๕.๓ ข้อสังเกต และความเห็นของผู้สรุป (วิเคราะห์ตามองค์ประกอบของความพอเพียง)

(๑) ความพอประมาณ

ผู้เขียนได้อธิบายความหมายของความพอเพียงจากแนวคิดของ Marginal utility เท่านั้น ซึ่งอาจมีลักษณะพอเพียงเนื่องจากมีค่าลดลงเมื่อระดับการบริโภคเพิ่มขึ้น อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนไม่ได้กล่าวถึงลักษณะความพอใจของมนุษย์โดยทั่วไปตามแนวคิดทางเศรษฐศาสตร์กระแสหลักที่มีข้อสันนิษฐานว่าจะเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ อย่างไม่จำกัด (Non-satiation) ซึ่งเป็นลักษณะของความไม่พอเพียง

สาเหตุของความไม่พอเพียงอันเนื่องมาจาก Utility function ที่อยู่ในรูปของ Inter-personal utility function อาจนับได้ว่าเป็นรูปแบบหนึ่งของ Negative Externality อันเป็นอุปสรรคประการหนึ่ง ที่ทำให้การทำงานของระบบตลาดแบบเสรีไม่อาจเกิดประสิทธิภาพสูงสุดได้

อย่างไรก็ตาม ลักษณะของความไม่พอเพียงไม่จำเป็นต้องสะท้อนออกมาในรูปของ Utility function ที่ Marginal utility มีลักษณะเพิ่มขึ้นเสมอไป กล่าวคือ ความไม่พอประมาณ ทั้งจากพฤติกรรมการเอาอย่างและความริษยา (จาก Utility function ที่เป็น Inter-personal form) ข้างต้น หากเป็นความไม่พอประมาณในระดับที่ไม่สูงมากนัก อาจไม่เพียงพอในการเปลี่ยนลักษณะความพอใจให้เกิด Increasing marginal utility ได้ นอกจากนั้น ปัญหา Increasing marginal utility ก็ไม่จำเป็นต้องทำให้ utility function มี Increasing marginal utility เสมอไป กล่าวโดยสรุปแล้ว พฤติกรรมที่ผู้เขียนยกตัวอย่างว่า เป็นสาเหตุของความไม่พอเพียง ก็ไม่ใช่ทั้ง Necessary หรือ Sufficient condition ของ Utility Function ที่มี Increasing marginal Utility ดังนั้น ปัญหาจาก Utility Function ที่มี Increasing marginal Utility และปัญหาจากความไม่พอเพียง จึงไม่จำเป็นต้องเกี่ยวข้องกันดังที่ได้อธิบายไว้แล้วข้างต้น

(๒) ความมีเหตุผล

การอธิบายความมีเหตุผลด้วยแนวคิด Rational behaviour เป็นเพียงการเสริมองค์ประกอบที่ใช้ในการตัดสินใจของบุคคลในเรื่องความรู้ ความเข้าใจ และความรอบคอบ ยังไม่ได้พิจารณาถึงมิติทางคุณธรรมในการตัดสินใจของแต่ละบุคคล

Mas-Colell et al (๒๕๓๘) ได้ให้คำจำกัดความพื้นฐานของ Rational behavior ในทางเศรษฐศาสตร์ไว้ว่า โดยทั่วไปแล้วจะถือว่า พฤติกรรมของบุคคลจะ Rational ก็ต่อเมื่อความพอใจมีคุณสมบัติในเรื่อง Completeness และ Transitivity กล่าวคือบุคคลรู้ว่าตนพอใจสิ่งหนึ่งมากกว่า น้อยกว่า หรือ เท่ากับอีกสิ่งหนึ่ง (Completeness) และหากพอใจ A มากกว่า B และพอใจ B มากกว่า C ก็จะพอใจ A มากกว่า C ด้วย (Transitivity) เท่านั้น แนวคิดเรื่อง Rational behavior ในทางเศรษฐศาสตร์จึงเป็นแนวคิดที่ค่อนข้างแคบไม่น่าจะครอบคลุมถึงองค์ประกอบของปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในเรื่องความมีเหตุผล ซึ่งมีความหมายกว้างที่รวมถึง "ความมีเหตุมีผล" ด้วยได้

(๒) การมีภูมิคุ้มกันภายในจากผลกระทบภายนอก

ตัวบทความยังขาดการวิเคราะห์องค์ประกอบอีกประการหนึ่งของปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง อันได้แก่ การสร้างภูมิคุ้มกันภายในจากผลกระทบภายนอก