริยะนั้นมีการ ป...
- พึงทราบวินิจฉัยใน โทสนิทเทส ต่อไป สภาวะที่ชื่อว่า โทสะ เพราะ...
- คำที่เหลือในอกุศล จิตดวงที่ ๙ นี้ และในสังคหวาร ใ
- ในการกำหนดสมัยของอกุศลจิต ดวงที่ ๑๑ นั้น บทว่า วิจิกิจฺฉาสมฺ...
- าะในนิทเทสเอกัคคตาแห่งจิตแห่งนิทเทสวาร อกุศลจิตนี้ ทุรพล มีแ...
- พึงทราบวินิจฉัยในอกุศลจิตดวงที่ ๑๒ ต่อไป
- บัดนี้ จะวินิจฉัยข้อ ปกิณกะ ในจิต ๒ ดวงนี้ต่อไป
- ก็เมื่อกรรมอันอกุศลจิต ๑๒ ดวงเหล่านี้ประมวลมาแล้ว เว้นอกุศล
- กขา มีรูปเป็นอารมณ์ เกิดขึ้นเพราะกามาวจรกุศลกรรมอันได้ทำไว้แ...
- ่สบายทางใจก็ไม่ใช่ ความเสวย อารมณ์ที่ไม่ทุกข์ไม่สุขอันเกิดแต...
- หรือนามธรรมที่อิงอาศัยเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีอยู่ในสมัยนั้น สภา...
- การกระทบ กิริยาที่กระทบ กิริยาที่ถูกต้อง ความถูกต้อง ในสมัยน...
- สุขินทรีย์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- อปรารภอารมณ์ใด ๆ เกิดขึ้น เพราะกามาวจร- กุศลกรรม อันได้ทำไว้...
- ความตรึก ความตรึงอย่างแรง ความดำริ ความที่จิตแนบอยู่ใน อารมณ...
- ชีวิตินทรีย์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- การกระทบ กิริยาที่กระทบ กิริยาที่ถูกต้อง ความถูกต้อง ในสมัยน...
- ความสบายทางใจ ความสุขทางใจ ความเสวยอารมณ์ที่สบาย เป็นสุข อัน...
- ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๓ ผัสสะ ๑ ฯลฯ มโน...
- นวิญญาณธาตุที่สมกัน ความเสวยอารมณ์ที่ไม่ทุกข์ไม่สุขอันเกิด แ...
- เอกัคคตา มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- มโนวิญญาณธาตุที่เป็นกุศลวิบากสหรคตด้วยอุเบกขา จบ บัดนี้ พระอ...
- ในวิญญาณ ๕ เหล่านั้น จักขุวิญญาณมีการรู้รูปอาศัยจักขุประสาทเ...
- ในอัพยากตวิบากนี้ มีบทธรรมตามลำดับ ๑๐ บท ว่าโดยการถือเอา บทท...
- ก็ในวิญญาณ ๕ นั้น มีความแปลกกันอย่างเดียว คือ ในจักขุวิญญาณ ...
- พึงทราบวินิจฉัยในนิทเทสแห่งมโนธาตุต่อไป
- พึงทราบวินิจฉัยในนิสเทสแห่งสันติรณมโนวิญญาณธาตุ
- ส่วนมโนวิญญาณธาตุดวงที่ ๒ ย่อมให้ผลใน ๕ ฐาน อย่างไร
- อัพยากตมูล คือ อโลภะ ฯลฯ อัพยากตมูล คือ อโทสะ ฯลฯ อัพยากตมูล...
- จริงอยู่ กุศลเป็นอสังขาริก วิบากก็เป็นอสังขาริก กุศลเ
- จิต ๘ เหล่านั้น พระสัพพัญญูโพธิสัตว์ แม้ทุกพระองค์ย่อมถือปฏิ...
- บัดนี้ ควรจะตั้งมาติกาในกถาทวารวิบาก ต่อไป
- อีกอย่างหนึ่ง ในฐานะนี้ ท่านถือเอาเรื่องชื่อว่าการแสดงถึงสิ่...
- อนึ่ง ในขณะประกอบกรรมของบุคคลใด โลภะ โทสะ และ โมหะ แม้ทั้ง ๓...
- หาวิบากจิตดวงที่หนึ่งเช่นเดียวกับกามาวจรกุศลดวงที่ หนึ่ง ออก...
- ต้น ย่อมเกิดขึ้น ก็ในฐานแห่งชวนะ กามาวจรกุศลจิตดวงที่หนึ่งเป...
- อนึ่ง เมื่อใดกุศลจิตดวงที่ ๔ เป็นชวนะ เมื่อนั้นวิบากจิตดว
- ในฐานะนี้ ท่านถือเอาเรื่องชื่อว่า อัมโพปมา คือเปรียบด้วยผล ม...
- ถามว่า อุปมานี้แสดงเนื้อความอะไร
- บรรดานิยาม ๕ เหล่านั้น ความที่พืชนั้น ๆ ให้ผลเหมือนกันกับพืช...
- ส่วนที่ 78
- แม้ภิกษุนั้น ก็เป็นนายโคบาลในอัตภาพก่อน เมื่อเหี้ยเข้าไปในรู...
- ุศลจิตประกอบด้วยเหตุกะเป็นสสังขาริกก็ดี กุศลจิตที่ประกอบด้วย...
- ในข้อนั้น ประสาททั้ง ๕ พึงเห็นเหมือนโรงเครื่องยนต์ ๕ แห่ง อา...
- แต่ละทวาร แบ่งจิตทวารละ ๘ ดวง จึงรวมเป็นจิต ๔๐ ดวงถ้วน
- วกสัตว์นรก เมื่อนั้นจักขุวิญญาณซึ่ง เป็นกุศลวิบากก็เกิดขึ้นแ...
- อบว่า จิตที่เป็นอเหตุกมโนวิญญาณธาตุฝ่ายอกุศลวิบากย่อมเกิดขึ้...
- ถามว่า ก็ในกาลใด เมื่อบุคคลผู้ถือปฏิสนธิสหรคตด้วยโสมนัสยังฌา...
- จริงอยู่ จิตเว้นจากอาวัชชนะ (คือการพิจารณาอารมณ์) ย่อมเกิดขึ...
- ถามว่า ความอุปมานี้ ย่อมแสดงให้ทราบอะไร
- ถามว่า อุปมานี้ ย่อมแสดงให้ทราบอะไร
- ถามว่า ความอุปมานี้ ย่อมแสดงให้รู้ถึงอะไร
- คนทั้ง ๒ ต่างก็รับคำกันแล้ว ชายบอดให้คนเปลี้ยขี่คอไป คนเปลี้...
- พึงทราบวินิจฉัยในคำว่า การรับอารมณ์ ต่อไป จักษุย่อมรับอารมณ์...
- บรรดาปัจจัย ๔ เหล่านั้น จักษุแม้ของคนตายย่อมเป็นของแตกดับ ไป...
- บรรดาปัจจัย ๔ เหล่านั้น คำว่า อาศัยอากาศ คือ โสตวิญญาณนั้น ไ...
- กายวิญญาณย่อมเกิดพร้อมกับสัมปยุตธรรมทั้งหลาย เพราะปัจจัย ๔ เ...
- ก็จักขุเป็นอรรถชื่อว่า ทัสสนัตถะ (มีการเห็นเป็นอรรถ) โสต เป็...
- ในแนวทางวิบากจิตนั้น มีนัยต่อไปนี้ ก็เมื่ออสังขาริกจิตเป็นติ...
- กล่าวว่า ไม่ได้ใน ๒ ข้อนี้ เมื่อ กรรมอันกุศลจิตที่เป็นสสังขา...
- บัดนี้ เป็นเรื่องว่าด้วยวิบากจิต ๑๐ ดวง ในวาทะของพระธรรมรัก-...
- เมื่อกรรมอันกุศลจิตดวงที่ ๒ ที่ ๓ ที่ ๔ แม้กระทำแล้ว วิบ
- ข้อนั้น มีนัยดังต่อไปนี้ ก็ในกาลใด อกุศลจิตเสพอารมณ์ในระหว่า...
- ระสงค์จัดสสังขาริกจิตและ อสังขาริกจิตของกุศลนั่นแหละ เพราะคำ...
- เพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกาม สงัด จากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- อันสหรคตด้วยอากาสานัญจายตน- สัญญา ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข เพราะละ...
- ั้น ฯลฯ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ธรรมเป็นกุศล โยคาวจรบุคคลเพร...
