การศึกษาประสิทธิภาพของน้ํามันหอมระเหยจากใบกัญชาแมวเพื่อป้องกันยุง

ชื่อนักเรียนผู้จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์

วิภาวรรณ โตสงคราม, ภูษณิศา กนกลภัสปรีดา

อาจารย์ที่ปรึกษาโครงงานวิทยาศาสตร์

จิราภา ยอดเพชร

โรงเรียนที่กำกับดูแลโครงงานวิทยาศาสตร์

โรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย พิษณุโลก

ปีที่จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์

พ.ศ. 2565

บทคัดย่อโครงงานวิทยาศาสตร์

โรคที่มีแมลงเป็นพาหะ เช่น ไข้เลือดออก มาลาเรีย ฟิลาเรียในต่อมน้ําเหลือง ไข้สมองอักเสบเป็น ปัญหาทางสาธารณสุขที่สําคัญของประเทศในเขตร้อนรวมถึงประเทศไทย เนื่องจากปัจจุบันยังไม่มีวัคซีนที่ ป้องกันโรคเหล่านี้ได้ การป้องกันไม่ให้ยุงและแมลงกัดจึงเป็นวิธีที่ดีที่สุดและการใช้ผลิตภัณฑ์ป้องกันยุงที่ ประกอบไปด้วยสารเคมีสังเคราะห์ในขนาดที่ไม่เหมาะสมอย่างต่อเนื่อง นอกจากจะทําให้เกิดการสร้างความ ต้านทานของยุงต่อสารเคมีแล้ว ยังอาจก่อให้เกิดการปนเปื้อนของสารพิษในสิ่งแวดล้อมและปัญหาต่อผู้บริโภค ได้ โดยมีรายงานการเกิดพิษต่อระบบต่าง ๆ ของร่างกาย ซึ่งสมุนไพรมีสารเคมีตามธรรมชาติที่น่าจะมีความ ปลอดภัยมากกว่าจึงเป็นสิ่งที่ควรสนับสนุนให้มีการใช้มากขึ้น แต่ก็ควรใช้อย่างระมัดระวังให้มีความถูกต้องและ เหมาะสมด้วย

การศึกษาครั้งนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิภาพของน้ํามันหอมระเหยจากใบกัญชาแมว (Nepeta Cataria) ในการป้องกันยุงลาย โดยการทําการทดสอบในห้องปฎิบัติการ เหตุผลที่ผู้วิจัยเลือกน้ํามัน หอมระเหยจากใบกัญชาแมวคือ ใบกัญชาแมวสามารถไล่ยุงได้ เนื่องจากมีสาร Nepetalactone ซึ่งเป็นน้ํามัน หอมระเหยที่ให้กลิ่นเฉพาะตัว โดยจะลอยกระจายไปตามลม มีคุณสมบัติในการไล่ต่าง ๆ ได้ดี นอกจากนั้น จากการวิจัยพบว่า สารเนเปทาแลคโตนมีประสิทธิภาพในการไล่ยุงได้มากกว่าสาร DEET ที่เป็นส่วนประกอบ ของยาไล่แมลงที่พบได้ตามท้องตลาดถึง 10 เท่า งานวิจัยครั้งนี้จึงทําเพื่อเป็นการค้นพบน้ํามันหอมระเหยจาก ใบกัญชาแมวที่ใช้ป้องกันยุงได้และศึกษาว่าความเข้มข้นต่าง ๆ มีระยะเวลาในการไล่ยุงแตกต่างกันมากน้อย เท่าไร ถ้าน้ํามันหอมระเหยจากใบกัญชาแมวป้องกันยุงได้ดีอาจนําไปศึกษาต่อยอดเพิ่มเติม เช่น ศึกษาในยุง ชนิดอื่น ๆ รวมทั้งยุงที่มีการดื้อต่อ DEET หรือนําไปพัฒนาเป็นตํารับ(Formulation) ที่ป้องกันยุงได้นานขึ้น หรือนําไปผสมกับพืชชนิดอื่นที่ป้องกันยุงได้เพื่อเสริมฤทธิ์กัน(Synergistic effect) เป็นต้น นอกจากนี้ยังเป็น การเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจของใบกัญชาแมวอีกด้วย

ข้อดีของผลิตภัณฑ์ที่ได้จากโครงงานคือ พกพาสะดวก ใช้งานง่าย ไม่อันตรายต่อสิ่งแวดล้อมและ สิ่งมีชีวิต เพราะในปัจจุบันมีสารใช้สาร DEET

ปัญหา (Problem or Question being addressed)

ใบกัญชาแมวมีประสิทธิภาพในการป้องกันยุงลายหรือไม่ อย่างไร

สมมติฐาน (Hypolysis)

ใบกัญชาแมวสามารถไล่ยุงได้ เนื่องจากมีสาร Nepetalactone ซึ่งเป็นน้ํามันหอมระเหยที่ให้กลิ่น เฉพาะตัว นอกจากนั้น จากการวิจัยพบว่า สาร Nepetalactone เป็นสารประกอบ Lactone ชนิดไม่อิ่มตัว สามารถลอยกระจายไปตามลม มีคุณสมบัติในการไล่ แมลงวัน แมลงสาบ และ ยุง

2

ซึ่งส่วนใหญ่เป็นสารสังเคราะห์และเป็นอันตรายต่อมนุษย์และ

สิ่งมีชีวิตอื่น ๆ รวมทั้งทําลายสิ่งแวดล้อม และการสกัดสารจากใบกัญชาแมวเพื่อนํามาไล่ยุงก็เป็นผลิตภัณฑ์ที่

แปลกใหม่

ส่วนประโยชน์ที่ได้จากการศึกษาโครงงานนี้คือ

เป็นการเพิ่มมูลค่าของสมุนไพรที่พบได้ทั่วไปทุก

ภูมิภาคของไทย ปลอดภัยต่อร่างกาย เนื่องจากใช้สารสกัดจากสมุนไพรเพียงอย่างเดียว ลดอันตรายจากการใช้

สารเคมี และเป็นการช่วยลดการแพร่กระจายของโรคต่าง ๆ ที่มียุงเป็นพาหะนําโรค