ธรรมสังคณี
ว่าด้วยปัญญาบารมีที่เป็นปรมัตถ์ อนึ่ง ชื่อว่า ปริมาณอัตภาพที...
หมวด: อภิธรรมปิฎก ฝ่าย: ธรรมสังคณี ลำดับ: 107 อ้างอิง: Dhs 107 ประเภท: analysis
เนื้อหา
ว่าด้วยปัญญาบารมีที่เป็นปรมัตถ์ อนึ่ง ชื่อว่า ปริมาณอัตภาพที่บำเพ็ญปัญญาบารมีที่มีคุณนับไม่ได้ คือ ในกาลที่พระองค์เสวยพระชาติเป็นวิธูรบัณฑิต ในกาลที่เสวยพระชาติเป็น บัณฑิตนามว่ามหาโควินท์ ในกาลเสวยพระชาติเป็นกุททาลบัณฑิต ในกาล เสวยพระชาติเป็นอรกบัณฑิต ในกาลเสวยพระชาติเป็นโพธิปริพาชก ในกาล เสวยพระชาติเป็นมโหสธบัณฑิต. ก็เมื่อพระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นเสนกบัณฑิต ในสัตตุภัสตุชาดก แสดงอยู่ซึ่งงูพิษในถุง ที่กล่าวไว้อย่างนี้ว่า เราใช้ปัญญาพิจารณาอยู่ จึงช่วย พราหมณ์ให้พ้นจากทุกข์ ปัญญาของเราไม่มี ใครเสมอ นั่นเป็นปัญญาบารมีโดยของเรา ดังนี้ ชื่อว่า การบำเพ็ญปัญญาเป็นปรมัตถบารมีโดยส่วนเดียว. ว่าด้วยวิริยบารมีเป็นต้นที่เป็นปรมัตถ์ อนึ่ง ชื่อปริมาณอัตภาพที่บำเพ็ญแม้วิริยบารมีเป็นต้น เป็นคุณนับไม่ ได้ก็เหมือนกัน. ก็เมื่อพระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นมหาชนกผู้ข้ามมหาสมุทร ที่กล่าวไว้ในมหาชนกชาดก อย่างนี้ว่า มนุษย์ทั้งหลายมองไม่เห็นฝั่ง พากัน ตายไปในท่ามกลางมหาสมุทร จิตของเรา มิได้เปลี่ยนเป็นอื่น นั่นเป็นวิริยบารมีของ เรา ดังนี้ ชื่อว่า การบำเพ็ญวิริยะเป็นปรมัตถบารมี โดยส่วนเดียว. เมื่อพระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นขันติวาทีดาบส ทรงอดกลั้นอยู่ซึ่ง ทุกข์ใหญ่ ดุจไม่มีจิตใจ ที่กล่าวไว้ในขันติวาทิชาดก อย่างนี้ว่า เมื่อพระเจ้ากาสิราช ใช้ขวานอัน คมฟันเราผู้คล้ายกับไม่มีจิต เราก็ไม่โกรธ นั่นเป็นขันติบารมีของเรา ดังนี้ ชื่อว่า ความบำเพ็ญขันติเป็นปรมัตถบารมี โดยส่วนเดียว.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