- ่อมเป็นเหมือนกันบ้าง ไม่เหมือนกันบ้างกับกุศลจิต ของตน เพราะฉ...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- ่อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก กุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- มฌาน ชนิดสุญญตะ ฯลฯ อยู่ในสมัยใด ดังนี้ กุศล ฯลฯ ชนิดสุญญตะ ...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- ฏิปทาทันธาภิญญา ฯลฯ อยู่ในสมัยใด ดังนี้ กุศล ฯลฯ ชนิดสุญญตะ ...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- ิปทาทันธาภิญญา ฯลฯ อยู่ใน สมัยใด ดังนี้ กุศล ฯลฯ ชนิดอัปปณิห...
- โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคเป็นโลกุตระ ฯลฯ เจริญสติปัฏฐานเป็น โลกุ...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- เป็นฉันทาธิบดี ฯลฯ อยู่ในสมัยใด ดังนี้ กุศล ฯลฯ ชนิดสุ
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- เป็นฉันทาธิบดี ฯลฯ อยู่ในสมัยใด ดังนี้ กุศล ฯลฯ ชนิดสุญญตะ เ...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว...
- วิบากแห่งมรรคจิตดวงที่ ๒ ดวงที่ ๓ และดวงที่ ๔ โยคาวจรบุคคลเจ...
- รวิบาก พระองค์ก็ทรงจำแนกกระทำให้คล้อยตามกุศล นั่นแหละ เพราะเ...
- ในการบรรลุสองอย่างนั้น การบรรลุวิปัสสนาเป็นธุระในฐานะที่มรรค...
- ก็แม้ในอัปปณิหิตมรรค ที่ท่านกล่าวไว้ในสุญญตมรรค ก็มีนัยนี้ เ...
- ั้น เหมือนกัน คือ ขณะแห่งกรรม (การทำ) ในกุศลเป็นไปในภูมิ ๓ เ...
- แม้ในนิทเทสวารแห่งอัญญาตาวินทรีย์นั้น คำว่า รู้ทั่วถึงแล้ว ไ...
- แม้ในขณะแห่งมรรคก็ตรัสว่า อารติ วิรตี (ความงดเว้น )
- มัยนั้น เป็นไฉน ? ความไม่สบายทางกาย ความทุกข์ทางกาย อันเกิดแ...
- สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- รมณ์ หรือปรารภอารมณ์ใด ๆ เกิดขึ้น เพราะอกุศลกรรม อันได้ทำไว้...
- เบื้องหน้าแต่โลกุตรวิบากนี้ต่อไป เป็นอกุศลวิบากจิต ๗ ดวง เหล...
- มโนธาตุ เป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล และไม่ใช่กรรมวิบาก...
- การกระทบ กิริยาที่กระทบ กิริยาที่ถูกต้อง ความถูกต้อง ในสมัยน...
- ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๕ ผัสสะ ๑ ฯลฯ มโน...
- สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- จริงอยู่ ในกิริยาจิตทุกดวงทีเดียว กิริยาจิต
- ในนิทเทสแห่งเอกัคคตาแห่งจิตที่เป็นกิริยามโนธาตุแม้นี้ ย่อมได...
- จริงอยู่ ในจักขุทวาร พระขีณาสพเห็นที่อันสมควรแก่การทำความ เพ...
- ก็ในนิทเทสวารแห่งหสิตุปบาทจิตนี้ ทรงตั้งเอกัคคตาแห่งจิตไว้ถึ...
- บัดนี้ มหากิริยาจิต ๘ ดวง นั่นแหละของกุศลเหล่าใด กิริยาจิต เ...
- ะขีณาสพเจริญรูปาวจรฌาน เป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล และ...
- ขีณาสพเจริญอรูปาวจรฌาน เป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล และ...
- บก่อน อรรถกถาจิตตุปปาทกัณฑ์ จบ วิบากแห่งกุศลธรรมและอกุศลธรรม...
- สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๓ รูปภายในเป็นอุปาทา, รูปภายนอกที่เป็...
- สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๔ รูปเป็นอุปาทา ที่เป็นอุปาทินนะก็มี,...
- สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๕ ปฐวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธ...
- สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๑๐ จักขุนทรีย์, โสตินทรีย์, ฆานินทรีย...
- ดาบทเหล่านั้น บทว่า กุสลากุสลานํ ได้แก่ กุศลอันเป็นไป ในภูมิ...
- ในพระบาลีนั้น พึงทราบว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงถือเอารูป ๒๕ โ...
- ในคำว่า มหาภูตะ นี้ พึงทราบว่า สภาวะที่ชื่อว่า มหาภูตะ เพราะ...
- แผ่นดินนั้นนั่นแหละมีน้ำรองแผ่นดิน (ดังคาถาว่า) จตฺตาริ สตสห...
- ภูเขาชื่อหิมพานต์สูง ๕๐๐ โยชน์ ยาวและกว้าง ๓,๐๐๐ โยชน์ งดงาม...
- แม้ในสันดานของรูปที่มีใจครอง (อุปาทินนกสันดาน) ก็ปรากฏ เป็นข...
- อนึ่ง มหาภูตคือยักษ์ผู้ชายเป็นต้นย่อมสิงวัตถุใด หรือสัตว์ใด ...
- องนุ่งห่มเป็นอันมาก เพราะต้องน้อมเข้าไป ทุก ๆ วัน อีกอย่างหน...
- รูปที่ชื่อว่า มหาภูตะ เพราะเป็นของวิการคือเปลี่ยนแปลงใหญ่ด้ว...
- ๔๓ เหล่านั้น บท ๔๐ โดยลำดับ ทรงถือเอาแต่มาติกา ตั้งไว้ ๓ บทส...
- ในสังคหะที่ ๓ มีจำนวน ๑๐๓ ติกะ ในบรรดาติกะเหล่านั้น ติกะ ๑๓ ...
- ้งหลายที่สงเคราะห์รูป ๒ อย่าง เหล่าใด ในทุกะ ๓ เหล่านั้น ทรง...
- ปา- ทินนะเป็นต้น ประกอบเข้ากับบทสนิทัสสนทุกะนั้นแล้ว เมื่อกล...
- พึงทราบการกำหนด พระบาลีในมาติกาแม้ทั้งสิ้น ด้วยประก
- จักขายตนะ โสตายตนะ ฆานายตนะ ชิวหายตนะ กายายตนะ รูปายตนะ สัทท...
- จักขุใด เป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูตรูป ๔ นับเนื่องในอัตภาพเป็น ส...
- รูปที่เรียกว่า โสตายตนะ นั้น เป็นไฉน
- รูปที่เรียกว่า โสตายตนะ นั้น เป็นไฉน
- รูปที่เรียกว่า ฆานายตนะ นั้น เป็นไฉน
- รูปที่เรียกว่า ชิวหายตนะ นั้น เป็นไฉน
- รูปที่เรียกว่า ชิวหายตนะ นั้น เป็นไฉน
- รูปที่เรียกว่า กายายตนะ นั้น เป็นไฉน
- รูปที่เรียกว่า รูปายตนะ นั้น เป็นไฉน
- รูปใด เป็นสี อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นสิ่งที่เห็นได้และกระทบได้ ...
- รูปที่เรียกว่า รูปายตนะ นั้น เป็นไฉน
- รูปที่เรียกว่า สัททายตนะ นั้น เป็นไฉน
- รูปที่เรียกว่า สัททายตนะ นั้น เป็นไฉน
- รูปที่เรียกว่า คันธายตนะ นั้น เป็นไฉน
- รูปที่เรียกว่า คันธายตนะ นั้นเป็นไฉน
- รูปนี้เรียกว่า รสายตนะ นั้นเป็นไฉน
- เรียกว่า รสายตนะ นั้น เป็นไฉน
- รูปที่เรียกว่า อิตถินทรีย์ นั้น เป็นไฉน
- รูปที่เรียกว่า อากาสธาตุ นั้น เป็นไฉน
- รูปที่เรียกว่า รูปอนิจจตา นั้น เป็นไฉน
- คำว่า รูปํ (รูป) ทรงขยายความถึงสามัญลักษณะอันแสดงถึงความ ที่...
- นดปฏิเสธถึงความที่รูปเป็นเหตุอันมาแล้วในมาติกาว่า เหตู ธมฺมา...
- อนึ่ง รูปธรรมทั้งหมดนั้น ชื่อว่า ไม่เที่ยง ทั้งนั้น ด้วยอรรถ...
- สังคหะ คือการสงเคราะห์นี้ว่า จริงอยู่ ในการสงเคราะห์นี้ ทั้ง...
- บัดนี้ เมื่อจะทรงแสดงจำแนกบทคำถามที่วางไว้เป็นประธานบทแรก เพ...
