ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค
ในคำว่า ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ นั้น พระตถาคต ตั้งแต่ เสวยข้า...
หมวด: สุตตันตปิฎก ฝ่าย: ทีฆนิกาย ลำดับ: 368 อ้างอิง: DN 368 ประเภท: teaching
เนื้อหา
ในคำว่า ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ นั้น พระตถาคต ตั้งแต่ เสวยข้าวมธุปายาสที่ นางสุชาดา ถวายจนถึงอรหัตตมรรค ชื่อว่าย่อมอุบัติ เมื่อบรรลุอรหัตตผล ชื่อว่าอุบัติแล้ว หรือว่าตั้งแต่มหาภิเนษกรมณ์จนถึง อรหัตตมรรค หรือว่าตั้งแต่ภพชั้นดุสิตจนถึงอรหัตตมรรคหรือว่าตั้งแต่ บาทมูลของ พระพุทธเจ้าที่ปังกร จนถึงอรหัตตมรรค ชื่อว่าย่อมอุบัติ เมื่อ บรรลุอรหัตตผล ชื่อว่าอุบัติแล้ว. คำว่า อุปฺปชฺชติ ในพระบาลีนี้ท่านกล่าว หมายเอาภาวะที่อุบัติแล้วก่อนทั้งหมด. ก็ในที่นี้มีเนื้อความดังนี้ว่า พระ ตถาคตอุบัติแล้วในโลก. บทว่า โส อิมํ โลกํ ความว่า พระผู้มีพระภาคเจ้า นั้นทรง ทำโลกนี้ให้แจ้ง. บัดนี้จะแสดงคำที่ควรกล่าว. บทว่า สเทวกํ ความว่า กับเทวดาทั้งหลาย ชื่อ สเทวกะ กับ มาร ชื่อ สมารกะ อย่างเดียวกัน กับพรหม ชื่อ สพรหมกะ กับสมณ- พราหมณ์ทั้งหลาย ชื่อ สัสสมณพราหมณ์. ชื่อหมู่สัตว์ เพราะเกิดทั่ว ซึ่ง หมู่สัตว์นั้น กับเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ชื่อ สเทวมนุสสะ. ในบทเหล่านั้น ด้วยคำว่า สเทวกะ พึงทราบว่าถือเอากามาพจรเทพ ๕ ชั้น. ด้วยคำว่า สมารกะ พึงทราบว่าถือเอากามาพจรเทพชั้นที่ ๖. ด้วยคำว่า สพรหมกะ ถือเอาพรหมมีชั้นพรหมกายิกะเป็นต้น. ด้วยคำว่า สัสสมณพราหมณี ถือเอาสมณพราหมณ์ที่เป็นข้าศึกและปัจจามิตรต่อ พระศาสนา และถือเอาสมณพราหมณ์ที่ระงับบาปลอยบาปได้แล้ว. ด้วย คำว่า ปชา ถือเอาสัตวโลก. ด้วยคำว่า สเทวมนุสสะ ถือเอาสมมติ- เทพและมนุษย์ที่เหลือ.
หมายเหตุ: เนื้อหาจัดระเบียบตามโครงสร้างแบบดั้งเดิม รักษาการอ้างอิงและลำดับตามต้นฉบับ