ชีววิทยาการถ่ายเรณูของต้นกากหมาก (Balanophora latisepala (Tiegh.) Lecomte) ในประเทศไทย
- ชื่อนักเรียนผู้จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์
นิธิศ ชัยวีระวัฒนะ, ณภัทร เวชปรีชา, ศุภสัณห์ เข็มพงษ์
- อาจารย์ที่ปรึกษาโครงงานวิทยาศาสตร์
จิโรจน์ แสงรัตนประเสริฐ, สาโรจน์ รุจิสรรค์สกุล
- โรงเรียนที่กำกับดูแลโครงงานวิทยาศาสตร์
- ปีที่จัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์
บทคัดย่อโครงงานวิทยาศาสตร์
กากหมาก (Balanophora latisepala) เป็นพืชเบียน ซึ่งอยู่ในสกุลขนุนดิน (Balanophora) สามารถพบได้ทั่วประเทศไทย เนื่องจากยังมีผู้ที่ศึกษาเกี่ยวกับการถ่ายเรณูของพืชสกุลนี้ไม่มากนัก โดยเฉพาะในประเทศไทย ผู้ศึกษาจึงมีความสนใจที่จะศึกษาชีววิทยาการถ่ายเรณูของพืชชนิดนี้เพื่อสร้างองค์ความรู้ใหม่ และเป็นข้อมูลให้กับผู้สนใจนำไปต่อยอดได้ในอนาคต นอกจากนี้ยังอาจสร้างความตระหนักให้ผู้คนสนใจในสิ่งแวดล้อมมากขึ้นอีกด้วย โดยประเด็นที่จะศึกษาประกอบไปด้วยชนิดของพาหะถ่ายเรณู ช่วงเวลาที่เกิดการถ่ายเรณู และปัจจัยที่ล่อให้พาหะถ่ายเรณูมายังช่อดอก ผู้ศึกษาได้ศึกษาพื้นที่บริเวณวัดพระพุทธบาทราชวรมหาวิหาร เนื่องจากเข้าไปศึกษาได้ง่าย และเคยมีผู้พบเห็นประชากรอยู่ก่อน จากนั้นจึงสำรวจบริเวณโดยรอบเพื่อหาประชากร เก็บข้อมูลผู้มาเยือนช่อดอก (floral visitor) ของกากหมาก ในช่วงเดือนสิงหาคมและตุลาคม โดยเก็บข้อมูลเกี่ยวกับชนิดของผู้มาเยือน เวลาที่ผู้มาเยือนมายังช่อดอก พฤติกรรมของผู้มาเยือน และการสัมผัสช่อดอก การสำรวจรวมระยะเวลาทั้งสิ้น 43 ชั่วโมง นอกจากนี้ยังได้เก็บข้อมูลอุณหภูมิของช่อดอก และน้ำต้อย (nectar) เพื่อนำมาวิเคราะห์ปัจจัยที่มีล่อให้แมลงมายังช่อดอก หลังจากนั้นจะวิเคราะห์ข้อมูลของผู้มาเยือนเพื่อพิจารณาว่าสัตว์ชนิดนั้นเป็นผู้มาเยือนหรือไม่ จากการศึกษาในช่วงเวลากลางวันพบว่า พาหะถ่ายเรณูของต้นกากหมากคือ ต่อหลุม (Vespa tropica) ผึ้งโพรง (Apis cerana) ชันโรง (Tetragonula sp.) มดน้ำผึ้ง (Anoplolepis gracilipes) แมลงวันบ้าน (Musca cf. domestica) และแมลงวันหัวเขียว (Lucilia sp.) โดยสิ่งที่ล่อให้สัตว์มายังช่อดอกคือน้ำตาลในน้ำต้อยโดยหลั่งออกมาจากต่อมน้ำต้อยที่อยู่นอกดอก (extrafloral nectary) ในขณะที่อุณหภูมิไม่ใช่ปัจจัยที่ล่อให้สัตว์มายังช่อดอกเนื่องจากอุณหภูมิของช่อดอกไม่มีความแตกต่างจากสิ่งแวดล้อม และผู้ศึกษาไม่ได้กลิ่นจากช่อดอกจึงคาดว่ากลิ่นไม่ใช่ปัจจัยล่อให้สัตว์มายังช่อดอกเช่นกัน