เล่มที่ 16
หมวดหมู่: พระสุตตันตปิฎก ลักษณะเนื้อหา: พระธรรมเทศนาและคำสอนของพระพุทธเจ้า จำนวนส่วน: 324 ส่วน
สารบัญ
- พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของท่านอน...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเคยเป็นมนุษย์ในชาติก่อน ภพก่อน กำเน...
- เพราะกรรมนั้นพระมหาบุรุษจึงหลีกไปสู่ เพลินยินดี จุติจากไตรทิ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเคยเป็นมนุษย์ในชาติก่อน ในภพก่อน ใน...
- [๑๓๗] พระมหาบุรุษทรงทราบการฆ่าสัตว์ให้ตาย เป็นภัยแก่ตน ได้เว...
- [๑๓๙] พระมหาบุรุษเป็นผู้ให้ของที่ควรเคี้ยว ของที่ควรบริโภค ข...
- พระมหาบุรุษทรงทำแล้ว ทรงประพฤติ แล้ว ซึ่งการให้ ๑ ซึ่งความเป...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเคยเป็นมนุษย์ในชาติก่อน ในภพก่อน ใน...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเคยเป็นมนุษย์ในชาติก่อน ในภพก่อน ใน...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเคยเป็นมนุษย์ในชาติก่อน ในภพก่อน ใน...
- ครั้นทรงทำกุศลกรรมนั้นแล้ว จุติจากโลก มนุษยโลก เข้าถึงเทวโลก...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเคยเป็นมนุษย์ในชาติก่อน ในภพก่อน ใน...
- ก็และพระมหาบุรุษทรงยืนตรงไม่ต้อง น้อมพระวรกายลงก็ถูกต้องพระช...
- และพละ วรรณะ สุข ทั้ง ๒ ประการดังนี้ ทั้งหวังความมั่งมีเเละค...
- เพราะกรรมนั้นนั่นแหละ พระมหาบุรุษไป จากมนุษย์โลกจึงบันเทิงใจ...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเคยเป็นมนุษย์ในชาติก่อน ในภพก่อน ใน...
- [๑๖๑] พระมหาบุรุษเป็นหัวหน้าในธรรมทั้งหลาย ที่เป็นสุจริต ทรง...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเคยเป็นมนุษย์ในชาติก่อน ในภพก่อน ใน...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเคยเป็นมนุษย์ในชาติก่อน ภพก่อน กำเน...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเคยเป็นมนุษย์ในชาติก่อน ภพก่อน กำเน...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเคยเป็นมนุษย์ในชาติก่อน ภพก่อน กำเน...
- ทำกรรมมีผลดีที่หมู่สัตบุรุษผู้มีปัญญาอัน ละเอียด ผู้ฉลาดสรรเ...
- ต่อไปนี้จะพรรณนาบทที่ยากในลักขณสูตรนั้น บทว่า ทวตฺตึสีม
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า เธอฟังมาอย่างไร อานนท์ ได้กราบท...
- ทฬฺหสมาทาโน แปลว่า ถือมั่น
- ทรงกล่าวว่า เราว่ายข้ามเพื่อไปถึงฝั่งแล้วจะครองราชสมบัติ ใน ...
- บทนี้ว่า ด้วยฝ่าพระบาททุกส่วน เป็นคำพิสดารของบทว่า ทรง เหยีย...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสประเภทแห่งกรรม เป็นต้น ในพระลักษณะนั้น...
- บทว่า อุพฺเพคอุตฺตาสภยํ คือ ภัยคือความสะดุ้ง และภัยคือ ความห...
- บทว่า สิวิภตฺตนฺตรานิ ตัดบทเป็น สุวิภตฺต อนฺตรานิ
- บทว่า อนฺตรา คือในระหว่าง จุติสืบต่อจากปฏิสนธิ
- ในบทนี้ว่า ฆ่า เป็นเหตุให้สัตว์ตาย เป็นภัยแก่ตน อธิบายว่า กา...
- บทว่า รสิตานํ คือ สมบูรณ์ด้วยรส
- บทว่า ลาภีรุตฺตมํ ตัดบทเป็น ลาภี อุตฺตมํ
- บทว่า กริย แปลว่า ทำแล้ว
- บทว่า ยุตปฆาตาย คือ ศิลปะอันใด ย่อมไม่เป็นเพื่อเข้าไป เบียดเ...
