การศึกษาเปรียบเทียบปริมาณสารสกัดแทนนินจากพืชที่มีในท้องถิ่น เพื่อพัฒนาสีย้อมผ้าจากธรรมชาติ

ชื่อนักเรียนผู้จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์

สาริกา พระพงษ์, อารียา ประจงจิต

อาจารย์ที่ปรึกษาโครงงานวิทยาศาสตร์

ทิฆัมพร กอมณี

โรงเรียนที่กำกับดูแลโครงงานวิทยาศาสตร์

โรงเรียนดงสว่างวิทยา

ปีที่จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์

พ.ศ. 2563

บทคัดย่อโครงงานวิทยาศาสตร์

แทนนินสารช่วยติดหรือสารช่วยย้อม (Mordant) เป็นสารเคมีหรือสารจากธรรมชาติที่ใช้ในการย้อมสีธรรมชาติ เพื่อช่วยให้เส้นใยดูดซับสีและยึดเกาะกับเส้นใยได้ดียิ่งขึ้น สารแทนนินทั่วไปจะมีสีเหลืองหรือน้ำตาล มีรสขม ฝาด พบได้ในพืชทุกชนิดในส่วนของเปลือก ใบ ผล ซึ่งพบปริมาณมากในเปลือกไม้สารแทนนินช่วยเพิ่มการติดสีในเส้นใยผ้าได้ ผลการศึกษาปริมาณสารแทนนินในพืชที่มีในท้องถิ่นโดยวิธีการตกตะกอนโปรตีน พบวา เปลือกประดู่มีค่าน้ำหนักตะกอนมากที่สุด 67 กรัม มีสีแดงซ้ำ เปลือกสีเสียดมี ค่าน้ำหนักตะกอน 66.5 กรัม มีสีส้มใส เปลือกมะหาดมีค่าน้ำหนักตะกอน 66 กรัม มีสีส้มเข้ม เปลือกฝางมีค่าน้ำหนักตะกอน 65.3 กรัม มีสีน้ำตาลเข้ม เปลือกมังคุด มีค่าน้ำหนักตะกอน 63.6 กรัม มีสีเหลือง และเปลือกกล้วยดิบมีค่าน้ำหนักตะกอนน้อยที่สุด 56.6 กรัม มีสีน้ำตาล โดยสารแทนนินจะตกตะกอนกับโปรตีนได้สารประกอบเชิงซ้อนโปรตีนแทนนิน พืชที่มีปริมาณสารแทนนินมากก็จะตกตะกอนโปรตีนมากตามลำดับของ ผลการศึกษาค่าสีของกลุ่มพืชที่มีสารแทนนินพบว่ามีค่า L* อยู่ระหว่าง 5.20-67.10 ค่า a* อยู่ระหว่าง 22.40-77.10 ค่า b* อยู่ระหว่าง 8.30-54.70 ค่า h* อยู่ระหว่าง 0-51 จากค่าสีที่วัดได้แสดง ให้เห็นว่าการย้อมติดด้วยสีด้วยสารแทนนินจากพืชในท้องถิ่นกลุ่มเปลือกไม้จะได้วรรณสีแดงชนิดต่างๆ ผลการวิเคราะห์ความเป็นกรดเบสของสารสกัดแทนนินจากพืชกลุ่มที่มีรสฟาด 6 ชนิด มีค่า pH อยู่ระหว่าง 4.68-6.69 มีฤทธิ์ความเป็นกรดอ่อนๆ ผลการทดลองพบว่าเปลือกกล้วยดิบมีค่า pH มากที่สุด คือ 6.69 และเปลือกมังคุดมีค่า pH น้อยที่สุดคือ 4.68 ผลการวิเคราะห์ความคงทนของสีจากพืชในท้องถิ่นที่มีสารแทนนินต่อการซักล้าง สรุปได้วาระดับการเปลี่ยนแปลงของสีบนผ้าฝ้ายใช้สารช่วยติดสีในกลุ่มเปลือกไม้มีระดับการเปลี่ยนแปลงอยู่ในช่วง 2-3 คือ สีเปลี่ยนแปลงพอสังเกตไปถึงสีปลี่ยนแปลงค่อนข้างมาก แต่เปลือกกล้วยดิบแตกต่างออกไปคือมีระดับการเปลี่ยนแปลงสีอยู่ในช่วง 3-4 คือ สีเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยถึงเปลี่ยนแปลงพอสังเกตได้ การพัฒนาสารช่วยย้อมติดสี การพัฒนาเฉดสีย้อมผ้าต้นทุนต่ำ และพัฒนาลวดลายผ้าฝ้าย เป็นเอกลักษณ์ของชุมชนบ้านดงสว่าง ได้จำนวน 3 ลาย ได้แก่ ขิดไทดง แพรประไพ และสว่างจันทร์