- จักษุที่ตรัสไว้ว่า สัพ- พัญญุตญาณ เรียกว่า สมันตจักษุ นี้ชื่...
- ชาวโลก (พาลปุถุชน) จำก้อนเนื้อได้ว่าเป็นตาสีขาว ตาใหญ่ ตา บร...
- ส่วนที่ 198
- แต่พระอภิธรรม ชื่อว่า นิปปริยายเทศนา เพราะฉะนั้น ใน อภิธรรมน...
- ด้วยคำมีประมาณเท่านี้ บัณฑิตพึงประกอบชื่อ ๑๔ อย่าง มีคำว่า จ...
- * ๔ บทคือ ปสฺสิ วา ปสฺสติ วา ปสฺสิสติ วา ปสฺเส วา แปลว่า เห็...
- แม้ในอธิการนี้ พึงทราบนัยทั้ง ๔ โดยนัยที่กล่าวไว้ก่อนนั่นแล
- พึงทราบ นัยที่ทรงกำหนดนัยละ ๔ วาระ ในวาระทั้ง ๑๐ แม้เหล่านั้...
- ธรรมที่ชื่อว่า ชิวหา ด้วยอรรถว่า ลิ้มรส
- เหมือนอย่างว่า รูปและรสเป็นต้น ที่กล่าวว่าเป็นของซึมซาบอยู่ ...
- สทฺทาภิฆาตารหภูตปฺปสาทลกฺขณํ โสตุกามตานิทานกมฺม- สมุฏฺานภูต...
- โผฏฺพฺพาภิฆาตารหภูตปฺปสาทลกฺขโณ ผุสิตุกามตานิทาน กมฺมชสมุฏฺ...
- ถ้าปรวาทีนั้นจะพึงโต้กะสกวาทีว่า พวกท่านย่อมปรารถนากิจทั้งหล...
- ก็บรรดาประสาทรูปเหล่านี้ ที่มีความต่างกันเพราะความต่างกันแห่...
- ประสาทรูปเหล่านี้ เปรียบเหมือนสัตว์มีงูเป็นต้น เหมือนอย่างว่...
- ถามว่า ก็โสตนี้มีอารมณ์เป็นสัมปัตตะหรือ
- แม้สุนัขจิ้งจอกเมื่อเที่ยวไปภายนอกก็ไม่ประสบความยินดี แต่เมื...
- คือ กายท่อนล่าง ๑ กายท่อนกลาง ๑ กายท่อนบน ๑
- ส่วนที่ 214
- บรรดารูปยาวเป็นต้นเหล่านั้น เพราะบุคคลแม้ถูกต้องรูปยาวเป็นต้...
- ในบรรดาเทพบุตรเหล่านั้น พระจันทร์อยู่ข้างล่าง พระอาทิตย์อยู่...
- จริงอยู่ รูปนี้แม้ทั้งหมดมีการกระทบจักขุเป็นลักษณะ ( จกฺขุปฏ...
- เสียง คนตรีเนื่องด้วยพิณเป็นต้น เหลือจากที่กล่าวแล้ว ชื่อว่า...
- พึงทราบวินิจฉัยในนิทเทสแห่งคันธายตนะต่อไป
- พึงทราบวินิจฉัยในนิทเทสแห่งรสายตนะ ต่อไป
- สพฺโพ เอโส ชิวฺหาปฏิหนนลกฺขโณ รโส รสมีการกระทบลิ้น เป็นลักษณ...
- คำว่า อิตฺถิตฺตํ อิตฺถีภาโว (สภาพหญิง ภาวะของหญิง) แม้ทั้ง ๒...
- แม้ในปุริสินทรีย์ ก็นัยนี้เหมือนกัน แต่ทรวดทรงของชายเป็นต้น ...
- ภาวรูปแม้ทั้ง ๒ (หญิงชาย) นี้ ของบุคคลผู้เกิดในปฐมกัป ย่อม ต...
- ตอบว่า เพราะไม่มีอยู่ทุกเมื่อ
- สหชาตรูปานุปาลนลกฺขณํ ชีวิตินฺทริยํ ชีวิตินทรีย์มีการตาม รัก...
- บัดนี้ เพื่อทรงแสดงวิญญัตติโดยผลด้วยบททั้ง ๖ * จึงตรัสว่า อภ...
- ความแสดงให้รู้ความหมาย ชื่อว่า วิญญาปิตัตตัง
- ที่ชื่อว่า วาจา (การพูด) เพราะอรรถว่า เป็นสภาพอันเขากล่าว
- บัดนี้ เพื่อมิให้หลงใหลในจิตอันยังวิญญัตติให้ตั้งขึ้น พึงทรา...
- พึงทราบวินิจฉัยในนิทเทสแห่งอากาศธาตุต่อไป
- เบื้องหน้าแต่นี้ พึงทราบนิทเทสแห่งธรรมทั้งหลายมีรูปลหุตา เป็...
- ความที่รูปทั้งหลายมีความอ่อนดุจ หนังที่ขยำไว้ดีแล้ว มีอาการท...
- ถามว่า ด้วยนิทเทสคำว่า โย อายตนานํ อาจโย เป็นต้นอย่างนี้ พระ...
- ปวตฺติลกฺขณา รูปสฺส สนฺตติ สันตติรูปมีความเป็นไป (คือ เป็นไป...
- ก็ด้วยประเภทบทเหล่านี้ว่า ความเสื่อมอายุ ความหง่อมแห่ง อินทร...
- อีกอย่างหนึ่ง ยังมีชราอีก ๒ อย่าง คือ อวีจิชรา (ชราไม่มีคลื่...
- อีกอย่างหนึ่ง รูปที่ชื่อว่า ขโย เพราะอรรถว่า เป็นที่สิ้นไป ท...
- มรณะ เป็นเช่นกับปัจจามิตรผู้เอาดาบตัดศีรษะของบุรุษผู้ล้มลงที...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงยกชื่อขึ้นแสดงด้วยอำนาจแห่งวัตถุอ...
- บทว่า ยาย โอชาย สตฺตา ยาเปนฺติ (สัตว์ทั้งหลายเลี้ยงชีวิตด้วย...
- ๆ ด้วยสำคัญว่า ในที่นี้มีสัตว์ผู้ได้รับทุกข์ ฉายา- รากษสนั้น
- จริงอยู่ เมื่อเทียบเคียงอาหารของพวกจระเข้แล้ว อาหารของพวกนก ...
- โอชากฺขโณ กพฬึกาโร อาหาโร กพฬิงการาหารอันบัณฑิตพึง ทราบว่า ม...
- รูปที่เรียกว่า โผฏฐัพพายตนะ นั้น เป็นไฉน
- รูปที่เรียกว่า อาโปธาตุ นั้น เป็นไฉน
- รูปเป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ นั้น เป็นไฉน
- โผฏฐัพพายตนะ อาโปธาตุ รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นมหาภูต
- รูปเป็นจิตตสหภู นั้น เป็นไฉน
- จักขายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นที่อาศัยเกิดของจักษุวิญญ...
- รูปเป็นอารมณ์ของเวทนาอันเกิดแต่จักษุสัมผัส ฯลฯ ของสัญญา ฯลฯ ...
- โสตายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นจักขา...
- กายใด เป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูตรูป ๔ ฯลฯ นี้เรียกว่า กายบ้าง ฯ...
- กายายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นกายธาตุ
- จักขายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็น กาย...
- โฆษณา วาจา วจีเภท แห่งบุคคลผู้มีจิตเป็นกุศล หรือมีจิตเป็นอกุ...
- รูปไม่เป็นอาโปธาตุ นั้น เป็นไฉน
- รูปเป็นรูปสันตติ นั้น เป็นไฉน
- รูปไม่เป็นกพฬิงการาหาร นั้น เป็นไฉน
- รูปภายในเป็นอุปาทินนุปาทานิยะ นั้น เป็นไฉน
- รูปภายในเป็นสัปปฏิฆะ นั้น เป็นไฉน
- จักขุนทรีย์ ฯลฯ กายินทรีย ์ รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปภายในเป็นอ...
- จักขายตนะ ฯลฯ กายายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปภายในไม่เป็น จิ...
- รูปายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปภายนอกที่ไม่...
- รูปภายนอกที่ไม่เป็นที่อาศัยเกิดของจักขุสัมผัส นั้น เป็นไฉน
- รูปายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปภายนอกไม่เป็...
- รูปายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปภายนอกที่เป็นอารมณ์ของจักขุสั...
- รูปายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปภายนอกที่ไม่...