- ทาสปัญญา เป็นไฉน ทาสปัญญา คือ บุคคลบางพวกในโลกนี้ เป็นผู้มาก...
- ้สิ้นสุด ถึงความไม่มี ซึ่งพยาบาทวิตก อันเกิดขึ้นแล้ว วิหิงสา...
- บทว่า เป็นผู้ไม่มีความโกรธ ความว่า ไม่ใช่เพราะความที่ตน ละคว...
- บทว่า อภิวิสชฺชิ แปลว่า ตกแล้ว ความว่า ฝนตกทั่วแผ่นดิน ฝนท่า...
- บทว่า วตถจฺฉาทิยํ ได้แก่ปกปิดด้วยผ้า คือซ่อนไว้ในผ้า
- บทว่า ตุลิย แปลว่า พิจารณาแล้ว
- บทว่า ด้วยให้ตายเองและบังคับให้ฆ่า คือด้วยบังคับอย่างนี้ว่า ...
- ติของ พระตถาคตนั้น ความเป็นหัวหน้าชื่อว่ากรรมในที่นี้ ผู้ใดเ...
- การกล่าววาจาไม่ส่อเสียดตลอดกาลนาน ชื่อว่า กรรมในที่นี้
- บทว่า ทำความเจ็บใจ คือ ทำความเจ็บใจเพราะประกอบด้วย การด่า
- บทว่า มีคลองพระวาจาไม่เหลวไหล คือ มีฉลองพระวาจาของ สัตว์ผู้จ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นที่พระ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า ดูก่อนคฤหบดีบุตร อริยสาวกละ- กร...
- อริยสาวกไม่เสพทางเสื่อมแห่งโภคะทั้งหลาย เป็นไฉน ดูก่อนคฤหบดี...
- ดูก่อนคฤหบดีบุตร โทษในการเที่ยวดูมหรสพ ๖ ประ การ คือ รำที่ไห...
- เหตุ ๖ ประการเหล่านี้คือ การนอนสาย ๑ การเสพภรรยาผู้อื่น ๑ กา...
- ดูก่อนคฤหบดีบุตร คน ๔ จำพวกเหล่านี้ คือ คน ปอกลอก ๑ คนดีแต่พ...
- ดูก่อนคฤหบดีบุตร คนชักชวนในทางฉิบหาย ท่าน พึงทราบว่าไม่ใช่มิ...
- ดูก่อนคฤหบดีบุตร มิตรร่วมสุขร่วมทุกข์ ท่านพึงทราบ ว่าเป็นมิต...
- บัณฑิตผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ย่อมรุ่งเรืองส่อง สว่างเพียงดังไฟ เม...
- ดูก่อนคฤหบดีบุตร มารดาบิดา ผู้เป็นทิศเบื้องหน้า อันบุตรบำรุง...
- ดูก่อนคฤหบดีบุตร ภรรยาผู้เป็นทิศเบื้องหลัง อันสามีบำรุงด้วย ...
- ดูก่อนคฤหบดีบุตร ทาสกรรมกร ผู้เป็นทิศเบื้องต่ำ อัน นายพึงบำร...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า พระสุคตศาสดา ครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้ แล้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว สิงคาลกคฤหบดี บุตร ได้กรา...
- มีเรื่องเล่าว่า ครั้งก่อน พระราชาพระองค์หนึ่งเสด็จประพาสสวน ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เสด็จเข้าไปแล้ว ความว่า พระผู้มีพระ- ภาคเ...
- บทว่า กรรมกิเลสทั้งหลาย ความว่า สัตว์ทั้งหลายจักเศร้าหมอง ด้...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเพราะ เมื่อพระองค์ทรงแสดงถึงบุคคลผู้กระทำแ...
- สุรา ๕ ชนิด คือ สุราทำด้วยขนม สุราทำด้วยแป้ง สุราทำด้วย ข้าว...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า อันตนเห็นเอง คือ ความเป็นอยู่ในโลกนี้ อั...
- บทว่า ชื่อว่าไม่คุ้มครอง ไม่รักษาตัว อธิบายว่า เพราะบุคคล เท...
- บทว่า ฟ้อนที่ไหน ไปที่นั้น ความว่า การฟ้อน มีรำ และละคร เป็น...
