ธรรมสังคณี
กรรมทั้งหลายย่อมเที่ยวไปในทวาร ทวารทั้งหลายไม่เที่ยวไปกับทวา...
หมวด: อภิธรรมปิฎก ฝ่าย: ธรรมสังคณี ลำดับ: 210 อ้างอิง: Dhs 210 ประเภท: analysis
เนื้อหา
กรรมทั้งหลายย่อมเที่ยวไปในทวาร ทวารทั้งหลายไม่เที่ยวไปกับทวารทั้งหลาย เพราะฉะนั้น ท่านจึงกำหนดกรรมทั้งหลาย กับทวารทั้งหลายไว้ด้วยกัน. ในคาถานั้น อธิบายว่า ทวารย่อมได้ชื่อตามกรรม แม้กรรมก็ได้ชื่อ ตามทวาร. เหมือนอย่างว่า ที่เป็นที่เกิดแห่งวิญญาณเป็นต้น ย่อมได้ ชื่อว่า ทวารแห่งวิญญาณ ทวารแห่งผัสสะ ทวารแห่งความไม่สำรวม ทวารแห่งความสำรวม ดังนี้ ฉันใด ที่เป็นที่เกิดขึ้นแห่งกายกรรม ก็ได้ชื่อว่า ทวารแห่งกายกรรม ฉันนั้น. แม้ในทวารแห่งวจีกรรมและมโนกรรม ก็นัยนี้เหมือนกัน. อนึ่ง เทวดาที่สิงอยู่ที่ต้นไม้นั้น ๆ ย่อมได้ชื่อตามต้นไม้นั้น ๆ ว่า เทวดาไม้งิ้ว (สิมฺพลิเทวตา) เทวดาใบไม้เหลือง (ปลาสเทวตา) เทวดา ต้นสะเดา (ปุจิมนฺททวตา) เทวดาไม้สะคร้อ ฉันใด แม้กรรมที่บุคคลทำแล้ว ด้วยกายทวาร ย่อมได้ชื่อตามทวารว่า กายกรรม ฉันนั้นเหมือนกัน. แม้ใน วจีกรรมและมโนกรรมก็นัยนี้เหมือนกัน. ในบรรดากายและกรรมนั้น กายก็ เป็นอย่างหนึ่ง กรรมก็เป็นอย่างหนึ่ง แต่ท่านเรียกกายและกรรมนั้นว่า กายกรรม เพราะความที่กรรมนั้นกระทำด้วยกาย ด้วยเหตุนั้น พระอรรถกถา- จารย์ทั้งหลายจึงกล่าวไว้ว่า หากกรรมกระทำด้วยกาย เรียกว่า กายกรรม กายและกายกรรม ท่านก็กำหนด ไว้ด้วยกัน หากกรรมกระทำด้วยเข็ม เรียกว่า สุจิกรรม เข็มและสุจิกรรม ท่านก็กำหนด ไว้ด้วยกัน หากกรรมกระทำด้วยมีด เรียกว่า วาสิกรรม มีดและวาสิกรรม ท่านก็กำหนด ไว้ด้วยกัน หากกรรมกระทำด้วยบุรุษ เรียกว่า ปุริสกรรม บุรุษและปุริสกรรม ท่านก็กำหนดไว้ด้วยกัน ฉันใด หากกรรม กระทำด้วยกาย ก็เรียกว่ากายกรรม กาย และกายกรรม ท่านกำหนดไว้ด้วยกัน ฉันนั้น เหมือนกัน.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