พืชอาหารสำเร็จรูปสำหรับหนอนผีเสื้อใกล้สูญพันธุ์

ชื่อนักเรียนผู้จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์

ญาณิศา ดำรงธรรมวัฒนา

อาจารย์ที่ปรึกษาโครงงานวิทยาศาสตร์

จริยา รอดดี

โรงเรียนที่กำกับดูแลโครงงานวิทยาศาสตร์

โรงเรียนสตรีวิทยา

ปีที่จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์

พ.ศ. 2565

บทคัดย่อโครงงานวิทยาศาสตร์

ที่มาและความสำคัญ

ผีเสื้อในประเทศไทยหลายชนิดได้รับการจัดเป็นแมลงคุ้มครองตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า 2562 เช่น ผีเสื้อถุงทองป่าสูง (Troides helena cerberus) และผีเสื้อถุงทองปักษ์ใต้ (Troides amphrysus ruficollis) เป็นต้น เป็นแมลงที่หายากและใกล้สูญพันธุ์ เนื่องมาจากการทำลายพื้นที่ป่า พันธุ์พืช การท่องเที่ยวและการใช้สารกำจัดวัชพืช ซึ่งสาเหตุเหล่านี้ทำให้พืชอาหารตามธรรมชาติของหนอนผีเสื้อลดน้อยลง ส่งผลให้อัตราการเจริญเติบโตของแมลงลดลง มีการขยายพันธุ์น้อยลง พืชอาหารมีความจำเป็นสำหรับการดำรงชีวิตของหนอนผีเสื้อมาก ยิ่งพืชอาหารที่มีความเฉพาะเจาะจงกับพื้นที่แล้วยิ่งหายาก และมีจำนวนจำกัด อีกทั้งพืชอาหารของหนอนผีเสื้อเหล่านี้ เป็นพืชอาหารของหนอนผีเสื้อชนิดอื่น ทำให้ความต้องการพืชอาหารเพิ่มขึ้น เกิดการแก่งแย่งพืชอาหาร ผู้วิจัยได้เล็งเห็นปัญหาจากการเลี้ยงหนอนผีเสื้อถุงทองธรรมดามาเป็นเวลานาน จึงมีความตั้งใจที่จะพัฒนารูปแบบของพืชอาหารในแบบสำเร็จรูปและทดสอบการเพาะเลี้ยงหนอนผีเสื้อถุงทองธรรมดา (Troides aeacus malailanus) ซึ่งหนอนผีเสื้อถุงทองธรรมดาเป็นตัวแทนของหนอนที่ใกล้สูญพันธุ์ทั้ง 2 ชนิดข้างต้น เนื่องจากหนอนผีเสื้อทั้ง 3 ชนิด กินพืชอาหารชนิดเดียวกัน คือ ใบกระเช้าสีดา (Aristolochia indica L.) ลักษณะใบเดี่ยวเรียงสลับ รูปสามเหลี่ยมแคบ กว้าง 5-5 ซม. ยาว 5-10 ซม. ปลายเรียวแหลม โคนตัดตรง ขอบเรียบหรือเป็นคลื่นเล็กน้อย เส้นใบออกจากโคนใบ 3-5 เส้น นอกจากนี้การศึกษายังพบว่าพืชอาหารดังกล่าว มีช่วงเวลาพักตัวในช่วงฤดูหนาว ทำให้หนอนที่เกิดในช่วงเวลาดังกล่าวขาดแคลนพืชอาหาร

จากการศึกษาวิจัยเบื้องต้น วิจัยได้ออกแบบวิธีการเก็บรักษาพืชอาหารทั้งหมด 5 กรรมวิธี ได้แก่ 1) การเก็บพืชอาหารในถุงอลูมิเนียมฟอยล์ 2) การเก็บในถุงสุญญากาศ 3) การนำไปอบแห้ง 4) การบรรจุกระป๋อง และ 5) การนำพืชอาหารไปแช่แข็ง พบว่า กรรมวิธีที่ดีที่สุดคือ การเก็บในถุงสุญญากาศ ซึ่งทำให้ตัวหนอนมีการเจริญเติบโตได้ตามปกติ และเก็บรักษาได้นานที่สุด ดังนั้น โครงการนี้ จึงเป็นโครงการที่มีการพัฒนาต่อเนื่อง ผู้วิจัยมีความสนใจออกแบบและพัฒนารูปแบบสูตรอาหารของหนอนผีเสื้อ (T. aeacus) โดยนำมาทำเป็นอาหารสำเร็จรูป ที่สามารถใช้งานได้ง่ายสะดวก และเก็บรักษาในระยะเวลาที่ยาวนานมากขึ้น ซึ่งจะสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการเลี้ยงหนอนผีเสื้อที่ใกล้สูญพันธุ์ในช่วงที่ขาดแคลนพืชอาหารได้ เป็นการอนุรักษ์และเพิ่มความหลากหลายของชนิดแมลงมากยิ่งขึ้น

