พิธีไหว้พระสวดมนต์

การไหว้พระเป็นกิจเบื้องต้น ต้องทำก่อนสวดมนต์ ไหว้พระกับบูชาพระโดยใจความอย่างเดียวกัน ไหว้พระก็ประสงค์จะให้ระลึกถึงคุณพระ บูชาพระก็เพื่อให้ระลึกถึงคุณพระว่าควรแก่การบูชา แต่โดยวัตถุต่างกัน ไหว้พระไม่มีเครื่องบูชาเป็นแต่ประนมมือระลึกด้วยใจเปล่งด้วยวาจา กราบลงด้วยกาย ก็สำเร็จเป็นไหว้พระพร้อมด้วยไตรทวาร คือระลึกถึงคุณพระรัตนตรัยตามคำประกาศเป็นมโนประณามหนึ่ง เปล่งวาจาประกาศคุณพระรัตนตรัยเป็นวจีประณามหนึ่ง กราบลงด้วยเบญจางคประดิษฐ์คือฝ่ามือทั้งสอง เข่าทั้งสอง และหน้าผากหนึ่ง รวมเป็นห้าจดลงกับพื้น เป็นกายประณามหนึ่ง

ส่วนบูชาพระมีเครื่องบูชาเช่น ดอกไม้ รูปเทียน หรือเครื่องตกแต่งประดับประดา ซึ่งอาจทำความเลื่อมใสศรัทธาให้ทวีมากขึ้น เมื่อแลเห็นแสงประทีปสว่างไสวและหอมตลบอบอวลไปด้วยกลิ่นธูปเทียน และดอกไม้อันยังน้ำใจของผู้เห็นผู้ทำให้อิ่มเอิบไปด้วยศรัทธา โน้มน้าวใจให้นึกถึงคุณของพระรัตนตรัยยิ่ง ๆ ขึ้นไป การบูชาพระด้วยเครื่องบูชานี้ได้มีมาแล้วแต่ครั้งพุทธกาล เพราะมีหลักฐานปรากฏว่าผู้จะไปฟังธรรมของพระพุทธเจ้า ล้วนมีมือถือของหอมและดอกไม้เป็นต้นไปด้วยเสมอ จึงเป็นประเพณีมาจนทุกวันนี้

ในเรื่องการไหว้พระนี้ ก็เป็นประเพณีแต่ครั้งพุทธกาล เมื่อสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประทับ ณ ถ้ำอินทสาลคูหา ท้าวโกสีย์กับเทพบริวารมาเฝ้าทูลถามปัญหา พระองค์ทรงแก้ให้หายสงสัย ท้าวโกสีย์ทรงโสมนัสอิ่มเอิบด้วยปีติ มีความเลื่อมใสในพระบรมศาสดา ทรงลูบแผ่นดิน ๓ ครั้ง แล้วเปล่งวาจาว่า นโม ตัสสะ ภควโต อรหโต สัมมาสัมพุทธัสสะ

คำไหว้พระครั้งนั้น ยังไม่มีแบบแผนแน่นอน ที่สั้นเพียง นโม พุทธัสสะ ก็มีแต่รูปความไหว้พระของท้าวโกสีย์ มิได้กล่าวถึง ธรรมคุณ สังฆคุณ เห็นจะเป็นด้วยเหตุนี้ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงพระราชนิพนธ์คำไหว้พระขึ้นใหม่ให้พร้อมทั้ง ๓ รัตนะ อนุโลมตามบทพุทธคุณ ธรรมคุณ สังฆคุณ

คำไหว้พระพุทธเจ้าว่า อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, พุทฺธํ ภควนฺตํ อภิวาเทมิ สมเด็จพระผู้ทรงพระภาคเป็นพระอรหันต์บริสุทธิ์หมดจดจาก กิเลสเครื่องเศร้าหมอง ตรัสรู้ชอบด้วยพระองค์เอง ข้าพเจ้าขอไหว้พระผู้มี พระภาคเจ้า (กราบลงหนหนึ่ง)

คำไหว้พระธรรมว่า สุปฏิปันโน ภควตา ธมฺโม, ธมฺมํ นมสฺสามิ พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสดีแล้ว ข้าพเจ้าขอไหว้พระธรรม (กราบลงหนที่สอง)

คำไหว้พระสงฆ์ว่า สุปฏิปันโน ภควโต สาวกสังโฆ, สังฆัง นมามิ พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคปฏิบัติดีแล้ว ข้าพเจ้าขอไหว้พระสงฆ์ (กราบลงหนที่สาม)