ธรรมสังคณี
บรรดาปกรณ์ทั้งเจ็ดนั้น ในปกรณ์ธรรมสังคณีมีวิภัตติ (คือการจำแ...
หมวด: อภิธรรมปิฎก ฝ่าย: ธรรมสังคณี ลำดับ: 13 อ้างอิง: Dhs 13 ประเภท: analysis
เนื้อหา
บรรดาปกรณ์ทั้งเจ็ดนั้น ในปกรณ์ธรรมสังคณีมีวิภัตติ (คือการจำแนก) ไว้ ๔ คือ จิตตวิภัตติ (การจำแนกจิต) รูปวิภัตติ (การจำแนกรูป) นิกเขปราสิ (การจำแนกกองธรรมที่ตั้งไว้) อัตถุทธาระ (การยกอรรถขึ้นแสดง). บรรดาการจำแนกธรรมทั้ง ๔ เหล่านั้น ธรรมนี้คือ ๑. กามาวจรกุศลจิต ๘ ดวง ๒. อกุศลจิต ๑๒ ดวง ๓. กุศลวิปากจิต ๑๖ ดวง ๔. อกุศลวิปากจิต ๗ ดวง ๕. กิริยาจิต ๑๑ ดวง ๖. รูปาวจรกุศลจิต ๕ ดวง ๗. รูปาวจรวิปากจิต ๕ ดวง ๘. รูปาวจรกิริยาจิต ๕ ดวง ๙. อรูปาวจรกุศลจิต ๔ ดวง ๑๐. อรูปาวจรวิปากจิต ๔ ดวง ๑๑. อรูปาวจรกิริยาจิต ๔ ดวง ๑๒. โลกุตรกุศลจิต ๔ ดวง ๑๓. โลกุตรวิปากจิต ๔ ดวง รวมจิต ๘๙ ดวงตามที่กล่าวมานี้ ชื่อว่า จิตตวิภัตติ แม้คำว่า จิตตุปปาทกัณฑ์ ดังนี้ ก็เป็นชื่อของจิตตวิภัตตินี้เหมือนกัน ก็จิตนั้นว่าโดย ทางแห่งคำพูดมีเกิน ๖ ภาณวาร แต่เมื่อให้พิสดารก็ไม่มีที่สุด ไม่มีประมาณ. ในลำดับต่อจากจิตนั้น ชื่อว่า รูปวิภัตติ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรง ตั้งมาติกาไว้โดยนัยมีอาทิว่า "ธรรมหมวดหนึ่ง ธรรมหมวดสอง" แล้วทรง จำแนกแสดงโดยพิสดาร แม้คำว่า รูปกัณฑ์ ดังนี้ ก็เป็นชื่อของรูปวิภัตตินั้น นั่นแหละ รูปกัณฑ์นั้น ว่าโดยทางแห่งคำพูด มีเกิน ๒ ภาณวาร แต่เมื่อให้ พิสดาร ก็ไม่มีที่สุด ไม่มีประมาณ.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