เงื่อนไขคุณธรรม (ความรับผิดชอบ / รับผิด / รับชอบ)

"...สำคัญที่สุด ต้องเข้าใจความหมายของคำว่า "ความรับผิดชอบ" ให้ถูกต้อง ขอให้เข้าใจว่า "รับผิด" ไม่ใช่การรับโทษ หรือถูกลงโทษ "รับชอบ" ไม่ใช่รางวัล หรือรับคำชมเชย การรู้จักรับผิด หรือยอมรับรู้ ว่าอะไรผิดพลาดเสียหาย และเสียหายเพราะอะไร เพียงใดนั้น มีประโยชน์ ทำให้บุคคลรู้จักพิจารณาตนเอง ยอมรับความผิดของตนเองโดยใจจริง เป็นทางที่จะช่วยแก้ไขความผิดได้ และให้รู้ว่าจะต้องปฏิบัติแก้ไขใหม่ ส่วนการรู้จักรับชอบหรือรู้ว่าอะไรถูก อันได้แก่ถูกตามความมุ่งหมาย ถูกตามหลักวิชา ถูกตามวิธีการนั้น มีประโยชน์ทำให้ทราบแจ้งว่า จะทำ ให้งานเสร็จสมบูรณ์ได้อย่างไร จักได้ถือปฏิบัติต่อไป... ความรับผิดชอบ คือ หน้าที่ที่ได้รับมอบหมายให้ทำ จะหลีกเลี่ยงละเลยไม่ได้..."

(พระบรมราโชวาทในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ : ๑๖ กรกฎาคม ๒๕๑๙)


"..นายกฯ สั่งให้รองนายกฯ รองนายกฯ ก็เป็นซีอีโอ นายกฯ ก็เป็น ซีอีโอ ซูเปอร์นายกฯ ก็โยนให้ เพราะว่าบอกว่าเป็นผู้ชนะ ผู้ชนะกลายเป็น ฆ่าหมดเลย แต่แท้จริงลูกน้องก็ต้องรับผิดชอบ ซีอีโอไม่รับผิดชอบ อะไรเลย ต้องให้รองนายกฯ รับผิดชอบ มี ๗ คนใช่ไหม รองนายกฯ เป็น ผู้รับผิดชอบ๗ คน เขารับผิดชอบเขาก็ผลักให้รัฐมนตรีรับผิดชอบ รัฐมนตรีก็บอกไม่รับผิดชอบ ต้องเป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการ รัฐมนตรีช่วย โยนให้ผู้ช่วยรัฐมนตรีรับผิดชอบ นายกฯ บอกว่าปลัดกระทรวง ไม่ต้อง รับผิดชอบ ก็ให้รองปลัด รองปลัดก็ให้อธิบดี แบบนี้เป็นการบอกว่า ไม่มีใครรับผิดชอบ ลงท้ายให้ประชาชนซีอีโอทุกคนรับผิดชอบหมด ไม่รู้จะทำอย่างไง

การปกครองสมัยนี้แปลกดีให้ประชาชนรับผิดชอบ คนที่เดือดร้อน คือข้าพเจ้าเองเดือดร้อน ท่านรองนายกฯ บอกว่า ทรงเป็นซูเปอร์ซีอีโอ ใช้คำอะไรจำไม่ได้แล้ว ลงท้ายเราก็รับผิดชอบทั้งหมด ประชาชนทั้ง ประเทศโยนให้พระเจ้าอยู่หัวรับผิดชอบทั้งหมด ซึ่งผิดรัฐธรรมนูญ ซึ่งรัฐธรรมนูญบอกว่าพระเจ้าอยู่หัวไม่ต้องรับผิดชอบอะไรเลย แถวหน้า มีนักกฎหมายที่บอกว่าไม่ต้องรับผิดชอบอะไรเลย ใครจะรับผิดชอบ นี่ลำบากอย่างนี้ เชื่อว่า ท่านพูดเล่น ท่านรับผิดชอบ ในที่สุดท่าน รับผิดชอบ๒,๕๐๐ คน ท่านจะไปถามผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติว่า จำแนกออกเป็นอย่างไร ประกาศให้ประชาชนทราบ ให้ชาวต่างประเทศ ทราบ ไอ้๒,๕๐๐ คน ไม่กี่คนที่ท่านรับผิดชอบ ที่ตำรวจ ทหาร รับผิดชอบ หรือว่าได้ยิงได้ฆ่าเองไม่เท่าไร ไม่ถึงร้อย....

(พระราชดำรัสเนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา : ๔ ธันวาคม ๒๕๔๖)


"...เมืองไทยประหลาด วิธีปกครอง อย่างไรก็ตาม นายกฯ รับผิดชอบ ทุกอย่าง ถ้ารับผิดชอบทุกอย่าง ต้องยอมรับการตำหนิ คือ ถ้าจะรับผิดชอบทุกอย่าง บอกว่าผมสั่งคนเดียว ถ้างั้นก็ชี้คนเดียว ก็รับผิดชอบชี้คนเดียว เป็นของธรรมดา แต่ถ้าทำดี เรียบร้อย ทุกคน ได้รับประโยชน์หมดทุกคน ตัวเองก็ได้รับประโยชน์ ทำอะไรรับผิดชอบ สิ่งที่ทำดี ก็โก้ คนที่รับผิดชอบสิ่งที่ดี ที่ถูกต้อง อันนี้ที่สำคัญ..."

(พระราชดำรัสเนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา : ๔ ธันวาคม ๒๕๔๖)