- บทว่า เย ธุตฺตา นักเลงการพนัน
- บทว่า เพื่อนกล่าวแต่ปากว่า เพื่อน ๆ ก็มี ความว่า บางคน พูดว่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า เพื่อทรงแสดงถึงผู้ไม่ใช่มิตรเป็นมิตร เทีย...
- ในบทเหล่านั้น บทว่า สุหทา แปลว่า เพื่อนมีใจดี
- บทว่า มิตรมีความรักใคร่ไม่ยินดีในความเสื่อมของเพื่อน ความว่า...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประทานพระ โอวาทเพื่อเว้นธรรมที่ควรเว้นแ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้ เมืองราชคฤ...
- อันที่จริงไม่ควรสวด อาฏานาฏิยสูตร ก่อนทีเดียว
- พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกในแคว้นมัลละ
- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสก แล้วทรงถือบาตรจีวรเสด็จไป...
- การทะเลาะ วิวาทกันขึ้น เสียดแทงกันและกัน ด้วยหอกคือปากอยู่ว่...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเ...
- พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเ...
- ส่วนที่ 83
- ส่วนที่ 84
- ข้อที่ไม่ต้องรักษาพระตถาคต ๓ อย่าง ๑
- ส่วนที่ 86
- ส่วนที่ 87
- กายโนเนยยะ ธรรมที่ทำให้เป็นมุนีทางกาย ๒
- ทิพพวิหาร ธรรมเป็นเครื่องอยู่ของเทวดา ๒
- ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ พิจารณาเห็น จ...
- ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม สง...
- ก็สมาธิภาวนาที่ภิกษุอบรมแล้ว ทำให้มาก แล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อคว...
- ภิกษุใน พระธรรมวินัยนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความเกิดขึ้นแล
- ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เพราะล่วงเสียซึ่ง...
- ส่วนที่ 95
- ส่วนที่ 96
- ภิกษุในพระธรรม วินัยนี้ ย่อมไม่รับ ย่อมละเสีย ย่อมบรรเ
- ส่วนที่ 98
- ส่วนที่ 99
- ส่วนที่ 100
- ส่วนที่ 101
- ส่วนที่ 102
- ส่วนที่ 103
- ส่วนที่ 104
- ส่วนที่ 105
- ส่วนที่ 106
- ส่วนที่ 107
- ส่วนที่ 108
- ส่วนที่ 109
- ส่วนที่ 110
- พระผู้มีพระภาคเจ้า นั้น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพ...
- ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ย่อมเคลือบ- แ...
- ส่วนที่ 113
- ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ มนสิการ ...
- ส่วนที่ 115
- ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ข้ออื่นยังมีอีก เมื่อภิกษุมนสิการถึง...
- เธอกระทำการสาธยายธรรม ตามที่ได้ฟังแล้วตามที่ได้เรียน แล้วโดย...
- [ ๓๐๔ ] ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมหมวด ๖ พระผู้มีพระ- ...
- [๓๐๗] ผัสสกาย การประชุมผัสสะ ๖ ๑
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้เคารพ...
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ข้ออื่นยังมีอีก คือ ภิกษุในพระ ธ...
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ ม...
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ข้ออื่นยังมีอีก ภิกษุในพระธรรม ว...
- ดูก่อนท่านผู้ อายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ พึงกล่าว อ...
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ พึงกล่า...
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ว่า เจโต...
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ พึงกล่า...
- [๓๒๓] สตตวิหาร คือธรรมเครื่องอยู่ของพระขีณาสพ ๖ ๑
- ส่วนที่ 129
- สติสัมโพชฌงค์ องค์ธรรมเครื่องตรัสรู้ คือ สติ ๒
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑
- ส่วนที่ 132
- ส่วนที่ 133
- ส่วนที่ 134
- ส่วนที่ 135
- ส่วนที่ 136
- ส่วนที่ 137
- ส่วนที่ 138
- ส่วนที่ 139
- ส่วนที่ 140
- ส่วนที่ 141
- ส่วนที่ 142
- ส่วนที่ 143
- ส่วนที่ 144
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลาย ๙ แล ที่ พระผู้มีพร...
- ส่วนที่ 146
- ส่วนที่ 147
- ส่วนที่ 148
- านผู้มีอายุทั้งหลาย พ ระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธ- เจ้า เสด็จอ...
