มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์
พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงบัญญัติสิกขาบทโดยสมัยนั้น อัน เ...
หมวด: สุตตันตปิฎก ฝ่าย: มัชฌิมนิกาย ลำดับ: 31 อ้างอิง: MN 31 ประเภท: teaching
เนื้อหา
พระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจะทรงบัญญัติสิกขาบทโดยสมัยนั้น อัน เป็นเหตุ และเป็นกรณะ และเมื่อทรงเพ่งถึงเหตุการบัญญัติสิกขาบท ทรงประทับอยู่ในที่นั้น ๆ. เพราะฉะนั้น เพื่อจะให้ใจความนั้นกระจ่าง ท่านจึงทำการแสดงไขเป็นตติยาวิภัตติในบทนั้น. แต่ในที่นี้ และในที่อื่น ที่มีใจความอย่างนี้ สมย ศัพท์ลงในอรรถ แห่งทุติยาวิภัตติ จริงอยู่ ในสมัยใด พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแสดง พระสูตรนี้หรือสูตรอื่น ในสมัยนั้น พระองค์ทรงประทับอยู่ด้วยธรรม เป็นเครื่องอยู่ คือ กรุณาโดยส่วนเดียวทีเดียว. เพราะฉะนั้น เพื่อให้ใจ ความนั้นกระจ่าง ท่านจึงทำการแสดงไขเป็นทุติยาวิภัตติในบทนี้. เหตุนั้น ท่านจึงกล่าวคำนี้ไว้ว่า เพ่งถึงใจความนั้น ๆ แล้ว ท่านกล่าว สมย ศัพท์ ไว้ในที่อื่นด้วย สัตตมีวิภัตติ และตติยาวิภัตติ แต่ ในที่นี้ท่านกล่าว สมย ศัพท์นั้นไว้ด้วยทุติยาวิภัตติ. ส่วนท่านโบราณาจารย์ทั้งหลาย พรรณนาไว้ว่า สมย ศัพท์นั้น มีประเภทที่แยกพูดได้ดังนี้ว่า ตสฺมึ สมเย, เตน สมเยน หรือว่า ตํ สมยํ แต่ว่าโดยใจความ ลงในอรรถแห่งสัตตมีวิภัตติ ในที่ทั้งปวง ดังนี้. เพราะฉะนั้น แม้เมื่อท่านกล่าวว่า เอกํ สมยํ พึงทราบใจความ ว่า เอกสฺมึ สมเย ดังนี้. คำว่า ภควา เป็นคำกล่าวด้วยความเคารพ. เพราะว่าคนทั้งหลาย เรียกครูในโลกว่า ภควา ก็ พระผู้มีพระภาคเจ้า นี้ ชื่อว่า เป็นครู ของ สัตว์ทุกจำพวก เพราะเป็นผู้ประเสริฐด้วยพระคุณทุกอย่าง เพราะฉะนั้น พึงทราบครูว่า ภควา ดังนี้.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