ธรรมสังคณี
ใช้ในความหมายว่า ละ ดังในประโยคมีอาทิว่า ภิกษุได้กระทำที่สุด...
หมวด: อภิธรรมปิฎก ฝ่าย: ธรรมสังคณี ลำดับ: 163 อ้างอิง: Dhs 163 ประเภท: analysis
เนื้อหา
ใช้ในความหมายว่า ละ ดังในประโยคมีอาทิว่า ภิกษุได้กระทำที่สุดแห่ง ทุกข์ได้แล้ว เพราะละมานะโดยชอบ. ใช้ในความหมายว่า การแทงตลอด ดังในประโยคมีอาทิว่า สภาพแห่งทุกข์มีอรรถว่าบีบคั้น มีอรรถว่าปรุงแต่ง มีอรรถว่าทำให้เดือดร้อน มีอรรถว่าแปรปรวน มีอรรถว่าควรแทงตลอด ในสมยศัพท์มีอรรถเป็นอเนก ด้วยประการฉะนี้. สมวาโย ขโร กาโล สมูโห เหตุเยว จ เอเต ปญฺจาปิ วิญฺเยฺยา สมยา อิธ วิญฺญุนา สมยศัพท์ในอธิการนี้ พึงทราบว่ามี เพียง ๕ คือ ความพร้อมเพรียง ๑ ขณะ ๑ กาล ๑ ประชุม ๑ เหตุ ๑. แท้จริงในบรรดาสมยศัพท์ ๙ อย่างเหล่านั้น ในอธิการว่าด้วยกุศลนี้ ว่า ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ ดังนี้ บัณฑิตพึงทราบสมยศัพท์ ๕ มีความพร้อมเพรียงเป็นต้นต่อไป. บรรดาสมยศัพท์เหล่านั้น ความ พร้อมเพรียงแห่งปัจจัยพึงทราบว่าความ พร้อมเพรียง ส่วนสมยศัพท์อันเป็นอรรถ ข้อที่ ๙ (การแทงตลอด) พึงทราบว่าเป็น ขณะหนึ่ง อีกอย่างหนึ่ง จักรแม้ทั้ง ๔ ก็ พึงทราบว่าเป็นขณะ. จริงอยู่ ความพร้อมเพรียงแห่งปัจจัยทั้งหลายที่ดำรงอยู่ด้วยความเป็น เหตุ อันยังผลทั่วไปให้สำเร็จนั้น บัณฑิตพึงทราบว่าเป็นความพร้อมเพรียงใน ที่นี้. ส่วนสมยศัพท์มีอรรถที่ ๙ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้ว่า ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ขณะและสมัยในการอยู่ประพฤติพรหมจรรย์มีประการเดียวแล ดังนี้ พึงทราบว่าเป็นขณะหนึ่ง. อีกอย่างหนึ่ง จักร (การถึงพร้อม) ๔ คือ ปฏิรูปเทสวาโส (การอยู่ในประเทศที่สมควร) สปฺปุริสูปนิสฺสโย (การคบสัตบุรุษ) อตฺตสมฺมาปณิธิ (การตั้งตนไว้ชอบ) ปุพฺเพกตปุญฺตา (ความเป็นผู้มีบุญทำไว้ก่อน) ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ในบาลีนี้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักร ๔ ประการนี้ เป็นเครื่องดำเนินไปของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลายผู้ประกอบแล้ว ดังนี้ พึง ทราบว่า เป็น ขณะ ด้วยอรรถว่าเป็นโอกาสรวมจักร ๔ เหล่านั้นเป็นอัน เดียวกัน. ด้วยว่า จักร ๔ เหล่านั้นเป็นโอกาสในการยังกุศลให้เกิดขึ้น. ครั้น ทราบสมยศัพท์ คือ ความพร้อมเพรียง และขณะอย่างนี้แล้ว บัณฑิตพึงทราบ คำชี้แจงในสมยศัพท์ทั้งหลายมีกาลเป็นต้นเหล่านี้ ต่อไป.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