เล่มที่ 78
นวกมาติกา ทรงตั้งไว้ หมวดละ ๙ มี ๑ หมวด
หมวดหมู่: พระอภิธรรมปิฎก ประเภทเนื้อหา: มาติกา ลำดับที่: 577
เนื้อหา
นวกมาติกา ทรงตั้งไว้ หมวดละ ๙ มี ๑ หมวด. ทสกมาติกา พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตั้งไว้หมวดละ ๑๐ มีเพียงหมวด เดียวเท่านั้นซึ่งมีคำว่า "ทส ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ" ดังนี้เป็นต้น. บรรดาคำเหล่านั้น คำว่า ๑๐ เป็นคำกำหนดจำนวน. คำว่า ตถาคตสฺส (แปลว่า ของพระตถาคต) ได้แก่ พระฤาษีทั้งหลาย ในปางก่อน มีพระพุทธเจ้าทรงพระนามว่า วิปัสสี เป็นต้น เสด็จมาแล้ว ฉัน ใด พระตถาคตพระองค์นี้ ก็เสด็จมาแล้วฉันนั้น อนึ่ง พระพุทธเจ้าเหล่านั้น เสด็จไปแล้วฉันใด พระตถาคตพระองค์นี้ ก็เสด็จไปแล้วฉันนั้น. คำว่า ตถาคตพลานิ ได้แก่ กำลังของพระตถาคตนั้น มิได้ทั่ว ไปแก่ชนเหล่าอื่น ๆ อีกอย่างหนึ่ง อธิบายว่า กำลังทั้งหลายของพระพุทธเจ้า ในปางก่อนผู้เสด็จมาแล้ว ด้วยอุปนิสสัยสมบัติ คือ บุญ ฉันใด แม้กำลังแห่ง พระตถาคตพระองค์นี้ผู้เสด็จมาแล้ว ก็ฉันนั้น. กำลังของพระตถาคต ในที่นี้ มี ๒ อย่าง คือ กำลังของกาย อย่างหนึ่ง กำลังของญาณอย่างหนึ่ง. ในกำลัง ๒ อย่างนั้น บัณฑิตพึงทราบกำลังกายของพระตถาคตได้ โดยทำนองแห่งตระกูลของช้างทีเดียว. กาฬาวกญฺจ คงฺเคยฺย ปณฺฑรํ ตมฺพปิงฺคลํ คนฺธํ มงฺคลเหมญฺจ อุโปสถํ ฉทฺทนฺติเม ทสาติ อิมานิ หิ ทส หตฺถิกุลานิ. แปลว่า สมจริง ดังโปราณาจารย์กล่าวไว้ว่า ตระกูลแห่ง ช้างทั้งหลาย ๑๐ ตระกูลเหล่านี้ คือ ๑. ตระกูลแห่งช้าง ชื่อว่า กาฬาวกะ (กายสีดำ) ๒. " " " " คังเคยยะ (สีน้ำไหล) ๓. " " " " ปัณฑระ (สีขาวดังเขาไกรลาส) ๔. " " " " ตัมพะ (สีทองแดง) ๕. " " " " ปิงคละ (สีเหลืองอ่อน) ๖. " " " " คันธะ (สีไม้กฤษณามีกลิ่นตัวหอม) ๗. " " " " มังคละ (สีนิลอัญชันกิริยาท่าทางงด งาม) ๘. " " " " เหมาะ (สีเหลือง) ๙. " " " " อุโบสถ (สีทองคำ) ๑๐. " " " " ฉัททันตะ (สีขาวบริสุทธิ์ดังสีเงินยวง ปากและเท้าแดง) บรรดาตระกูลแห่งช้างเหล่านั้น คำว่า ตระกูลแห่งช้างชื่อว่า กาฬาวกะ บัณฑิตพึงทราบว่า เป็นตระกูลช้างธรรมดา (ปกติหตฺถิกุลํ).
เนื้อหาถูกจัดระเบียบและประมวลผลเพื่อให้อ่านง่าย รักษาความหมายเดิมไว้ครบถ้วน