- รูปายตนะ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปภายนอกไม่เป็...
- รูปภายนอกที่ไม่เป็นโผฏฐัพพายตนะ นั้น เป็นไฉน
- จักขายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปภายในที่เป็นจักขุธาตุ
- รูปภายนอกที่เป็นโผฏฐัพพธาตุ นั้น เป็นไฉน
- จักขายตนะ ฯลฯ ชิวหายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปภายในที่ไม่เป็...
- รูปภายนอกที่เป็นชีวิตินทรีย์ นั้น เป็นไฉน
- โฆษณา วาจา วจีเภท แห่งบุคคลผู้มีจิตเป็นกุศล หรือมีจิตเป็นอกุ...
- รูปภายในไม่เป็นอาโปธาตุ นั้น เป็นไฉน
- รูปภายนอกที่ไม่เป็นรูปมุทุตา นั้น เป็นไฉน
- รูปภายนอกที่เป็นรูปสันตติ นั้น เป็นไฉน
- รูปภายในไม่เป็นกพฬิงการาหาร นั้น เป็นไฉน
- บัดนี้ เพื่อทรงแสดงจำแนกรูปทั้ง ๓ ที่กายถูกต้องแล้วพึงรู้ได้...
- ก็ในบรรดาธาตุเหล่านี้ ปฐวีธาตุเท่านั้นทรงจำแนกด้วยบทว่า แข็ง...
- ก็วาระ ๑๓ ประดับด้วยนัยอย่างละ ๔ นัยตามที่ตรัสไว้ โดยนัยว่า ...
- ส่วนบุคคลใดพลาดล้มลงก็ดี เอาศีรษะชนกับต้นไม้ก็ดี กำลังบริโภค...
- ถามว่า ก็จิตเล่า ก้าวไปจากอารมณ์ได้อย่างไร
- ถามว่า ก็ปฐมวีธาตุถูกต้องธาตุที่เหลือ (มีอาโปเป็นต้น ) แล้วก...
- วาโยธาตุถูกต้องปฐวีธาตุแล้วย่อมเคร่งตึง (คือขยายตัวออก) ถูกต...
- ปาทินนรูปเป็นต้น พึงทราบโดยนัยที่กล่าวในมาติกานั่นแหละ เนื้อ...
- ตอบว่า ในบทว่า น กมฺมสฺส กตตฺตา (รูปที่กรรมมิได้แต่งขึ้น) นี...
- แม้ในนิทเทสแห่ง จิตตสหภู ก็นัยนี้เหมือนกัน รูปทั้ง ๒ (กาย วิ...
- รูปเป็นอุปาทาที่เป็นอุปาทินนะ นั้น เป็นไฉน
- รูปเป็นอุปาทาที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ นั้น เป็นไฉน
- อาโปธาตุ รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นอนุปาทาที่เป็นอัปปฏิฆะ
- จักขายตนะ ฯลฯ กายายตนะ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์...
- รูปเป็นอนุปาทินนะที่เป็นสัปปฏิฆะ นั้น เป็นไฉน
- รูปเป็นอนุปาทินนะที่ไม่เป็นมหาภูต นั้น เป็นไฉน
- รูปเป็นอุปาทินนะที่อยู่ไกล นั้น เป็นไฉน
- รูปเป็นอุปาทินนุปาทานิยะที่เป็นอนิทัสสนะ นั้น เป็นไฉน
- สัททายตนะ กายวิญญัตติ วจีวิญญัตติ รูปลหุตา รูปมุทุตา รูปกัมม...
- กายวิญญัตติ วจีวิญญัตติ รูปลหุตา รูปลหุตา รูปมุทุตา รูปกัมมั...
- รูปเป็นอุปาทินนุปาทานิยะที่หยาบ นั้น เป็นไฉน
- รูปเป็นอุปาทินนุปาทานิยะที่อยู่ใกล้ นั้น เป็นไฉน
- อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ รูปทั้งนี้เรียกว่า รูป...
- รูปไม่เป็นอินทรีย์ที่ละเอียด นั้น เป็นไฉน
- รูปเป็นมหาภูตที่อยู่ไกล นั้น เป็นไฉน
- รูปที่เรียกว่า เตโชธาตุ นั้น เป็นไฉน
- บใจ รูปอันกายวิญญาณพึงรู้ที่มีสัมผัสเป็นทุกข์ คือ โผฏฐัพพะ อ...
- จักขุใด เป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูตรูป ๔ ฯลฯ นี้เรียกว่า จักขุบ้...
- อายุ ความดำรงอยู่ ความเป็นไปอยู่ กิริยาที่เป็นไปอยู่ อาการที...
- อิตถินทรีย์ ฯลฯ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นอนิทั...
- บทว่า อชฺฌตฺตํ (เป็นภายใน) ได้แก่ เป็นภายในอันเกิดในตน
- พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงทำปุจฉาไว้ตั้งแต่เบื้องต้นเลย เพรา...
- ในบทว่า สพฺพํ รูปํ (รูปทั้งหมด) นี้ เพราะแม้เพียงรูปเดียวที่...
- ก็เพื่อความไม่หลงลืมในรูปเหล่านี้ บัณฑิตพึงทราบปกิณกะนี้ คือ...
- จริงอยู่ พระองค์ทรงถือเอาพลรูปนั่นแหละด้วยวาโยธาตุที่ทรงถือเ...
- ส่วน ชรตารูป และ อนิจจตารูป ย่อมไม่ตั้งขึ้นแต่สมุฏฐาน ๔ เหล่...
- ในข้อนั้น ท่านมิได้ยอมรับว่า ชาติรูปย่อมเกิด แต่ธรรมเหล่าใดย...
- หากจะท้วงต่อไปอีกว่า รูปแม้ทั้ง ๒ นี้ก็ยังชื่อว่าเกิดอยู่ เพ...
- นติ นี้ พึงทราบเนื้อความอย่างอื่น ต่อไป มาติกานี้ของเนื้อควา...
- สุทธัฏฐกรูปตั้งขึ้นแต่อุตุ ชื่อว่า อุตุสมุฏฐาน (มีอุตุเป็นสม...
- วจีวิการของรูปเหล่านั้นแหละชื่อว่า วจีวิญญัตติ ช่องว่าง ชื่อ...
- ธรรมสัมปยุตด้วยสุขเวทนา เป็นไฉน
- ห่งวิบาก เป็นไฉน ? ธรรมเป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล ไม่...
- หมองและเป็นอารมณ์ของสังกิเลส เป็นไฉน ? อกุศลมูล ๓ คือ โลภะ โ...
- ธรรมไม่มีวิตกไม่มีวิจาร เป็นไฉน
- ปุถุชนเคลือบแคลงสงสัยในพระศาสดา ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ในสิกขา ...
- ธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ ประหาณ เป็นไฉน
- สัญโญชน์ ๓ คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส สภาว- ธรร...
- ธรรมเป็นเหตุให้จุติปฏิสนธิ เป็นไฉน ? กุศลธรรมและอกุศลธรรม ปร...
- ? เว้นธรรมคือมรรค ๔ ผล ๔ เหล่านั้นเสีย กุศลธรรม อกุศ
- ธรรมคือจิตและเจตสิกเหล่าใด ปรารภมหัคคตธรรมเกิดขึ้น สภาว- ธรร...
- ธรรมมีมรรคเป็นอารมณ์ เป็นไฉน
- ธรรมเหล่าใด ยังไม่เกิดขึ้น ยังไม่เป็นแล้ว ยังไม่เกิดพร้อมแล้...
- ธรรมเหล่าใด ซึ่งเกิดแล้ว เป็นแล้ว เกิดพร้อมแล้ว บังเกิดแล้ว ...
- ธรรมเป็นภายในและเป็นภายนอก เป็นไฉน
- ่า กตเม ธมฺมา กุสลา ดังนี้ เพียงเท่านี้ กุศลติกะย่อมเป็นอันพ...
- เจ้าทรงแสดงสรุปโดยมูล ด้วยนัยมี อาทิว่า กุศลมูล ๓ ทรงแสดงสรุ...
- บทว่า ตํสมฺปยุตฺโต (สัมปยุตด้วยกุศลมูลนั้น) ได้แก่ สัมปยุตด้...
- การละกิเลสที่ตั้งอยู่ในฐานเดียวกันนั้น อกุศลที่ตั้งอยู่ในฐาน...
- ก็ในสัมมัปปธานวิภังค์ตรัสไว้ ในบรรดาธรรมเ
- ่เหลือก็พึงทราบเนื้อความโดยนัยนี้แหละ ในติกะนี้ ย่อม ไม่ได้ส...