- ้มีอายุทั้งหลาย ข้ออื่นอีก พระตถาคตอรหันต- สัมมาสัมพุทธเจ้า ...
- ้มีอายุทั้งหลาย ข้ออื่นอีก พระตถาคตอรหันต- สัมมาสัมพุทธเจ้า ...
- ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ มีอุเบกขา มีสติ มีสัมปชัญญะ เสว
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลาย ๑๐ ที่พระผู้ มีพระภ...
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อีกข้อหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้ว่าง่าย ...
- ส่วนที่ 155
- ส่วนที่ 156
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑
- ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ พิจารณาแล...
- ไร ภิกษุชื่อว่า เป็นผู้มีกาย สังขารอันสงบ ดูก่อนท่านผู้มีอาย...
- ส่วนที่ 160
- สังคีติสูตร มีคำเริ่มต้นว่า เอวมฺเม สุตํ เป็นต้น ในสังคีติสู...
- อนึ่ง ในคำว่า เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ นี้มีความว่า พวก เจ้ามั...
- คำว่า ตุณฺหีภูตํ ตุณหีภูตํ ความว่า ทรงเหลียวดูทิศใด ๆ หมู่ ภ...
- คำว่า อามนฺเตสิ ความว่า ทรงประสงค์จะแสดงสวากขาตธรรม อันกระทำ...
- เมื่อพระพุทธเจ้ายังมิได้อุบัติขึ้น พวกนักบวชในลัทธิเดียรถีย์...
- ดังนั้น ในกามภพ โดยตรง มีอาหาร ๔ อย่าง ในรูปภพ และ อรูปภพ ยก...
- ครั้นแสดงสามัคคีรส ด้วยว่าอำนาจธรรมหมวดหนึ่ง ดังกล่าวมานี้แล...
- คำว่า อวิชฺช ได้แก่ความไม่รู้ในสัจจะ มีทุกข์เป็นต้น
- คำว่า โทวจสฺสตา มีบทนิยาม ดังนี้ - การว่ากล่าวในบุคคลนี้ ผู้...
- ความเป็นผู้ว่าง่าย และความมีคนดีเป็นมิตร พึงทราบโดยนัยตรง กั...
- คำว่า ธาตุกุสลตา คือ ปัญญาในการสดับฟัง การทรงจำ การ พิจารณา ...
- ดขึ้น โดยกระทำจักษุให้เป็นที่ตั้ง และกระทำรูปให้เป็นอารมณ์ ท...
- คำว่า อาชฺชวํ ได้แก่ ความไม่ตรง ๓ ชนิด คือ โคมุตตวังกตา จันท...
- คำว่า ขนฺติ ได้แก่อธิวาสนขันติ ที่ท่านกล่าวไว้อย่างนี้ "บรรด...
- ข้อนี้ ท่านกล่าวไว้ว่า "บรรดาธรรมเหล่านั้น อวิหิงสา คือ อะไร...
- ญาณอันไม่หวั่นไหว เพราะไม่ได้ พิจารณา ที่ท่านแถลงรายละเอียดไ...
- หมายถึงความไม่สำรวมอันเป็นตัวการทำศีลให้ พินาศ ที่ท่านกล่าวไ...
- ในคำว่า สํเวโค จ สํเวชนีเยสุ าเนสุ นี้ ที่ชื่อว่า สังเวคะ ไ...
- ลสทั้งหลายมีนิวรณ์เป็นต้น นิพพาน พึงทราบว่า ชื่อว่า วิมุตติ ...
- ความประพฤติเลวร้าย หรือว่า ความประพฤติผิดรูป ดังนั้น จึง ชื่...
- วิตกที่ประกอบด้วย กาม ชื่อว่า กามวิตก
- สัญญาที่ประกอบด้วยกาม ชื่อว่า กามสัญญา
- คำว่า กามตัณหา ได้แก่ราคะ อันประกอบด้วยเบญจกามคุณ
- เมื่อพิจารณาเลือกเฟ้นอยู่ ย่อมสงสัย คือไม่สามารถที่จะตกลงใจไ...
- ราคะที่แสวงหากาม อัน ท่านกล่าวไว้อย่างนี้ว่า "บรรดาธรรมเหล่า...
