การพัฒนาถ้วยน้ำผึ้งเทียมเพื่อการขยายรังของชันโรง

ชื่อนักเรียนผู้จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์

วิรชัช ศรีปุริ, จิตรลดา่ ไชยชมภู, บุณยกร สอนขยัน

อาจารย์ที่ปรึกษาโครงงานวิทยาศาสตร์

สุธิพงษ์ ใจแก้ว

โรงเรียนที่กำกับดูแลโครงงานวิทยาศาสตร์

โรงเรียนดำรงราษฎร์สงเคราะห์

ปีที่จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์

พ.ศ. 2560

บทคัดย่อโครงงานวิทยาศาสตร์

ชันโรงเป็นผึ้งขนาดเล็กที่ไม่มีเหล็กในเป็นแมลงที่มีศักยภาพในการผสมเกสรผลไม้ ทำให้ปัจจุบันมีความต้องการรังของชันโรงเป็นจำนวนมาก เกษตรกรจึงพยายามหาวิธีการเพื่อเพิ่มจำนวนประชากรและขยายรังให้เพียงพอต่อความต้องการ โครงงานนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาถ้วยน้ำผึ้งเทียมเพื่อใช้ขยายรังของชันโรง โดยการศึกษาโครงสร้างและรูปแบบการจัดเรียงของถ้วยน้ำผึ้งของชันโรงพบว่าถ้วยน้ำผึ้งของชันโรงมีลักษณะโครงสร้างขนาดเล็กและกลมกว่าผึ้งพันธุ์ และศึกษาเปรียบเทียบผลของสัดส่วนถ้วยน้ำผึ้งและถ้วยเกสรซึ่งเป็นอาหารสะสมต่อการขยายรังของชันโรง โดยตัดแบ่งถ้วยน้ำผึ้งและถ้วยเกสรใส่ในกล่องเพาะเลี้ยงใหม่ในสัดส่วนต่างกัน ได้แก่ 10: 90, 20: 80 และ 30: 70 พบว่าการเพิ่มสัดส่วนของถ้วยน้ำผึ้งที่เพิ่มขึ้น ทำให้ชันโรงมีการขยายรังเพิ่มขึ้น โดยสัดส่วน 30: 70 มีจำนวนถ้วยตัวอ่อนและจำนวนผึ้งงานมากที่สุด โดยมากกว่าอัตราส่วนที่เกษตรกรนิยมใช้(20: 80)ถึง 1.52 และ 1.24 เท่า ตามลำดับ จึงมีแนวคิดในการพัฒนาถ้วยน้ำผึ้งเทียมเพื่อการขยายรังของชันโรง โดยเปรียบเทียบสมบัติของวัสดุ ได้แก่ เซลลูโลส ไคโตซาน พลาสติกและไขผึ้ง เพื่อใช้ขึ้นรูปถ้วยน้ำผึ้งเทียม พบว่าไขผึ้งมีสมบัติเหมาะสมที่สุด เนื่องจากสามารถขึ้นรูปและคงรูปถ้วยได้ มีการยับยั้งการเกิดเชื้อรา Rhizopus sp. ได้ดี และชันโรงมีแนวโน้มการยอมรับถ้วยน้ำผึ้งเทียมจากไขผึ้งมากที่สุด โดยมีการเข้าไปสำรวจและกัดนำไขผึ้งดังกล่าวไปเป็นส่วนประกอบของถ้วยน้ำผึ้งในรัง ในขณะที่ถ้วยเทียมจากเซลลูโลส ไคโตซานและพลาสติกชันโรงมีการกัดและนำไปทิ้งนอกรัง รวมทั้งมีการนำพรอพอลิสมาปิดในส่วนของถ้วยที่นำไปทิ้งนอกรังไม่ได้ อย่างไรก็ตามยังไม่พบพฤติกรรมในการสะสมน้ำผึ้งในถ้วยเทียมแม้จะล่อด้วยน้ำผึ้งชันโรงก็ตาม เพื่อพัฒนาถ้วยน้ำผึ้งเทียมดังกล่าวจึงผสมไขผึ้งต่อพรอพอลิสในอัตราส่วนต่างๆ พบว่าอัตราส่วน 2:1 มีสมบัติด้านการดูดซับน้ำผึ้ง ความเหนียว การขึ้นรูปและสีได้เหมาะสมที่สุด จากนั้นทดลองนำถ้วยน้ำผึ้งเทียมที่พัฒนาขึ้นเติมน้ำผึ้ง 0.5 มิลลิเมตร ไปใช้เพาะเลี้ยงชันโรง พบว่าชันโรงมีการสะสมน้ำผึ้งในถ้วยน้ำผึ้งเทียม โดยน้ำผึ้งที่สะสมมีสมบัติไม่แตกต่างจากน้ำผึ้งในถ้วยน้ำผึ้งตามธรรมชาติ การทดลองสุดท้ายได้หาจำนวนถ้วยน้ำผึ้งเทียมที่เหมาะสมต่อการนำไปใช้ขยายรัง โดยนำถ้วยน้ำผึ้งเทียมใส่ในรังด้วยจำนวนแตกต่างกัน ได้แก่ 7, 14, 21 และ 28 ถ้วยต่อรัง พบว่าการใช้ถ้วยน้ำผึ้งเทียมจำนวน 21 ถ้วย ทำให้ชันโรงมีการขยายรังได้ดีที่สุด โดยทำให้มีถ้วยตัวอ่อนเพิ่มขึ้น เท่าและมีประชากรผึ้งงานเพิ่มขึ้น เท่า งานวิจัยนี้จะเป็นแนวทางการเพิ่มการขยายรังชันโรงของเกษตรกรให้เพียงพอกับความต้องการและสร้างรายได้ให้กับเกษตรกร อีกทั้งยังเป็นประโยชน์ต่อการศึกษา วิจัยเกี่ยวกับชันโรงผึ้งที่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อมต่อไป