เล่มที่ 66
หมวดหมู่: พระสุตตันตปิฎก ลักษณะเนื้อหา: พระธรรมเทศนาและคำสอนของพระพุทธเจ้า จำนวนส่วน: 605 ส่วน
สารบัญ
- ขอนอบน้อมแด่พระผู้พระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น (พ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้พุทธเจ้า โดยพระโคตรว่า ข้าแต่พระโคดม
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า) ก่อนแต่กายแตก พระอรหันต์ เป็นผู้ป...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีส่วนแห่งอธิศีล อธิจิต อธิปัญญา อันมีอ...
- อดีตกาล ท่านเรียกว่า ส่วนเบื้องต้น ในคำว่า ผู้ไม่ อาศัยส่วนเ...
- อีกอย่างหนึ่ง พระอรหันต์ย่อมไม่พอใจ ไม่ชอบใจซึ่งความหัวเราะ ...
- คำว่า นั้น ในคำว่า ความทำไว้ในเบื้องหน้ามิได้มีแก่ พระอรหันต...
- อีกอย่างหนึ่ง พระอรหันต์ย่อมไม่ตั้งจิตเพื่อได้จักษุและรูปที่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ผู้ไม่โกร ในคำว่า ผู้ไม่ โกรธไม่สะ...
- อีกอย่างหนึ่ง ควรรู้ความโกรธมากโกรธน้อย บางครั้งความโกรธ เป็...
- คำว่า ผู้ไม่สะดุ้ง ความว่า ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้...
- ชื่อว่า ความรำคาญ ในคำว่า ผู้ไม่มีความรำคาญ ได้แก่ ความรำคาญ...
- อีกอย่างหนึ่ง ความรำคาญ ความเดือดร้อนจิต ความกลุ้มใจ ย่อมเกิ...
- คำว่า บุคคลนั้นแล สำรวมวาจา เป็นมุนี ความว่า ภิกษุในธรรมวินั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสว่า บุคคลผู้นั
- อีกอย่างหนึ่ง บุคคลไม่ตั้งจิตเพื่อได้จักษุและรูปที่ยังไม่ได้...
- ชื่อว่า ผัสสะ ในคำว่า ผู้เห็นวิเวกในผัสสะทั้งหลาย ได้เเก่จัก...
- อีกอย่างหนึ่ง บุคคลย่อมเห็นผัสสะอันเป็นอดีตว่า เป็นของว่าง จ...
- บุคคลเป็นผู้หลีกเร้น ไม่หลอกลวง ไม่ทะเยอทะยาน ไม่ตระหนี่ ไม่...
- เรื่องความหลอกลวงกล่าวด้วยอิริยาบถเป็นไฉน ภิกษุบางรูปใน ธรรม...
- เรื่องความหลอกลวง ๓ อย่างนี้ อันบุคคลใดละ ตัดขาด สงบ ระงับ แ...
- อีกอย่างหนึ่ง ความตระหนี่ขันธ์ก็ดี ความตระหนี่ธาตุก็ดี ความ ...
- ภิกษุอยู่ในโรงฉันแสดงความคะนองทางกายอย่างไร ? ภิกษุบางรูป ใน...
- ภิกษุเข้าไปสู่ละแวกบ้านแล้ว แสดงความคะนองทางกายอย่างไร ? ภิก...
- ภิกษุเข้าไปสู่ละแวกบ้านแล้วแสดงความคะนองทางวาจาอย่างไร ? ภิก...
- ความคะนอง ๓ ประการนี้ บุคคลใดละ ตัดขาด สงบ ระงับแล้ว ทำไม่ให...
- ก็บุคคลผู้ไม่เป็นที่รังเกียจเป็นไฉน ? ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป...
- บุคคลนำคำส่อเสียดเข้าไปด้วยความมุ่งหมายเป็นที่รักอย่างไร
- กามคุณ ๕ เรียกว่า วัตถุเป็นที่ยินดี ในคำว่า บุคคลผู้ไม่ มีคว...
- คำว่า ไม่ประกอบในความดูหมิ่น ความว่า ความดูหมิ่น เป็นไฉน
- บุคคลมีปฏิภาณเพราะปริปุจฉาเป็นไฉน
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนสารีบุตร เธอย่อมเชื่อ หรือว่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดา ครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบลง ...
- ดำริอย่างนี้ว่า ท่านผู้นี้เป็นผู้ทรงจำพระวินัย ฯลฯ ท่านผู้นี...
- าะการณะ แห่งลาภ ไม่ศึกษาเพราะความเกิดขึ้นแห่งลาภ ไม่หวังได้ล...
- บุคคลย่อมไม่โกรธเพราะไม่ได้ลาภอย่างไร ? ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ...
- บุคคลเป็นผู้มีอุเบกขา มีสติทุกเมื่อ ไม่สำคัญ ว่าเสมอเขา ไม่ส...
- เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า เป็นผู้มีอุเบกขา
- ิเลสอันหนาเหล่านี้มิได้มี คือย่อมไม่มี ไม่ปรากฏ ไม่เข้าไปได้...
- คำว่า รู้แล้ว ในคำว่า รู้ธรรมแล้วไม่อาศัย ความว่า รู้ ทราบ พ...
- เรากล่าวบุคคลนั้นผู้ไม่เพ่งในกามทั้งหลายว่า เป็น ผู้เข้าไปสง...
- คำว่า บุคคลนั้นได้ข้ามตัณหาอันชื่อว่าวิสัตติกาแล้ว ความว่า ต...
- บุตร ปศุสัตว์ ไร่นา และที่ดิน ย่อมไม่มีแก่ บุคคลนั้น อัตตทิฏ...
- พวกปุถุชนทั้งพวกสมณะและพราหมณ์ พึงกล่าว โดยโทษใด โทษนั้นไม่ห...
- ว่าด้วยพระอรหันต์ไม่มีโทษห้อมล้อม คำว่า นั้น ในคำว่า โทษนั้น...
- บุคคลนั้นเป็นมุนี ปราศจากความกำหนัด ไม่ตระหนี่ ย่อมไม่กล่าวใ...
- ผู้เสมอเขา ไม่กล่าวใน ความเป็นผู้ต่ำกว่าเขา ความว่า ญาณเรียก...
- ของในในโลก เมื่อสิ่งที่ถือว่า ของตนไม่มี ย่อมไม่เศร้าโศก และ...
- อีกอย่างหนึ่ง ผู้ใดเป็นผู้อันความไม่ยินดี คือ ทุกขเวทนาถูกต้...
- คำว่า และย่อมไม่มีความลำเอียงในธรรมทั้งหลาย ความว่า ไม่ถึงฉั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงดำริว่า พระพุทธเจ้าเช่นเรา เท่านั้นพึงส...
- พระผู้มีพระภาคเจ้ามีพระมหาปุริสุลักษณะ ๓๒ แม้ พระพุทธนิมิตก็...
- พึงทราบวินิจฉัยในคาถานั้นก่อน
- บทว่า กีทิเสน ทสฺสเนน คือ ด้วยการเห็นเช่นไร
- ในคาถาเหล่านั้น พึงทราบการเชื่อมคาถานี้ว่า ตํ พฺรูมิ อุปสนฺโ...
- บทว่า ชีวิตินฺทฺริยสฺส อุปจฺเฉทา ก่อนแต่ขาดชีวิตินทรีย์ คือ ...
- บทว่า ตํ ตํ ปจฺจยํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺโน เกิดขึ้นเพราะอาศัยปัจจัย...
- บทว่า ยโต แปลว่า เมื่อใด
- บทว่า กุกฺกุจฺจํ ความรำคาญ เป็นบทแสดงหัวข้อของบทขยาย
- บทว่า จิตฺตสฺส แห่งจิต คือไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่บุคคล
- บทว่า ทฺวตฺตึสาย ติรจฺฉานกถาย คือ ไม่ประกอบด้วยดิรัจฉาน- กถา...
- ส่วนความเป็นผู้ปิดบังคุณอันมีอยู่ และรู้จักประมาณในการรับ ชื...
- เราจักแสดงอรรถที่ต่างกันในบทเป็นต้นว่า สนฺตุฏฺิกถํ กล่าวถึง...
- ส่วนภิกษุในศาสนานี้ได้บิณฑบาตเศร้าหมองก็ตาม ประณีตก็ตาม ภิกษ...
- อนึ่ง ภิกษุได้เภสัชเศร้าหมองก็ตาม ภิกษุนั้นได้เภสัชใดยินดีด้...
- บทว่า ปวิเวกกถํ ได้แก่ กถาเกี่ยวกับความสงัด
- ภิกษุในศาสนานี้ไม่ได้ฟัง แต่เห็นเองซึ่งหญิงหรือหญิงวัยรุ่นรู...
- บทว่า สีลํ ในบทว่า สีลกถํ กถาว่าด้วยศีลนี้ ได้แก่ จตุปาริ- ส...
- แม้ในสองบทที่เหลือก็มีนัยนี้เหมือนกัน
- บทว่า เปสุเณยฺเย จ โน ยุโต ไม่ประกอบในความเป็นผู้มีวาจา ส่อเ...
- ในบทว่า เรื่องการหลอกลวงกล่าวด้วยการเสพปัจจัยเป็นไฉนนี้ พึง ...
- ความเป็นผู้หลอกลวง ชื่อว่า กุหิตัตตะ
- บทว่า กายิกํ ปคพฺภิยํ ความคะนองทางกาย คือเป็นไปทางกาย ชื่อว่...
