นุ่งแพรขุดดิน

นุ่งแพรขุดดิน เป็นสำนวน หมายถึง นุ่งผ้าแพรขุดดิน เป็นการตำหนิ ผู้ที่แต่งกายไม่เหมาะสมกับงาน เพราะการขุดดินเป็นงานที่ต้องใช้แรง เหงื่อออกมาก ร่างกายต้องเคลื่อนไหวตลอดเวลา จึงจำเป็นต้องแต่งกายด้วยเสื้อผ้าที่เหมาะสม ซับเหงื่อได้ดี รูปทรงการตัดเย็บต้องกระชับ ไม่หลุดลุ่ยได้ง่าย

คำว่า แพร ในสำนวน นุ่งแพรขุดดิน หมายถึงผ้าที่มีเนื้อลื่น เรียบ เป็นมัน เนื้อหนาหรือบางก็ได้ เป็นผ้าที่ทอด้วยใยไหม มีสีสันสดใส มีหลายสี นิยมนำมาตัดเป็นชุดใส่นอนหรือเป็นเครื่องนอน เช่น ผ้าปูที่นอน ปลอกหมอน ผ้าห่ม ผ้าคลุมเตียง สมัยก่อนผู้ที่นุ่งแพรแสดงว่าเป็นผู้มีฐานะดีหรือมียศถา บรรดาศักดิ์

คำว่า ขุดดิน เป็นคำที่รู้จักกันแพร่หลายในสังคมไทย เพราะอาชีพหลักของไทยคือการเกษตร เช่น ทำนา ทำสวน ทำไร่ แม้แต่ปลูกพืชผักในครัวเรือน ก็ต้องอาศัยการขุดดินเป็นหลุมเป็นร่องตามลักษณะงานและการบ่งใช้ว่าจะปลูกพืชชนิดใด เครื่องมือที่ใช้ขุด เช่น จอบ เสียม ชะแลง เช่น ชาวบ้านภาคใต้เมื่อเห็นใครเดินถือจอบออกนอกบ้านไปทำสวน ทำไร่ มักจะทักทายว่า ไปขุดดินโปลกมันเหอ คำว่า โปลก คือ ปลูก มัน คือ หัวมัน เหอ แปลว่า หรือ, เหรอ

การแต่งกายขุดดินต้องแต่งกายให้กระชับเหมาะที่จะขุดดิน ถ้าใครใส่กางเกงแพรขุดดินจะถูกมองว่าแต่งตัวสำรวย หยิบหย่ง ไม่เหมาะกับงาน ชาวบ้านเห็นใครนุ่งแพรขุดดิน มักจะถูกบอกกล่าวเชิงตำหนิ เช่น ลูกบ่าวบ้านนี้โอ้รดจัง นุ่งแพรขุดดิน แปลว่า ลูกชายบ้านนี้โอ้อวดมาก นุ่งแพรขุดดิน คำว่า ลูกบ่าว แปลว่า ลูกชาย โอ้รด แปลว่า โอ้อวด และจะพูดทักทายหยิกแกมหยอกว่า แลโด้บ่าวนุ้ยนุ่งแพรขุดดิน แลสาไปไม่รอด แปลว่า บ่าวนุ้ยนุ่งกางเกงแพรขุดดิน ดูแล้วรู้สึกว่าไปไม่รอด คำว่า แลโด้ แปลว่า ดูนั่น, ดูโน่น แลสา แปลว่า ดูแล้วรู้สึกว่า

สำนวน นุ่งแพรขุดดิน จึงเป็นสำนวนพูดเชิงตำหนิหรือบอกกล่าวให้คิดว่าต้องแต่งตัวให้เหมาะสมกับงานหรือกาลเทศะ

(ผศ.ปองทิพย์ หนูหอม)