เล่มที่ 13
หมวดหมู่: พระสุตตันตปิฎก ลักษณะเนื้อหา: พระธรรมเทศนาและคำสอนของพระพุทธเจ้า จำนวนส่วน: 516 ส่วน
สารบัญ
- ในเวลาหลังอาหาร กลับจากบิณฑบาตแล้ว นั่งประชุมกันในโรงกลมใกล้...
- พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอปรารถนา หรื...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมนาสัมพุทธเจ้า พระนา...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย พระชนมายุของพระผู้มีพระภาคอรหันต สัมมาสัมพ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า พระนา...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้อุปัฏฐากชื่อว่าอโสกะ เป็นอัครอุปัฏ...
- พระผู้มีพระภาคได้ตรัสดั่งนี้แล้วจึงเสด็จลุกจากอาสนะ ทรงเข้าพ...
- ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาค เสด็จออกจากที่ประทับพักผ่อนใน เวลาเ...
- พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุที่ตถาคตนี่...
- พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น พวกเธอจ...
- จุติจากชั้นดุสิตแล้ว มีพระสติสัมปชัญญะ เสด็จลงสู่พระครรภ์ของ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมดามีอยู่ดังนี้ ในเวลาที่พระโพธิสัตว์ เ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมดามีอยู่ดังนี้ ในเมื่อพระโพธิสัตว์ ประ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมดามีอยู่ดังนี้ ในเวลาที่พระโพธิสัตว์ เ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมดามีอยู่ดังนี้ เมื่อใด พระโพธิสัตว์เสด...
- ็นสองเท่านั้น ไม่เป็นอย่างอื่น คือ ถ้าครอง เรือนจักได้เป็นพร...
- ส่วนที่ 17
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระเจ้าพันธุมโปรดให้พวก พราหมณ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ทิพยจักษุอันเกิดแต่กรรมวิบาก อันเป็นเหตุให...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ครั้งนี้แล โดยกาลล่วงไปหลายปี หลายร้อย ปี ...
- ขอเดชะ พระองค์และข้าพระพุทธเจ้า ล้วนแต่จะต้องมีความแก่เป็น ธ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระเจ้าพันธุมทรงดำริว่า วิปัสส...
- นายสารถีผู้สหาย ถึงตัวเราก็จะต้องมีความเจ็บเป็นธรรมดา ไม่ล่ว...
- นายสารถีกราบทูลว่า ขอเดชะ พระราชกุมารขณะเมื่อเสด็จประพาส พระ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระเจ้าพันธุมทรงพระดำริว่า วิป...
- นายสารถีกราบทูลว่า ขอเดชะ นี้แลเรียกว่าคนตาย บัดนี้ มารดาบิด...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระเจ้าพันธุมรับสั่งหานาย สารถ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระเจ้าพันธุมทรงพระดำริว่า วิป...
- ขอเดชะ นี้แลเรียกว่า บรรพชิต การประพฤติธรรมเป็นความดี การ ปร...
- ดีละสหาย ที่ท่านได้นามว่าบรรพชิต การประพฤติธรรมเป็นความดี กา...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล หมู่มหาชนประมาณ ๘๔,๐๐๐ คน ได้พ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ต่อแต่นั้น พระวิปัสสีโพธิสัตว์ทรงพระดำริว่...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ต่อแต่นั้น พระวิปัสสีโพธิสัตว์ทรงพระดำริว่...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ต่อแต่นั้น พระวิปัสสีโพธิสัตว์ทรงพระดำริว่...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระวิปัสสีโพธิสัตว์ ได้ทรง พระ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ต่อแต่นั้น พระวิปัสสีโพธิสัตว์ทรงพระดำริว่...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ต่อแต่นั้น พระวิปัสสีโพธิสัตว์ทรงพระดำริว่...
- ด แสงสว่างว่า นิโรธ ๆ (ความดับ ๆ) ดังนี้ได้เกิดขึ้นแล้วแก่พร...
- ระภาคอรหันตสัมมาสัม- พุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ดังนี้ บัดนี้ ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล ท้าวมหาพรหมกระทำผ้าอุตตราสงค์ ...
- าสัมพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสีว่า ข้าแต่พระองค์ผู้ เจริญ ขอพระ...
- ในกออุบล หรือกอบัวหลวง หรือในกอบัวขาว ดอกอุบล ดอกบัว หลวงหรื...
- ำหรับท่านแล้ว ผู้มีโสต จงปล่อยศรัทธามาเถิด ดูกรพรหม เรารู้สึ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคอรหันคสัมมาสัมพุ...
- ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระราชโอรสพระนามว่าขัณฑะ และบุตร ป...
- าวิปัสสี ได้ทรงยังท่านทั้งสองนั้นให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อา...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล หมู่มหาชนประมาณ ๘๔,๐๐๐ คนได้ ช...
- สี ได้ ทรงยังภิกษุทั้งเหล่านั้นให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจห...
- าวิปัสสี ได้ทรงยังภิกษุเหล่านั้นให้เห็น แจ้ง ให้สมาทาน ให้อา...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล ท้าวมหาพรหมองค์หนึ่ง ได้ทราบคว...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ท้าวมหาพรหมนั้นได้กราบทูลดังนี้แล้วถวายบัง...
- และมนุษย์ทั้งหลาย แต่อย่า ได้ไปทางเดียวกันสองรูป ภิกษุทั้งหล...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล ภิกษุเหล่านั้น บางพวกไปด้วยอิท...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในหมู่เทพดานั้นแล เทพดานับร้อยนับพันเป็นอั...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในหมู่เทพดานั้นเอง เทพดานับร้อยนับพันเป็น ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในหมู่เทพดานั้นเอง เทพดานับร้อยนับพันเป็น ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในหมู่เทพดานั้นเอง เทพดานับร้อยนับพันเป็น ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในหมู่เทพดานั้นเอง เทพดานับร้อยนับพันเป็น ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในหมู่เทพดานั้นเอง เทพดานับร้อยนับพันเป็น ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล เราพร้อมด้วยเทพดาเหล่าอวิหาได้...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในหมู่เทพดานั้นเอง เทพดานับร้อยนับพันเป็น ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในหมู่เทพดานั้นเอง เทพดานับร้อยนับพันเป็น ...
- ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุที่ธรรมธาตุนี้ ตถาคตแทงตลอด แล้วอ...
- ต่อไปนี้เป็นการพรรณนาบทตามลำดับในมหาปทานสูตร
- บทว่า ปุพฺเพนิวาสปฏิสํยุตฺตา ความว่า ธรรมีกถาประกอบด้วย บุพเ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าด้วย ประการฉะนี้ เพื่อแสดงความทั้งหมดนั้น ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าถึงเวลาแล้วที่พระองค์จะทรงกระทำ ธรรมกถานี้
- ใช้ในตติยาวิภัตติ์ ในบททั้งหลายเป็นต้นว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ...
- ถามว่า ข้อที่ว่าพระพุทธเจ้าประมาณเท่านั้น ทรงอุบัติขึ้นแล้วก...
- อนึ่ง ดอกบัว ๕ ดอกเกิดขึ้นแล้ว ในกัปนี้
- ก็พระโพธิสัตว์ทั้งปวงมีพระวิปัสสีเป็นต้น ถือปฏิสนธิในครรภ์พร...
- แม้ทวยเทพทั้งปวงตลอดถึงพรหมโลกย่อมเป็นผู้ประกอบด้วยธรรม โดยน...