- บทว่า ปาปธมฺโม มีบาปธรรม คือมีธรรมลามก
- พึงทราบอาจาระเพียงเท่านี้ก่อน
- บทว่า สาติเยสุ อนสิสาวี บุคคลผู้ไม่มีความยินดีในวัตถุเป็นที่...
- ในบท ทั้งหลายมีอาทิว่า สณฺเหหิ สติปฏฺาเนหิ ความว่า สติปัฏฐา...
- แต่โดยประเภทธรรม ๕ อย่างเหล่านี้ คือปัจจยุปบัน (ผล) อย่า
- บทว่า อิมาย ปฏิภาณปฏิสมฺภิทาย ด้วยปฏิภาณปฏิสัมภิทานี้ ท่านกล...
- บทว่า ลาภกมฺยา น สิกฺขติ บุคคลไม่ศึกษาเพราะอยากได้ลาภ คือไม่...
- บทว่า รโส รส เป็นบทยกขึ้นแสดงถึงบทไขความ
- บัดนี้เพื่อทรงแสดงอุบายอันแยบคาย จึงตรัสคำเป็นอาทิว่า เนว ทว...
- พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย เพื่อ อนุเคราะห์แก่พรหมจรรย์ คือสิกขา ๓
- อนึ่ง พึงประมวลองค์ทั้งหลายไว้ในที่นี้
- อะไรชื่อว่าธรรม คืออุเบกขามีองค์ ๖ ในบทว่า อุเปกฺขโกติ
- บทว่า ทนฺตํ นยนฺติ สมิตึ ชนทั้งหลายย่อมนำพาหนะที่ฝึกแล้วไปสู...
- บทว่า น หิ เอเตหิ ยาเนหิ อันเป็นทิศที่ไม่เคยไปด้วยยานเหล่านั...
- บทว่า ตฺวา ธมฺมํ รู้ธรรม คือรู้ธรรมโดยอาการทั้งหลาย มีความไ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงสรรเสริญผู้เข้าไปสงบนั้น จึง ตร...
- บทว่า น อุสฺเสสุ วทเต ไม่กล่าวในความเป็นผู้สูงกว่าเขา คือ ทำ...
- ชื่อว่า ความทะเลาะ ในคำว่า ความทะเลาะ ความ วิวาท มีมาแต่อะไร
- ความว่า พระพุทธนิมิตสอบถาม ขอให้ตรัสบอก เชิญให้ทรงแสดง ขอให้...
- ือ ความ ตระหนี่อาวาส ความตระหนี่สกุล ความตระหนี่ลาภ ความตระห...
- ชื่อว่า ความพูดส่อเสียด คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้มี วาจ...
- คำว่า ขอเชิญพระองค์ตรัสบอกว่า กิเลสเหล่านั้น มี มาแต่อะไร
- ว่าด้วยความทะเลาะ
- คำว่า ความถือตัว ความดูหมิ่น และความพูดส่อเสียด ความว่า ชนทั...
- คำว่า เมื่อความวิวาทกันเกิดแล้ว คำพูดส่อเสียดก็มี ความว่า เม...
- (พระพุทธนิมิตตรัสถามว่า) สิ่งที่รักทั้งหลายในโลก มีอะไรเป็นน...
- คำว่า ความหวังและความสำเร็จหวัง
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า) สิ่งที่รักทั้งหลาย ในโลก มีฉัน...
- บุคคลบางคนในโลกนี้ ชอบใจ มีความต้องการ เกิดความพอใจ ย่อมทำกา...
- คำว่า อนึ่ง ความหวังและความสำเร็จหวัง ก็มีฉันทะ นี้เป็นนิทาน...
- ความสำเร็จแห่งความหวัง เรียกว่าความสำเร็จหวัง
- คำว่า และความตัดสินใจมีมาแต่อะไร ความว่า พระ- พุทธนิมิตตรัสถ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า) บัณฑิตทั้งหลาย กล่าวธรรมใด คือ...
- ความไม่มีแห่งรูปทั้งหลายเป็นไฉน ความสิ้น ความเสื่อม ความ แตก...
- ชันตุชนย่อมทำความตัดสินใจด้วยทิฏฐิอย่างไร
- ชื่อว่า ความโกรธ ในคำว่า ความโกรธ ความเป็น ผู้พูดเท็จ และควา...
- ความโกรธย่อมเกิดเพราะอาศัยวัตถุที่น่าปรารถนาอย่างไร
- มุสาวาท ย่อมเกิดเพราะอาศัย วัตถุที่น่าปรารถนาอย่างไร
- ไม่น่า ปรารถนา ความยินดีและเพราะความยินร้าย มีอยู่ คือปรากฏ ...
- ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม ฯลฯ จึงบรรลุจตุตถฌาน นี้ชื่อว...
- คำว่า และธรรมเหล่าใด อันพระสมณะทราบแล้ว จึง ตรัสไว้ ความว่า ...
- (พระพุทธนิมิตตรัสถามว่า ) ความดีใจและความ เสียใจ มีอะไรเป็นน...
- คำว่า นั้น ในคำว่า ขอจงตรัสบอกอรรถนั้นว่า มีสิ่ง ใดเป็นนิทาน...
- คำว่า เมื่อผัสสะไม่มี ความดีใจและความเสียใจ เหล่านั้นจึงไม่ม...
- (พระพุทธนิมิตตรัสถามว่า) ผัสสะในโลก มีอะไร เป็นนิทาน และความ...
- คำว่า เมื่ออะไรไม่มี ผัสสะจึงไม่ถูกต้อง ความว่า เมื่อ อะไรไม...
- ว่าด้วยความยึดถือมีความปรารถนาเป็นต้นเหตุ คำว่า ความยึดถือมี...
- คำว่า รูป ในคำว่า เมื่อรูปไม่มี ผัสสะจึงไม่ถูกต้อง ได้แก่มหา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันท- ราคะในรู...
- (พระพุทธนิมิตตรัสถามว่า) เมื่อบุคคลดำเนินอย่างไร รูปจึงไม่มี...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า) บุคคลไม่เป็นผู้มี สัญญาโดยสัญญ...
- คำว่า เมื่อบุคคลดำเนินอย่างนี้ รูปจึงไม่มี ความว่า ภิกษุในธร...
- (พระพุทธนิมิตตรัสถามว่า) ข้าพระองค์ได้ถูกถาม ธรรมใดแล้ว พระอ...
- บัณฑิตใน โลกนี้ ย่อมกล่าวความหมดจดแต่งยักษ์ด้วยอรูปสมาบัติเท...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า) ก็สมณพราหมณ์ บางพวก อ้างตนเป็น...
- คำว่า บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์ อีกบางพวกอ้างตนเป็...
- ว่าด้วยผู้มีปัญญาเครื่องพิจารณา คำว่า เหล่านั้น ในคำว่า รู้ส...
- คำว่า รู้แล้ว พ้นวิเศษแล้ว ย่อมไม่ถึงความวิวาท ความ ว่า รู้ ...
- อรรถกถากลหวิวาทสุตตนิทเทสที่ ๑๑ พึงทราบวินิจฉัยใน กลหวิวาทสุ...
- ชื่อว่า นิทาน เพราะมอบผลของตนดุจแสดงว่า ขอเชิญท่านรับผลนั้นเ...
- บทว่า ปิยา สุ โลกสฺมึ กุโตนิทานา เย วาปิ โลภา วิจรนฺติ โลเก ...
- บทว่า ทีปา โหนฺติ เป็นเกาะ คือเป็นที่พึ่ง
- บทว่า พาหิต- ปาปธมฺเมน มีบาปธรรมอันลอยแล้ว คือมีธรรมอันลามกล...
- บทว่า เอเตปิ ธมฺมา ทฺวยเมว สนฺเต ธรรมแม้เหล่านี้ เมื่อ ความด...
- บทว่า ตสฺส พนฺธนสฺส โมกฺขตฺถาย คือ เพื่อพ้นจากเครื่องจำ ดังท...
- บทว่า สนิทานาหํ เราแสดงธรรมมีเหตุ คือเรา (พระพุทธสมณะ) แสดงธ...
- บทว่า อิโตนิทานํ คือ มีผัสสะเป็นนิทาน
- บทว่า กถํ สเมตสฺส คือ ปฏิบัติอย่างไร
- บทว่า อสญฺญฺโน วุจฺจนฺติ นิโรธสมาปนฺนา ผู้เข้านิโรธท่านเรียก...
- ในบรรดาจิตเหล่านั้นชื่อว่าจิตตั้งมั่น เพราะตั้งมั่นอยู่ในควา...
- บทว่า อรูปมคฺคสมงฺคี เป็นผู้พร้อมเพรียงด้วยธรรมเป็นทางแห่ง อ...
- บทว่า ภวตชฺชิตา กลัวต่อภพ
- นั้นแล้ว อ้างตน เป็นผู้ฉลาดพูดต่าง ๆ ว่า บุคคลใดรู้อย่างนี้ ...
- คำว่า บุคคลใดรู้อย่างนี้ บุคคลนั้นชื่อว่ารู้ธรรมแล้ว ความว่า...
- คำว่า และกล่าวว่า คนอื่นโง่ ไม่ฉลาด ความว่า กล่าว บอก พูด แถ...
- คำว่า ไม่อนุญาตธรรมของคนอื่น ความว่า ไม่อนุญาต ไม่เห็นตาม ไ
- ู้ไซร้ บรรดาสมณพราหมณ์พวกนั้น ใคร ๆ จะไม่เป็นผู้มีปัญญา เสื่...