- ในคำเป็นต้นว่า อตีโต อทฺธา ปริยาย ๒ อย่าง คือ ปริยายแห่งพระส...
- คำว่า ทุกฺขทุกฺขตา หมายเอาทุกข์เพราะเป็นทุกข์
- คำว่า อรกฺเขยฺยานิ แปลว่า ไม่ต้องรักษาไว้
- คำว่า กิญฺจนา หมายถึงปลิโพธ เครื่องกังวล
- พึงทราบวินิจฉัย ในบทว่า อาหุเนยฺยคฺคิ เป็นต้น
- เจ้าของเรือน ท่านเรียกว่า คฤหบดี คฤหบดีนั้น ชื่อว่า มีอุปการ...
- พึงทราบวินิจฉัยในคำว่า ติวิเธน รูปสงฺคโห นี้ต่อไป
- ตโย สงฺขารา มีคำนิยามว่า ชื่อว่า สังขาร เพราะปรุงขึ้น คือทำใ...
- พึงทราบวินิจฉัยในปุคคลัตติกะ ต่อไป
- คำว่า สุเตน หมายความว่า ได้ยินเสียง ( เล่าอ้าง ) ของผู้อื่น ...
- บทว่า สุขูปปตฺติโย แปลว่า ผู้ได้เฉพาะสุข
- บทว่า สุตาวุธํ ได้แก่ อาวุธ คือ สุตะ
- สฺสามีตินฺทฺริยํ ความว่า อินทรีย์ที่เกิดขึ้น แก่ผู้ปฏิบัติด...
- พึงทราบวินิจฉัยในภาวนา ต่อไป
- กถาว่าโดนอารมณ์ มีเพียงเท่านี้
- บทว่า มทา แปลว่า เป็นไปด้วยอำนาจแห่งอาการมัวเมา
- อีก อย่างหนึ่ง พึงแสดงเนื้อความในคำว่า อตีตํ วา อทฺธานํ นี้ ...
- พระเถระครั้นแสดงสามัคคีรสด้วยอำนาจหมวด ๓ ด้วยประการ ดังนี้แล...
- ข้อว่า ทิฏฺธมฺมสุขวิหาราย ความว่า เพื่อประโยชน์แก่การอยู่ ส...
- ข้อว่า อปสฺเสนานิ ความว่า ที่สำหรับอิง
- ข้อว่า สนฺตุฏฺโ โหติ ความว่า เป็นผู้สันโดษด้วยอำนาจความ สัน...
- ข้อว่า จีวรกฺเขตฺตํ ความว่า ชื่อว่า เขตมี ๖ อย่าง เพราะเกิด ...
- ข้อว่า จีวรสนฺโตโส ได้แก่ ความสันโดษในจีวร ๒๐
- ปังสุกูลิกังคธุดงค์ และเตจีวริกังคธุดงค์ ชื่อว่า ธุดงค์ที่เก...
- ข้อว่า อิตริตเรน ปิณฺฑปาเตน ความว่า ด้วยบิณฑบาตอย่างใด อย่าง...
- ก็ธุดงค์ ๕ ข้อคือ ปิณฑปาติกังคะ สปทานจาริกังคะ เอกาสนิกังคะ ...
- ก็ธุดงค์ ๕ ข้อคือ อารัญญิกังคะ รุกขมูลิกังคะ อัพโภกาสิกังคะ ...
- ในข้อนั้น ความยินดี ชื่อว่า อาราโม อธิบายว่า ความยินดียิ่ง
- า ทีฆนิกาเย ทสุตฺตรสุติตนฺตปริยาเยน กเถตพฺโพ ความว่า พึงกล่า...
- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้แล ย่อมเป็น ผู้ยินดีในภาวนา
- ข้อว่า อนุรกฺขติ ความว่า เมื่อภิกษุชำระ ราคะ โทสะ โมหะ ซึ่งเ...
- ข้อว่า สทฺธมฺมสฺสวนํ ความว่า การฟังธรรมคือ พระไตรปิฏกอันเป็น...
- ข้อว่า จีวรเหตุ ความว่า เกิดขึ้นเพราะมีจีวรเป็นเหตุว่า เราจั...