- ก็บทว่า ปุณฺฑรีโก ในที่นี้ คือ ต้นมะม่วงมีรสหวาน
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่า สิขี แล้วแสดงปาฏิหาริย์หลายอย่าง...
- บทว่า ภิยฺโยสุตฺตรํ คือ พระสาวกชื่อว่า ภิยโยสะและอุตตระ
- ในบทว่า อฑฺฒเตรสานิภิกฺขุสตานิ ความว่า ภิกษุ ๑,๒๕๐ รูปคือ บุ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จไปทางไกล กับพระนาคสมาลเถระ เสด็จถึงทา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าแวดล้อมด้วยหมู่ภิกษุ ประทับนั่งเหนือพุทธอา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จักไม่ประทานจีวรอันประณีตที่พระองค์ ได้มา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ทรงประทานแก่พระอานนท์นั้น
- จริงอยู่ เมื่อบุตรสมควรแก่ตระกูลและวงศ์หนึ่งของพระโพธิสัตว์ ...
- ในวันนั้นเองพระมหาบุรุษทรงสละราชสมบัติออกทรงผนวช
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ตั้งอยู่ในเนื้อที่ประมาณ ...
- การแสดง พระธรรมจักรในป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เว้นไม่ได้เลย
- นึ่ง พระมหาบุรุษทรงปฏิสนธิในพระครรภ์ของพระมารดา เสด็จออกมหาภ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงระลึกถึงพระพุทธเจ้าทั้งหลายเหล่านั้นแล้...
- ตอบว่า ก็พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้
- จริงอยู่ พระโพธิสัตว์ทุกพระองค์ ทรงบำเพ็ญบารมี ๓๐ ทัศ ทรงบริ...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า มาลา ได้แก่ดอกไม้ที่ประดับในวันถือปฏิสนธ...
- แม้พระโพธิสัตว์พระนามว่าวิปัสสี ทรงเห็นบุพนิมิตเหล่านั้นแล้ว...
- พระโพธิสัตว์ทรงตรวจดูมหาวิโลกนะ ๕ นี้ตรัสว่า ดูกรผู้นิรทุกข์...
- ได้ยินว่า ในครั้งนั้นจำเดิมแต่วันที่ ๗ แห่งอาสาฬหะบูรณมี พระ...
- ชื่อว่านิยามนี้มี ๕ อย่าง คือ กรรมนิยาม อุตุนิยาม พีชนิยาม จ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงแสดงความนั้น จึงตรัสคำเป็นต้นว่า...
- สัตว์เหล่านั้นกระทำความผิดต่อ มารดาบิดาและสมณพราหมณ์ผู้ตั้งอ...
- บทว่า จตฺตาโร ในบทนี้ว่า เทวบุตร ๔ องค์ เข้าไปรักษาทิศทั้ง ๔...
- ก็ท้าวมหาราชทั้ง ๔ เหล่านี้ เข้าไปยืนภายในห้องแสดงตนหรือไม่ ...
- บทว่า ปญฺจนฺนํ กามคุณานํ ความว่าในบทก่อนท่านกล่าวถึงการห้าม ...
- บทว่า กาลํ กโรติ ความว่า มิใช่โดยสิ้นอายุเพราะการคลอดเป็นปัจ...
- บทว่า เทวา ปมํ ปฏิคฺคณฺหนฺติ ความว่า พรหมชั้นสุทธาวาส ผู้เป...
- บทว่า อุทกธารา คือสายน้ำ
- บทว่า สพฺพา จ ทิสา นี้ ท่านกล่าวดุจพระโพธิสัตว์ประทับยืนหลัง...
- จริงอยู่ในวันพระมหาบุรุษประสูติ หมื่นโลกธาตุหวั่นไหว เทวดาใน...
- าฬเดียวกันของ เทวดาทั้งหลาย เป็นบุพนิมิตแห่งการประชุมโดยทำนอ...
- ในเรื่องนี้ชนทั้งหลายถามปัญหาว่า ตอนที่พระมหาบุรุษประทับยืนบ...
- บทว่า อทฺทสาโข ความว่า พระราชาพันธุมได้ทอดพระเนตรเห็นพระ- กุ...
- อนึ่ง จำเดิมแต่กาลที่จักรรตนะเกิด ไม่มีเทวสถานอื่น ชนทั้งปวง...
- ในรตนะเหล่านั้นนี้เป็นอธิบายโดยย่อ ในบทว่า จักรแก้วเป็นต้น จ...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า สุปติฏฺิตปาโท ความว่า พระกุมารไม่เป็น เ...
- บทว่า อายตปณฺหิ ความว่า มีส้นพระบาทยาวคือ มีส้นพระบาท บริบูร...
- เพราะข้อพระบาทตั้งอยู่เบื้องบน พระบาทของพระโพธิสัตว์นั้น จึง...
- บทว่า โกโสหิตวตฺถคุยฺโห ความว่า พระมหาบุรุษมีพระคุยหะซ่อน อย...
- บทว่า พฺรหฺมุชุคตฺโต ความว่า พระมหาบุรุษมีพระวรกายตรงเหมือน ...
- บทว่า สีหปุพฺพฑฺฒกาโย ความว่า พระมหาบุรุษมีกึ่งกายท่อนบน เหม...
- บทว่า ปิตนฺตรํโส ความว่า ในระหว่างส่วนทั้งสองท่านกล่าวว่า อน...
- ในบทว่า รสคฺคสคฺคี มีวิเคราะห์ว่า เส้นประสาทนำไปซึ่งรสชื่อว่...
- บทว่า ปหุตชิวฺโห คือพระกุมารมีพระชิวหาใหญ่
- บทว่า อภินีลเนตฺโต ความว่า พระกุมารมีพระเนตรไม่ดำทั้งหมด
- บทว่า อุณฺหีสสีโส นี้ท่านกล่าวอาศัยอำนาจประโยชน์ ๒ อย่าง คือ...
- บทว่า สฺวาสฺสุสุทํ ตัดบทเป็น โส อสฺสุ สุทํ บทว่า องฺเกเนว อง...
- บทว่า กมฺมวิปากชํ คือไม่สำเร็จด้วยภาวนา
- ในบทว่า วสฺสิกํ เป็นต้น ความว่า สถานที่เพื่ออยู่อย่างมีความส...
- จบอรรถกถาภาณวารที่หนึ่ง พึงทราบในภาณวารที่สอง
- บทว่า สารถึ อามนฺตาเปตฺวา ความว่า นัยว่า พระราชาตั้งแต่พวก พ...
- สาธุ ธมฺมจริยา เป็นต้น ความว่า สารถีทูลพระกุมารว่า ข้าแต่เทว...
- บทว่า จาริกํ จรติ ความว่า พระวิปัสสีโพธิสัตว์สร้างมณฑปใหญ่ ใ...
- บทว่า อญฺเเนว ตานิ ความว่า นัยว่า บรรพชิตเหล่านั้นมาอุปฐาก ...
- ก็ในบทว่า เมื่อนามรูปมีวิญญาณจึงมีนี้ ความว่า ควรจะกล่าวว่า ...
- บทว่า สมุทโย สมุทโยติ โข ความว่า เกิดขึ้นเกิดขึ้นดังนี้แล
- บทว่า นิโรโธ นิโรโธติ โข ความว่า ไม่เกิด ไม่เกิดแล
- ในบทเหล่านั้น บทว่า อิติรูปํ ความว่า รูปนี้ รูปมีประมาณเท่าน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า พระนามว่า วิปัสสีนั้นเป็นพระพุทธเจ้า แล้ว...