- คำว่า บรรดาสมณพราหมณ์เหล่านั้น ใคร ๆ จะไซร้ เป็นผู้มีปัญญาเส...
- ศัพท์ว่า น ในคำว่า ข้าพระองค์ไม่กล่าวทิฏฐินั้นว่าจริง เป็นศั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสตอบว่า คนคู่กล่าวปรารภทิฏฐิใดกะกั
- ามทะเลาะกัน ทำความ หมายมั่นกัน ทำความแก่งแย่งกัน ทำความมุ่งร...
- คำว่า สัจจะนั้นมีอย่างเดียวเท่านั้น มิได้มี ๒ อย่าง ความว่า ...
- คำว่า เพราะเหตุนั้น ในคำว่า เพราะเหตุนั้น สมณ- พราหมณ์เหล่าน...
- คำว่า กล่าวยืนยัน ในคำว่า เป็นผู้อ้างตนว่าเป็นผู้ฉลาด กล่าวย...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า) สัจจะมากอย่าง ต่าง ๆ กัน มิได้...
- เจ้าทิฏฐิอาศัยธรรมเหล่านี้ คือ รูปที่เห็น เสียงที่ได้ ยิน
- คำว่า ตั้งอยู่ในทิฏฐิเป็นที่วินิจฉัยแล้ว ร่าเริงอยู่ ความว่า...
- คำว่า เจ้าทิฏฐิเห็นบุคคลอื่นว่าเป็นพาลด้วยเหตุใด ความว่า เจ้...
- เจ้าทิฏฐินั้น เป็นผู้บริบูรณ์ด้วยอติสารทิฏฐิ (ทิฏฐิล่วง แก่น...
- คำว่า อภิเษกตนเองด้วยใจ ความว่า ย่อมอภิเษกตน เองด้วยจิตว่า เ...
- คำว่า บุคคลนั้นย่อมเป็นคนมีปัญญาทรามพร้อมด้วย คนอื่นนั้น ควา...
- ชนเหล่าใด ย่อมสรรเสริญธรรมอื่นจากธรรมนี้ ชน เหล่านั้น ย่อมเป...
- พวกเดียรถีย์ย่อมกล่าวความหมดจดว่า มีในธรรมนี้ เท่านั้น ไม่กล...
- คำว่า พวกเดียรถีย์ย่อมกล่าวความหมดจดว่า มีใน ธรรมนี้เท่านั้น...
- คำว่า เป็นผู้กล่าวยืนยันในธรรมอันเป็น
- คำว่า ในเพราะทิฏฐินั้น ในคำว่า พึงเห็นใครอื่นว่า เป็นพาล ในเ...
- เจ้าทิฏฐินั้น ตั้งอยู่ในทิฏฐิที่ตกลงใจ นับถือเองแล้ว ย่อมถึง...
- คำว่า ละทิฏฐิที่ตกลงใจทั้งปวงแล้ว ความว่า ทิฏฐิ ๖๒ ประการ เร...
- ในมหาสมัยนั้นเอง พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสพระสูตรแม้นี้ เพื่อจ...
- บทว่า นานา วทนฺติ คือ พูดเหตุต่าง ๆ กัน
- พึงทราบเนื้อความสังเขปแห่งคาถาว่า น วาหเมตํ ดังนี้ คนคู่ คือ...
- พึงทราบความในคาถาที่เป็นคำตอบว่า น เหว มิได้มีเลย ดังนี้
- บทว่า นสมฺมาเนตีติปิ วิมานทสฺสี เจ้าทิฏฐินั้นไม่นับถือแม้เพร...
- พึงเชื่อมความคาถาว่า ปรสฺส เจ แห่งบุคคลอื่นดังนี้
- พึงทราบคาถาว่า อิเธว สุทฺธึ พวกเดียรถีย์ย่อมกล่าวความหมดจด ว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจบ เทศนาด้วยธรรมอันเป็นยอด คือพระอรหัต
- คำว่า ย่อมกล่าวว่า สิ่งนี้แหละจริง ความว่า ย่อมกล่าว บอก พูด...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า) ก็ควรสรรเสริญ นั้นเป็นของน้อย ...
- คำว่า เห็นโทษแม้นั้นแล้ว ในคำว่า บุคคลเห็นโทษแม้ นั้นแล้ว
- เป็นเครื่องเข้าถึงนั้น ไม่ทำความชอบใจในรูป ที่เห็น ในเสียงที...
- พึงถึงสังขารธรรมอันควรเข้าถึงอะไรเล่า ได้แก่ กิเลสเป็นเค
- ว่าด้วยผู้มีกุศลถึงพร้อมประกอบด้วยธรรม ๔ คำว่า พวกสมณพราหมณ์...
- คำว่า วัตร ในคำว่า สมาทานวัตรแล้วเข้าไปตั้งอยู่ ความว่า สมาท...
- ถ้าบุคคลเป็นผู้เคลื่อนจากศีลและพรต บุคคลนั้น พลาดกรรมแล้วย่อ...
- บุคคลไม่บรรลุย่อมเคลื่อนอย่างไร บุคคลไม่บรรลุศีล ย่อมเคลื่อน...
- คลนั้น ผู้ดำเนินไปโดย ทิฏฐิ ย่อมถือ ยึดมั่น ถือมั่น ซึ่งศาสด...
- คำว่า ละกรรมนั้นอันเป็นสาวัชชกรรมและอนวัชช- กรรม ความว่า กรร...
- คำว่า เป็นผู้เว้นแล้ว ในคำว่า เป็นผู้เว้นแล้ว ไม่ยึด- ถือทิฏ...
- คำว่า อาศัยรูปที่เห็น เสียงที่ได้ยิน หรืออารมณ์ที่ ทราบ ความ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัส ตอบว่า พวกสมณพราหมณ์ อาศัยตบะที่เก...
- ชื่อว่า ความกำหนด ในคำว่า ความหวั่นไหว ย่อมมี ในเพราะวัตถุทั...
- คำว่า ภิกษุนั้นพึงหวั่นไหวด้วยเหตุอะไร พึงชอบใจ ในที่ไหน ควา...
- สมณพราหมณ์บางพวกกล่าวธรรมใดว่า เป็นเยี่ยม แต่สมณพราหมณ์พวกอื...
- สมณพราหมณ์บางพวกกล่าวธรรมใดว่า เป็นเยี่ยม แต่สมณพราหมณ์พวกอื...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัส ตอบว่า ก็สมณพราหมณ์บางพวก กล่าวธรร...
- คำว่า เพราะว่าปุถุชนย่อมกล่าวธรรมของผู้อื่นโดยความ เป็นธรรมเ...
- มเป็นทางดำเนินของตน ของพวก สมณพราหมณ์เป็นของจริง เหมือนดังพว...
- คำว่า วาทะทั้งปวงก็พึงเป็นของจริง ความว่า วาทะ ทั้งปวงก็พึงเ...
- คำว่า เพราะเหตุนั้น พราหมณ์จึงเป็นผู้ล่วงเสียแล้วซึ่ง ความวิ...
- สมณพราหมณ์บางพวก ย่อมเชื่อความหมดจดด้วย ทิฏฐิว่า เราย่อมรู้ย...
- คำว่า ได้เห็นแล้ว ในคำว่า หากว่าสมณพราหมณ์ผู้หนึ่ง ได้เห็นแล...
- นรชนเมื่อเห็นก็เห็นนามรูป หรือเห็นแล้วก็จักรู้นาม- รูปเหล่าน...
- คำว่า เห็นนามรูปมากบ้าง น้อยบ้าง โดยแท้ ความว่า เมื่อเห็นนาม...
- ก็นรชนผู้กล่าวด้วยถือมั่น เป็นผู้อันใคร ๆ ไม่พึง แนะนำให้ดีไ...
- น ความว่า อาศัย อิงอาศัย พัวพัน เข้าถึง ติดใจ น้อมใจ ถึงแล้ว...
- พราหมณ์ทราบด้วยญาณแล้ว ย่อมไม่เข้าถึงซึ่งความ กำหนด ไม่เป็นผ...
- คำว่า ไม่เป็นผู้แล่นไปด้วยทิฏฐิ ทั้งไม่มีตัณหาหรือทิฏฐิ เป็น...
- คำว่า ย่อมวางเฉย ส่วนพวกสมณพราหมณ์เหล่าอื่น ย่อมถือมั่น ความ...
- คำว่า เมื่อชนทั้งหลายเกิดวิวาทกัน ไม่เป็นผู้แล่นไปด้วย ธรรมท...
- คำว่า เป็นผู้ไม่ถือมั่น สมณพราหมณ์เหล่าอื่นย่อมถือ มั่น ความ...
- ทสะ โมหะ มานะ ทิฏฐิ อุทธัจจะ วิจิกิจฉา อนุสัย ไม่ดำเนิน ออก ...
- ว่าด้วยเหตุที่ติเตียนมี ๒ อย่าง ชื่อว่า ความติด ในคำว่า ไม่เ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่าดังนี้
- เมื่อใด มารเสนาทั้งหมด และกิเลสอันทำความเป็นปฏิปักษ์ทั้งหมด ...
- ียกว่าโมนะ ได้แก่ปัญญา ความรู้ทั่ว ความเลือกเฟ้น ความเลือกเฟ...
- โมเนยยธรรมทางวาจาเป็นไฉน การละวจีทุจริต ๔ อย่าง ชื่อว่า โมเน...