- ในการสมาทานธรรมทั้งหลาย มีเนื้อความดังต่อไปนี้
- ข้อว่า กณฺหํ แปลว่า อกุศลกรรมบถสิบ ซึ่งเป็นธรรมฝ่ายดำ
- ในบทว่า โอฆะ มีวิเคราะห์ว่า ที่ชื่อว่า โอฆะ เพราะอรรถว่า กด ...
- ข้อว่า อุปาทานานิ ได้แก่ การยึดมั่นถือมั่น
- การก้าวละสู่ครรภ์ ท่านกล่าวไว้แล้วในสัมปสาทนียสูตร นั่นแล
- ข้อว่า อนริยโวหารา ความว่า โวหารของบุคคลผู้มิใช่อริยะ คือ ขอ...
- ในบุคคลที่ชื่อว่า มืด เป็นต้น มีอธิบายดังนี้
- พระเถระครั้นแสดงสามัคคีรสด้วยอำนาจหมวด ด้วยประการฉะนี้ แล้ว ...
- ธรรมชาติที่ชื่อว่า นิวรณ์ เพราะอรรถว่า ห้าม คือ ปิดกั้นจิตไว...
- คำเป็นต้นว่า อาวุโส ภิกษุผู้ขีณาสพเป็นผู้ไม่ควรที่จะแกล้งฆ่า...
- ข้อว่า าติสมฺปทา ความว่า ความถึงพร้อม ความบริบูรณ์ ความมีญา...
- ข้อว่า ปธานิยงฺคานิ ความว่า ภาวะที่เป็นที่ตั้ง ท่านเรียกว่า ...
- ข้อว่า สุทฺธาวาสา ความว่า พวกพรหมชั้นสุทธาวาส อยู่แล้ว กำลัง...
- ข้อว่า เจโตขีลา ความว่า ภาวะที่จิตแข็งกระด้าง
- ข้อว่า เจตโส วินิพนฺธา ความว่า เหล่ากิเลสที่ชื่อว่า เป็นเครื...
- ข้อว่า นิสฺสารณียา ความว่า แล่นออกไป คือ หมดความทรงจำ
- ข้อว่า วิมุตฺติปริปาจนิยา ความว่า ความหลุดพ้น ท่านเรียกว่า อ...
- บทว่า อคารโว ได้แก่ เว้นจากความเคารพ
- บทว่า โสมนสฺสูปวิจารา ได้แก่ วิจาร ที่สัมปยุตด้วยโสมนัส
- บทว่า อนุตฺตริยานิ ได้แก่ ไม่มีอะไรอื่นยิ่งไปกว่า คือประเสริ...
- อนุสสติทั้งหลายเทียว ชื่อว่า อนุสสติฐาน ( ที่ตั้งแห่งความ ระ...
- หลายบทว่า กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ ความว่า ย่อมประสบ คือกระทำ ธร...
- บทว่า นิพฺเพธภาคิยา ความว่า พระนิพพาน ท่านเรียกว่า นิพเพธ
- ธรรมของอสัตบุรุษทั้งหลาย ชื่อว่า อสัทธรรม อีกอย่างหนึ่ง ธรรม...
- วัตถุมีนิททสเป็นต้น ชื่อว่า นิททสวัตถุ
- พึงทราบวินิจฉัยในอธิกรณสมถะ ต่อไปนี้
- อนุวาทาธิกรณ์ ย่อมระงับด้วยสมถะ ๔ คือ สัมมุขาวินัย ๑ สติ วิน...
- อาปัตตาธิกรณ์ ย่อมระงับด้วยสมถะ ๓ คือ สัมมุขาวินัย ๑ ปฏิญญาต...
- กิจจาธิกรณ์ ย่อมระงับด้วยสมถะ ๑ คือ สัมมุขาวินัยเท่านั้น
- บทว่า ทานวตฺถูนิ คือ เหตุแห่งทาน
- ก็บรรดาทานทั้ง ๘ ประการเหล่านี้ ทานที่เป็นเครื่องประดับจิตเท...
- ธรรมดาว่าบุคคลผู้พ้นจากโลก ธรรมเหล่านั้นไม่มี
- บทว่า สตฺตาวาสา ได้แก่ ถิ่นเป็นที่อยู่ของสัตว์ทั้งหลาย อธิบา...
- พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้อย่างนี้ว่า ภิกษุทั้งหลาย พวก เธอจง...
- อีกอย่างหนึ่ง แม้พระสุตตันตปิฎก คือพระธรรมนั่นเอง มรรคและผลท...
