การศึกษาฤทธิ์ทางชีวภาพของสารสกัดจากใบสาบเสือในการยับยั้งเชื้อแบคทีเรีย Staphylococcus aureus

ชื่อนักเรียนผู้จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์

กรกนก ช่างแก้ว, มณิชญา นวลสาย

อาจารย์ที่ปรึกษาโครงงานวิทยาศาสตร์

จิรวัฒน์ วโรภาษ

โรงเรียนที่กำกับดูแลโครงงานวิทยาศาสตร์

โรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย เชียงราย

ปีที่จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์

พ.ศ. 2563

บทคัดย่อโครงงานวิทยาศาสตร์

เชื้อ Staphylococcus aureus อยู่ในวงศ์ Micrococcaceae เป็นแบคทีเรียก่อโรคที่สำคัญในอาหาร แบคทีเรียชนิดนี้ย้อมติดสีแกรมบวก (Gram positive bacteria) มีรูปร่างเป็นทรงกลม อยู่รวมกันเป็นพวงคล้ายพวงองุ่น ไม่สร้างสปอร์ ไม่เคลื่อนไหว ส่วนใหญ่ไม่มีแคปซูล ให้ผลบวกในการทดสอบ catalase และในภาวะที่ไม่มีออกซิเจนจะสลายน้ำตาลกลูโคสให้กรดอินทรีย์ จัดอยู่ในกลุ่ม facultative anaerobe คือเจริญได้ในที่มีอากาศและไม่มีอากาศ แต่เจริญได้ดีกว่าในสภาวะที่มีอากาศ Staphylococcus aureus ทำให้เกิดโรคอาหารเป็นพิษ ชนิด intoxication ซึ่งเกิดจากบริโภคอาหารที่มีสารพิษ enterotoxin ที่เชื้อสร้างขึ้น ปนเปื้อนในปริมาณน้อยกว่า 1 ไมโครกรัม จะสามารถทำให้เกิดอาการเจ็บป่วยได้ มีอาการคลื่นไส้ อาเจียน วิงเวียน เป็นตะคริวในช่องท้องและอ่อนเพลีย ทั้งนี้จะขึ้นอยู่กับสภาพความต้านทานสารพิษของร่างกาย ปริมาณการปนเปื้อนของเชื้อในอาหารและปริมาณสารพิษที่สร้างขึ้นในอาหาร

สาบเสือ (Eupatorium odoratum L.) อยู่ในวงศ์ Compositae มีชื่อพื้นบ้านเรียกกันหลากหลาย อาทิเช่น จังหวัดสุพรรณบุรี เรียกว่า หญ้าดงร้าง จังหวัดระนอง เรียกว่า รำเคย จังหวัดสุราษฎร์ธานี เรียกว่า ยี่สุ่นเถื่อน จังหวัดขอนแก่น เรียกว่า หญ้าเลาฮ้าง เป็นต้น ต้นสาบเสือ จัดเป็นวัชพืชร้ายแรงอายุหลายปี ลำต้นและกิ่งก้านปกคลุม ด้วยขนอ่อนนุ่ม ก้านและใบเมื่อขยี้จะมีกลิ่นแรงคล้าย สาบเสือ สูง 1-2 เมตรใบเดี่ยวออกจากลำต้น ที่ข้อ แบบตรงกันข้าม รูปรีค่อนข้างเป็นสามเหลี่ยมขอบใบ หยักปลายใบแหลม ฐานใบกว้าง เรียวสอบเข้าหากัน สีเขียวอ่อน เส้นใบเห็นชัดเจน 3 เส้นมีขนปกคลุม ผิวใบทั้งสองด้าน ดอกเป็นช่อ สีขาวหรือฟ้าอมม่วง ดอกย่อย 10-35 ดอกดอกวงนอกบานก่อน กลีบดอก หลอมรวมกันเป็นหลอด ผลขนาดเล็ก รูปร่างเป็น ห้าเหลี่ยมสีน้ำตาลหรือดำ มีหนามแข็งบนเส้นของผล ส่วน ปลายผลมีขนสีขาว ช่วยพยุงให้ผลและเมล็ดปลิวตามลม ต้นสาบเสือสามารถ ห้ามเลือดแก้แผลที่แมลงบางชนิดกัดแล้วเลือดไหลไม่หยุด ใช้ใบสดตำพอกปากแผล หรือ อาจใช้ใบสดตำกับปูนกินหมากพอกแผลห้ามเลือดได้หรือใช้ใบสดขยี้ปิดปากแผลเลือดออกเล็กน้อยได้ดี

จากการศึกษางานวิจัยเกี่ยวกับเชื้อแบคทีเรีย ซึ่งแบคทีเรียสามารถปรับตัวให้มีความต้านทานต่อยาปฏิชีวนะ และเนื่องจากสมุนไพรมีองค์ประกอบมากมาย ซึ่งยากที่แบคทีเรียจะปรับให้มีความต้านทาน ดังนั้นเหตุผลนี้จึงได้มีการต้องการศึกษาเพื่อพัฒนาและปรับใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นของใบสาบเสือให้เกิดประโยชน์ในการยับยั้งเชื้อแบคทีเรีย และเปรียบเทียบประสิทธิภาพของการยับยั้งเชื้อแบคทีเรียในความเข้มข้นของสารสกัดในใบสาบเสือที่ต่างกัน และพัฒนาให้เกิดประโยชน์ทางการแพทย์ต่อไป