- พระอรหันต์ทั้งหลาย ชื่อว่า อเสขมุนี
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า บุคคลไม่เป็นมุนีด้วยความเป็นผู้นิ่...
- เสี้ยนหนามแล้ว ทำลายกิเลสแล้ว เพราะอรรถว่า ทรงจำแนก วิเศษ ทร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีส่วนแห่งสติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เพื่อจะทรงทำความ นั้นให้แจ้งแก่เทวดาทั้งห...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า ทุเว วิวาทสฺส ผลานิ ผลแห่งวิวาท ๒ อย่าง ...
- บทว่า ปุถุชฺชเนหิ ชนิตา วา คือ สมมติเหล่านั้นอันปุถุชนให้เกิ...
- บทว่า ตํ วา สตฺถํ อนุพนฺธติ คือ ติดตามพวกนั้นไปข้างหลัง ในทุ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงถึงการกำจัดวาทะอันหมดจด ด้วยก...
- บทว่า ยมาหุ ธมฺมํ สมณพราหมณ์บางพวกกล่าวธรรมใดว่า เป็น เยี่ยม...
- พึงทราบคาถาว่า สธมฺมบูชา การบูชาธรรมเป็นทางดำเนินของ ตนต่อไป
- เพราะพราหมณ์ชั้นเยี่ยม (ปรมัตถพราหมณ์) ย่อมไม่เห็น ธรรมอื่น ...
- พึงทราบการเชื่อมและความแห่งคาถาว่า ปสฺสํ นโร นรชนเมื่อ เห็นด...
- บทว่า นิวสฺสวาที คือ กล่าวเพราะความมั่นใจ
- ส่วนที่ 234
- จบอรรถกถามหาวิยูหสุตตนิทเทสที่ ๑๓ (พระพุทธนิมิตตรัสถามว่า) ข...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้ตรัสรู้แล้ว ย่อมทูลถามปัญหา คือพวกภิกษ...
- การถามถึงประโยชน์ไม่มีโทษ ๑ การ ถามถึงประโยชน์ไม่มีกิเลส ๑ ก...
- กายวิเวกเป็นไฉน ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมซ่องเสพเสนาสนะอัน สง...
- สก็ดี ขันธ์ก็ดี อภิสังขารก็ดี เรียกว่า อุปธิ อมตนิพพาน เรียก...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรง แสวงหาคุณใหญ่ คือทรงแสวงหา เสาะหา ค้นห...
- คำว่า ภิกษุเห็นอย่างไรแล้ว
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ภิกษุพึงกำจัดบาป ธรรมทั้งปวง คื...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีส่วนแห่งอธิศีล อธิจิต อธิปัญญา อันมีอ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ภิกษุพึงกำจัดบาปธรรมทั้ง
- คำว่า ในกาลทุกเมื่อ ในคำว่า ภิกษุพึงเป็นผู้มีสติศึกษา เพื่อก...
- ิ เพราะเป็นผู้ระลึกได้ เพราะ เป็นผู้สงบ เพราะเป็นผู้ระงับ เพ...
- ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม สงัด จากอกุศลธรรม บรรลุปฐมฌาน...
- ภิกษุพึงรู้คุณธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นภายใน หรือเป็นภา
- ภิกษุพึงรู้ รู้ทั่ว รู้ชัด รู้แจ่มแจ้ง แทงตลอดซึ่งคุณธรรมของ...
- ภิกษุไม่พึงสำคัญว่าดีกว่าเขา ว่าต่ำกว่าเขา หรือแม้ว่า เสมอเข...
- งตรัสตอบว่า ภิกษุไม่พึงสำคัญว่าดีกว่าเขา ว่าต่ำกว่าเขา หรือแ...
- คำว่า เมื่อสงบกิเลสเป็นภายในแล้ว ความว่า เมื่อสงบ เข้าไปสงบ ...
- คำว่า คลื่นย่อมไม่เกิดในท่ามกลางแห่งสมุทร สมุทร สงบอยู่ฉันใด...
- ชื่อว่ากิเลสเครื่องฟูขึ้น ในคำว่า ภิกษุไม่ควรทำกิเลส เครื่อง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้ามีพระจักษุแจ่มแจ้ง แม้ด้วยมังสจักษุอย่าง- ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้ามีพระจักษุแจ่มแจ้งแม้ด้วยทิพยจักษุอย่าง- ไ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า มีพระจักษุแจ่มแจ้ง แม้ด้วยปัญญาจักษุ อย่า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้แล้ว ย่อมเป็นไปรอบใน สัตว์ทั้งปว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า มีพระจักษุแจ่มแจ้ง แม้ด้วยพุทธจักษุ อย่าง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีปัญญาดี มีจักษุ โดยรอบ พระองค์มีความโ...
- ราชสีห์ เสือโคร่ง เสือเหลือง หมี เสือดาว หมาป่า โค กระบือ ช้...
- รถว่า เป็นไปเพื่อความเสื่อม จึง ชื่อว่าอันตราย เพราะอรรถว่า ...
- เพราะอรรถว่า เป็นที่อยู่แห่งอกุศลธรรมทั้งหลาย จึงชื่อว่าอันต...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประก...
- ยเกิดขึ้นในภายใน พาลชนย่อมไม่รู้สึกภัยนั้น คน หลงย่อมไม่รู้อ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดา ครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบลง ...
- เต ความว่า พระองค์ตรัสบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย ทำให...
- อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุเข้าไปสู่ละแวกบ้าน เดินไปตามถนนเป็นผู้ไม่...
- ภิกษุในธรรมวินัยนี้เข้าไป สู่ละแวกบ้าน เดินไปตามถนน เป็นผู้ส...
- อนึ่ง ท่านสมณพราหมณ์บางพวก ฉันโภชนะที่เขาให้ด้วยศรัทธา แล้ว ...
- ชื่อว่า รส ในคำว่า ไม่พึงติดใจในรส ได้แก่รสที่ราก รสที่ลำต้น...
- ชื่อว่า ความถือว่าของเรา ในคำว่า ไม่พึงถือสังขาร อะไร ๆ ว่าข...
- ภิกษุพึงเป็นผู้ถูกผัสสะกระทบเข้าแล้ว เมื่อใด เมื่อนั้น ไม่พึ...
- คำว่า เมื่อนั้น ไม่พึงทำความรำพันในที่ไหน ๆ ความว่า ภิกษุนั้...
- คำว่า ไม่พึงหวั่นไหวในเพราะความขลาดกลัว คือภิกษุเห็นหรือ ได้...
- คำว่า ได้แล้ว ในคำว่า ได้แล้ว
- คำว่า ไม่ควรทำการสั่งสม คือ ไม่พึงทำการสั่งสมข้าว การสั่งสม ...
- คำว่า มีฌาน ในคำว่า ภิกษุพึงเป็นผู้มีฌาน ไม่พึง เป็นผู้โลเลเ...
- อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยความโลเลเพราะเท้าในภายใน...
- คำว่า ความคะนอง ในคำว่า พึงเว้นจากความคะนอง ไม่พึงประมาท ควา...
- อีกอย่างหนึ่ง ความรำคาญ ความเดือดร้อนจิต ความกลุ้มใจ ย่อมเกิ...
- ความประกอบเนือง ๆ ในกุศลธรรม นั้นว่า เมื่อไร เราพึงยังสมาธิข...
- บทว่า อถ ในคำว่า และภิกษุพึงอยู่ในที่นั่ง ในที่นอน ที่มีเสีย...
- คำว่า พึงมีความเพียรซ่องเสพความเป็นผู้ตื่น ความว่า ภิกษุในธร...
- วามเกียจคร้าน ในคำว่า พึงละเว้นความ เกียจคร้าน ความลวง ความห...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความหัวเราะเก...
- ชื่อว่าการประดับ ได้แก่การประดับมีอยู่ ๒ อย่าง คือการประดับ ...
- ภิกษุผู้นับถือ ไม่พึงประกอบการทำอาถรรพณ์ การ ทำนายฝัน การทาย...
- พวกชนที่ทำนายลักษณะ ย่อมทำนายลักษณะ คือลักษณะแก้ว ลักษณะไม้เ...
- ว่าด้วยการทำนายเสียงนกและเนื้อ เสียงเนื้อและเสียงนก เรียกว่า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดา ครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบลง ...
- ภิกษุไม่พึงหวั่นไหวในเพราะความนินทา ถูกเขา สรรเสริญแล้วไม่พึ...
- ชื่อว่า ความโลภ ในคำว่า พึงบรรเทาความโลภพร้อม กับความตระหนี่...
- คำว่า พึงบรรเทาความโลภ พร้อมกับความตระหนี่ ความโกรธ และการพู...
- คำว่า ภิกษุไม่พึงทำกิเลส เป็นเครื่องค่อนขอดในที่ ไหน ๆ ความว...
- ว่า ไม่พึงเกี่ยวข้องในบ้าน ดังต่อ ไปนี้ ภิกษุย่อมเกี่ยวข้องใ...
- คำว่า ไม่เกี่ยวข้องในบ้าน ความว่า ภิกษุไม่พึงเกี่ยวข้อง ไม่ร...
- ภิกษุตั้งตนต่ำ ยกผู้อื่นสูง พูดเลียบเคียงกะชนอย่างไร ภิกษุ ต...
- คำว่า ไม่พึงพูดเลียบเคียงกะชนเพราะความอยากได้ลาภ ความ ว่า ภิ...
