การประยุกต์ใช้น้ำมันหอมระเหยที่สกัดจากผลอ่อนพืชตระกูลส้มที่ถูกปลิดทิ้งเพื่อใช้ ป้องกันการเข้าทำลายของมอดเจาะผลกาแฟ

ชื่อนักเรียนผู้จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์

ภารดี สลีสองสม, ศักยพร เบเหมี่ยทู

อาจารย์ที่ปรึกษาโครงงานวิทยาศาสตร์

เกียรติศักดิ์ อินราษฎร

โรงเรียนที่กำกับดูแลโครงงานวิทยาศาสตร์

โรงเรียนดำรงราษฎร์สงเคราะห์

ปีที่จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์

พ.ศ. 2562

บทคัดย่อโครงงานวิทยาศาสตร์

กาแฟเป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศไทย ในแต่ละปีสามารถสร้างรายได้ให้กับเกษตรกรเป็นมูลค่าหลายล้านบาท อย่างไรก็ตามพบว่าในการเพาะปลูกกาแฟเกษตรกรต้องประสบปัญหาเกี่ยวกับการเข้าทำลายของแมลงศัตรูพืช โดยเฉพาะมอดเจาะผลกาแฟ (Hypothenemus hampei) แมลงปีกแข็งที่สร้างความเสียหายต่อพื้นที่ปลูกกาแฟหลายหมื่นไร่ ซึ่งไม่เพียงแต่สร้างความเสียหายให้กับพื้นที่ปลูกกาแฟในประเทศไทยเท่านั้น แมลงชนิดนี้ยังมีการระบาดในพื้นที่ปลูกกาแฟทั่วโลก (เยาวลักษณ์ จันทร์บาง, 2554) ทั้งนี้ผลกาแฟที่ถูกเจาะจะเป็นช่องทางให้เชื้อราและแบคทีเรียเข้าทำลายซ้ำ ทำให้ผลร่วงเสียหายส่งผลให้ผลผลิตกาแฟลดลง และถ้าหากสามารถเก็บเกี่ยวผลกาแฟที่มอดเจาะทำลายอยู่ได้ เมล็ดกาแฟที่ได้ก็จะไม่มีคุณภาพ (บัณฑูรย์ และคณะ, 2551) มีรายงานว่าผลกาแฟที่ถูกมอดเจาะผลกาแฟเจาะเข้าทำลาย 1 ผล จะมีแมลงดังกล่าวได้สูงสุดมากกว่า 65 ตัว (Jaramillo et al., 2006) การใช้สารเคมีเพื่อกำจัดมอดเจาะผลกาแฟมีประสิทธิภาพต่ำ เนื่องจากแมลงดังกล่าวมีวงชีวิตส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในผลกาแฟ จึงแทบไม่ได้รับสารเคมีที่ฉีดพ่นโดยตรง ซึ่งแม้ผลจะหลุดร่วงหรือถูกเก็บจากต้นแล้วมอดเจาะผลกาแฟก็ยังสามารถเจริญเติบโตในผลต่อไปได้ การป้องกันการเข้าทำลายของมอดเจาะผลกาแฟจึงเป็นแนวทางในการแก้ปัญหาดังกล่าวข้างต้นที่ดีที่สุด ทั้งนี้เกษตรกรมีวิธีการในการป้องกันแมลงดังกล่าวโดยใช้กับดักและการใช้สารฉีดพ่นสารป้องกันแมลง ซึ่งวิธีการฉีดพ่นด้วยสารป้องกันแมลงเป็นวิธีการที่ได้รับความนิยมเนื่องจากสะดวก มีประสิทธิภาพและสามารถใช้ได้กับทุกพื้นที่ปลูก โดยสารที่นิยมใช้ส่วนใหญ่เป็นสารเคมีซึ่งอาจตกค้างไปยังผู้บริโภคได้ การใช้สารสกัดจากธรรมชาติเพื่อป้องกันการเข้าทำลายของมอดเจาะผลกาแฟจึงเป็นแนวทางหนึ่งในการแก้ปัญหาดังกล่าวข้างต้น โดยจากการศึกษาและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องพบว่ามีการใช้น้ำมันหอมระเหยจากพืชหลายชนิดเพื่อการป้องกันแมลงปีกแข็งที่เป็นศัตรูของพืชต่างๆ (Vega et al., 2009) แต่ยังไม่มีรายงานการใช้น้ำมันหอมระเหยในการป้องกันการเข้าทำลายของมอดเจาะผลกาแฟมาก่อน

จังหวัดเชียงรายเป็นพื้นที่หนึ่งที่มีการเพาะปลูกส้มโอที่มีชื่อเสียงของประเทศ โดยมักมีการปลูกกาแฟแซมร่วมด้วย จากการศึกษาพบขั้นตอนที่น่าสนใจในการผลิตส้มโอคือการปลิดผลส้มโออ่อนทิ้งเพื่อคัดเลือกและทำให้ต้นส้มโอมีอาหารเพียงพอต่อการหล่อเลี้ยงลูกส้มโอให้สมบูรณ์ ซึ่งกระบวนการดังกล่าวนี้ยังพบในการจัดการพืชในวงศ์ส้มชนิดอื่นๆ ด้วย เช่น ส้มเขียวหวาน มะนาวและมะกรูด (ธัญญกาญจน์ และคณะ., 2560) ผลอ่อนของพืชตระกูลส้มที่ถูกปลิดทิ้งเหล่านี้มีจำนวนมากและไม่มีการนำไปใช้ประโยชน์ ถูกกองทิ้งใต้ต้นรวมไปจนถึงกองเป็นปุ๋ยให้กับต้นกาแฟ จากการสังเกตพบว่าต้นกาแฟที่มีการนำผลอ่อนของส้มโอไปกองสุ่มใต้ต้น จะพบการเข้าทำลายของมอดเจาะผลกาแฟน้อยกว่าบริเวณที่ไม่มีการนำไปกอง รวมทั้งผลกาแฟที่ร่วงใกล้ผลส้มโออ่อนเหล่านี้ก็จะไม่มีมอดเจาะผลกาแฟอยู่เลย จึงสันนิฐานว่าน้ำมันหอมระเหยจากผลส้มโออ่อนนี้น่าจะมีส่วนช่วยป้องกันการเข้าทำลายของมอดเจาะผลกาแฟได้ โดยจากการศึกษาเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องพบว่ามีการนำสารในกลุ่มของน้ำมันหอมระเหยมาใช้ในการป้องกันการเข้าทำลายของแมลงปีกแข็งหลายชนิดเช่นกัน (อำมร และคณะ, 2558) จึงมีแนวคิดที่จะนำน้ำมันหอมระเหยจากผลอ่อนพืชกระกูลส้มที่ถูกปลิดทิ้งมาใช้ในการป้องกันการเข้าทำลายของมอดเจาะผลกาแฟ ซึ่งจะเป็นแนวทางในการป้องกันการเข้าทำลายของหนอนเจาะผลกาแฟที่มีประสิทธิภาพ และเป็นการนำผลอ่อนของพืชตระกูลส้มมาใช้ให้เกิดประโยชน์ จึงได้จัดทำโครงงานนี้ขึ้น