ธรรมสังคณี
ารเหล่านั้นเป็นอย่างไร ? เพราะเหตุไร ใน วิภังค์
หมวด: อภิธรรมปิฎก ฝ่าย: ธรรมสังคณี ลำดับ: 453 อ้างอิง: Dhs 453 ประเภท: vibhanga
เนื้อหา
ก็ในพรหมวิหารเหล่านั้น หากจะมีคำถามว่า เพราะเหตุไร เมตตา กรุณามุทิตาอุเบกขา จึงตรัสเรียกว่า พรหมวิหาร ? เพราะเหตุไร พรหมวิหาร จึงมี ๔ และลำดับของพรหมวิหารเหล่านั้นเป็นอย่างไร ? เพราะเหตุไร ใน วิภังค์ จึงตรัสเรียกว่า เป็นอัปปมัญญาเล่า ? ตอบว่า ความเป็นพรหมวิหารในธรรมมีเมตตาเป็นต้นเหล่านี้ พึงทราบ ด้วยอรรถว่าประเสริฐ และความเป็นธรรมไม่มีโทษก่อน. จริงอยู่ ธรรมเหล่านี้ ชื่อว่า เป็นธรรมเครื่องอยู่อันประเสริฐ เพราะ เป็นความปฏิบัติโดยชอบในสัตว์ทั้งหลาย ก็พรหมทั้งหลายมีจิตปราศจากโทษ อยู่ฉันใด พระโยคีทั้งหลายผู้ประกอบด้วยพรหมวิหารเหล่านั้น ย่อมเป็นผู้เสมอ กับพรหมอยู่ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะฉะนั้น จึงตรัสเรียกธรรมเหล่านั้นว่า พรหมวิหาร เพราะอรรถว่าประเสริฐและความเป็นธรรมปราศจากโทษ. ส่วนปัญหามีคำว่า เพราะเหตุไร จึงเป็น ๔ เป็นต้น มีคำวิสัชนา ดังนี้ว่า พรหมวิหาร ชื่อว่ามี ๔ เพราะเป็น ทางหมดจดเป็นต้น อนึ่ง ลำดับแห่งพรหม- วิหารเหล่านั้นย่อมมี เพราะอาการมี ประโยชน์เกื้อกูลเป็นต้น และพรหมวิหาร เหล่านั้น ย่อมเป็นไปในอารมณ์ไม่มีประมาณ เพราะฉะนั้น จึงเรียกว่า อัปปมัญญา ดังนี้. จริงอยู่ บรรดาพรหมวิหารเหล่านั้น เมตตาเป็นทางหมดจดของบุคคล ผู้มากด้วยพยาบาท กรุณาเป็นทางหมดจดของบุคคลผู้มากด้วยวิหิงสา มุทิตา เป็นทางหมดจดของบุคคลผู้มากด้วยอรติ อุเบกขาเป็นทางหมดจดของบุคคล ผู้มากด้วยราคะ.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