เล่มที่ 77
ข้าพเจ้า (พระพุทธโฆสาจารย์) ใคร่ ครวญประสงค์จะกล่าวพรรณนาปัจ...
หมวดหมู่: พระอภิธรรมปิฎก ประเภทเนื้อหา: อภิธรรม ลำดับที่: 379
เนื้อหา
ข้าพเจ้า (พระพุทธโฆสาจารย์) ใคร่ ครวญประสงค์จะกล่าวพรรณนาปัจจยาการ ในวันนี้ แต่ยังไม่ได้ที่พึ่งพิงเหมือนหยั่งลงสู่ สาคร แต่เพราะพระศาสนา (บาลีปฏิจจสมุ- ปบาท) นี้ ประดับด้วยนัยแห่งเทศนาต่าง ๆ และแนวประพันธ์ แห่งบุรพาจารย์ (อรรถกถา ปฏิจจสมุปบาทเก่า )ก็ยังเป็นไปอยู่มิขาดสาย ฉะนั้น ข้าพเจ้าจักอาศัยข้อความทั้ง ๒ นั้น เริ่มการวรรณนาความแห่งปฏิจจสมุปบาทนี้ ขอท่านทั้งหลายตั้งใจสดับการสังวรรณนานั้น. ข้อนี้ สมด้วยคำที่ท่านบูรพาจารย์ กล่าวไว้ว่า ผู้ใดผู้หนึ่งสนใจฟังการสังวรรณนานี้ เขาก็จะพึงได้คุณพิเศษสืบต่อไปในภพหน้า ครั้น ได้คุณวิเศษสืบต่อไปในภพหน้าแล้ว ก็ พึงถึงที่อันไม่พบเห็นของพระยามัจจุราช. อนึ่ง บัณฑิตพึงทราบวินิจฉัยในคำมีอาทิว่า อิวิชฺชาปจฺจยา สํขารา ดังนี้ จำเดิมแต่ต้นก่อนทีเดียว. เทศนาเภทโต อตฺถ ลกฺขเณกวิธาทิโต องฺคานญฺจ ววตฺถานา วิญฺาตพฺโพ วินิจฺฉโย พึงทราบวินิจฉัย โดยความแตกต่าง แห่งเทศนา ๑ โดยอรรถ ๑ โดยลักษณะ เป็นต้น ๑ โดยเป็นธรรมมีอย่างเดียวเป็นต้น ๑ และโดยการกำหนดองค์ทั้งหลาย ๑. ว่าด้วยวินิจฉัยโดยความแตกต่างแห่งเทศนา บรรดาข้อวินิจฉัยเหล่านั้น ข้อว่า โดยความแตกต่างแห่งเทศนา นั้น อธิบายว่า การแสดงปฏิจจสมุปบาทของพระผูมีพระภาคเจ้ามี ๔ นัย คือ ทรงแสดงตั้งแต่ข้อต้นไปข้อสุดท้าย (ปลาย) บ้าง ตั้งแต่ท่ามกลางไปข้อสุดท้าย บ้าง อนึ่ง ทรงแสดงตั้งแต่ข้อสุดท้ายไปข้อต้นบ้าง ตั้งแต่ท่ามกลางไปข้อต้น บ้าง เหมือนการจับเถาวัลย์ของบุรุษ ๔ คน ผู้นำเถาวัลย์ไปฉะนั้น.
เนื้อหาถูกจัดระเบียบและประมวลผลเพื่อให้อ่านง่าย รักษาความหมายเดิมไว้ครบถ้วน