- บทว่า ปฏิภํสุ ความว่า ธรรมเป็นโคจรทั้งหลายได้เ
- ลื้องสัตว์ เราข้ามได้แล้วจักให้สัตว์ข้ามบ้าง จะได้ประโยชน์อะ...
- ในบทว่า อญฺตรสฺส นี้ ท่าวกล่าวว่า อญฺตโร ก็จริง ถึงดังนั้น...
- ก็ในเรื่องที่มีบาลีดังนี้ บุคคลที่มีศรัทธามีกิเลสเพียงดังธุล...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ทรงรู้ ทรงเห็น ทรงรู้ยิ่ง...
- ในบุคคล ๔ จำพวกนั้น บุคคลที่ตรัสรู้ธรรมพร้อมกับเวลาที่ท่านยก...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศพระธรรมเทศนา อันนำมา ซึ่งประโยชน์...
- อธิบายว่า ได้กราบทูลปรารภยิ่งในรูป
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ชื่อว่า วีระ เพราะพระองค์มีความเพียร ชื่อ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนาม วิปัสสี เสด็จไปเพื่อทรงแสดงธรรมเป็น...
- บทว่า สีลกถํ ความว่า กถาปฏิสังยุต ด้วยคุณของศีล มีอาทิ อย่าง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงคุกคามด้วยโทษของกามอย่างนี้แล้ว ทรง
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้หวาดสะดุ้งให้หวาดกลัวประโยชน์ในโลกนี...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าและพระ- ธรรมเป็นที่พึ่งดังนี้ ความว่า หมู่...
- วันรุ่งขึ้น ชาวเมืองพากันถวายทาน ได้ปรารภเพื่อถวายโดยสลับกัน...
- บทว่า นิพฺพานํ ปรมํ ความ ว่า พระพุทธเจ้าทั้งหลายตรัสว่า นิพพ...
- แม้ผู้ใด ไม่ทำร้าย ไม่ฆ่า แต่เบียดเบียนด้วยอาชญาเป็นต้น ผู้น...
- บทว่า มตฺตญฺญุตา คือ รู้ประมาณด้วยสามารถการรับและการบริโภค
- ในเทวดาเหล่านั้น เทวดาชื่อว่า อาวิหา เพราะไม่ละ คือไม่เสื่อม...
- ซึ้งสุดประมาณและปรากฏเป็นของลึก ดูกร อานนท์ เพราะไม่รู้จริง ...
- ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมมีด้วยประการฉะนี้
- เพราะเหตุนั้นแหละ อานนท์ เหตุ นิทาน สมุทัย ปัจจัยแห่งชาติ ก็...
- ก็คำนี้ว่า เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงเกิดตัณหา เรากล่าวอธิบายไ...
- เพราะเหตุนั้นแหละ อานนท์ เหตุ นิทาน สมุทัย ปัจจัยแห่งการ เกิ...
- เพราะเหตุนั่นแหละ อานนท์ เหตุ นิทาน สมุทัย ปัจจัยแห่งความ ตร...
- ดูกรอานนท์ เธอพึงทราบความข้อนี้โดยปริยายแม้นี้ เหมือนที่เราไ...
- เพราะเหตุนั้นแหละ อานนท์ เหตุ นิทาน สมุทัย ปัจจัยของลาภ ก็คื...
- เพราะเหตุนั่นแหละ อานนท์ เหตุ นิทาน สมุทัย ปัจจัยแห่งเวทนาก็...
- ดูกรอานนท์ เธอพึงทราบความข้อนี้โดยปริยายแม้นี้ เหมือนที่เราไ...
- ดูกรอานนท์ บุคคลเมื่อจะบัญญัติอัตตา ย่อมบัญญัติด้วยเหตุ ประม...
- ดูกรอานนท์ บรรดาความเห็น ๔ อย่างนั้น ผู้ที่บัญญัติอัตตาไม่มี...
- ผู้ที่ไม่บัญญัติอัตตามีรูปหาที่สุดมิได้นั้น ย่อมไม่บัญญัติใน...
- ดูกรอานนท์ บุคคลเมื่อเล็งเห็นอัตตา ย่อมเล็งเห็นด้วยเหตุมี ปร...
- เพราะเหตุนั้นแหละ อานนท์ ข้อนี้จึงยังไม่ควรที่จะเล็งเห็นว่า ...
- ดูกรอานนท์ ชื่อ ทางแห่งชื่อ ทางแห่งนิรุตติ บัญญัติ ทางแห่ง บ...
- ไม่ควร พระเจ้าข้า
- ดูกรอานนท์ วิโมกข์ ๘ ประการเหล่านี้ ๘ ประการเป็นไฉน คือ ๑
- พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กุรุชนบท ดังนี้
- ท้าวมหาราชทั้ง ๔ ได้สดับว่า พระเจ้ามันธาตุราชเสด็จมาแล้ว คิด...
- ท้าวสักกเทวราชสดับว่า พระเจ้ามันธาตุราชเสด็จมาแล้ว กระทำการ ...
- ในบทว่า กมฺมาสธมฺมํ นี้ อาจารย์บางพวกพรรณนาความด้วยแปลง ธ เป...
- บทว่า อายสฺมา นี้ เป็นคำกล่าวด้วยความรัก เป็นคำกล่าวด้วย ควา...
- พระอานนท์นั้น ถึงบทที่สุดตั้งแต่บทต้นว่า เพราะอวิชชาเป็นปัจจ...
- ยาวศัพท์ในบทว่า ยาว คมฺภีโร นี้ เป็นไปในความว่า เกินประมาณ อ...
- ในเรื่องนั้นอาจารย์ทั้งหลายย่อมกล่าวถึงอุปมา ๔ ข้อ ชนทั้งหลา...
- อนึ่ง พญาครุฑ ใหญ่ประมาณ ๑๕๐ โยชน์ ปีกขวาของพญาครุฑ ประมาณ ๕...
- จริงอยู่ ปฏิจจสมุปบาท แม้ลึกซึ้งปรากฏว่าเป็นของง่ายแก่พระเถร...
- พระองค์ได้มีอัครสาวก ๒ รูป คือ พระเทวิละและพระสุชาตะ อัคร- ส...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นเสวยพระกระยาหารแล้วได้ เสด็จเข้าคันธ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วกราบทูลว่า ข้าแต่พระผู้มี พระภาคเจ้า ก...
- พระกุมารทรงสดับดังนั้นจึงดำริว่า ธรรมดาพระพุทธเจ้าทั้งหลายย่...
- เกจิอาจารย์กล่าวถึงการเรียน การฟัง การสอบถาม และการทรงไว้ใน ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะยังท่านพระอานนท์ให้คลายความคิด จึง...
- บทว่า เอตสฺส ธมฺมสฺส คือแห่งปัจจยธรรมนั้น
- ในบทเหล่านั้น บทว่า อปาโย ได้แก่ นรก กำเนิดเดียรัจฉาน เปรตวิ...
- ปัจจัยแห่งชราและมรณะนี้ ชื่อ อิทัปปัจจัย (มีสิ่งนี้เป็นปัจจั...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า ปริยาเยน คือโดยเหตุ
- แม้บททั้งหมดมีอาทิว่า เหตุดังนี้เป็นไวพจน์ของเหตุนั้นแล จริง...
- บทว่า รูปตณฺหา คือความอยากในรูปารมณ์ ในสัททตัณหาเป็นต้น ก็มี...