- ว่าด้วยนิทเทสอุปาทินนติกะที่ ๔ พึงทราบวินิจฉั
- ในทัสสเนน ปหาตัพพติกะ บทว่า สญฺโชนานิ (ส
- ก็ในบทว่า อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน (ปุถุชนผู้มีได้รับการศึกษา) นี้...
- อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่า ปุถุชน แม้เพราะความที่พวกชนเป็นอันมาก ...
- ส่วนในคำว่า สัตบุรุษ นี้ พระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลาย สาวกของ พ...
- ได้ยินว่า พระอุปัฏฐากของพระขีณาสพเถระผู้อยู่ในวิหารจิตตลบรรพ...
- ก็ในพระบาลีว่า อริยธมฺเม อวินีโต (ไม่ได้ฝึกฝนในธรรมของ พระอร...
- บุคคลผู้อดทนต่อความหนาวความร้อน นี้ชื่อว่า ขันติสังวร บุคคล ...
- การละธรรมมีนิวรณ์เป็นต้นนั้น ๆ โดยห้ามความเป็นไปแห่งธรรมมี น...
- แม้ในคำว่า บุคคลผู้ไม่ได้เห็นสัตบุรุษ ผู้ไม่ฉลาดในธรรมของ สั...
- คำว่า รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ (หรือเห็นตนมีรูป) ความว่า บุคคล ถื...
- บรรดาทิฏฐิเหล่านั้น ตรัสอุจเฉททิฏฐิในฐานะทั้ง ๕ คือ ย่อมเห็น...
- บทว่า วิจิกิจฺฉติ (สงสัย) ความว่า ปุถุชนเมื่อไม่สามารถตัดสิน...
- ขันธ์ ธาตุ อายตนะ ที่ล่วงไปแล้ว เรียกว่า ปุพพันตะ (ส่วนอดีต)...
- บทว่า สีเลน ได้แก่ โคศีลเป็นต้น (ประพฤติเหมือนโค)
- เมื่อแม้จิตที่เป็นสสังขาริกสัมปยุตด้วยทิฏฐิทั้งหลาย อันบุคคล...
- โดยอุบายนี้ บัณฑิตพึงทำการประกอบว่า ขันธ์สัมปยุตด้วยถีนะนั้น...
- ส่วนการประหาณธรรมมีกุศลเป็นต้น ที่ท่านอนุญาตไว้โดยนัยมีอาทิว...
- ว่าด้วยนิทเทสทัสสนเหตุติกะที่ ๙ ในทัสสเนนปหาตั
- ในตติยบท บทว่า อวเสสา กุสลากุสลา (กุศลและอกุศล ที่เหลือ) ควา...
- ว่าด้วยนิทเทสมิจฉัตตติกะที่ ๑๕ พึงทราบวินิจฉ
- ในนิทเทสมัคคเหตุกธรรม (ทุติยบท) พึงทราบว่า ความที่ขันธ์ ทั้ง...
- ว่าด้วยนิทเทสอุปปันนติกะที่ ๑๗ พึงทราบวินิจฉ
- ในนิทเทสแห่งบทที่ ๒ พึงทราบโดยนัยปฏิเสธธรรมที่กล่าวแล้ว นิทเ...
- ก็ผิว่า กุศลกรรมและอกุศลกรรมที่สัตว์ทำไว้แล้ว พึงให้วิบากทั้...
- ในนิทเทสอตีตารัมมณติกะ (ที่ ๑๙) ในบททั้งหล
- กุศลเหตุ ๓ อกุศลเหตุ ๓ อัพยากตเหตุ ๓ กามาวจรเหตุ ๙ รูปาว
- สภาวธรรมเหล่านี้ ชื่อว่า กุศลเหตุ ๓
- อาฆาตย่อมเกิดขึ้นได้ด้วยคิดว่า ผู้นี้ได้กระทำความเสื่อมเสียแ...
- สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อกุศลเหตุ ๓
- สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า กุศลเหตุ ๓
- ธรรมมีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุ เป็นไฉน
- ขันธ์ ๕ คือ รูปขันธ์ เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญา...
- มรรคและผลของมรรคที่เป็นโลกุตระ และอสังขตธาตุ สภาวธรรม เหล่าน...
- ธรรมเหล่าใดฆานวิญญาณรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นชิวหาวิญญาณรู้ไม่ได้...
- ธรรมเหล่าใดกายวิญญาณรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นจักขุวิญญาณรู้ไม่ได้...
- บทว่า ทุกฺเข าณํ (ความรู้ในทุกข์) ได้แก่ ปัญญาในทุ
- สภาวะที่ชื่อว่า ราคะ (ความกำหนัด) ด้วยสามารถความยินดี
- ที่ชื่อว่า สริตา (ธรรมชาติอันกำเริบใจ) เพราะอรรถว่า เหมือน แ...
- ที่ชื่อว่า สุตฺตํ (ธรรมชาติเหมือนเส้นด้าย) เพราะอรรถว่า ดุจเ...
- ที่ชื่อว่า วนํ (ตัณหาเหมือนป่า) เพราะอรรถว่า ย่อมประชุม คือ ...
- ในบรรดาสันถวะทั้ง ๒ นั้น ในที่นี้ ทรงประสงค์เอาตัณหาสันถวะ ค...
- บัดนี้ เพื่อทรงแสดงฐานะแห่งการเป็นไปของตัณหานั้น จึงตรัสคำมี...
- บทว่า ปุญฺจิกตา (ธรรมชาติเป็นเหตุซมซาน) ความว่า สัตว์ทั้งหลา...
- ตัณหาที่ชื่อว่า นิกนฺติ (ความติดใจ) ด้วยอำนาจแห่งความใคร่ใน ...
- ตัณหาที่ชื่อว่า ลตา (เหมือนเถาวัลย์) เพราะเป็นเหมือนเถาวัลย์...
- สมุทร (ทะเล) คือตัณหาด้วยอรรถว่าให้เต็มได้ยาก เพราะฉะนั้น จึ...
- บัดนี้ เพื่อทรงแสดงนัยที่ตรัสไว้ในอกุศลนิทเทส จึงตรัสคำมีอาท...
- ในนิทเทสสังขตทุกะ พระองค์ทรงทำนิทเทส
- หรือ เพราะฉะนั้น พระองค์จึงมิได้ตรัสเป็นทุกะไว้ในที่นี้
- อาสวะ ๔ คือ กามาสวะ ภวาสวะ ทิฏอาสวะ อวิชชาสวะ
- ความไม่รู้ในทุกข์ ความไม่รู้ในทุกขสมุทัย ความไม่รู้ใน
- ธรรมไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ เป็นไฉน
- ธรรมสัมปยุตด้วยอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะ เป็นไฉน
- แต่ในที่นี้ อาสวะเหล่านั้นตรัสไว้ ๔ อย่าง โดยประเภทแห่งกามาส...
- บทว่า อยํ วุจฺจติ (นี้เรียกว่า) ความว่า อาสวะที่จำแนกด้วยบท ...
- บทว่า ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ (ชีพก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น) ความว่า...
- ก็เพ่งถึงเหตุโคจฉกะแล้ว โลภะชื่อว่าเป็นเหตุ
- อาฆาตย่อมเกิดขึ้นได้ด้วยคิดว่า ผู้นี้ได้กระทำความเสื่อมเสียแ...
- ความเห็นว่าโลกเที่ยงก็ดี ว่าโลกไม่เที่ยงก็ดี ว่าโลกมีที่สุดก...
- สีลัพพตปรามาสสัญโญชน์ เป็นไฉน
- ความไม่รู้ในทุกข์ ความไม่รู้ในทุกขสมุทัย ความไม่รู้ใน
- ธรรมไม่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์ เป็นไฉน
- ธรรมสัมปยุตด้วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์ เป็นไฉน
- ่าใด วิปปยุตจากสัญโญชนธรรมเหล่านั้น คือ กุศลธรรม อกุศลธรรม อ...
- บรรดามานะ ๓ อย่างนั้น แม้มานะว่าเราดีกว่าเขาของบุคคลผู้ดีกว่...
- พึงทราบวินิจฉัยในอิสสานิทเทส ต่อไป คำว่า ยา ปรลาภสกฺการ ครุก...
- จริงอยู่ ฆราวาสบางคนอาศัยความเพียรกระทำอย่างบุรุษ ของตนด้วย ...
- พวกภิกษุที่อยู่ในอาวาสนั้น ย่อมอยู่สบาย ย่อมได้ปัจจัยทั้งหลา...
