เล่มที่ 24
พระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า บุคคลผู้ไม่เกียจคร้านทั้งกลางค...
หมวดหมู่: พระสุตตันตปิฎก ประเภทเนื้อหา: คำสอน ลำดับที่: 224
เนื้อหา
ปัญญา เป็นต้น ก็ พึงทราบว่า ระคนกันเหมือนกัน. บทว่า ปูชยนฺติ ความว่า บูชาด้วยของ หอมและดอกไม้เป็นต้น. จันทนเทวบุตร ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้ทูล พระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า บุคคลผู้ไม่เกียจคร้านทั้งกลางคืน และกลางวัน จะข้ามโอฆะได้อย่างไร ใครไม่จมในห่วงน้ำลึก อันไม่มีที่พึ่ง ไม่ มีที่ยึดเหนี่ยว. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า บุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ทุกเมื่อ มี ปัญญา มีใจตั้งมั่นดีแล้ว ปรารภความ เพียร มีตนส่งไปแล้ว ย่อมข้ามโอฆะที่ข้าม ได้ยาก เขาเว้นขาดแล้วจากกามสัญญา ล่วงรูปสัญโญชน์ได้ สิ้นภพเป็นที่เพลิด เพลินแล้ว ย่อมไม่จมในห้วงน้ำลึก. พึงทราบวินิจฉัยในจันทนสูตรที่ ๕ ต่อไป :- บทว่า อปฺปติฏฺเ อนาลมเพ ได้แก่ ไม่มีที่พึ่งในเบื้องต่ำ ไม่มี ที่ยึดในเบื้องบน. บทว่า สุสมาหิโต ได้แก่ ตั้งมั่นด้วยดี ด้วยอัปปนาสมาธิ บ้าง ด้วยอุปจารสมาธิบ้าง. บทว่า ปหิตตฺโต แปลว่า มีตนส่งไปแล้ว บทว่า นนฺทิภวปริกฺขีโณ แปลว่า สิ้นภพเป็นที่เพลิดเพลินแล้ว. อภิสังขาร คือกรรม ๓ [ปุญญาภิสังขาร อปุญญาภิสังขาร และอเนญชาภิสังขาร] ชื่อว่า ภพเป็นที่เพลิดเพลิน. ดังนั้น ในพระคาถานี้ สังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ พระผู้มี พระภาคเจ้าทรงถือเอาด้วยศัพท์ว่า กามสัญญา สังโยชน์เบื้องบน ๕ ทรงถือเอา ด้วยศัพท์ว่า รูปสังโยชน์ อภิสังขาร คือกรรม ๓ ทรงถือเอาด้วยศัพท์ว่า นันทิภพ. ผู้ใดละสังโยชน์ ๑๐ และอภิสังขารคือกรรม ๓ ได้อย่างนี้ ผู้นั้น ย่อมไม่จมลงในโอฆะใหญ่ที่ลึก. อีกนัยหนึ่ง กามภพทรงถือเอาด้วยกามสัญญา รูปภพทรงถือเอาด้วยรูปสังโยชน์ อรูปภพทรงถือเอาด้วยศัพท์ทั้งสองนั้น อภิสังขารคือกรรม ๓ ทรงถือเอาด้วยนันทิภพ. เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงทรงแสดงแม้ว่า ผู้ใดไม่มีสังขาร ๓ ในภพ ๓ อย่างนี้ ผู้นั้น ย่อมไม่จม ลงในห้วงน้ำลึก ดังนี้.
เนื้อหาถูกจัดระเบียบและประมวลผลเพื่อให้อ่านง่าย รักษาความหมายเดิมไว้ครบถ้วน