- วินิจฉัยมี ๔ อย่างคือ ญาณ ตัณหา ทิฐิและวิตก
- ชื่อว่าอธิกรณาเพราะอรรถว่าทำให้ยิ่ง บทนี้เป็นชื่อของเหตุ
- ผัสสะทั้งหมดมีจักขุสัมผัสเป็นต้น เป็นผัสสะอันเป็นผลอย่างเดีย...
- ในปัญหาที่ ๒ พึงทราบความแห่งอาการเป็นต้น ด้วยสามารถอาการ แห่...
- บทว่า น โอกฺกมิสฺสถ ความว่า วิญญาณจักไม่เป็นไปด้วยสามารถ แห่...
- บทว่า ทหรสฺเสว สโต คือยังอ่อนนั่นเอง
- บทว่า ทุกฺขสมุทยสมฺภโว คือความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงอนุสนธิแห่งบทว่า ดูก่อนอานนท์...
- บทว่า ตตฺร ในบทว่า ตตฺรานนฺท นี้ คือในทิฏฐิ ๔ อย่างนั้น
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงถึงผู้ที่ บัญญัติอัตตาอย่างนี...
- ญาณเป็นวัตถุด้วยบทนี้ว่า อัตตาของเรายังเสวยเวทนา อยู่เพราะอั...
- ย่อมมีแก่คนคนเดียวเท่านั้น ในกาลแม้ ทั้ง ๓ หรือ จักไม่มีแก่ค...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถึงวัฏฏะด้วยกถามรรคเพียง เท่านี้แก่ผู้...
- บทว่า อิติ สา ทิฏฺิ ความว่า ทิฐิของพระอรหันต์ผู้หลุดพ้นแล้ว...
- วิญญาณฐิติ ๔ ท่านกล่าวไว้ด้วยสามารถแห่งอารมณ์ จักมาในสังคีติ...
- แต่ปฏิสนธิวิญญาณของสัตว์เหล่านั้นมี ๓ เหตุบ้าง มี ๒ เหตุบ้าง...
- บทว่า พฺรหฺมกายิกา ได้แก่ พรหมปาริสัชชะ พรหมปุโรหิต มหาพรหม
- บทว่า อาภสฺสรา ความว่า รัศมีจากสรีระของเทพเหล่านั้น ดุจ เปลว...
- ความแห่งบทเป็นอาทิว่า สพฺพโส รูปสญฺาณํ ท่านกล่าวไว้แล้ว ในว...
- บทว่า ยโต โข อานนฺท ภิกฺขุ ความว่า ดูก่อนอานนท์ เมื่อใดแล ภิ...
- ในบทว่า รูปี รูปานิ ปสฺสติ นี้มีความว่า รูปเป็นรูปฌานที่ทำให...
- ในบทว่า สพฺพโส รูปสญฺานํ เป็นต้น บททั้งหมดที่ควรกล่าว ท่านก...
- ก็ภิกษุนี้นั้น พ้นแล้วโดยส่วนสองออกจากอากาสานัญจายตนะเป็นต้น...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เสด็จอยู่บนภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้กรุง- ราชคฤห์
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสกะท่าน...
- ไม่บัญญัติข้อที่ไม่เคยบัญญัติไว้ ไม่เพิกถอนข้อที่บัญญัติไว้แ...
- พระ: ดูก่อนอานนท์ ก็เจ้าวัชชีทั้งหลาย ยังสักการะ เคารพนับถือ...
- ี ทั้งหลายทั้งภายในและภายนอกของเจ้าวัชชีทั้งหลาย และยังไม่มี...
- นอานนท์ ก็เจ้าวัชชีทั้งหลายยังจักเป็นผู้จัดอารักชา ป้องกัน แ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า) ดูก่อนท่านพราหมณ์ บัดนี้ ท่านจงพิจารณา เ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุทั้งหลายยังจักประชุมกันเนือง ๆ จั...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลาย ยังเป็นผู้มีความห่วงใย ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลาย ยังจักไม่มีการพูดคุย กั...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายยังจักไม่หยุดเสียในระหว่...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อปริหานิยธรรม ๗ ประการเหล่านี้ ยังจักต...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายยังจักเจริญอุเบกขา สัมโพ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายยังจักเจริญนิโรธสัญญา (ค...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายยังจักเข้าไปตั้งวจีกรรมม...
- บาลีในพระสูตรนี้ "
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จอยู่ในกรุงราชคฤห์ ตาม พระอัธยาศัยแล้ว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าถวาย บังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ด้า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่า ดูก่อนสารีบุตร แต่พระอรหันตสัมมา ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า
- ที่ท่านพระสารีบุตรเถระมาเฝ้พระผู้มีพระภาคเจ้าและกราบทูลเรื่อ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงนุ่งสบง ทรงถือบาตร และจีวรเสด็จดำเนินไ...
- (๓) ดูก่อนคหบดีทั้งหลาย และยังมีข้ออื่นอีก บุคคลทุศีล ผู้ปรา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงยิ่งอุบาสกทั้งหลาย ชาว บ้านปาฏลิคามให้เ...
- พระอานนท์กราบทูลว่า พราหมณ์สุนีธะและวัสสการะ มหาอำมาตย์ ของแ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นชื่นชมกับพระผู้มีพระภาคเจ้า กล่าวถ้อ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเสวยเสร็จ ทรงวางพระหัตถ์ลงจากบาตร พราหมณ์
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะท่านพระอานนท์ว่า มาเถิด อานนท์ เราจั...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสัจ คือ ทุกข์นี้นั้น เราตถาคตตรัสรู้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จอยู่ในบ้านโกฏิคาม ตาม พระอัธยาศัยแล้ว...
- อุบาสก ชื่อว่า กกุธะ
- ง เป็นผู้ผุดเกิดขึ้น ปรินิพพานในชั้นสุทธาวาสนั้น เป็นผู้ไม่ ...
- ดูก่อนอานนท์ ก็ธรรมบรรยาย ชื่อว่า แว่นธรรม ซึ่งอริยสาวก ผู้ ...
- ิญญูชนสรรเสริญ อันตัณหาและทิฏฐิไม่ แปดเปื้อน ดำเนินไปเพื่อได...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีสัมปชัญญะอยู่อย่างนี้แล
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เสด็จดำเนินถึงเมืองเวสาลีแล้ว เสด็จประทับ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทอดพระเนตรเห็นเจ้าลิจฉวีทั้งหลายมาแต่ไก...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ได้เวลาแล้ว พระเจ้าข้า ภัตตาหารเสร็จแล...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จประทับ ณ กูฏาคารศาลา ในป่ามหาวัน ใกล้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระประชวร ครั้งนั้นแล เมื่อพระผู้มีพระภ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จักยังไม่เสด็จดับขันธปรินิพพาน ดังนี้ พระ...
- นนท์ เธอทั้งหลายจงมีตนเป็นเกาะ มีตนเป็นสรณะ อยู่เถิด อย่ามีส...
- จบ คามกัณฑ์ ในมหาปรินิพพานสูตร จบภาณวารที่ ๒ (๑) [
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงทำนิมิตหยาบ ทรงทำโอภาสหยาบ อย่างนี้แล ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียก ท่านพระอานนท์มีพระดำรัสว่า ดูก่อ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ตรัสกะมารผู้มี บาปว่า ดูก่อนมารผู้มีบา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนอานนท์ เหตุ ๘ อย่าง ปัจจัย ๘...