- สรีวรรณะ (ผิวพรรณแห่งสรีระ) ก็ดี คุณวรรณะ (การสรรเสริญ คุณคว...
- บรรดามัจฉริยะ ๕ เหล่านี้ ว่า ด้วยอาวาสมัจฉริยะก่อน บุคคลเกิด...
- ที่ชื่อว่า มจฺเฉรํ (ความตระหนี่) ด้วยสามารถการเห็นแก่ตัว อาก...
- บุคคลใดเห็นยาจกทั้งหลายแล้วให้จิตยับยั้งอยู่ คือให้ทนหดหู่อย...
- ก็สังโยชน์เหล่านี้ ควรนำมาแสดง โดยลำดับกิเลสบ้าง โดยลำดับ มร...
- อาฆาตย่อมเกิดขึ้นได้ด้วยคิดว่า ผู้นี้ได้กระทำความเสื่อมเสียแ...
- อิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะ เป็นไฉน
- เว้นคันถธรรมเหล่านั้นเสีย กุศลธรรม อกุศลธรรม อัพยากตธรรม ที่...
- หล่านั้น เว้น คันถธรรมเหล่านั้นเสีย คือ กุศลธรรม อกุศลธรรม อ...
- ธรรมวิปปยุตจากคันถะและไม่เป็นอารมณ์ของคันถะ เป็นไฉน
- คำว่า เปตฺวา สีลพฺพตปรามาสํ (เว้นสีลัพพตปรามาส) นี้ ความว่า...
- บรรดานิวรณ์ ๖ นั้น กามฉันทนิวรณ์ เป็นไฉน
- ถีนมิทธะนั้น แยกเป็นถีนะอย่างหนึ่ง มิทธะอย่างหนึ่ง
- ความไม่รู้ในทุกข์ ความไม่รู้ในทุกขสมุทัย ความไม่รู้ใน
- ธรรมไม่เป็นอารมณ์ของนิวรณ์ เป็นไฉน
- ธรรมวิปปยุตด้วยนิวรณ์แต่เป็นอารมณ์ของนิวรณ์ เป็นไฉน
- เว้นปรามาสธรรมเหล่านั้นเสีย กุศลธรรม อกุศลธรรม อัพยากต- ธรรม...
- ล่านั้น เว้นปรามาสธรรมเหล่านั้นเสีย คือ กุศลธรรม อกุศลธรรม อ...
- จักขุวิญญาณ โสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ มโนธาต...
- เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ธร...
- เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ กายวิญญัตติ วจีวิญญัตติ สภ...
- ธรรมเจือกับจิต มีจิตเป็นสมุฏฐาน และเกิดคล้อย ตามจิต เป็นไฉน
- ตด้วยตัณหาทิฏฐิไม่เข้ายึดครอง เป็นไฉน ? กุศลธรรมและอกุศลธรรม...
- บทว่า ลีนํ (ความหดหู่) ได้แก่ ขดงอแล้ว เพราะความไม่แผ่ออกไป
- ที่ชื่อว่า มิทฺธํ (ความง่วงเหงา) เพราะอรรถว่า ย่อมกำจัด อธิบ...
- ก็ความที่กรชกายอ่อนเพลีย (ทุรพล) นี้ เห็นปานนี้ ไม่ใช่ภาวะที...
- ถามว่า ก็ในอธิการนี้ นามกาย ชื่อว่า กาย เมื่อเป็นเช่นนั้น เพ...
- ข้อนี้ตอบว่า ถ้าอย่างนั้น แม้ความกางกั้นกุศลธรรมก็ไม่พึงมี เ...
- ตอบว่า ไม่ควรเห็นอย่างนั้น เพราะทรงแสดงถึงความเป็นปัจจัย จริ...
- แม้เมื่อเป็นเช่นนี้ อาจารย์ผู้กล่าวถึงมิทธะก็จะพึงท้วงว่า คำ...
- ถ้อยคำที่ควรจะกล่าวให้ยิ่งขึ้นไปกว่าคำที่กล่าวแล้ว ก็เพราะมี...
- ถ้อยคำที่จะพึงกล่าวให้ยิ่งไปกว่าโดยการกล่าวถึงการละ (ประหาณ)...
- จริงอย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพระสูตร มิใช่น้อยอันส่อง...
- พึงทราบวินิจฉัยในกุกกุจจนิทเทส ต่อไป บทว่า อกปฺปิเย กปฺปิยสญ...
- อนึ่ง สิ่งบางอย่างไม่มีโทษภิกษุการทำด้วยความสำคัญว่ามีโทษและ...
- อนึ่ง เพื่อให้ทราบ ว่า วิปฏิสารนั้นเป็นของจิต มิใช่ของสัตว์ ...
- ในปรามาสโคจฉกะ บทว่า เต ธมฺเม เปตฺวา (เว้นปรามาส- ธรรมเหล่า...
- ุปาทานและอัตตวาทุปาทานเสีย มิจฉาทิฏฐิแม้ทุกอย่าง จัดเป็นทิฏฐ...
- เว้นอุปาทานธรรมเหล่านั้นเสีย กุศลธรรม อกุศลธรรม อัพยากตธรรม ...
- มเหล่านั้น เว้นอุปาทานเหล่านั้นเสีย คือ กุศลธรรม อกุศลธรรม อ...
- ล่าใดวิปปยุตจากอุปาทานธรรมเหล่านั้น คือ กุศลธรรม อกุศลธรรม อ...
- ส่วนที่ 451
- พึงทราบวินิจฉัยในนิทเทสทิฏฐุปาทาน ต่อไป บทว่า นตฺถิ ทินฺนํ (...
- บทว่า นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา (โอปปาติกสัตว์ไม่มี) คือ เขาถือว...
- อาฆาตย่อมเกิดขึ้นได้ด้วยคิดว่า ผู้นี้ได้กระทำความเสื่อมเสียแ...
- การถือตัวว่า เราดีกว่าเขา เราเสมอกับเขา เราเลวกว่าเขา การถือ...
- ความไม่สมประกอบแห่งจิต ความไม่ควรแก่การงานแห่งจิต ความ ท้อแท...
- โมหะ และกิเลสที่ตั้งอยู่ฐานเดียว กันกับอกุศลมูลนั้น เวทนาขัน...
- ธรรมเป็นกิเลสและเศร้าหมอง เป็นไฉน
- อโนตตัปปะ เป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโมหะ โมหะ เป็น กิเ...
- วิจิกิจฉา เป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอุทธัจจะ อุทธัจจะ ...
- อุทธัจจะ เป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอหิริกะ อหิริกะ เป็...
- สภาวธรรมเหล่านี้ ธรรมเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลส
- ก็โลภะนี้ว่า ตตฺถ กตโม โลโภ โย ราโค สาราโค (บรรดากิเลส ๑๐ เห...
- ว่าโดยลำดับแห่งมรรค ทิฏฐิและวิจิกิจฉาอันโสดาปัตติมรรค ย่อมปร...
- สัญโญชน์ ๓ ดังกล่าวมานี้ และกิเลสซึ่งตั้งอยู่ฐานเดียวกัน กับ...
- ธรรมมีสัมปยุตตเหตุอันโสดาปัตติมรรคประหาณ เป็นไฉน
- ธรรมอันโสดาปัตติมรรคประหาณเหล่านั้นเสีย กุศลธรรม อกุศล- ธรรม...
- เวทนาขันธ์ ฯลฯ วิญญาณขันธ์อันสัมปยุตด้วยวิตก ในภูมิแห่งจิตมี...
- ธรรมไม่สหรคตด้วยปีติ เป็นไฉน
- เวทนาขันธ์ ฯลฯ วิญญาณขันธ์ ในจิตอันไม่เป็นภูมิแห่งสุขเวทนาที...
- จิตและเจตสิกธรรม ของท่านผู้เข้าสมาบัติ (กุศลฌาน) หรือของ ท่า...
- เว้นนิยตธรรมเหล่านั้นเสีย กุศลธรรม อกุศธรรม อัพยากตธรรมที่ เ...
- ว่าด้วยนิทเทสกามาวจรในปิฏฐิทุกะ พึงทราบวินิจฉัยในน
- ส จ (ของผู้ เข้าสมาบัติ) พึงทราบว่า ตรัสกุศลฌานด้วยบทที่ ๑ ต...
- ราบวินิจฉัยในนิทเทสสรณทุกกะ ต่อไป บรรดาอกุศลมูล ๓ อกุศลมูล ค...
- จริต สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ตปนิยธรรม อกุศลธรรมแม้ทั้งหมดจั...
- ความพอใจในภพ ฯลฯ ความหมกมุ่นในภพ ในภพทั้งหลาย อันใด นี้เรียก...
