การศึกษาประสิทธิภาพของสารสกัดจากพืชสมุนไพรที่มีผลต่อการกำจัดไรไข่ปลาในเห็ดบด
- ชื่อนักเรียนผู้จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์
ศุภาพิชญ์ ชินคีรี, สุนันทา แดนดงเมือง
- อาจารย์ที่ปรึกษาโครงงานวิทยาศาสตร์
ณิชากร สงวนกลิ่น
- โรงเรียนที่กำกับดูแลโครงงานวิทยาศาสตร์
- ปีที่จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์
บทคัดย่อโครงงานวิทยาศาสตร์
ที่มาและความสำคัญ
เห็ดบด (Lentinus pdychrous Lev.) เป็นเห็ดป่าชนิดหนึ่งที่คนไทยในภาคะวันออกเฉียงเหนือ ภาคเหนือและภาคใต้รู้จักกันเห็ดชนิดนี้เป็นที่นิยมรับประทานกันมากในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคเหนือของประเทศไทย เห็ดบด มีลักษณะคล้ายกับ เห็ดขอนขาวเกษตรกรในภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคเหนือนิยมเพาะเห็ดบดกันมากเนื่องจากเป็นเห็ดที่ให้ผลผลิตเร็วกว่าเห็ดชนิดอื่น ราคาดีและเป็นที่ต้องการของตลาดแต่การเพาะเห็ดบดต้องประสบปัญหาที่สำคัญประการหนึ่งคือการเข้าทำลายของไรไข่ปลา ซึ่งเป็นไรที่มีขนาดเล็กมากยากต่อการมองเห็นด้วยตาเปล่า ต้องใช้แว่นขยายขนาด 10 เท่าส่องดูตัวเต็มวัยเมื่ออยู่ในระยะตั้งท้องจะมองเห็นด้วยตาเปล่าเป็นจุดเล็กๆ สีขาวใสกระจายเต็มไปหมดลักษณะดังกล่าวนี้จะคล้ายไข่ปลาจึงทำให้เกษตรกรผู้เพาะเห็ดเรียกไรชนิดนี้ว่าไรไข่ปลา
ไรไข่ปลามีวงจรชีวิตสั้นมาก จึงสามารถแพร่ระบาดได้อย่างรวดเร็วและรุนแรงจนเกิดความเสียหาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในระยะที่เส้นใยเห็ดกำลังแผ่ออกไป หากมีไรดังกล่าวระบาดก็จะทำให้เส้นใยขาดออกจากกัน และไม่สามารถเจริญเติบโตต่อไปได้ ไรไข่ปลาชอบกัดกินส่วนของเส้นใยเห็ดที่กำลังเจริญอยู่ในถุงก้อนเชื้อ ทั้งในระยะบ่มเส้นใยและในระยะเปิดดอก ไรจะดูดกินน้ำเลี้ยงจากเส้นใยเห็ด จึงทำให้
เส้นใยเห็ดสีขาวที่เดินเต็มถุงแล้วนั้นฝ่อไป เหลือแต่วัสดุที่ใช้เพาะซึ่งเป็นก้อนขี้เลื่อยสีน้ำตาลแดง หากไรเข้าทำลายในระยะเปิดดอกจะทำให้ดอกเห็ดแคระแกร็นจำหน่ายไม่ได้ราคา (เทวินทร์ กุลปิยะวัฒน์. 2546 : 132) ความเสียหายที่เกิดจากไรไข่ปลารุนแรงมากจนทำให้เกษตรกรบางรายต้องเลิกกิจการไปในที่สุด นอกจากนี้ไรไข่ปลายังเป็นศัตรูของเห็ดอื่นๆ เช่น เห็ดขอนขาว เห็ดเข็มทองและเห็ดหลินจือเกษตรกรไทยมักแก้ปัญหาการแพร่ระบาดของไรไข่ปลาโดยการใช้สารเคมี แต่การใช้สารเคมีเหล่านี้นานๆ จะทำให้
ไรไข่ปลาพัฒนาตัวเองเพื่อให้ต้านทานต่อสารเคมีหรือเกิดการดื้อต่อสารเคมี ทำให้ต้องเพิ่มอัตราการใช้สารเคมีมากขึ้นเพื่อกำจัดไรไข่ปลา นอกจากนั้นการใช้สารเคมีปริมาณมากๆ จะทำให้เกิดปัญหาสารเคมีตกค้างในดอกเห็ด ซึ่งก่อให้เกิดอันตรายต่อผู้บริโภคได้
เกษตรกรในอำเภอสมเด็จ จังหวัดกาฬสินธุ์ โดยเฉพาะบ้านโนนน้ำเกลี้ยง อำเภอสมเด็จ
มีการเพาะเห็ดบดเป็นจำนวนมาก ซึ่งแต่ละคนก็จะประสบปัญหาจากโรคไรไข่ปลา การกำจัดเกษตรกรใช้วิธีการป้องกันไรศัตรูเห็ดโดยใช้สารเคมี เป็นวิธีการที่เกษตรกรนิยมใช้กันอย่างกว้างขวาง เนื่องจากสะดวกและได้ผลดี แต่ก็สามารถกระทำได้อย่างจำกัดคือไม่สามารถพ่นสารเคมีได้ขณะเปิดดอกเห็ด และนำมา
ซึ่งความเป็นอันตรายต่อผู้บริโภค เกษตรกร และสภาพแวดล้อมโดยตรง รวมถึงแนวโน้มการเกิดความต้านทานต่อสารเคมีของไร การใช้พืชสมุนไพรที่มีคุณสมบัติของการเป็นสารกำจัดไรศัตรูพืชจึงเป็นแนวทางเลือกหนึ่งที่สามารถลดปัญหาดังกล่าวได้ การศึกษาและทดสอบประสิทธิภาพของพืชสมุนไพรเพื่อนำมาใช้ในการควบคุมไรศัตรูเห็ดซึ่งเป็นทางเลือกที่น่าสนใจ ได้มีรายงานมากมายเกี่ยวกับการใช้พืชสมุนไพรในการป้องกันกำจัดแมลงและไร ทั้งไรศัตรูพืชและไรฝุ่น