แทรกแผ่นดินหนี

สำนวน แทรกแผ่นดินหนี ใช้กับความรู้สึกอาย หมายถึง อายมากจน อยากจะแทรกตัวลงไปในดินเพื่อหนีหน้าผู้คน

สำนวนนี้มีที่มาจากเรื่องรามเกียรติ์ตอนกำเนิดนางมณโฑ เรื่องเล่าว่ามี ฤๅษี ๒ ตนอยู่ที่อาศรมในป่าหิมพานต์ ทุกวันจะมีแม่โค ๕๐๐ ตัว มาหยด น้ำนมลงในอ่างไว้ให้เหล่าฤๅษีได้กิน เมื่อกินแล้วก็แบ่งให้แม่กบตัวหนึ่งที่อาศัย อยู่ในบริเวณอาศรมด้วย วันหนึ่งธิดาพญานาคเกิดรัญจวนใจ อยากจะหาคู่ อภิรมย์ จึงขึ้นมาจากบาดาลแปลงกายเป็นหญิงงามแล้วเที่ยวเสาะหาผู้ชาย แต่ก็ไม่พบผู้ใด พบแต่งูดินตัวหนึ่ง ธิดานาคจึงกลับร่างเป็นนาคแล้วเข้าสมสู่ กับงูดิน เหล่าฤๅษีผ่านทางมาพบเข้าเห็นเป็นเรื่องไม่สมควรก็ใช้ไม้เท้าเคาะ ตัวธิดานาคให้ผละออกมา ธิดานาครู้สึกอับอายจึงแทรกแผ่นดินหนีไป ดังคำประพันธ์ว่า

"ให้คิดอัปยศอดอายดั่งกายจะละลายลงกับที่
ก็ชำแรกแทรกพื้นปฐพีหนีไปพิภพบาดาล"

แต่แล้วธิดานาคก็เกรงว่าบิดารู้เข้านางจะถูกลงโทษ จึงคิดจะสังหาร เหล่าฤๅษีเสีย นางขึ้นมาบนพื้นดินแล้วคายพิษลงในอ่างนมของฤๅษี

ฝ่ายแม่กบเห็นเข้าก็คิดทดแทนบุญคุณฤๅษี โดยกระโดดลงไปในอ่าง น้ำนมให้พิษนาคสังหารตน เพื่อฤๅษีจะได้ไม่กินน้ำนม เมื่อเห็นซากกบ ฤๅษี ตำหนิแม่กบ แต่ก็ชุบชีวิตขึ้นมาด้วยความเมตตาแล้วถามสาเหตุ ครั้นรู้ความ จริงก็ชุบแม่กบขึ้นเป็นหญิงงามให้ชื่อว่า มณโฑ ซึ่งแปลว่า กบ สำนวน แทรกแผ่นดินหนี ใช้ในความหมายว่า อายมาก เช่น ขณะที่ เดินอยู่บนเวที เธอเหยียบชายกระโปรงที่ยาวกรอมเท้าของตนเอง แล้วล้ม คะมำลงท่ามกลางสายตานับร้อย ๆ คู่ เธออายแทบจะแทรกแผ่นดินหนี ไปเลย

(ศ. ดร.กุสุมา รักษมณี)