- น่าละอาย กิริยาที่ ไม่ละอายต่อการประกอบอกุศลบาปธรรมทั้งหลาย ...
- กิริยาของผู้ว่าง่าย ภาวะแห่งผู้ว่าง่าย ความเป็นผู้ว่าง่าย คว...
- อาบัติทั้ง ๕ หมวด ๗ หมวด เรียกว่าอาบัติ, ปัญญา กิริยาที่รู้ช...
- ปัญญา กิริยาที่รู้ชัด ฯลฯ ความไม่หลง ความสอดส่องธรรม สัมมา- ...
- ธรรมใด ๆ เป็นเหตุเป็นปัจจัยเพื่อความบังเกิดขึ้นแห่งธรรมใด ๆ ...
- เป็นผู้ ถือโดยอนุพยัญชนะ, อภิชฌาโทมนัส อกุศลบาปธรรมทั
- บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่พิจารณาโดยแยบคาย บริโภคอาหาร เพื่อ จะเ...
- ความเป็นผู้รู้ประมาณในโภชนาหาร เป็นไฉน
- การเสพ การเจริญ การทำให้มาก ซึ่งกุศลธรรมทั้งหลาย อันใด นี้เร...
- ความไม่ล่วงละเมิดทางกาย ความไม่ล่วงละเมิดทางวาจา ความไม่ล่วง...
- บทว่า ความเพียรแห่งบุคคลผู้มีทิฏฐิอันหมดจด นั้น มีนิเทศว่า ก...
- บทว่า วิชชา นั้น มีนิเทศว่า วิชชา ๓ วิชชาคือญาณ อันตามระลึกช...
- บรรดาข้ออุปมาเหล่านั้น การเริ่มวิปัสสนาของอริยสาวกเพื่อประโย...
- อนึ่ง แผ่นหิน หรือแก้วมณี ชื่อว่า ไม่แตกไปด้วยวชิระ (ฟ้าผ่า)...
- พึงทราบวินิจฉัยในนิทเทสอธิวจนทุกะ ต่อไป บทว่า ยา เตส
- บทว่า นามํ (นาม) ได้แก่ นาม ๔ อย่าง คือ ๑
- อุปปาติกนาม ชื่อตามที่เกิดขึ้น
- นามแม้ทั้ง ๔ อย่างนี้ ก็คงเป็นนามอย่างเดียวกันนั่นเอง
- สองทุกะนอกนี้ (คือนิรุตติทุกะและปัญญัติทุกะ) มีเนื้อความเหมื...
- พพานก็ชื่อว่า พระนิพพานนั่นแหละแม้ใน กาลทุกเมื่อ เพราะฉะนั้น...
- บทว่า อปรนฺตํ อารพฺภ (ปรารภส่วนอนาคต) ได้แก่ กระทำ ส่วนอนาคต...
- ในบทว่า โทวจสฺสายํ (กิริยาของผู้ว่ายาก) เป็นต้น กรรมของ ผู้ว...
- ภาวะที่ไม่เคารพอันเกิดขึ้นด้วยการไม่อยู่ในอำนาจปกครองของครู ...
- บทว่า ภชนา (การคบ) ได้แก่ การเข้าไปใกล้
- ในนิทเทสสมาบัติกุสลตา ที่ชื่อว่า สมาบัติ เพราะอันพระโยคี พึง...
- อีกอย่างหนึ่ง บรรดากุสลตาเหล่านี้แม้ทั้ง ๓ (ธาตุกุสลตา มนสิก...
- พึงทราบวินิจฉัยในนิทเทสอาชวะ และมัททวะทุกะ ต่อไป บทว่า นีจจิ...
- พึงทราบวินิจฉัยในนิทเทสโสรัจจทุกะ ต่อไป บทว่า กายิโก
- บทว่า โกธสามนฺตา (ยั่วให้โกรธ) ได้แก่ เป็นวาจาใกล้ต่อ ความโก...
- วาจาใด ไม่ยังความโกรธให้เกิด ย่อมยังความรักให้เกิดขึ้นสรีระ ...
- พึงทราบวินิจฉัยในนิทเทสปฏิสันถารทุกะ ต่อไป บท
- อนึ่ง ในเวลาเย็น เมื่อภิกษุผู้อ่อนกว่ายังไม่มาสู่ที่บำรุงของ...
- ได้ยินว่า เมื่อพวกโจรปล้นบ้านชื่อว่าคุตตศาลา ในขณะนั้นนั่นแห...
- ว่าด้วยนิทเทสอินทริเยสุอคุตตทวารตาทุกะ จะวินิจฉัยนิทเทสคว
- บทว่า ยตฺวาธิกรณเมนํ (เพราะเหตุที่ไม่สำรวมจักขุนทรีย์ใด) ควา...
- แม้คำมีอาทิว่า ฟังเสียงด้วยโสตแล้ว ก็นัยนี้นั่นแหละ
- พึงทราบวินิจฉัยในนิทเทสแห่งโภชเน อมัตตัญญุตา ต่อไป บทว่า อิเ...
- ว่าด้วยนิทเทสอินทริเยสุคุตตทวารตาทุกะ จะวินิจฉัยนิทเทสคว
- แม้ในบทมีอาทิว่า ได้ยินเสียงด้วยโสตแล้ว ก็นัยนี้แหละ
- บทว่า น วิภูสนาย (ไม่บริโภคเพื่อความอ้วนพี) ได้แก่ ไม่ บริโภ...
- บทว่า ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหํขามิ (เราจักกำจัดเวทนาเก่าเสีย ด้ว...
- ในการบริโภคนั้น การบริโภคของพราหมณ์ ๕ คนเหล่านี้ คือ พราหมณ์...
- ก็ในฐานะนี้ควรประมวลองค์ทั้งหลาย คือ ข้อว่า ไม่บริโภคเพื่อเล...
- ภิกษุเมื่อบริโภคอาหารประกอบด้วยองค์ ๘ อย่างนี้ ชื่อว่า เป็นผ...
- บทว่า อาเสวนา (การเสพ) คือการเสพตั้งแต่ต้น
- บทว่า สจฺจานุโลมิกาณํ (สัจจานุโลมิกญาณ) ได้แก่ วิปัสส- นาญา...
- ว่าด้วยนิทเทสอสันตุฏฐตากุศลธรรมทุกะ พึงทราบวินิจฉัยในบทนิทเท...
- นาว่า ธุรภัต อาหารที่ถวายผู้ทำความเพียร กุศลธรรมอันยิ่งทั้งห...
- ญาณสัมปยุตด้วยบุพเพนิวาสานุสตินั้น ชื่อว่า บุพเพนิวาสา- นุสต...
- บทว่า มคฺคสมงฺคิสฺส าณํ (ญาณของท่านผู้พร้อมเพรียงด้วย มรรค)...
- แต่ผลญาณของมรรคนั้น ๆ ชื่อว่า อนุปฺปาเท าณํ (อนุปปาท- ญาณ) ...
- ปบาทที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา ฝ่ายกามาวจรกุศล ๔ ดวง ฝ่ายอกุศล...
- กุศลในภูมิ ๓ อกุศล กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปที่กรรมมิไ
- ทุติยฌานในรูปาวจรปัญจกนัย ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา ท...
- ปบาทที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา ฝ่ายกามาวจรกุศล ๔ ดวง ฝ่ายอกุศล...
- คและมรรคเบื้องสูง ๓ ไม่ประหาณ เป็นไฉน ? กุศลในภูมิ ๔ วิบากใน...
- ธรรมเป็นเหตุให้จุติปฏิสนธิ เป็นไฉน ? กุศลในภูมิ ๓ และอกุศล ส...
- บุคคล และไม่เป็นของอเสกขบุคคล เป็นไฉน ? กุศลในภูมิ ๓ อกุศล ว...
- จิตตุปบาทที่เป็นอกุศล ๑๒ ดวง สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ธรรมทรา...
- ะกล่าวไม่ได้ว่า เป็นธรรมยังไม่ เกิดขึ้น กุศลในภูมิ ๔ อกุศล ก...
- ธรรมทั้งปวง เว้นรูปที่ไม่เนื่องด้วยอินทรีย์ และนิพพาน ที่เป็...
- รมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ เป็นไฉน ? กุศลในภูมิ ๔ อกุศล ว...
