การสกัดและทดสอบสมบัติของสารสีแดงที่ใช้ทำไข่แดงตามภูมิปัญญาท้องถิ่นจากว่านหอมแดง(Eleutherine bulbosa) เพื่อการนำไปประยุกต์ใช้เป็นสารทดสอบคราบไบโอฟิล์ม

ชื่อนักเรียนผู้จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์

สุภาพร เวยเหยื่อกู่, รุ่งอรุณ คำสร้อย, วิภาวรรณ พันธ์ธง

อาจารย์ที่ปรึกษาโครงงานวิทยาศาสตร์

เกียรติศักดิ์ อินราษฎร

โรงเรียนที่กำกับดูแลโครงงานวิทยาศาสตร์

โรงเรียนดำรงราษฎร์สงเคราะห์

ปีที่จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์

พ.ศ. 2561

บทคัดย่อโครงงานวิทยาศาสตร์

การทำไข่แดงเพื่อมอบให้แก่กันของชาวอาข่าเป็นมรดกทางภูมิปัญญาที่แสดงวัฒนธรรมการนำพืชสมุนไพรมาใช้ จากการสังเกตพบว่าการใช้ว่านหอมแดง (Eleutherine bulbous) เพียงไม่กี่ต้น สามารถย้อมสีเปลือกไข่นับสิบฟองให้เปลี่ยนเป็นสีแดงในเวลาไม่กี่นาทีได้ แม้ปัจจุบันจะมีสีย้อมสังเคราะห์ที่มีประสิทธิภาพหลายชนิด แต่ชาวบ้านยังนิยมใช้ว่านหอมแดงในการย้อมสีเปลือกไข่ จึงทำให้สนใจพืชชนิดดังกล่าว ซึ่งจากการศึกษาเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องพบว่าว่านหอมแดงยังมีสรรพคุณทางยาอีกมากมาย โดยเฉพาะมีสมบัติในการยับยั้งเชื้อแบคทีเรียและไวรัสหลายชนิด (Limsuwan&Voravuthikunchai, 2006; Carolyna, 2016) จึงมีแนวคิดในการนำว่านหอมแดงมาใช้ให้เกิดประโยชน์มากยิ่งขึ้น

จากการที่สารสีแดงของว่านหอมแดงติดสีเปลือกไข่ได้ จึงทำให้คิดถึงประสบการณ์การทดสอบการแปรงฟันในวัยเด็กที่มีการใช้สารย้อมสีฟันเพื่อใช้วิเคราะห์ความสะอาดของฟันและการเกิดคราบหินปูนหรือไบโอฟิล์มในช่องปาก ซึ่งสารย้อมสีฟันดังกล่าวเป็นสารที่ช่วยให้ทันตแพทย์สามารถกำจัดไบโอฟิล์มที่เกาะตามซอกฟันได้ง่ายขึ้น นอกจากนี้ในชีวิตประจำวันยังมีวัสดุอุปกรณ์อีกมากมายที่มักเกิดไบโอฟิล์มได้ เช่น อุปกรณ์ในการให้น้ำกับสัตว์เลี้ยง ท่อน้ำ ท่อประปา จุกขวดนม เป็นต้น ไบโอฟิล์มเหล่านี้สามารถก่อโรคต่างๆ ให้กับมนุษย์และสัตว์เลี้ยงได้ทั้งทางตรงและทางอ้อม ดังนั้นการกำจัดไบโอฟิล์มตั้งแต่ระยะเริ่มต้นเป็นวิธีการป้องกันที่ดีที่สุด อย่างไรก็ตามไบโอฟิล์มเหล่านี้ยากที่จะสังเกตเห็นได้ด้วยตาเปล่า จึงจำเป็นต้องมีการพัฒนาสีย้อมเพื่อใช้เป็นดัชนีในการระบุตำแหน่งการเกิดที่แน่ชัด ซึ่งจะช่วยให้ประสิทธิภาพในการทำความสะอาดไบโอฟิล์มและช่วยป้องกันโรคต่างๆ ที่อาจเกิดจากไบโอฟิล์มเหล่านี้ โครงงานนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาการสกัดและทดสอบสมบัติของสารสีแดงที่ใช้ในการทำไข่แดงตามภูมิปัญญาท้องถิ่นจากว่านหอมแดงเพื่อพัฒนาเป็นสารทดสอบการเกิดไบโอฟิล์มในชีวิตประจำวันที่มีต้นทุนต่ำ โดยใช้ข้อสังเกตจากการติดสีของเปลือกไข่และฤทธิ์ในการยับยั้งเชื้อจุลินทรีย์ของสารสีแดงจากว่านหอมแดง รวมทั้งสมบัติของไบโอฟิล์มต่างๆ ที่มักมีสารประกอบแคลเซียมเป็นองค์ประกอบ ซึ่งจะเป็นแนวทางในการนำพืชในท้องถิ่นมาใช้ให้เกิดประโยชน์ และอนุรักษ์มรดกทางภูมิปัญญาของบรรพบุรุษต่อไป