- รรมบถทั้ง ๔ มีปาณาติบาต อทินนาทาน และ มุสาวาท เป็นต้น ท่านให...
- บทว่า อภิชฺฌายติ แปลว่า การเพ่ง
- บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ธมฺมโต ความว่า เจตนาธรรม ๗ โดยลำดับเท...
- อนภิชฌา มีมูลสอง สำหรับผู้เว้นด้วย ญาณสัมปายุตตจิต มีมูลหนึ่...
- บทว่า ปุถุสมณพฺราหิมณานํ ความว่า แห่งสมณพราหมณ์มาก
- จริงอยู่ ในพระสูตรนี้ เป็นอันท่านกล่าว
- ท่านพระสารีบุตร กล่าวว่า [๓๖๕] เราจักกล่าวทสุตตรสูตร
- ธรรมอย่างหนึ่ง เป็นไปในส่วนเสื่อมเป็นไฉน
- คือ สมถะ และ วิปัสสนา ธรรม ๒ อย่างเหล่านี้ ควรเจริญ
- ธรรม ๓ อย่าง มีอุปการะมาก ธรรม ๓ อย่าง ควรเจริญ ธรรม ๓ อย่าง...
- ธรรม ๓ อย่างแทงตลอดได้ยากเป็นไฉน
- ได้แก่ สติปัฏฐาน ๔ คือ ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวิ...
- ได้แก่ ญาณ ๔ คือ ความรู้ในธรรม ๑ ความรู้ในการคล้ายตาม
- ได้แก่ องค์เป็นที่ ตั้งแห่งความเพียร ๕ คือ ดูก่อนผู้มีอายุทั...
- ์ ๑ เวทนูปาทานขันธ์ ๑ สัญญูปาทานขันธ์ ๑ สังขารูปาทานขันธ์ ๑ ...
- ้แก่ ธาตุ เป็น ที่ตั้งแห่งการสลัดออก ๕ คือ ดูก่อนผู้มีอายุทั...
- ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ข้ออื่นยังมีอยู่อีก เมื่อภิกษุ กระทำ...
- ธรรม ๕ อย่าง ควรให้เกิดขึ้นเป็นไฉน
- อยู่อีก พระศาสดาหรือเพื่อนพรหมจรรย์อยู่ในฐานะควร เคารพ รูปใด...
- อยู่อีก พระศาสดาหรือเพื่อนพรหมจรรย์อยู่ในฐานะควร เคารพ รูปใด...
- ขันธ์ ๕ คือ ศีลขันธ์ สมาธิขันธ์ ปัญญาขันธ์ วิมุตติขันธ์ วิมุ...
- ข้ออื่นยังมีอยู่อีก ภิกษุแบ่งปันลาภอันประกอบด้วยธรรม ได้มา แ...
- สติ ๖ คือ พุทธานุสสติ ธัมมานุสสติ สังฆานุสสติ สีลานุสสติ จาค...
- ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พึงกล่าวอย่างนี้...
- ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ พึงกล่าวอย่างนี้...
- ได้แก่ ธรรม เป็นเครื่องอยู่เนือง ๆ ๖ คือ ดูก่อนผู้มีอายุทั้ง...
- เธอได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ เสียงทิพย์ และเสียงมนุษย์ ทั้งไกล ...
- เธอเห็นหมู่สัตว์ที่กำลังจุติ อุปบัติ เลว ประณีต ผิวพรรณดี ผิ...
- คือ อริยทรัพย์ ๗ ได้แก่ สัทธา สีล หิริ โอตตัปปะ สุตะ จาคะ ปั...
- ได้แก่ อสัทธรรม ๗ คือ ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวิน...
- ได้แก่ นิทเทสวัตถุ ๗ คือ ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในธรรม...
- ข้ออื่นยังมีอยู่อีก ภิกษุผู้เป็นขีณาสพ เห็นกามเปรียบด้วยหลุม...
- ข้ออื่นยังมีอยู่อีก โพชฌงค์ ๗ อันภิกษุขีณาสพ อบรมแล้ว อบรม ด...
- ข้ออื่นยังมีอยู่อีก ภิกษุเข้าไปอาศัยพระศาสดา หรือ เพื่อนพรหม...