- ิบายในคำว่า ไม่พึงกล่าววาจามุ่งได้ ดัง ต่อไปนี้ วาจามุ่งได้เ...
- งกาย ๑ ความ คะนองทางวาจา ๑ ความคะนองทางใจ ๑ ความคะนองทางกายเ...
- ภิกษุอยู่ในโรงฉันแสดงความคะนองทางกายอย่างไร ภิกษุบาง รูปในธร...
- ภิกษุเข้าไปในละแวกบ้านแล้ว แสดงความคะนองทางกายอย่างไร ภิกษุบ...
- ภิกษุเข้าไปสู่ละแวกบ้านแล้ว แสดงความคะนองทางวาจา อย่างไร ภิก...
- คำว่า ไม่พึงศึกษาความเป็นผู้คะนอง คือภิกษุไม่พึงศึกษา ไม่พึง...
- ภิกษุพึงเว้นจากความพูดเท็จ เมื่อรู้สึกตัว ไม่พึงทำ ความโอ้อว...
- คำว่า เมื่อรู้สึกตัว ไม่พึงทำความโอ้อวด ความว่า ความ เป็นผู้...
- ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญา ใครถาม
- คำว่า อนึ่ง ไม่พึงดูหมิ่นผู้อื่นด้วยความเป็นอยู่ ด้วยปัญญา ด...
- คำว่า ด้วยคำหยาบ ในคำว่า ไม่พึงโต้ตอบกะคน เหล่านั้นด้วยคำหยา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส บอก ทรงแสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย ...
- ้ง ทำให้เป็นแจ้งว่า สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง ฯลฯ สิ่งใดสิ่งหนึ...
- คำว่า ไม่พึงประมาทในศาสนาของพระโคดม ความว่า ในศาสนาของพระโคด...
- ก็ภิกษุนั้นเป็นผู้ครอบงำ ไม่ถูกครองงำได้เห็นแล้ว ซึ่งสักขิธร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้านั้น ความว่า เพราะฉะนั้น เพราะ การณะนั้น เ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงประกาศความนั้นแก่เทวดาทั้งหลายบ...
- บทว่า ตสฺส าณาย เพื่อรู้ธรรม นั้น คือเพื่อประโยชน์แก่การรู้...
- บทว่า โวทานตฺถปุจฺฉา การถามถึงประโยชน์แห่งธรรมขาว คือถาม ธรร...
- บทว่า ตโมกายสฺส ปทาลนํ ทำลายกองมืด คือกำจัดกองอวิชชา
- ปปญฺจา คือ ตัณหานั้นแล ชื่อว่า ปปญฺจสงฺขา ส่วนแห่งธรรม เครื่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นทรง แสดงเทศนาประกอบด้วยไตรสิกขา ด้วยธ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นทรงแสดง แม้ด้วยการละมานะอย่างนี้ บัดน...
- บทว่า สกฺขิธมฺมํ สักขิธรรม คือธรรมที่ประจักษ์แก่พระองค์ อันพ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า มีพระจักษุแจ่มแจ้งด้วยมังสจักขุ เป็นอย่าง...
- ปพฺพโต วา ภูเขาก็ดี คือภูเขามีภูเขาดินเป็นต้นก็ดี
- นี้เป็นลำดับของการเกิดขึ้นแห่งญาณนั้น ภิกษุ ในธรรมวินัยนี้ เ...
- บทว่า อิเม ในบทมีอาทิว่า อิเม วต โภนฺโต สัตว์ทั้งหลายเหล่านี...
- บทว่า มิจฺฉาทิฏฺิกา คือ มีความเห็นวิปริต
- บทว่า กายสฺส เภทา กายแตก คือสละขันธ์ที่ยังมีชีวิตอยู่
- เพราะ ยังเป็นที่เกิดของนาคราชเป็นต้น ผู้มีศักดิ์ใหญ่
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงปรารถนา อยู่
- หากใคร ๆ เอาเมล็ดผักกาดมาให้เต็มในแสนโกฏิจักรวาล ตลอดถึง พรห...
- บุคคลใดรู้ธรรมในเวลาที่ท่าน ยกขึ้นมากล่าว บุคคลนี้ท่าน
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า พึงเจริญเมต
- บทว่า ปาสาท- นียํ นิมิตฺตํ อาจิกฺขติ ตรัสบอกพระสูตรอัน เป็นน...
- ในบทนี้มีอธิบายดังต่อไปนี้ :- เหมือนอย่างว่า ชนทั้งหลายทำพื้...
- บทว่า สพฺพญฺญู รู้สิ่งทั้งปวง คือพึงถึงเป็นผู้รู้สิ่งทั้งปวง...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า น ตสฺส อทิฏฺมิธตฺถิ กิญฺจิ อะไร ๆ ใน โล...
- วรรู้ เป็นไปใน ๓ กาล หรือพ้นกาลไปแล้วมีอยู่ พระตถาคตทรงทราบ ...
- พึงทราบความในบทว่า อถวาปิ สมาธึ นี้ดังนี้ บทว่า สมาธึ คือ ชื...
- บทว่า สมโถ ความสงบ มี ๓ อย่างคือจิตตสมถะ (ความสงบจิต) ๑ อธิก...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า จกฺขูหิ เนว โลลสฺส ภิกษุไม่พึงเป็นผู้โลเ...
- บทว่า สทฺธาเทยฺยานิ โภชนะอันเขาถวายด้วยศรัทธา คือโภชนะ อันเข...
- บทว่า นิพฺพุทฺธํ คือ มวยปล้ำ
- ูดที่ปรารภพระราชาเป็นไปโดยนัยมีอาทิว่า พระมหาสมมตราช พระ- เจ...
- แม้ในการรบคำพูดด้วยความชอบใจในเรื่องภารตยุทธ์เป็นต้นว่า ทหาร...
- การพูดถึงเหตุอันไรประโยชน์ธรรมดา ๆ ว่า ความเจริญเป
- บทว่า เอเกนากาเรน คือ ด้วยเหตุอย่างเดียวกัน บทว่า ภยมฺปิ เภร...
- ภัยเกิดจากจระเข้ ชื่อว่า กุมภีลภัย ภัยแต่จระเข้
- ปูวขัชชกะ แม้ของควรเคี้ยวที่ทำเป็นขนม ก็ทำด้วยแป้งเหล่านี้เห...
- แม้ในบททั้งหลายมีอาทิว่า น เวฬุทาเนน มิใช่ได้ด้วยให้ไม้ไผ่ พ...
- พึงทราบวินิจฉัยนี้ในการให้ใบไม้ เพราะเป็นครุภัณฑ์ต่อไป
- พึงทราบวินิจฉัยในการให้ดอกไม้ดังต่อไปนี้
- พึงทราบวินิจฉัยการให้ผลไม้ดังนี้
- ท่านกล่าว จาฏุกมฺยตา ในบทว่า น จาฏุกมฺยตาย มิใช่ได้ด้วย คำพู...
- พึงทราบวินิจฉัยในบทมีอาทิว่า น วตฺถุวิชฺชาย มิใช่ได้ด้วยวิชา...
- ในบทว่า อนฺนสนฺนิธึ การสะสมข้าวนี้ พึงทราบกถาสองอย่าง คือ โด...
- พึงทราบวินิจฉัยในการสะสมยานดังนี้
- บทว่า ฌายี น ปาทโลลสฺส ความว่า ภิกษุพึงเป็นผู้มีฌาน และ ไม่พ...
- บทว่า อนิรากตชฺฌาโน ไม่เหินห่างจากฌาน คือไม่นำฌานออกไปภายนอก...
- บทว่า ตนฺทึ มายํ หสึ ขิฑฺฑํ คือ ความเกียจคร้าน ความหลอก- ลวง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย คนบริโภคกามโด...
- เพราะไสยานี้ ชื่อว่าเป็นไสยา อย่างสูงที่สุด เพราะเป็นอิริยาบ...
- บทว่า วิริยารมฺโภ ความว่า อารัมภะคือวิริยะ
- อีกนัยหนึ่ง ความก้าวออกนี้เพื่อบรรเทากามทั้งหลาย
- บทว่า อติเวลํ ทนฺตวิทํสกํ หสติ บุคคลย่อมหัวเราะเกินประมาณ จน...
- บทว่า ปตฺตาฬฺ- หเกน เล่นตวงทราย คือ เล่นตวงทรายเป็นต้นด้วยทะ...
- พึงทราบวินิจฉัยในบทว่า เกสา จ มสฺสุ จ เป็นอาทิ ดังต่อไปนี้
- พึงทราบวินิจฉัยในการผูกข้อมือเป็นต้น ดังต่อไปนี้
- พึงทราบวินิจฉัยในบทว่า สวิภูสํ เป็นต้น ดังต่อไปนี้
- บทว่า สุปินปากา คือ พวกทำนายฝัน
- ในข้อนี้ ผิว่าหลับฝัน ผิดทาง อภิธรรมโดยแท้ เพราะว่าฝันด้วยจิ...
- พึงทราบวินิจฉัยในลักษณะแก้วมณี ดังต่อไปนี้
- บทว่า กุหา คือ เป็นผู้หลอกลวง
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามไว้ในวินัย คือการซื้อและการขาย เหล...
- พึงทราบวินิจฉัยในวิตกถึงญาติเป็นต้น ดังต่อไปนี้ :- วิตกเกิดข...
- บทว่า ตตฺถ ตตฺถ สชฺชติ คือ ภิกษุย่อมเกี่ยวข้องในที่นั้น ๆ คื...
- อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุเห็นเขาถืออ้อย ถามว่า อุบาสกเอาอ้อยมาจาก ...
- บทว่า ปยุตฺตํ คือ มุ่งแต่จะได้ด้วยจีวรเป็นต้น
- บทว่า อติมญฺติ ย่อมดูหมิ่น คือล่วงเกิน
- บทว่า สมญฺจ ธรรมอันเสมอ คือกายสุจริตเป็นต้น
- หากถามว่า เพราะเหตุไร ภิกษุไม่พึงประมาท
- บทว่า เกหิจิ กิเลเสหิ คือ ด้วยกิเลสอันทำให้เร่าร้อนมีราคะเป็...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า) ภัยเกิดแต่อาชญาของ ตน ท่านทั้งหลา...
- พระราชายังไม่พอพระทัยแม้ด้วยการจองจำนั้น ย่อมรับสั่งให้ ริบท...
- พระราชาเป็นใหญ่ในอาชญา ๔ อย่างเหล่านี้ คนนั้นเมื่อตายไปแล้ว ...
- ก็แหละมหานรกนั้น มีมุมสี่เหลี่ยมจตุรัส มีประตู สี่ช่อง ซึ่งจ...
- สัตว์ทั้งหลายในนรกนั้น มีกรรมหยาบมาก ทำกรรม ร้ายแรงมาก มีบาป...
- คำว่า เราจักแสดงความสังเวช ความว่า เราจักแสดง ชี้แจง บอก เล่...
- คำว่า เหมือนปลาทั้งหลายดิ้นรนอยู่ในที่มีน้ำน้อย ความ ว่า ปลา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า ภัยเข้ามาถึ
- คำว่า สังขารทั้งหลายหวั่นไหวแล้วตลอดทิศทั้งปวง ความว่า สังขา...
- เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า สังขารทั้งหลายหวั่นไหวแล้วตลอดทิศทั้ง...
- เพราะได้เห็นที่สิ้นสุด ที่สกัดกั้น เราจึงได้มีความไม่ ยินดี ...
- คำว่า เพราะได้เห็น ในคำว่า เพราะได้เห็น
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า เพราะได้เห็นที่สิ้นสุด ที่สกัดก...
- ความไม่รู้ส่วน เบื้องปลาย ความไม่รู้ส่วนเบื้องต้นและส่วนเบื้...
- ลูกศรความโศกเป็นไฉน ความโศก กิริยาที่โศก ความเป็นผู้โศก ความ...
- ว่าด้วยภาวะของสัตว์ที่ถูกลูกศร คำว่า สัตว์อันลูกศรใดปักติดแล...
- สัตว์อันลูกศรทิฏฐิปักติดแล้ว คือ แทงเข้าไป ถูกต้อง ติด เสียบ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนพราหมณ์ เรื่องเคยมีมาแล้วในพ...
- สัตว์อันลูกศรความสงสัยปักติดแล้ว คือแทงเข้าไป ถูกต้อง ติด เส...
- คำว่า เพราะถอนลูกศรนั้นเสียแล้ว ย่อมไม่แล่นไป ย่อมไม่ล่มจม ค...
- ชนทั้งหลายย่อมกล่าวถึงการศึกษา ในเพราะกามคุณ เป็นที่พัวพันใน...
- บุคคลพึงเป็นผู้ไม่ขวนขวายในการศึกษา หรือในกาม- คุณเหล่านั้น ...
- วัตถุกาม ฯลฯ นี้เรียกว่ากิเลสกาม เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า รู้ช...
- คำว่า พึงเป็นผู้มีสัจจะ ในคำว่า บุคคลพึงเป็นผู้มีสัจจะ ไม่คะ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ผู้ไม่ มีความโกรธ ก็แต่ว่าความโกรธ...
- นรชนพึงปราบความหลับ ความเกียจคร้าน ความ ย่อท้อ ไม่พึงอยู่ด้ว...
- ชื่อ ความดูหมิ่น ในคำว่า ไม่พึงตั้งอยู่ในความดูหมิ่น มีอธิบา...
- คับจิตให้กลับจากสังขารธาตุอันเป็นไปในไตรภูมิทั้ง- ปวง น้อมจิ...
- นรชนพึงออกจากความพูดเท็จ ไม่พึงทำความเสน่หา ในรูป พึงกำหนดรู...
- ชื่อว่ารูป ในคำว่า ไม่พึงทำความเสน่หาในรูป คือ มหาภูตรูป และ...
- มานะ ๒ อย่าง ได้แก่มานะในความ ยกตน ๑ มานะในความข่มผู้อื่น ๑
- มานะ ๙ อย่าง ได้แก่มานะว่า เราดีกว่าคนที่ดี ๑ มานะว่า เราเสม...
- ปหานปริญญาเป็นไฉน นรชนพิจารณาอย่างนี้แล้ว ย่อมละ บรรเทา ทำให...
- ไม่พึงยินดีสังขารเก่า ไม่พึงทำความชอบใจในสังขาร ใหม่ เมื่อสั...
- ตัณหา เรียกว่า กิเลสเครื่องเกี่ยวข้อง ในคำว่า ไม่พึง เป็นผู้...
- ตัณหา เรียกว่า ความกำหนัด ในคำว่า เราย่อมกล่าว ความกำหนัดว่า...
- ผู้เป็นมุนีไม่ก้าวล่วงจากสัจจะ เป็นพราหมณ์ตั้งอยู่ บนบก ผู้น...
- คำว่า ผู้นั้นสลัดสิ่งทั้งปวงแล้ว ความว่า อายตนะ ๑๒ คือจักษุ ...
- ผู้นั้นแลมีความรู้ เป็นเวทคู รู้ธรรมแล้วไม่อาศัย ผู้นั้นอยู่...
- ทำไม่ให้มีที่ตั้งดังตาลยอดด้วน ถึงความไม่มีในภายหลัง มีความไ...
- ผู้ใดข้ามพ้นกามทั้งหลาย และเครื่องข้อง ที่ล่วงได้ โดยยากในโล...
- คำว่า ผู้นั่นย่อมไม่เศร้าโศก ย่อมไม่เพ่งเล็ง ความว่า ย่อมไม่...
- กิเลสชาติที่พึงเกิดขึ้น เพราะปรารภถึงสังขารใน กาลก่อน ท่านจง...
- คำว่า กิเลสชาตเครื่องกังวลที่พึงเกิดขึ้น เพราะปรารภ ถึงสังขา...
- ความถือว่าของเราในนามรูป ย่อมไม่มีแก่ผู้ใด โดย ประการทั้งปวง...
- อีกอย่างหนึ่งผู้ใดเป็นผู้อันทุกขเวทนาซึ่งไม่สำราญกระทบ ครอบง...
- ความถือ ความยึดถือ ความถือมั่น ความชอบใจ ความน้อมใจ ถึงรูป เ...
- คำว่า แก่ผู้ใด ในคำว่า ความกังวลอะไร ๆ ว่าสิ่งนี้ ของเรา หรื...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนโมฆราช ท่านจงมีสติพิจารณาเห็...
- และสมจริงตามภาษิตว่า ดูก่อนคามณี เมื่อบุคคลเห็นความเกิดขึ้นพ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญ พระองค์ตรัสว่า ...
- คำว่า ก็ไม่เศร้าโศกว่า สิ่งนี้ย่อมไม่มีแก่เรา ความว่า ผู้นั้...
- คำว่า ไม่หวั่นไหว เป็นผู้เสมอในอายตนะทั้งปวง ความว่า ตัณหา เ...
- อภิสังขารอะไร ๆ ย่อมไม่มีแก่บุคคลผู้ไม่หวั่นไหว รู้แจ้งอยู่ ...
- ่ให้มีที่ตั้งดังตาลยอดด้วน ให้ถึงความไม่มีในภาย- หลัง มีความ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดังนี้ )
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดังนี้ ความว่า มุนีนั้น ย่อมไม่ยึดถือ ...
- อธิบายว่า เมื่อก่อนเราเป็นพระโพธิสัตว์ ระลึกได้แล้ว
- เวตฺเตหิปิ ตาเฬนฺติ คือ ให้เฆี่ยนด้วยหวายมีหนามบ้าง
- บทว่า จตุกฺกณฺโณ มหานรกมี ๔ มุม คือเช่นกับหีบสี่เหลี่ยม จตุร...
- บทว่า ตตฺถ สตฺตา มหาลุทฺทา คือ สัตว์ที่เกิดในนรกอเวจีนั้น มี...
- บทว่า โมกฺขํ คเวสิโน คือ แสวงหาอุบายที่จะออก
- บทว่า กิเลสผนฺทนาย ผนฺทมานํ ดิ้นรนเพราะกิเลส คือหวั่นไหว ด้ว...
- บทว่า อชฺโณสิตํ เยว อทฺทสํ ได้เห็นฐานะทั้งปวงถูกครอบงำ คือได...
- ษ์ต่อความรู้ความเห็น ชื่อว่าไม่ ตรัสรู้ เพราะเป็นผู้มุ่งหน้า...
- พึงทราบความในบทว่า ยา เอวรูปา กงฺขา ดังนี้เป็นต้นต่อไป ชื่อว...
- บทว่า วิทฺโธ แทงเข้าไป คือได้ประหารด้วยลูกศร
- บทว่า สณฺฑสณฺฑจารินี คือ ไม่รับอาหารที่มีแมลงวันไต่ตอม
- บทว่า กณฺฏกาปสฺสยิโก นอนบนหนาม คือปักหนามเหล็ก หรือหนามธรรมด...