วัตถุประสงค์ของโครงงาน

เพื่อพัฒนาแปรรูปของพืชอาหารให้เก็บรักษาได้นานและเหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของหนอนผีเสื้อถุงทองธรรมดา (Troides aeacus malailanus)

ขอบเขตของการศึกษา

การออกแบบสูตรอาหารและทดลองอาหารสำหรับหนอนผีเสื้อถุงทองธรรมดา (Troides aeacus malailanus) โดยทดสอบออกแบบสูตรอาหารที่เหมาะสมต่อผีเสื้อกลางวัน เป็นลักษณะคล้ายวุ้น จากนั้นทดสอบเลี้ยง หนอนผีเสื้อถุงทองธรรมดา (Troides aeacus malailanus) ในกล่องเลี้ยงหนอนผีเสื้อ จำนวน 5 ตัว ทำการทดสอบจังหวัด กรุงเทพมหานคร โดยเก็บข้อมูลอัตราการรอดชีวิต ระยะเวลาการเจริญเติบโต การเข้าดักแด้

สมมติฐาน

พืชอาหารที่ผ่านการอบแห้งและปั่นละเอียดจะสามารถนำมาเป็นวัตถุดิบหลักสำหรับทำอาหารสำเร็จรูปของหนอนผีเสื้อได้

นิยามศัพท์

พืชอาหาร หมายถึง ใบกระเช้าสีดา (Aristolochia indica L.)

ขั้นตอนในการทำโครงงาน

  1. การเตรียมพืชอาหาร

นำพืชอาหารใบกระเช้าสีดา (Aristolochia indica L.) มาทำความสะอาด ผึ่งแห้งแล้วใช้เครื่องอบลมร้อนที่อุณหภูมิ 50 องศาเซลเซียส จนแห้งแล้วนำมาปั่นด้วยเครื่องปั่นสมุนไพรแห้ง ร่อนด้วยตะแกรงตาถี่ เก็บในกล่องที่ปิดสนิทและนำมาทำเป็นอาหารหนอนสูตรต่างๆ

  1. เตรียมสูตรอาหาร

การเตรียมสูตรอาหาร โดยใช้อัตราส่วนของพืชอาหารต่างกัน และวัตถุดิบเสริมต่างกัน

  1. ทดสอบความเหมาะสมของสูตรอาหาร

ทดสอบสูตรที่ดีที่สุดที่หนอนกินและการเจริญเติบโตของหนอนผีเสื้อ โดยเลี้ยงหนอนผีเสื้อ ในกล่องทรงกลมเส้นผ่านศูนย์กลาง 35 เซนติเมตร สูง 30 เซนติเมตร เลี้ยงหนอนผีเสื้อ จำนวน 5 ตัว โดยเก็บข้อมูลอัตราการรอดชีวิต ระยะเวลาการเจริญเติบโต การเข้าดักแด้

  1. วิเคราะห์ข้อมูล

เปรียบเทียบอัตราการเจริญเติบโต อัตราการรอดชีวิตของหนอนผีเสื้อ จากสูตร

อัตราการรอดชีวิตของหนอนผีเสื้อ = (จำนวนหนอนผีเสื้อที่รอดชีวิต x 100)/จำนวนหนอนผีเสื้อที่ทดสอบทั้งหมด

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ

1.พืชอาหารที่อบแห้งและบดละเอียด สามารถเก็บได้นานมากกว่า 1 ปี หากนำมาพัฒนาสูตรอาหารที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของหนอนผีเสื้อ จะทำให้หนอนผีเสื้อมีอาหารกินในช่วงที่ขาดแคลนพืชอาหารตามธรรมชาติ

2.เป็นแนวทางในการพัฒนาสูตรอาหารหนอนผีเสื้อ เป็นประโยชน์สำหรับหลายหน่วยงาน เช่นหน่วยงานภาครัฐและเอกชนที่ศึกษาวิจัยหนอนผีเสื้อ และเพื่อประโยชน์สำหรับผู้เลี้ยงหนอนผีเสื้อเพื่อการค้า