- ข้ออื่นยังมีอยู่อีก ภิกษุปรารภความเพียร ละอกุศลธรรม ยัง กุศล...
- โลกธรรม ๘ คือ ลาภ เสื่อมลาภ ยศ เสื่อมยศ นินทา สรรเสริญ สุข ท...
- ข้ออื่นยังมีอยู่อีก ภิกษุจะต้องเดินทาง เธอย่อมมีความคิดอย่าง...
- เพื่อทำ ให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ให้ทำให้แจ้ง นี้ก็เป็นเหตุของผู
- เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ได้ ทำให้แจ้ง นี้ก็เป็นเหตุของผ
- ข้ออื่นยังมีอยู่อีก ภิกษุเที่ยวไปบิณฑบาตที่หมู่บ้าน หรือนิคม...
- ดูก่อนผู้มีอายุ พระ ตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า อุบัติในโลกน...
- ื่นยังมีอยู่อีก พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า อุบัติใน โลกน...
- อยู่อีก พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้ายังไม่อุบัติ ในโลก และ...
- ธรรม ๘ อย่าง ควรรู้ยิ่งเป็นไฉน
- ธรรม ๘ อย่าง ควรทำให้แจ้งเป็น ไฉน
- ธรรม ๙ อย่าง มีอุปการะมากเป็นไฉน
- ธรรม ๙ อย่าง ควรกำหนดรู้เป็นไฉน
- ธรรม ๙ อย่าง ควรละเป็นไฉน
- บุคคลย่อมกำจัดความอาฆาตว่า ผู้นี้ ได้ประพฤติสิ่งเป็นประโยชน์...
- [ ๙๖๒ ] ธรรม ๙ อย่าง ควรให้เกิดขึ้นเป็นไฉน
- ธรรม ๙ อย่าง ควรทำให้แจ้งเป็นไฉน
- ข้ออื่นยังมีอยู่อีก ภิกษุเป็นพหุสูต ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรม ...
- ข้ออื่นยังมีอยู่อีก ภิกษุเป็นผู้ใคร่ในธรรม เจรจาน่ารัก มีควา...
- ธรรม ๑๐ อย่าง ควรเจริญเป็นไฉน
- [ ๔๗๑ ] ธรรม ๑๐ อย่าง เป็นไปในส่วนวิเศษเป็นไฉน
- ก็อย่างไร ภิกษุชื่อว่ามีธรรมอย่างเดียวเป็นเครื่องรักษา
- จิตของภิกษุในธรรมวินัย นี้ หลุดพ้นแล้วจากราคะ โทสะ โมหะ อ
- ได้แก่ อเสขธรรม ๑๐ คือ ความเห็นชอบเป็นของพระอเสขะ
- จริงอยู่ ในครั้งพุทธกาล พวกภิกษุย่อมประชุมกัน ๒ วาระ คือ ในก...
- ซึ่งทสุตตรสูตรนั้น
- จริงอยู่ธรรมดาว่า ความไม่ประมาทนี้ มีอุปการะมาก ในกุศลธรรม ท...
- ในวาระนี้ ท่านกล่าวญาตปริญญา ด้วย อภิญญา กล่าว ตีรณปริญญา ด้...
- อนาคามิมรรค ท่านประสงค์เอาว่า เนกขัมมะ
- พึงทราบวินิจฉัยในปีติแผ่ไปเป็นต้นต่อไป
- หลายบทว่า สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺา โหนฺต ความว่า ย่อม เป็นผู้เห...
- ปวิวิตฺตสฺส ความว่า ผู้สงัดแล้วด้วยกายวิเวก จิตตวิเวก และ อุ...
- บทว่า สีลวิสุทฺธิ ความว่า ปาริสุทธิศีล ๔ สามารถที่จะให้สัตว์...
- บทว่า นิชฺชิณฺณเวตฺถูนิ ได้แก่ เหตุที่หมดแรง
- ก็แล พวกภิกษุแม้ ๕๐๐ รูปเหล่านั้น นึกถึงอยู่ซึ่งพระสูตรนี้นั...
- ข้าพเจ้าผู้ถือเอสาระในมูลอรรถกถา อันประกาศลัทธิ แห่งพระ- เถร...
- อนึ่ง การพรรณนาเนื้อความแห่งอรรถกถา ทีฆนิกายก็จบลงแล้ว