- เมื่อสัตว์ทั้งหลายตกลงไปด้วยลูกศรมีอานุภาพใหญ่อย่างนี้ พึงทร...
- ทฺทํ ตนฺทึ สเห ถีนํ บุคคลพึงปราบความหลับ ความ เกียจคร้าน ควา...
- บทว่า อุปธิสุขสฺส เหตุ เพราะเหตุ แห่งสุขอันก่อให้เกิดอุปธิ ค...
- บทนั้น มีความดังนี้ เพราะเรากล่าวตัณหาคือความเกี่ยวข้องนี้ว่...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า ตฺวา ธมฺนํ คือ รู้สังขตธรรมโดยนัยมีอาทิ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงการบรรลุพระอรหัตอย่างนี้แล้ว ...
- บทว่า อเสสวิราคนิโรธา เพราะดับด้วยความ สำรอกโดยไม่เหลือ คือเ...
- พึงทราบคาถามีอาทิว่า อเนชสฺส ผู้ไม่หวั่นไหว ดังนี้เป็นต้น ต่...
- จบอรรถกถาอัตตทัณฑสุตตนิทเทสที่ ๑๕ ว่าด้วยกระแสเสียงของพระพุท...
- ศัพท์ว่า น ในคำว่า ทั้งไม่เคยได้ยินต่อใคร ๆ เลย เป็นปฏิเสธ
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้นำ ผู้แนะนำ ผู้นำเนือง ๆ ผู้ให้รู้ด...
- อีกอย่างหนึ่ง พระอรหันต์ทั้งหลาย ท่านกล่าวว่า ดุสิต พระอรหัน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีพระจักษุ ย่อมปรากฏเด่นชัด แก่โลก พร้อ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าย่อมไม่ปรากฏแม้อย่างนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีพระจักษุ ย่อมปรากฏเด่นชัด
- พระผู้มีพระภาคเจ้ามีพระจักษุแม้ด้วยทิพยจักษุอย่างไร
- พระผู้มีพระภาคเจ้ามีพระจักษุแม้ด้วยปัญญาจักษุอย่างไร
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้แล้ว มีพระญาณไม่ขัดข้องในอดีต มี...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้แล้ว ย่อมเป็นไปรอบใน ธรรมทั้งปวง...
- พระพุทธญาณย่อมแผ่ปกคลุมปัญญาของเทวดา และมนุษย์ทั้งหลาย ตั้งอ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าย่อมทรงทราบว่า บุคคลนี้เป็น ราคจริต บุคคล ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้ามีพระจักษุแม้ด้วยพุทธจักษุอย่างนี้
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเป็นบุคคลผู้เอก เพราะส่วนแห่งบรรพชา ทรง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเป็นบุคคลผู้เอก เพราะไม่มีเพื่อน อย่างไ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเป็นบุคคลผู้เอก เพราะความละตัณหา อย่างน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเป็นบุคคลผู้เอก เพราะอรรถว่า เป็นผู้ เด...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสรู้ คามตรัสรู้ ตรัสรู้เฉพาะ ตรัสรู้พร้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เป็นพระสยัมภู ไม่มีใครเป็นอาจารย์ ตรัสร...
- ความอาศัย ในคำว่า ไม่อาศัย มี ๒ อย่าง คือความ อาศัยด้วยตัณหา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้แล้ว ทรงละความอาศัยด้วยตัณหา สละ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้คงที่แม้ในลาภ แม้ใน ความเสื่อมลาภ แ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ชื่อว่าเป็นผู้คงที่ เพราะอรรถว่า ข้ามแล้ว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้านั้น มีภพนี้เป็นที่สุด มีอัตภาพนี้ เป็นทีห...
- ว่าด้วยวัตถุแห่งความหลอกลวง ๓ อย่าง ชื่อว่า ผู้ไม่ทรงหลอกลวง...
- วัตถุแห่งความหลอกลวงกล่าวด้วยอิริยาบถเป็นไฉน ? ภิกษุบาง รูปใ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ตรัสรู้ แล้ว ทรงละ ตัดขาด ระงับแล้ว ทำไ...
- คำว่า ของคนหมู่มาก ในคำว่า ของคนหมู่มากซึ่งเนื่อง ในศาสนานี้...
- เมื่อภิกษุเกลียดอยู่ ซ่องเสพที่นั่งอันว่างเปล่า รุกขมูล สุสา...
- คำว่า ซ่องเสพที่นั่งอันว่างเปล่า ความว่า ที่ใดเป็นที่นั่ง คื...
- คำว่า อันสูงและต่ำ ในคำว่า ในที่นอนอันสูงและต่ำ ความว่า สูงแ...
- คำว่า ในที่นอนที่นั่งอันไม่มีเสียงกึกก้อง ความว่า ใน เสนาสนะ...
- ราชสีห์ เสือโคร่ง เสือเหลือง หมี เสือดาว หมาป่า โค กระบือ ช้...
- ที่ชื่อว่า อันตราย เพราะอรรถว่ากระไร จึงชื่อว่า อันตราย เพรา...
- เพราะอรรถว่า เป็นที่อยู่แห่งอกุศลธรรมทั้งหลายอย่างไร จึงชื่อ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ปร...
- ิดในภายใน พาลชนย่อมไม่รู้สึก ภัยนั้น คนผู้หลงย่อมไม่รู้อรรถ ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส ๒ ไว้ว่า ราคะ และโทสะ มีอัตภาพนี้เป็น...
- คำว่า ภิกษุพึงปราบปรามอันตรายเหล่าใด ความว่า ภิกษุพึงปราบปรา...
- ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีหญิงแพศยา เป็นโคจรบ้าง
- ย่อมไม่ปฏิบัติเพื่อสำรวมจักขุนทรีย์ ที่เมื่อไม่สำรวมแล้ว จะพ...
- ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่เป็นผู้มีหญิงแพศยาเป็น โคจร ไม่เป็นผู...
- อีกอย่างหนึ่งว่า เหมือนอย่างว่า ท่านสมณพราหมณ์บางพวก ฉันโภชน...
- คำว่า พึงเป็นผู้มีศีลและวัตรอย่างไร ความว่า พระเถระ ย่อมทูลถ...
- แม้การสมาทานความเพียรเห็นปานนี้ ก็เรียกว่า เป็นวัตร ไม่เป็นศ...
- แม้การสมาทานความเพียรเห็นปานนี้ ก็เรียกว่า เป็นวัตร ไม่เป็นศ...
- ภิกษุนั้นสมาทานสิกขาอะไร จึงเป็นผู้มีสมาธิ เป็น ธรรมเอกผุดขึ...
- คำว่า พึงกำจัดมลทินของตน เหมือนช่างทอง กำจัด มลทินแห่งทองฉะน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบดังนี้ว่า ดูก่อนสารีบุตร) เราจะกล่า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบดังนี้ว่า ดูก่อนสารี- บุตร ความว่า ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีส่วนแห่งวิโมกข์ ๘ อภิภายตนะ ๘ (ฌานเป็...
- ว่าด้วยสัมโพธิและธรรมอันควรแก่สัมโพธิ คำว่า ผู้ปรารถนาสัมโพธ...
- ภิกษุผู้เป็นธีรชน มีสติ ประพฤติในธรรมเป็นส่วนสุด รอบ ไม่พึงก...
- ธรรมเป็นส่วนสุดรอบ ในคำว่า ประพฤติธรรมเป็นส่วนสุดรอบ มี ๔ ปร...
- ธรรมเป็นส่วนสุดรอบคือโภชเนมัตตัญญุตาเป็นไฉน
- ธรรมเป็นส่วนสุดรอบคือชาคริยานุโยคเป็นไฉน ? ภิกษุในธรรม วินัย...
- คำว่า สัมผัสแต่มนุษย์ และภัยแต่สัตว์ ๔ เท้า ความว่า พวกโจร ค...
- คำว่า ภิกษุไม่พึงหวาดเสียวแม้ต่อคนที่ตั้งอยู่ในธรรมอื่น แม้เ...
- ภิกษุถูกผัสสะคือโรคและความหิวกระหายแล้ว พึง อดทนความหนาวและค...
- คำว่า ภิกษุนั้นอันผัสสะเหล่านั้น ในคำว่า ภิกษุนั้นอัน ผัสสะเ...
- งทำความเป็นขโมย ในคำว่า ภิกษุไม่ พึงทำความเป็นขโมย ไม่พึงพูด...
- นะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุอันสมกันกับ ผัสส...
- อีกอย่างหนึ่ง พึงละ บรรเทา ทำให้สิ้นไป ให้ถึงความไม่มี ด้วยม...
- รากแห่งความโกรธ ในคำว่า พึงขุดรากความโกรธและ ความดูหมิ่นนั้น...
- ติงาม ได้แก่ความรู้ทั่ว ความรู้ชัด ความเลือกเฟ้น ความเลือกเฟ...
- ยความ สามารถแห่งพุทธานุสสติ ชื่อว่า ปีติงาม ปีติ ปราโมทย์ ที...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึง ตรัสว่า ภิกษุทำปัญญาไว้เบื้องหน้า มีปี...
- คำว่า ซึ่งวิตกเหล่านี้อันเป็นที่ตั้งแห่งความรำพัน ความ ว่า ซ...
