เล่มที่ 78
เมื่อ จิตหลุดพ้น ก็รู้ชัดว่า จิตหลุดพ้น เมื่อจิตยัง ไม่หลุดพ...
หมวดหมู่: พระอภิธรรมปิฎก ประเภทเนื้อหา: อภิธรรม ลำดับที่: 11
เนื้อหา
เมื่อ จิตหลุดพ้น ก็รู้ชัดว่า จิตหลุดพ้น เมื่อจิตยัง ไม่หลุดพ้น ก็ รู้ชัดว่า จิตยังไม่หลุดพ้น. ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุ ชื่อว่าพิจารณาเห็นจิตในจิตทั้งภายในและ ภายนอกเนือง ๆ อยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌา และโทมนัสเสียได้ในโลก. ในบทเหล่านั้น บทว่า พิจารณาเห็นเนือง ๆ มีนิเทศ ว่า การพิจารณาเห็นเนือง ๆ เป็นไฉน ? ปัญญา กิริยาที่รู้ชัด ฯลฯ ด้วยเหตุนั้นจึงเรียกว่า พิจารณาเห็น เนือง ๆ บทว่า อยู่ มีนิเทศว่า สืบเนื่องกันอยู่ ฯลฯ ด้วยเหตุนั้น จึงเรียก ว่า อยู่. บทว่า มีความเพียร มีนิเทศว่า ความเพียร เป็นไฉน ? การปรารภความเพียรทางใจ ฯลฯ ด้วยเหตุนั้น จึงเรียกว่า มีความ เพียร. บทว่า มีสัมปชัญญะ มีนิเทศว่า สัมปชัญญะ เป็นไฉน ? ปัญญา กิริยาที่รู้ชัด ฯลฯ ด้วยเหตุนั้น จึงเรียกว่า มีสัมปชัญญะ. บทว่า มีสติ มีนิเทศว่า สติ เป็นไฉน ? สติ ความตามระลึก ฯลฯ ด้วยเหตุนั้น จึงเรียกว่า มีสติ บทว่า กำจัดอภิชฌาและโทมนัสเสียได้ในโลก มีนิเทศว่า โลก เป็นไฉน ? จิต นั้นเอง ชื่อว่า โลก แม้อุปทานขันธ์ ๕ ก็ชื่อว่า โลก นี้เรียกว่า โลก. ความกำหนัด ความกำหนัดนัก ฯลฯ ความกำหนัดนักแห่งจิต อันใด นี้เรียกว่า อภิชฌา. ความไม่สบายทางใจ ความทุกข์ทางใจ ความเสวยอารมณ์ที่ไม่สบาย เป็นทุกข์อันเกิดแต่เจโตสัมผัส กิริยาเสวยอารมณ์ที่ไม่สบายเป็นทุกข์อันเกิดแต่ เจโตสัมผัส อันใด นี้เรียกว่า โทมนัส.
เนื้อหาถูกจัดระเบียบและประมวลผลเพื่อให้อ่านง่าย รักษาความหมายเดิมไว้ครบถ้วน