- ยังมีอีกข้อหนึ่ง เมื่อใดตถาคต ยังธรรมจักรอันยอดเยี่ยมให้เป็น...
- ดูก่อนอานนท์ เรายังจำได้ว่า เราเข้าไปหาพราหมณบริษัทหลายร้อย ...
- ดูก่อนอานนท์ วิโมกข์ ๘ อย่างเหล่านี้เป็นไฉน
- มารผู้มีบาป พรหมจรรย์นี้ของเรา จักยังไม่บริบรูณ์กว้างขวางแพร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ ได้กราบทูล ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจงทรง ดำรงอยู่ตลอดกัป ขอพระสุคตจงทรงดำรงอย...
- ดูก่อนอานนท์ สมัยหนึ่ง เราอยู่ที่อุเทนเจดีย์ ในกรุงเวสาลีนี้...
- ้ในสิ่งและบุคคลนั้นแต่ที่ไหน สิ่งใดเกิดแล้วเป็นแล้ว ปรุงแต่ง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เสด็จไปยังอุปัฏฐานศาลา ประทับนั่งบนอาสนะท...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงไม่ ประมาทมีสติ มีศีลด้วยดีเถิด ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อประทับ ณ บ้านภัณฑคามนั้น ทรงกระทำธรรม...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ดังนี้ พวกเธอ ไม่พึงชื่นชม ไม่พึงคัดค้านค...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับ อยู่ในโภคนครตามความ พอพระทัยแล้วตรั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงนุ่งแล้ว ทรงถือบาตรและ จีวร พร้อมด้วยภิ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเสวยภัตตาหารของนายจุนทกัมมาร- บุตร เกิดอาพ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ถวายบังคมแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง
- ดูก่อนปุกกุสะ สมัยหนึ่ง เราอยู่ในโรงกระเดื่องในเมืองอาตุมา
- ดอย่างนี้ว่า น่าอัศจรรย์หนอ เหตุ ไม่เคยมี ก็มีมาแล้ว พวกบรรพ...
- ผิวกายพระตถาคตผ่องใสยิ่งใน ๒ กาล ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ เมื...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ไป ยังแม่น้ำกกุ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะท่านพระอานนท์ว่า ดูก่อนอานนท์ บาง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบความนั้นแล้ว ทรงเปล่ง พระอุทานนี้ใน...
- พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะท่านพระอานนท์ว่าดูก่อนอานนท์ ไม้ส...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จักไม่ได้เห็น จักไม่ได้เข้าไปนั่งใกล้ภิกษ...
- วิธีปฏิบัติในสตรี และพระพุทธสรีระ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกข...
- ดูก่อนอานนท์ ถูปารหบุคคล ๔ เหล่านี้
- ชนเป็นอันมาก ยังจิตให้เลื่อมใสว่า นี้เป็นพระสถูป ของพระธรรมร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า รับสั่งกะท่านพระอานนท์ผู้นั่งเรียบร้อยแล้...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัพภูตธรรมน่าอัศจรรย์ ๔ อย่างเหล่านี้ มี...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัพภูตธรรมน่าอัศจรรย์ ๔ อย่าง มิอยู่ในอา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนอานนท์ เธออย่าได้กล่าวอย่างน...
- สมัยนั้น มัลลกษัตริย์เมืองกุสินาราประชุมกันอยู่ที่สัณฐาคาร ด...
- สมัยนั้น สุภัททปริพาชก อาศัยอยู่ในเมืองกุสินารา
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงสดับคำเจรจาของท่านพระอานนท์กับสุภัทท...
- เราจะแสดงธรรมแก่ท่าน ท่านจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนสุภัททะ ผู้ใดเคยเป็นอัญญเดีย...
- พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะท่านพระอานนท์ว่า ดูก่อนอานนท์ บาง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า ภิกษุทั้งหลาย บา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเข้าปฐมฌาน ออกจาก ปฐมฌานแล้ว เข้าทุติยฌ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าปรินิพพานแล้ว พร้อมกับการปริ- นิพานได้เกิด...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าปรินิพพาน เร็วนัก พระสุคตปรินิพพานเร็วนัก ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าปรินิพพานแล้ว ขอพวกท่านจงทราบกาล อันควรในบ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ย่อมไม่อาจจะยก ขึ้นได้
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคม ดอกไม้ ของ ห...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยผ้าใหม่ แล้วซับด้วยสำลี แล้วห่อ ด้วยผ้...
- สมัยนั้น บรรพชิตผู้บวชเมื่อแก่ชื่อสุภัททะ นั่งอยู่ในบริษัท น...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ครั้นเข้า ไปแล้ว กระทำจีวรเฉวียงบ่าข้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าปรินิพพานแล้ว ในเมืองกุสินารา จึงทรง ส่งทู...
- เมื่อพวกเจ้ามัลละเมืองกุสินาราตรัสอย่างนี้แล้ว โทณ- พราหมณ์ไ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าในกรุง ราชคฤห์
- พระเขี้ยวแก้วองค์หนึ่งเทวดาชั้นดาว ดึงส์บูชาแล้ว ส่วนอีกองค์...
- คำว่า อนยะ นี้ เป็นชื่อของความไม่เจริญ ความไม่เจริญนั้น ย่อม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจะทรงหนาวหรือทรงร้อน ก็หามิได้
- พึงทราบวินิจฉัยในคำว่า สมคฺคา เป็นต้น ดังนี้
- พึงทราบวินิจฉัยในคำว่า อปญฺตฺตํ เป็นต้นดั่งนี้
- พึงทราบวินิจฉัยในคำว่า โปราณํ วชฺชิธมฺมํ นี้ดังต่อไปนี้เขาว่...
- บทว่า สกฺกโรนฺติ ได้แก่ เมื่อกระทำสักการะแก่เจ้าวัชชีเหล่านั...
- บทว่า วชฺชีนํ วชฺชิเจติยานิ ความว่า สถานที่ยักษ์ ได้นามว่าเจ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสคำนี้ว่า เอกมิทาหํ ก็เพื่อทรงประกาศภา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่ากระไร
- เหล่าเจ้าลิจฉวี ทรงสดับการเนรเทศพราหมณ์นั้นแล้วตรัสว่า พราหม...
- พระราชาชาสดับแล้ว ก็โปรดให้ตีกลองเรียกไพร่พล เสด็จกรีธาทัพออ...
- พึงทราบวินิจฉัยในคำว่า สมคฺคา เป็นต้นดังต่อไปนี้ เมื่อเขาตีก...
- บทว่า เถรา ได้แก่ผู้ถึงความเป็นผู้มั่นคง คือประกอบด้วยคุณอัน...
- การให้การเกิดอีกชื่อว่าภพใหม่ ภพใหม่นั้นเป็นปกติของตัณหานั้น...
- บทว่า ปจฺจตฺตํเยว สตึ อุปฏฺเปสฺสนฺติ ได้แก่จักไปตั้งสติไว้ ...
- พึงทราบวินิจฉัยในสัตตกะที่ ๒ ดังต่อไปนี้
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า ดูก่อนอัคคิเวสสนะ เรารู้ยิ่งว่า
- บทว่า โอรมตฺคเกน ได้แก่ มีประมาณต่ำมีประมาณน้อย
- ก็ในบทว่า พหุสฺสุตา นี้ พหุสุตะ มี ๒ คือ ปริยัตติพหุสุตะ ปฏิ...
- บทว่า ปญฺวนฺโต ได้แก่ประกอบด้วยปัญญา กำหนดความ เกิดดับของปั...
