มาเหมือนฝูงเหมา

มาเหมือนฝูงเหมา เป็นสำนวนเปรียบเทียบ หมายถึง การที่คนมารวมกัน เป็นจำนวนมากเพื่อร่วมงานต่าง ๆ เช่น งานบุญ งานรื่นเริง หรือทำกิจกรรมอื่น ๆ เหมือนฝูงเหมาที่บินพรูกันออกมาจากรังเป็นจำนวนมาก

คำว่า เหมา ตรงกับภาษาไทยกรุงเทพว่า แมลงเม่า คือปลวกที่โตเต็มที่ จนปีกงอก จะบินออกจากรังเมื่อได้เวลาผสมพันธุ์หรือหลังฝนตกหนัก แต่การที่ เหมาบินออกจากรังคราวละมาก ๆ นั้นไม่ค่อยมีบ่อยนัก เมื่อฝูงเหมาออกมาจาก รังกันเป็นจำนวนมากจึงเป็นเหตุการณ์ที่น่าตื่นเต้น ชาวบ้านจะพากันนำภาชนะ เช่น โคม (กะละมัง) หมา (ถังน้ำ) ใส่น้ำมาวางไว้ที่ชายคาบ้านหรือกลางแจ้ง เหมาจะบินมาตกลงในภาชนะที่วางไว้ จากนั้นในบางถิ่นจะเอาเหมาโดยเฉพาะ ชนิดที่มีขนาดใหญ่ชาวน้ำให้ปีกหลุดจากตัว แล้วนำไปคั่วกับเกลือหรือผัดเป็น กับข้าวหรือของกินเล่น เพราะนาน ๆ จะมีเหมาให้กินสักครั้งหนึ่ง ส่วนเด็ก ๆ เมื่อฝูงเหมาบินออกมา เป็นโอกาสให้ได้วิ่งเล่นจับเหมากันอย่างสนุกสนาน โดย ใช้ผ้าขาวม้าหรือเสื้อฟาดให้เหมาตกลงมา จำนวนเหมาที่ได้นั้นไม่มากเท่ากับ การที่เอาภาชนะรองน้ำวางดักไว้แต่เป็นการวิ่งเล่นสนุกเสียมากกว่า ซึ่งเป็นเรื่อง ปกติของเด็ก ๆ ในชนบทที่ไม่ค่อยมีของเล่น

ในภาคใต้ เมื่อมีการจัดงานต่าง ๆ เช่น งานบุญ งานรื่นเริง งานแสดง มหรสพ จะมีคนไปร่วมงานมากบ้างน้อยบ้างนั้น งานบุญขึ้นอยู่กับบารมีของ เจ้าภาพ งานแสดงมหรสพขึ้นอยู่กับชื่อเสียงของมหรสพที่มาแสดงเป็นสำคัญ จึงเปรียบเทียบการที่คนมาร่วมงานต่าง ๆ กันเป็นจำนวนมากว่า มาเหมือน ฝูงเหมา คือมากันมากจนน่าตื่นเต้น อย่างไรก็ตามมิใช่ว่าเมื่อฝนตกหนักครั้งใด จะมีเหมาออกกันมามากเมื่อนั้น ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับสภาวะที่เหมาะสม เช่น ตัวเหมา เจริญเติบโตเต็มที่พร้อมจะผสมพันธุ์ สภาพอากาศเหมาะสม เช่นเดียวกับการ จัดงานบุญ งานรื่นเริง หรืองานแสดงมหรสพก็ใช่ว่าจะมีคนมากันมากทุกครั้ง

ดังนั้นงานใดที่มีคนมาร่วมงานกันมากจนเรียกได้ว่า มาเหมือนฝูงเหมา จึงเป็น ที่กล่าวถึงกันเป็นเวลานาน ดังเช่น งานบวชโลกบาวครูเริญแรกเดือนก่อนคน มาเหมือนฝูงเหมา แปลว่า งานบวชลูกชายครูเจริญเมื่อเดือนที่แล้วคนมา ร่วมงานกันมากเหมือนฝูงแมลงเม่า

ปัจจุบันนี้ การที่เหมาจะออกมาเป็นฝูงให้ดักมาคั่วเกลือกินหรือให้เด็ก ๆ วิ่งไล่ฟาดคงหาได้ยาก เพราะสภาพภูมิประเทศเปลี่ยนไป จอมปลวกขนาดใหญ่ ที่เป็นรังของเหมามีน้อยลง คงมีแต่ปลวกที่ต้องคอยให้บริษัทรับจ้างมาคอย กำจัดอยู่เสมอ

(นายธีระ แก้วประจันทร์)