- บทว่า กุสลํ (กุศล) ได้แก่ กุศลอันต่างด้วยกุศลมีผัสสะเป็นต้น
- บรรดาติกะเหล่านั้น พึงทราบปริตตารัมมณติกะ (บาลีข้อ ๘๙๐) ก่อน
- อนึ่ง สเหตุกกุศลวิบากจิตตุปบาท ๘ ชื่อว่า ธรรมมีอารมณ์เป็
- จิตตุปบาทสัมปยุตด้วยญาณ ๘ คือ ฝ่ายอกุศล ๔ ฝ่ายกิริยา ๔ มี อา...
- จตุตถฌานที่เป็นไปใน พรหมวิหาร และ อานาปานสมาธิ เป็นบาทแห่งวิ...
- จตุตถฌานที่เป็น ไปด้วยทิพยโสต มีอารมณ์เป็นปริตตะ อย่างเดียว ...
- แม้ในจตุตถฌานที่เป็นไปในอนาคตังสญาณก็นัยนี้เหมือนกัน
- พึงทราบวินิจฉัยในมัคคารัมมณติกะ ต่อไป จิตตุปบาทที่ป
- ถามว่า ก็เพราะเหตุไร จตุตถฌานทั้ง ๓ นี้จึงไม่ทำมรรคให้หนัก ห...
- จิตตุปบาทที่เป็นกุศลไม่ประกอบด้วยญาณเป็นต้น ย่อมไม่ได้อารมณ์
- ทวิปัญจวิญญาณ (วิญญาณ ๑๐) และมโนธาตุ ๓ ชื่อว่า มีอารมณ์ เป็น...
- ส่วนอเหตุกมโนวิญญาณธาตุที่เป็นอกุศลวิบาก มีคติเหมือนมโน- วิญ...
- จิตตุปบาทที่เป็นปฏิฆสัมปยุต ๒ ดวง ย่อมเป็นธรรมมีอดีตเป็นต้น ...
- จตุตถฌานที่เป็นไปในอิทธิวิธะ เป็นธรรมมีอดีตเป็นอารมณ์ เพราะ ...
- จตุตถฌานที่เป็นไปในเจโตปริยญาณ ย่อมเป็นธรรมมีอารมณ์เป็นอดีต ...
- ส่วนท่านสังยุตตภาณกาจารย์กล่าวถึง สันตติมี ๒ อย่าง คือรูปสัน...
- ก็ในปัจจุบันที่เป็นสันตติและอัทธาเหล่านี้ สันตติปัจจุบันมาใน...
- ในคำของท่านพระอรรถกถานั้น ท่านแสดงไว้ ดังนี้ ท่านผู้มีฤทธิ์ป...
- บรรดาจตุตถฌานมีบุพเพนิวาสญาณเป็นต้นเหล่านั้น บุพเพนิวาสญาณ แ...
- จตุตถฌานที่เป็นไปในทิพยจักษุ ชื่อว่า เป็นธรรมมีอารมณ์เป็นปัจ...
- ส่วนในอัชฌัตตารัมมณติกะ ตรัสว่า เป็นพหิทธาร
- ียวในอัชฌัต- ตารัมมณติกะ แต่เพราะความที่กุศลมีกามาพจรเป็นต้น...
- กุสลา- พฺยากตา ธมฺมา รูปาวจรจตุตฺถฌานํ (กุศลธรรม อกุศลธรรมอั...
- จิตตุปบาท ๑๓ ดวงเหล่านี้ คือ ทวิปัญจวิญญาณ ๑๐ มโนธาตุ ๓ ในเว...
- นะ มหากิริยาจิตตุปบาท ๘ ดวง มีคติ เหมือนกุศลจิตนั่นแหละ
- จตุตถฌานที่เป็นไปในทิพยโสต มีอารมณ์เป็นภายใน (อัชฌัตตา- รัมม...
- กุศลเหตุ ๓ อกุศลเหตุ ๓ อัพยากตเหตุ ๓ อโลภกุศลเหตุ อโทส-
- ยวิจิกิจฉา [และ] ที่สหรคตด้วย อุทธัจจะ, กุศลในภูมิ ๔, วิบากใ...
- สัมปยุตด้วยเหตุแต่ไม่เป็นเหตุ เป็นไฉน ? กุศลในภูมิ ๔, อกุศล,...
- กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ แล
- จักขายตนะ ฯลฯ โผฏฐัพพายตนะ กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากใน ภูมิ ๔...
- กุศลที่เหลือเว้นอาสวธรรมเสีย กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริ...
- อกุศลที่เหลือเว้นอาสวะเสีย กุศลในภูมิ ๓ วิบากในภูมิ ๓ กิริยา...
- มรรค ๔ ที่เป็นโลกุตระ สามัญผล ๔ และนิพพาน สภาวธรรมเหล่า นี้ ...
- อกุศลที่เหลือ เว้นสัญโญชน์ทั้งหลายเสีย กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภ...
- ธรรมไม่เป็นอารมณ์ของสัญโญชน์ จะกล่าวว่า ธรรมเป็นสัญโญชน์ และ...
- วยสัญโญชน์แต่ไม่เป็นสัญโญชน์ เป็นไฉน ? อกุศลที่เหลือเว้นสัญโ...
- อกุศลที่เหลือเว้นคันถะทั้งหลายเสีย กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ...
- ารมณ์ของคันถะแต่ไม่เป็นคันถะ เป็นไฉน ? อกุศลที่เหลือเว้นคันถ...
- ธรรมวิปปยุตจากคันถะและไม่เป็นอารมณ์ของคันถะ เป็นไฉน
- กุศลในภูมิ ๓ อกุศล วิบากในภูมิ ๓ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ แล
- ุตด้วยนิวรณ์แต่ไม่เป็นนิวรณ์ เป็นไฉน ? อกุศลที่เหลือเว้นนิวร...
- อกุศลที่เหลือเว้นปรามาสะเสีย กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริ...
- ์ของปรามาสะแต่ไม่เป็นปรามาสะ เป็นไฉน ? อกุศลที่เหลือเว้นปราม...
- กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ สภ
- ธรรมไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน เป็นไฉน
- จิต รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ธรรมไม่เป็นจิตต- ส...
- ธรรมที่ไม่เป็นอุปาทาน เป็นไฉน ? อกุศลที่เหลือเว้นอุปาทานทั้ง
- ์ของอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทาน เป็นไฉน ? อกุศลที่เหลือ เว้นอุป...
- จิ- กิจฉา จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ กุศลในภูมิ ๓ วิบากใน...
- อกุศลที่เหลือเว้นกิเลสทั้งหลายเสีย กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ...
- ธรรมสัมปยุตด้วยกิเลส เป็นไฉน ? อกุศลจิตตุปบาท ๑๒ ดวง สภาวธรร...
- ปยุตด้วยกิเลสแต่ไม่เป็นกิเลส เป็นไฉน ? อกุศลที่เหลือเว้นกิเล...
- เป็นไฉน ? จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ กุศลในภูมิ ๔ วิบากใน...
- วิจิกิจฉา จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ กุศล ในภูมิ ๔ วิบากใ...
- าณทั้ง ๒, ฌาน ๒ และ ๓ ที่เป็นรูปาวจรฝ่ายกุศล ฝ่าย วิบาก และฝ...
- ปบาทที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา ฝ่ายกามาวจรกุศล ๔ ดวง ฝ่ายอกุศล...
- ุปบาทที่สหรคตด้วยโสมนัสเวทนา ฝ่ายกามาวจรกุศล ๔ ดวง ฝ่ายอกุศล...
- ุปบาทที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาฝ่ายกามาวจรกุศล ๔ ดวง ฝ่าย อกุศ...
- อรูป ๔ ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และกิริยา สภาวธรรมเหล่านี้ชื่
- พึงทราบวินิจฉัยในนิทเทสเหตุโคจฉกทุกะ ต่อไป พระผู้มีพระภ
- บรรดาสัญโญชน์เหล่านั้น กามราคสัญโญชน์ย่อมเกิดร่วมกัน ๔ อย่าง...
- จริงอยู่ ในบรรดานิวรณ์เหล่านั้น กามฉันทเกิดร่วมกัน ๒ อย่าง พ...
- แม้พระดำรัสนี้ใดที่ตรัสไว้ในกิเลสโคจฉกะ (ข้อ ๙๖๘) ว่า ยตฺถ เ...
- ส่วนปฏิฆะเกิดร่วมกัน ๒ อย่าง อย่างนี้ คือ เกิดร่วมกับโมหะ อุ...
- ก็ด้วยคำมีประมาณเท่านี้ พระโลกนารถเจ้า เมื่อจะทรงจำแนก จิตตุ...
- ขออรรถกถาธรรมสังคณีชื่อ อัฏฐสา- ลินีนี้ อันแสดงนัยแห่งปัญญาว...