บทที่ ๖ อาฏานาฏิยปริตร

อาฏานาฏิยปริตร บทนี้เกิดที่เมืองอาฏานาฏิยนคร จึงมีชื่ออย่างนั้น มีคำสวดขึ้นต้นว่า วิปัสสิสิริสุจฺ จกขุมนุตฺตรสฺส สิริมโต... มีตำนาน มาว่า :—

ครั้งหนึ่งท้าวมหาราชทั้ง ๔ คือ ท้าวธตรฐ ท้าววิรุฬหก ท้าว- วิรูปักข์ และท้าวเวสสวัณ ตั้งใจจะพากันลงไปเฝ้าสมเด็จพระผู้มีพระภาค ซึ่งประทับอยู่ ณ เขาคิชฌกุฏเมืองราชคฤห์ แต่มาหวลนึกถึงดาวดึงส์พิภพ เกรงไปว่า ถ้าพวกอสูรรู้ว่าไม่มีใครอยู่ก็จะพากันมากวนถ้ากลับไม่ทันก็จะเสีย การ จึงจัดตั้งกองทหาร ๔ ทัพไว้รักษาทิศทั้ง ท้าวธตรฐตั้งทหารคนธรรพ์ แสนหนึ่ง ไว้รักษาทิศตะวันออก ท้าววิรุฬหกตั้งทหารกุมภัณฑ์แสนหนึ่งไว้ รักษาด้านทิศใต้ ท้าววิรูปักข์ตั้งทหารนาคแสนหนึ่งไว้รักษาทิศตะวันตก ท้าว เวสสวัณตั้งทหารยักษ์แสนหนึ่งไว้รักษาด้านทิศเหนือ เมื่อจัดตั้งกองทหาร ป้องกันเรียบร้อยแล้ว จึงประชุมกันที่อาฏานาฏิยนคร ผูกอาฏานาฏิยปริตร ประกาศขึ้นในที่ประชุม เสร็จแล้วพากันมาเฝ้าสมเด็จพระผู้มีพระภาค พร้อม ด้วยบริวารเป็นอันมาก เหล่าบริวารที่มาเฝ้านั้นแสดงอาการต่าง ๆ กัน บางพวกก็กราบบังคม บางพวกก็ประกาศชื่อของตน บางพวกก็นิ่งเสีย ท้าวเวสสวัณจึงประคองอัญชลี นอบน้อมกราบทูลว่า ข้าแต่สมเด็จพระผู้มี- พระภาค บรรดาผู้ที่มาประชุมเฝ้าพระองค์ในวันนี้ บางพวกก็เลื่อมใส บาง พวกก็ไม่เลื่อมใสในพระรัตนตรัย ผู้ที่เลื่อมใสมีน้อย ผู้ที่ไม่เลื่อมใสมีมาก เพราะพระพุทธองค์แสดงธรรมล้วนแต่จะให้ตั้งอยู่ในศีล ๕ บางพวกก็ชอบใจ บางพวกก็ไม่ชอบใจทั้งนี้เป็นเหตุให้บรรดาสาวกของพระพุทธองค์ที่ไปบำ- เพ็ญสมณธรรมตามป่าที่สงัดไม่มีความสบาย เพราะพวกยักษ์ ผี ปีศาจ ที่ไม่ เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา คอยเบียดเบียนหลอกหลอนให้เจ็บไข้เป็นอันตราย ต่าง ๆ ข้าแต่สมเด็จพระผู้มีพระภาค ตั้งแต่นี้ไปขอพระองค์ทรงรับ อาฏานาฏิยปริตรนี้ไว้ประทานแก่พระสาวกของพระองค์ และให้เจริญไว้ เสมอ ๆ เถิด ยักษ์ ผี ปีศาจจะได้ไม่รบกวน อำนาจพระปริตรนี้อาจสามารถ ป้องกันอุบัติวินาตภัยทั้งปวงได้ เมื่อท้าวเวสสวัณกราบทูลวิงวอนพร้อมด้วย ขอประทานโอกาสให้พระผู้มีพระภาคทรงรับเอาพระปริตรนี้แล้ว เมื่อเห็นว่า พระองค์เปิดโอกาสรับด้วยพระอาการนิ่งอยู่ จึงแสดงอาฏานาฏิยปริตรถวาย มีคำว่า วิปสุสิสุส วมตถุ เป็นต้น อันมีเนื้อความสรรเสริญพระพุทธคุณ ของพระพุทธเจ้า ๗ พระองค์ คือ พระวิปัสสี ๑ พระสิขี ๑ พระเวสสภู ๑ พระกุกสันธะ ๑ พระโกนาคมนะ ๑ พระกัสสปะ ๑ พระอังคีรสะ ๑ และนอบน้อมพระพุทธเจ้าเหล่านั้นด้วยวาจาและใจทั้งในเวลานอน เวลานั่ง เวลายืน และเวลาเดิน ขอให้พระพุทธเจ้าเหล่านั้นคุ้มครองรักษาให้พ้นภัย ให้พ้นโรค ให้พ้นความเดือดร้อน หมดเวรหมดจัญไรมีแต่ความสุขตลอดไป พระปริตรนี้ถือว่าถ้าผู้ใดหมั่นเจริญอยู่เป็นนิตย์ ยักษ์ ผี ปีศาจก็จะช่วยคุ้ม ครอง ให้มีแต่ความสุขความเจริญ

อนึ่ง อาฏานาฏิยปริตรนี้มีเรื่องพิสดารอยู่ในอาฏานาฏิยสูตร พระสูตร นี้เคยใช้สวดในพระราชพิธีเดือน ตรงกับพิธีตรุษ เป็นประจำทุกปีเรียกว่า สวดภาณยักษ์ ภาณพระ และสวดที่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทบ้าง ที่พระ ที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยบ้าง ในพระบรมมหาราชวัง เพิ่งจะเลิกมาไม่กี่ปีนี่เอง