- ีกังวลท่องเที่ยวไป ความว่า ภิกษุ เป็นผู้มีกังวลท่องเที่ยวไปอ...
- ภิกษุนั้นในธรรมวินัย ได้อาหารและเครื่องนุ่งห่มใน กาล พึ
- คำว่า ภิกษุนั้นพึงรู้จักประมาณ ในคำว่า ภิกษุนั้นใน ธรรมวินัย...
- เพื่อสันโดษ ความว่า ภิกษุใน ธรรมวินัยนี้ เป็นผู้สันโดษด้วยจี...
- อีกประการหนึ่ง ภิกษุสันโดษด้วยคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมี ตา...
- คำว่า แม้ถูกเขาด่าก็ไม่ควรกล่าววาจาหยาบ ความว่า ถูกเขาด่า แช...
- ภิกษุเป็นผู้ทอดจักษุไปอย่างไร ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้เป็นผ...
- อนึ่ง เหมือนอย่างว่า ท่านสมณพราหมณ์จำพวกหนึ่ง ฉันโภชนะ ที่เข...
- อนึ่ง เหมือนอย่างว่า ท่านสมณพราหมณ์จำพวกหนึ่ง ฉันโภชนะ ที่เข...
- คำว่า เป็นผู้ตื่นอยู่มาก ความว่า ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ชำระจิต...
- ชื่อว่า ความตรึก ในคำว่า พึงเข้าไปตัดความตรึก ธรรมเป็นที่อาศ...
- ความรำคาญ ความเดือดร้อนจิต ความกลุ้มใจ ย่อมเกิดขึ้นเพราะ กระ...
- มจารีทั้งหลาย พึง เปล่งวาจาอันเป็นกุศล ไม่พึงเปล่งวาจาเกินขอ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า บุคคลพึงเห็นผู้ใด ผู้แสดงโทษ กล...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ก็ผู้ใด เมื่อยังไม่ถึงกาลอันควร...
- ลำดับต่อไป ภิกษุพึงเป็นผู้มีสติศึกษา เพื่อกำจัด ราคะเหล่าใด ...
- คำว่า ธุลี เป็นชื่อของราคะ บัณฑิตทั้งหลายนั้นละธุลี นี้แล้ว ...
- คำว่า พึงเป็นผู้มีสติศึกษาเพื่อกำจัดราคะเหล่าใด ความว่า บุคค...
- คำว่า เหล่านั้น ในคำว่า พึงกำจัดฉันทะในธรรม เหล่านั้น ความว่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า โยคีผู้ใด ย่อมประคองจิตในกาล ย่...
- คำว่า เมื่อกำหนดพิจารณา ธรรมโดยชอบ ความว่า เมื่อกำหนดพิจารณา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงซ่องเสพเสนาสนะอันเป็นป่าละเมาะ และป่าทึ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีส่วนแห่งสมาบัติ เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่...
- จบสารีปุตตสุตตนิทเทสที่ ๑๖ สุตตนิทเทส ๑๖ นิทเทสในอัฏฐกวรรคจบ...
- พึงทราบวินิจฉัยในบทมีอาทิว่า มธุรวโท มีพระกระแสเสียงอัน เสนา...
- บทว่า ตาเรติ ให้ข้าม คือให้พ้นที่อันไม่ปลอดภัย
- บทว่า เอโก คือ เป็น บุคคลเอกด้วยคุณธรรมอันได้แก่บรรพชาเป็นต้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสรู้ธรรมที่ควรตรัสรู้ทั้งปวงด้วยพระโพธ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ใด ไม่มีอาจารย์ ทรงรู้แจ้ง แทงตลอดอ...
- กำจัดไม่ได้ พระนิมิตอันยอดเยี่ยม การบรรลุ พระนิพพาน และพระขั...
- เพราะฉะนั้น ทางจึงเป็นทางเดียว
- ท่านอธิบายเพื่อให้รู้ว่า ชื่อว่า เป็นพระพุทธเจ้า เพราะทรงประ...
- บทว่า พุทฺโธ นี้ โดยพยัญชนะ ได้แก่ การประกาศ ความเป็นพระพุทธ...
- พึงทราบวินิจฉัยใน คาถาที่ ๕ ดังต่อไปนี้
- ทิศนั้นไม่เคยไป เพราะเหตุนั้น ทิศนั้น จึงชื่อ ว่า อคตปุพฺพา ...
- เพราะฉะนั้น นักปราชญ์ย่อมทำจิตนั้นซึ่งดิ้นรน กวัดแกว่ง รักษา...
- พระนิพพานนั้นแลท่านประสงค์เอาในที่นี้
- บทว่า มุสา ในบทนี้ว่า มุสาวาทํ ปหาย ละมุสาวาท คือ วจีประโยค ...
- มุสาวาทเป็นสาหัตถิกประโยค (ด้วยน้ำมือของตนเอง) เท่านั้น
- พึงทราบวินิจฉัยบทมีอาทิว่า ปิสุณํ วาจํ ปหาย ละวาจา ส่อเสียดต...
- ปิสุณวาจานั้นมีองค์ ๔ คนอื่นที่ควรให้แตกกันมุ่งจะให้แตกกัน ด...
- เจตนาหยาบโดยส่วนเดียว ยังกายประโยคและวจีประโยคตัดส่วน สำคัญข...
- สัมผัปปลาปะนั้นมีโทษน้อย เพราะอาเสวนะ (การคบหา การเสพ) น้อย ...
- บทว่า อตฺถิ โคจโร พระเถระประสงค์จะกล่าวถึงสมณโคจรโดย แท้จึงย...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า โคจโร ได้เเก่ ที่สมควรเข้าไปเพื่อบิณฑบาต...
- พึงทราบวินิจฉัยในบทมีอาทิว่า สํสฏฺโ วิหรติ วาชูหิ อยู่คลุกค...
- ตระกูลทั้งหลายย่อมไม่เชื่อว่า พระพุทธเจ้าเป็นพระ- สัพพัญญู พ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า อะไรเป็นแดนอื่น ซึ่งเป็น อโคจรข...
- พึงทราบวินิจฉัยใน โคจรนิทเทส ดังต่อไปนี้
- พระผู้มีพระภาคเจ้า อันท่านพระสารีบุตรสรรเสริญด้วยคาถา ๓ คาถา...
- บทว่า สปฺปริยนฺตจารี ประพฤติในธรรมเป็นส่วนสุด คือประพฤติในธร...
- คนภายนอกแม้ทั้ง หมดเว้นสหธรรมิก ๗ จำพวก ชื่อว่า ปรธมฺมิกา คน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแก้ความที่พระสารีบุตรถามด้วยคาถา ๓ คาถ...
- อทินนาทานั้นมีองค์ ๕ คือของอันผู้อันหวงแหน ๑ รู้อย่าว่าผู้อื...
- บทว่า มูลมฺปิ เตสํ ปลิขญฺ ติฏฺเ ภิกษุพึงขุดรากความโกรธ และ...
- พึงทราบวินิจฉัยในบทว่า อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต ในการก้าวไป ในก...
- พึงทราบความในบทว่า สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ ในการครอง สังฆาฏิ บา...
- บทว่า กึสุ อสิสฺสามิ คือ เราจักฉันอะไร
- พึงทราบความในบทว่า กายปริหาริยํ จีวรํ ปฏิคฺคณฺหาติ ภิกษุ รับ...
- บทว่า ปฏิสงฺขา โยนิโส พิจารณาโดยแยบคาย อธิบายว่า พิจารณาโดยอ...
- อนึ่ง พึงทราบความในบทนี้ว่า ฑํสมกสวาตาตปสิรึสปสมฺผสฺสานํ สัม...
- บทว่า ปิณฺฑปาตํ คือ อาหารอย่างใดอย่างหนึ่ง
- แต่อันตรายมีสองอย่าง คืออันตรายปรากฏ ๑ อันตรายปกปิด ๑ ในอันต...
- ชื่อว่า คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาโร เพราะเป็น คิลานปัจจัยเภสัช...
- อนุจฺฉิโต ไม่หลง คือไม่หลงด้วยอยากได้ให้มาก
- อนึ่ง บทว่า อริยวํโส คือ อริยวงศ์ที่ ๘ แม้นี้ เป็นเชื้อสายขอ...
- บทว่า อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน คือ ด้วยบิณฑบาตตามมีตามได้ อย่างใ...
- บทว่า อนุปฺปนฺนสฺส วา ปมณานสฺส อุปฺปาทาย เพื่อความเกิด ขึ้น...
- แม้ในพยาปาทวิตกเป็นต้นก็มีนัยนี้เหมือนกัน
- บทว่า อิทํ เต อปฺปตฺตํ คือ กรรมนี้ไม่ถึงแก่ท่าน
- บทว่า นิคฺคยฺหวาทึ กล่าวข่มขี่ คือ ภิกษุบางรูปเห็นความไม่ สม...
- บทว่า เอกกมฺมํ คือ มีกรรมเป็นอันเดียวกัน มีอปโลกนกรรม คือ กา...
- แต่นั้นภิกษุศึกษาเพื่อกำจัดฉันทะในธรรมเหล่านั้น พึงทราบคาถา ...
- บทว่า กาเล ปคฺคณฺหติ จิตฺตํ ประคองจิตไว้ในกาลอันควร คือ ในสม...
- พระผู้พระภาคเจ้าตรัสตามกาลมีการประคองเป็นต้น ด้วยพระ- ดำรัส ...
- ม อักษร ท่านกล่าวด้วยบทสนธิ