- ยเป็นของเหล่าภิกษุ แม้ในเหล่าคฤหัสถ์ก็ใช้ได้ จริงอยู่ สำหรับ...
- บทว่า อาวิ เจว รโห จ ได้แก่ในที่ต่อหน้าและลับหลัง
- ืออาจารย์และอุปัชฌาย์เป็นต้น ภิกษุนั้นย่อมให้สิ่งที่ควรให้ ภ...
- อนึ่ง ชาวภาตรคาม ในพราหมณติสสภัยนคร ไม่บอกกล่าวแก่พระ- นาคเถ...
- พึงทราบวินิจฉัยในคำว่า อขณฺฑานิ เป็นต้น ดังต่อไปนี้ ภิกษุใด ...
- บทว่า ยายํ ทิฏฺิ ได้แก่สัมมาทิฏฐิที่สัมปยุตด้วยมรรค
- บทว่า ปาฏลิคาเม อาวสถาคารํ ได้แก่ เรือนพักสำหรับคนจรมา
- บทว่า ทุสฺสีโล ได้แก่ผู้ไม่มีศีล
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงให้อิ่มเอิบแล้ว ให้เห็นแจ้งแล้ว ให้สมา...
- บทว่า สหสฺเสว ได้แก่แต่ละพวกนับเป็นพัน ๆ
- อธิบายว่า ย่อมสร้างเหมือนปรึกษากับเทวดาชั้นดาวดึงส์
- พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นตรัสดังนี้แล้ว เวลาใกล้รุ่งเสด็จไปยัง...
- บทว่า อุลุมฺปํ ได้แก่พาหนะที่เขาตอกลิ่มสร้างไว้เพื่อไปฝั่งโน...
- บทว่า สํสริตพฺพํ แปลว่า ท่องเที่ยวไป
- บทว่า เยน ได้แก่ผู้ประ- กอบด้วยแว่นธรรมอื่นใด
- พึงทราบวินิจฉัยในคำว่า เวสาลิยํ วิหรติ นี้ ดังต่อไปนี้
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงใช้สมบัติของเทวดาชั้นดาวดึงส์ปลอ...
- บทว่า ขโร แปลว่า หยาบ
- ด้วย บทว่า ธมฺมาปิ นํ นปฺปฏิภนฺติ ท่านแสดงว่าแม้ธรรม คือ สติ...
- บทว่า อสีติโก แปลว่ามีอายะ ๘๐ พรรษา
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงจำพรรษาแล้ว ออกจากเวฬุวคาม แล้วเสด็จกลั...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ถวายบังคมแล้ว กราบทูลเป็นคำร้อยกรองกะพระผ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วโลดสูง ๗ ชั่วต้น ตาล กลับลงมาถวายบังค...
- พวกผู้คนก็พากันติดตามร่ำไรรำพันว่า แต่ก่อนพระผู้เป็นเจ้า จาร...
- พระเถระกับภิกษุทั้งหลายขึ้นไปยังปราสาทเข้าไปสู่ห้องที่เกิดแล...
- พระเถระคิดว่า มารดาของเราเกิดปีติโสมนัส บัดนี้เป็นเวลาเหมาะท...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงถือผ้า กรองน้ำห่อพระธาตุกล่าวคุณของพระเ...
- พึงทราบวินิจฉัยในเรื่องนี้ต่อไปนี้
- ในคำว่า ยถา ตํ มาเรน ปริยุฏฺิตจิตฺโต นี้ คำว่า ตํ เป็นเพียง...
- ชื่อว่า ธรรมธร เพราะ ทรงธรรมนั่นแล
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ขอพระสุคตโปรดปรินิพพานเสียบัดนี้เถิด พระเ...
- ในอุทานนั้น ชื่อว่า ตุละ เพราะชั่งกำหนดโดยภาวะที่ประจักษ์ของ...
- อีกนัยหนึ่ง บทว่า ตุลํ ได้แก่ ชั่งคือ พิจารณา
- บทว่า มหาวาตา วายนฺตา ได้แก่ธรรมดาว่า ลมอุกเขปกะเมื่อ เกิดขึ...
- ได้ยินว่า สามเณรนั้นขณะโกนผมเท่านั้น ก็บรรลุพระอรหัต คิดว่าม...
- คำที่จะพึงกล่าวในเรื่องแผ่นดินไหว ๖ ประการนอกจากนี้ ท่านกล่า...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อเนกสตํ ขตฺติยปริสํ ได้แก่ บริษัท เช่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงนำบริษัท ๘ นี้มาเพื่ออะไร ? เพื่อแสดง ค...
- บทว่า เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ความว่า บริกรรมนั้นของ บุคค...
- บทว่า อปฺปมาณานิ ความว่า มีประมาณที่เจริญแล้ว คือ ใหญ่
- พึงทราบวินัยในอภิภายตนะที่ ๕ เป็นต้นดังต่อไปนี้ บทว่า นีลานิ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นตรัสอภิภายตนะแม้เหล่านี้ แล้วจึงตรัส...
- ส่วนการวินิจฉัยในโพธิ ปักขิยธรรมเหล่านี้ ท่านกล่าวไว้ในปฏิปท...
- ถามว่า การทอดทัศนากรุงเวสาลี มิใช่เป็นปัจฉิมทัศนะอย่างเดียว ...
- บทว่า สุตฺเต โอตาเรตพฺพานิ ได้แก่พึงสอบสวนในพระสูตร
- ก็พระสุทินนเถระ คัดค้านคำนี้ทั้งหมดว่า พระพุทธวจนะ ชื่อว่าไม...
- บทว่า น เจว สุตฺเต โอตรนฺติ ความว่า บทพยัญชนะเหล่านั้นไม่มา ...
- เอกังสพยากรณียปัญหา ๑ วิภัชชพยากรณียปัญหา ๑ ปฏิปุจฉาพยา- กรณ...
- จริงอยู่ บทพยัญชนะแม้ที่ลงกันได้ในสุตตะนั้น พึงทราบว่า ลงกัน...
- บทว่า ภุตฺตสฺส สูกรมทฺทเวน ความว่า ความอาพาธอย่างแรงกล้า เกิ...
- บทว่า อาฬาโร เป็นชื่อของดาบสนั้น
- บทว่า โส ตํ ภนฺเต เป็น โส ตฺวํ ภนฺเต
- ถามว่า ในคำว่า อิเมสุ โข อานนฺท ทฺวีสุ กาเลสุ เหตุไร กายของพ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศพระธรรมในศาสนานี้ อธิบายว่า ทรง ป...
- บทว่า ยสสํวตฺตนิกํ ได้แก่ เป็นไปเพื่อบริวาร
- บทว่า อนฺตเร ยมกสาลานํ อุตฺตรสีสกํ ความว่า ได้ยินว่า ต้น สาล...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงเสด็จมาในที่นี้ด้วย อุตสาหะใหญ่ ไม่อาจ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ ผู้บริโภคกาม โดยมากนอนตะแคงซ้าย นี...
- ส่วนไสยาในฌานที่ ๔ ท่านเรียกว่า ตถาคตไสยา ในไสยาเหล่านั้น ใน...
- บทว่า ทิพฺพานิ ได้แก่ ที่เกิด ณ นันทโปกขรณี ดอกมณฑารพ เหล่าน...
