๔.๑ บทสรุป

เศรษฐกิจพอเพียง หมายถึง ความสามารถของชุมชนเมือง รัฐ ประเทศ หรือภูมิภาคหนึ่ง ๆ ในการผลิตสินค้า และบริการทุกชนิดเพื่อเลี้ยงสังคมนั้น ๆ โดยพยายามหลีกเลี่ยงที่จะต้องพึ่งพาปัจจัยต่าง ๆ ที่เราไม่ได้เป็นเจ้าของ

เศรษฐกิจพอเพียงระดับบุคคลนั้นคือ ความสามารถในการดำรงชีวิตได้อย่างไม่เดือดร้อน กำหนดความเป็นอยู่อย่างประมาณตนตามฐานะ ตามอัตภาพ และที่สำคัญไม่หลงใหลไปตามกระแสวัตถุนิยม มีอิสรภาพ เสรีภาพ ไม่มีพันธนาการอยู่กับสิ่งใด

กล่าวโดยสรุปคือ ให้บุคคลหันกลับมายึดเส้นทางสายกลางในการดำรงชีวิต ยึดหลักการพึ่งตนเองใน ๕ ด้าน ดังนี้

  • ด้านจิตใจ ส่งเสริมให้ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน มีจิตสำนึกที่ดี มีจิตใจเอื้ออาทร ประนีประนอม เห็นประโยชน์ส่วนรวมเป็นที่ตั้ง

  • ด้านสังคม แต่ละชุมชนต้องช่วยเหลือเกื้อกูลกัน เชื่อมโยงกันเป็นเครือข่ายชุมชนที่เข้มแข็งและเป็นอิสระ

  • ด้านเทคโนโลยี ใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมและความจำเป็น และควรพัฒนาเทคโนโลยีซึ่งมีพื้นฐานมาจากภูมิปัญญาในท้องถิ่น

  • ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ให้ใช้และจัดการอย่างฉลาด พร้อมทั้งหาทางเพิ่มมูลค่าโดยยึดหลักการของความยั่งยืน

  • ด้านเศรษฐกิจ ต้องมุ่งลดรายจ่าย ยึดหลักพออยู่พอกินพอใช้ หลังจากนั้นจึงคิดหารายได้ในลักษณะค่อยเป็นค่อยไป หลีกเลี่ยงการก่อหนี้ที่ไม่ให้ผลตอบแทนที่คุ้มค่า

แนวคิดและเศรษฐกิจพอเพียงสำหรับเกษตรกรตามแนวพระราชดำริ ตั้งอยู่บนหลักการพื้นฐานของทฤษฎีใหม่ ๓ ขั้นตอน

  • ขั้นที่หนึ่ง มีความพอเพียง เลี้ยงตัวเองได้บนพื้นฐานของความประหยัด

  • ขั้นที่สอง รวมพลังกันในรูปกลุ่ม เพื่อทำการผลิต การตลาด การจัดการ รวมทั้งด้านสวัสดิการ การศึกษา การพัฒนาสังคม ฯลฯ

  • ขั้นที่สาม สร้างเครือข่ายกลุ่มอาชีพ และขยายกิจกรรมทางเศรษฐกิจให้หลากหลายโดยประสานความร่วมมือกับภาคธุรกิจ ภาคองค์กรพัฒนาเอกชน และภาคราชการ ในด้านเงินทุน การตลาด การผลิต และการจัดการข่าวสารข้อมูล

นัยสำคัญของแนวคิดระบบเศรษฐกิจพอเพียง มีองค์ประกอบหลัก ๓ ประการ

  • ประการแรก เป็นระบบเศรษฐกิจที่ยึดถือหลักการ "ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน" โดยจุดแรก เน้นความพอเพียงในระดับครัวเรือนก่อน เมื่อพอเพียงแล้วจึงคิดที่จะผลิตเพื่อขาย วรรณกรรมปริทัศน์ ที่เกี่ยวข้องกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

  • ประการที่สอง เศรษฐกิจพอเพียงให้ความสำคัญกับการรวมกลุ่มของชาวบ้าน ทั้งนี้ กลุ่มหรือองค์กรชาวบ้านจะทำหน้าที่เป็นผู้ดำเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจต่างๆ ที่หลากหลาย ครอบคลุมการเกษตรแบบผสมผสานหัตถกรรมด้วย

  • ประการสุดท้าย ตั้งอยู่บนพื้นฐานความเมตตา ความเอื้ออาทร และความสามัคคีของสมาชิกในชุมชน ประโยชน์ที่เกิดขึ้นไม่ได้หมายถึงรายได้แต่เพียงมิติเดียว หากแต่ยังรวมถึงประโยชน์ในมิติอื่นๆ ด้วย