เล่มที่ 77
นักปราชญ์ครั้นทราบขันธ์ ๕ โดย ปกิณกะอย่างนี้แล้ว เพื่อความแต...
หมวดหมู่: พระอภิธรรมปิฎก ประเภทเนื้อหา: อภิธรรม ลำดับที่: 67
เนื้อหา
นักปราชญ์ครั้นทราบขันธ์ ๕ โดย ปกิณกะอย่างนี้แล้ว เพื่อความแตกฉาน แห่งญาณในขันธ์ ๕ เหล่านี้แหละอีก พึงทราบ นัยแห่งการวินิจฉัยโดยชอบ โดยลำดับ * พม่าเป็น กมฺมชํ กมฺมปจฺจยํ กมฺมปจฺจยอุตุสมุฏานํ โดยความแปลกกัน โดยไม่หย่อนไม่ยิ่ง โดย อุปมา โดยพึงเห็นด้วยอุปมา ๒ อย่าง และ โดยสำเร็จประโยชน์แก่ผู้เห็นอยู่. ในนัยแห่งการวินิจฉัยทั้ง ๖ เหล่านั้น ลำดับในข้อว่า โดยลำดับ นี้ มีมากอย่าง คือ อุปฺปตฺติกฺกโม ลำดับเห่งการเกิด ปหานกฺกโม ลำดับแห่งการละ ปฏิปตฺติกฺกโม ลำดับแห่งการปฏิบัติ ภูมิกฺกโม ลำดับแห่งภูมิ เทสนากฺกโม ลำดับแห่งเทศนา. ในลำดับทั้ง ๕ นั้น ลำดับแห่งการเกิดขึ้นมีอาทิอย่างนี้ว่า ปมํ กลลํ โหติ กลลา โหติ อมฺพุทํ (รูปครั้งแรกเป็นกลละ จากกลละเป็นอัมพุทะ) ดังนี้. ลำดับแห่งการละมีอาทิอย่างนี้ว่า ทสฺสเนน ปหาตพฺพา ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพา ธมฺมา สภาวธรรมทั้งหลายที่พึงละโดยโสดาปัตติมรรค มีอยู่ สภาวธรรมทั้งหลายที่พึงละโดยภาวนา คืออริยมรรคเบื้อง ๓ มีอยู่. ลำดับแห่งการปฏิบัติมีอาทิอย่างนี้ว่า ศีลวิสุทธิ จิตตวิสุทธิ. ลำดับแห่งภูมิ มีอาทิอย่างนี้ว่า ธรรมเป็นกามาพจร เป็นรูปาพจร. ลำดับแห่งเทศนามี อาทิอย่างนี้ว่า สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ ดังนี้ หรือว่าทานกถา ศีลกถา. บรรดาลำดับทั้ง ๕ นั้น ในที่นี้ ลำดับแห่งการเกิดขึ้นย่อมไม่ควรก่อน เพราะ ขันธ์เป็นภาวะไม่เกิดขึ้นโดยการกำหนดความสืบต่อกันมาเหมือนรูปกลละเป็น- ต้น ลำดับแห่งการละก็ไม่ควร เพราะความที่ขันธ์ที่เป็นกุศลและอัพยากฤตอัน พระอริยเจ้าไม่พึงละ ลำดับแห่งการปฏิบัติก็ไม่ควรเพราะขันธ์ที่เป็นอกุศลเป็น ของไม่พึงปฏิบัติ ลำดับแห่งภูมิก็ไม่ควรเพราะเวทนาเป็นต้นเป็นธรรมนับเนื่อง ด้วยภูมิ ๔.
เนื้อหาถูกจัดระเบียบและประมวลผลเพื่อให้อ่านง่าย รักษาความหมายเดิมไว้ครบถ้วน