เล่มที่ 79
เจ้า ครั้นทรงแสดงสังคหาสังคหบทในอัพภันตรมาติกา อย่างนี้แล้ว ...
หมวดหมู่: พระอภิธรรมปิฎก ประเภทเนื้อหา: มาติกา ลำดับที่: 42
เนื้อหา
พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงสังคหาสังคหบทในอัพภันตรมาติกา อย่างนี้แล้ว บัดนี้ เพื่อจะทรงแสดง พาหิรมาติกา ๑ จึงเริ่มคำว่า " กุสลา ธมฺม" เป็นอาทิ. บรรดามาติกาเหล่านั้น ใน เวทนาติกะ ๒ คำว่า "ตีหิ ธาตูหิ" ได้แก่ ด้วยกายวิญญาณธาตุ มโนวิญญาณธาตุ และธัมมธาตุ. คำว่า "สตฺตหิ ธาตูหิ" ได้แก่ ด้วยธาตุ ๗ คือ จักขุวิญญาณธาตุ โสตวิญญาณธาตุ ฆาน- วิญญาณธาตุ ชิวหาวิญญาณธาตุ มโนธาตุ ธัมมธาตุ และมโนวิญญาณธาตุ. ใน วิปากติกะ ๓ คำว่า "อฏฺหิ ธาตูหิ" ได้แก่ ด้วยธาตุทั้ง ๗ เหล่านั้นนั่นแหละ กับด้วยกายวิญญาณธาตุ๑. แต่วิปากธัมมธัมมา ถือเอารวมกัน เพราะคำวิสัชนา เช่นเดียวกันกับด้วยสังกิลิฏฐสังกิเลสิกะทั้งหลาย. ก็แลนิทเทสเหล่านั้นแสดงไว้ ฉันใด ในบทติกะและทุกะทั้งปวง (ในพาหิรมาติกานี้) ก็ฉันนั้น คือว่า บท ใดๆ เป็นคำวิสัชนาร่วมกับบทใด ๆ บทนั้น ๆ แม้ไม่เป็นไปตามลำดับ ท่าน ก็ถือเอาคำวิสัชนาพร้อมกับด้วยบทนั้น ๆ. สังคหาสังคหนัยในที่นี้ พึงทราบ โดยทำนองที่ข้าพเจ้ากล่าวแล้วนั่นแล. จบอรรถกถาสังคหาสังคหปทนิทเทส ๑. บาลีข้อ ๗๓-๗๔ ๒. ข้อ ๗๕-๗๖ ๓. ข้อ ๗๗-๗๙ ธรรมเหล่าใด สงเคราะห์ได้ด้วย จักขายตนะ ฯลฯ โผฏ- ฐัพพายตนะ ธรรมเหล่าใด สงเคราะห์ได้ด้วย จักขุธาตุ ฯลฯ โผฏฐัพพธาตุ โดยขันธสังคหะ แต่สงเคราะห์ไม่ได้ โดยอายตนสังคหะ ธาตุสังคหะ ธรรม- เหล่านั้น สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ เท่าไร ? ธรรมเหล่านั้น สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๘.
เนื้อหาถูกจัดระเบียบและประมวลผลเพื่อให้อ่านง่าย รักษาความหมายเดิมไว้ครบถ้วน