- บทว่า ทิพฺพานิปิ สงฺคีตานิ ความว่า ได้ยินว่า เหล่าเทวดาผู้มี...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า บรรทมตะแคงข้างขวา ระหว่างต้นสาละคู่ ทรงเห...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ไม่พึงคัดค้านอย่างนั้นไซร้ ต่อไปใน อนาคต ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสดงไว้ว่า แท้จริง ชื่อว่า นิรามิสบูชา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงติเตียนอย่างนี้
- เมื่อผู้คนถือเอามาลัยของหอมและผ้าเป็นต้นมา อารักขเทวดาทั้งหล...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อากาเส ปวีสญฺนิโย ได้แก่ เนรมิต แผ่...
- บทว่า มโนภาวนีเย ได้แก่ให้เจริญแล้วอบรมแล้วด้วยใจ อธิบายว่า ...
- ด้วยบทว่า อทสฺสนํ อานนฺท ทรงแสดงว่า การไม่เห็นมาตุคามเสีย ได...
- บทว่า อาลปนฺเน ปน ความว่า ถ้ามาตุคามถามวันขอศีล ใคร่ฟัง ธรรม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า จึง ทรงอนุญาตการสร้างสถูปแก่พระราชาผู้อยู...
- ปาฐะว่า อหํ วตมฺหิ ดังนี้ก็มี
- พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงไม่ตรัสว่า เยปิ เต ภิกฺขเว เอตรหิ
- ได้ยินว่า กษัตริย์เหล่านั้น สดับคำพรรณนาคุณของจักรพรรดินั้นว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า เธอไม่ควรพูดว่า นี่นครเล็ก ความจริ...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อภิกฺกมถ ความว่า พวกท่าน จงก้าว มาข้า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส มาก ๆ เพื่อประโยชน์แก่การแก้ปัญหานั้น...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสโดยไม่กำหนดเทศนาเบื้องต้น บัดนี้ เมื่...
- บทว่า อสุญฺโ โลโก อรหนฺเตหิ อสฺส ความว่า พึงไม่ว่างเว้นเหมื...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ให้อุปสมบทแล้ว ตรัสบอกกัมมัฏ- ฐาน
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า เทสิโต ปญฺตฺโต ความว่า ทั้งธรรมก็ทรง...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อทรงแสดงเหตุเป็นอันมากอย่างนี้ว่า เรา...
- ก็อาจารย์บางพวกกล่าวว่า พระนาคเสนรู้จักอาบัติเล็ก ๆ น้อย เพร...
- ว่า ผู้ใดพึงบังเกิดความสงสัยว่า เป็น พระพุทธเจ้าหรือไม่ใช่พร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเข้านิโรธสมาบัติไม่มีอัสสาสปัสสาสะ จึง ถาม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จออกจากจตุตถฌานในลำดับมา เสด็จปรินิพพา...
- บทว่า อวีตราคา ได้แก่ ปุถุชน พระโสดาบัน และพระสกทาคามี
- พระผู้มีพระภาคเจ้าปรินิพพานแล้วจะพึงกระทำ พวกเจ้ามัลละประชุม...
- คำว่า เจดีย์ของพวกเจ้ามัลละ ชื่อว่า มกุฏพันธนะนี้ เป็นชื่อขอ...
- บทว่า ปาวาย กุสินารํ ความว่า ท่านพระมหากัสสปะ เดินทางไกล ด้ว...
- ถามว่า ก็ท่านพระมหากัสสปะ รู้การปริพพานของพระศาสดา หรือ ไม่ร...
- บทว่า อชฺช สตฺตาหํ ปรินิพฺพุโต สมโณ โคตโม แปลว่า นับถึงวันนี...
- ผู้คนเห็นเด็กเหล่านั้นมีเสียงเพราะ มีไหวพริบ บ้างประสงค์จักใ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ปฏิบัติพระสรีรกิจแล้ว มีภิกษุ สงฆ์แวดล้อม...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า พระผู้มี พระภาคเจ้านี้เข้าใจว่าเรารู้ท...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว ก็เสมือนกองดอกไม้ที่ยังไม่ได้ ...
- บทว่า จิตกํ ได้แก่ จิตกาธาน ที่ทำด้วยไม้จันทน์ประดับด้วยรัตน...
- คำว่า อถโข อายสฺมา มหากสฺสโป เยน กุสินารา ฯเปฯ สิรสา วนฺทิ ค...
- ก็คำว่า สมเยว ภควโต จิตโก ปชฺชลิ นี้ ท่านกล่าวด้วยอำนาจ มองไ...
- บทว่า อุทกธารา ความว่า ท่อน้ำขนาดปลายเท่าแขนก็ดี ขนาดแข้ง ก็...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า สตฺติปญฺชรํ กริตฺวา ได้แก่ จัดเหล่า บ...
- พระราชาทรงจำได้แล้ว ลุกจากที่ประทับนั่งสยายพระเกศา ที่มีวรรณ...
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ทูตํ ปาเหสิ ได้แก่ ทรงส่งทูตและ บรรณา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าปรินิพพาน เป็นการไม่สมควร การ ทะเลาะกันนี้...
- บทว่า สรีรภาเค แปลว่า นิมิตแห่งส่วนของพระสรีระ อธิบายว่า เหต...
- ส่วนเมื่อโทณพราหมณ์กำลังแบ่งพระบรมธาตุอยู่นั้นแล
- เหล่าพระขีณาสพ ระลึกแล้วเห็นว่า มหาชนขุ่นเคืองใจ พากันบังเกิ...
- เมื่อสถาปนาพระสถูปกันดั่งนี้แล้ว พระมหากัสสปเถระเห็นอันตราย ...
- เจดีย์แก้วผลึกมีก่อนเจดีย์ทั้งหมด ถือเอาเป็นประมาณแห่งเจดีย์...
- ท้าวสักกะเทวราช เรียกวิสสุกรรมเทพบุตรมาทรงส่งไปด้วยพระดำรัส ...
- ด็จจาริกไปทรงเห็นพระเจ้าอโศกนั้นแล้ว เรียก วิสสุกรรมเทพบุตรม...
- จบอรรถกถามหาปรินิพพานสูตรที่ ๓ สมัยหนึ่ง อันเ
- อานนท์ เธออย่าได้กล่าวอย่างนี้ว่า กุสินาราเป็นเมืองเล็กเมือง...
- กถาว่าด้วยการปรากฏแห่งจักรรัตนะ อานนท์ พระเจ้ามหาสุทัสสนะ ทร...
- กถาว่าด้วยการปรากฏของหัตถิรัตนะเป็นต้น อานนท์ ข้ออื่นยังมีอี...
- อานนท์ ข้ออื่นยังมีอีก พระเจ้ามหาสุทัสสนะทรงมีแก้วมณี เป็นแก...
- อานนท์ ยังมีข้ออื่นอีก คฤหบดีแก้ว ได้ปรากฏแล้วแก่ พระเจ้ามหา...
- อานนท์ พระเจ้ามหาสุทัสสนะ ทรงมีพระฤทธิ์ ๔ ประการ ๔ ประการ เป...
- อานนท์ ครั้งนั้นแล พระเจ้ามหาสุทัสสนะ ได้ทรงดำริว่า ถ้ากระไร...
- อานนท์ ครั้งนั้นแล พวกพราหมณ์ และคฤหบดี นำเอา ทรัพย์จำนวนมาก...
- อานนท์ ครั้งนั้นแล พระเจ้ามหาสุทัสสนะ ทรงมีพระดำริ อย่างนี้ว...
- กถาว่าด้วยการสร้างธรรมาโบกขรณี อานนท์ ต่อมา พระเจ้ามหาสุทัสส...
- อานนท์ ลำดับนั้น พระเจ้ามหาสุทัสสนะได้ทรงพระดำริ อย่างนี้ว่า...
- อานนท์ ลำดับนั้น พระเจ้ามหาสุทัสสนะ เสด็จออกจาก เรือนยอดหลัง...
- อานนท์ ก็สมัยนั้นแล ช้าง ๘๔,๐๐๐ เชือก มาสู่ที่เฝ้าพระ- เจ้าม...
- อานนท์ ลำดับนั้น พระนางสุภัททาเทวี ได้ทรงมีพระดำริ อย่างนี้ว...
- ว่าด้วยความสลดพระทัยของพระเจ้ามหาสุทัสสนะ เมื่อพระนางกราบทูล...
- อานนท์ เมื่อพระเทวีกราบทูลอย่างนี้ พระเทวีสุภัททาทรงกันแสง ห...
- อานนท์ ครั้งนั้นแล พระเจ้ามหาสุทัสสนะได้เสด็จสวรรคต แล้ว ต่อ...
- มหาสุทัสสนสูตรขึ้นต้นว่า ข้าพเจ้าไ
- บทว่า เอกสิกา คือ เสาระเนียด
- ปี่แลสังข์เป็นต้น ชื่อว่า สุสิระ
- จักรในมหาสุทัสสนสูตร นั้นด้วย เป็นรัตนะด
- จักรรัตนะใดที่ต้องลมแล้ว มีเสียงไพเราะ ยวนใจ ชวนให้ฟัง ให้ เ...
- แต่นั้น ถ้าพูดว่า จักรรัตนะนี้ เกิดแก่ใครหนอ ก็จะมีคนพูดว่า ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นจักรรัตนะพุ่งขึ้นไปสู่อากาศ แม้เพียง...
- ก็จักรรัตนะนั้น ย่อมพุ่งไปบนท้องฟ้าเหนือยอดไม้โดยไม่สูงนัก ไ...
- เพราะในระหว่างอุบัติขึ้นแห่งจักรรัตนะ ธรรมดาสัตว์ที่จะพยายาม...
- ถามว่า ก็พระราชาแม้ทั้งหมด ทรงถือเอาพระโอวาทนี้ของพระราชา หร...
- ก็เมื่อจักรรัตนะนั้นเป็นไปอย่างนี้ คำว่า วิธีกลับ การพักอยู่...
- อำมาตย์ทั้งหลาย ของพระเจ้าจักรพรรดิผู้มีจักรรัตนะปรากฏอย่างน...
- ก็บุคคลทั้งหลายมีคนเลี้ยงช้างเป็นต้น เห็นหัตถีรัตนะที่ปรากฏอ...
- ก็อำมาตย์ทั้งหลาย ของพระเจ้าจักรพรรดิผู้มีหัตถีรัตนะปรากฏอย่...
- อิตถีรัตนะมีการณ์พิเศษปรากฏแก่พระเจ้าจักพรรดิผู้ทรงมีสุขวิสั...
- ก็คหบดีรัตนะ เพื่อให้กิจทั้งหลายที่พึงกระทำด้วยทรัพย์ เป็นไป...
- บทว่า สมเวปากินิยา ความว่า อันเกิดแต่ผลกรรมอันสม่ำเสมอ
- ลำดับนั้น พระราชาทรงมีพระราชประสงค์ที่จะทำชนให้ถึงพร้อมด้วย ...
- ลำดับนั้น พราหมณ์คหบดีทั้งหลายคิดว่า พระราชานี้ แม้เมื่อจะ ถ...
- ความว่า พระเจ้ามหาสุทัสสนจักรพรรดิ ทรงปรารถนาว่า เราจักมีโอก...
- จบ ปฐมภาณวารวรรณนา บทว่า มหิทฺธิโก ความว่า ทรงถึงพร้อมด้วยอิ...
- พระเถระมาจากภายในบ้าน เข้าไปสู่บรรณศาลา แล้วนั่งที่พนัก
- บุญแม้อันไม่ใหญ่ยิ่งได้กระทำแล้วในศาสนาของท่านอย่างนี้ มหาวิ...
- บทว่า กุสาวติราชธานี ความว่า กุสาวดีราชธานี เป็นประมุข คือ เ...
- บทว่า เอตทโหสิ ความว่า ธรรมดาสัตว์ทั้งหลายในโลกย่อมรุ่งโรจน์...
- บทว่า อถโข อานนฺท ความว่า พระนางเทวี ไปในที่ควรส่วนสุด ข้างห...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ฉันนั้นเหมือ
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ตรัสบทนี้ ทั้งหมดที่มาแล้วและไม่มาแล้ว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรง พยากรณ์ถึงชนผู้บำรุงทำกาละล่วงไปนานแล้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงนุ่งสบง ทรงบาตรและจีวรเสด็จ เข้าไปบิณฑบ...
- [๑๙๒] ข้าพระพุทธเจ้าท่องเที่ยวจากเทวโลกนี้ เจ็ดครั้ง จากมนุษ...
- ทวยเทพชั้นดาวดึงส์ ผู้เป็นสาวกของ พระสุคตผู้ทรงภูริปัญญา บรร...
- นิมิตปรากฏ พรหมจักเกิดฉันใด ข้อ ที่ว่าโอภาสรุ่งเรืองใหญ่นั่น...
- ครั้งนั้นแล เทวดาชั้นดาวดึงส์ นั่งบนอาสนะของตน ๆ ด้วย คิดว่า...
- ญทั้งหลาย ทวยเทพชั้นดาว ดึงส์พร้อมกับพระอินทร์ ถวายนมัสการ พ...
- ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สนังกุมารพรหมได้กล่าวเนื้อความนี้
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้รู้ ผู้เห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเ...
- อีกประการหนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมไม่รู้ตามความ เป็นจริงว...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้รู้ ผู้เห็น เป็นอรหันต- สัมมาสัมพุทธเจ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้รู้ ผู้เห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเ...
- ู้เจริญ น่าอัศจรรย์หนอ ไม่เคยมีมาหนอ จักมีพระศาสดาผู้ยิ่งเห็...
- วสภสูตร มีคำว่าเริ่มต้นว่า ข้าพเจ้าได้ฟังมาอย่างนี้ :- การพร...
- บทว่า คตึ คือ ญาณคติ
- ด้วยบทว่า อาสา จ ปน เม สนฺติฏฺติ นี้ ท่านแสดงว่า เราไม่ หลั...
- บทว่า อุฬาโร คือ ไพบูลย์ ใหญ่
- บทว่า ปญฺจสิโข ความว่า เป็นเช่นกับปัญจสิชคนธรรพ์
- บทว่า ยาว สุปญฺญตฺตาปิ เม เตน ภควตา ความว่า พระ ผู้มีพระภาคผ...
- อนึ่ง พึงทราบอรรถในคำนี้ว่า บาทในส่วนต้นว่า อุปจารฌาน เป็นบา...
- บทว่า อริยธมฺมํ ความว่า ธรรมอันพระอริยะ
- ในบทว่า โอฬาริกา นั่น กายสังขารและวจีสังขารยังหยาบ จิตตสังขา...
- ส่วนมรรคที่เหลือ เมื่ออรหัตตมรรคถือเอาแล้ว ก็ประมวลเข้ากันได...
- ได้ยินว่า พระมหาเถระในกาลก่อน ย่อมตั้งพระสูตรนี้เท่านั้นในวั...
- ส่วนบทเหล่านี้อันพระธรรมสังคาหกเ