เล่มที่ 54
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงสารนี้มีเงื่อนต้นเงื่อน ปลายตามไปไม่รู...
หมวดหมู่: พระสุตตันตปิฎก ประเภทเนื้อหา: คำสอน ลำดับที่: 411
เนื้อหา
ก็ในที่นี้ ควรนำ อนมตัคคะ ๑ บาลี มาเป็นต้นว่า :- ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงสารนี้มีเงื่อนต้นเงื่อน ปลายตามไปไม่รู้แล้ว เงื่อนต้นไม่ปรากฏ สำหรับ เหล่าสัตว์ผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่อง ผูกไว้ ซึ่งโลดแล่นท่องเที่ยวไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจะสำคัญอย่างไร กะข้อที่ว่าน้ำตาใสที่ไหล พรากของเหล่าสัตว์ ผู้ครวญคร่ำร่ำไห้เพราะประจวบ อารมณ์ที่ไม่น่าพอใจ เพราะพลัดพรากจากอารมณ์ที่ ๑. สํ.นิ. ๑๖/ข้อ ๔๒๕. น่าพอใจ โลดแล่นท่องเที่ยวไปด้วยกาลอันยาวนานนี้ หรือน้ำใน ๔ มหาสมุทร อันไหนจะมากกว่ากัน. บทว่า สร กาณกจฺฉปํ ความว่า โปรดทรงระลึกถึงเต่าตาบอด ทั้งสองข้าง. บทว่า ปุพฺพสมุทฺเท อปรโต จ ยุคฉิทฺทํ ได้แก่ ช่องเดียว ของแอก ที่หมุนไปหมุนมา เพราะแรงเร็วของลมในสมุทรด้านทิศบูรพา และ ด้านทิศอื่น ๆ คือในสมุทรด้านทิศปัจฉิมทิศอุดรและทิศทักษิณ. บทว่า สิรํ ตสฺส จ ปฏิมุกฺกํ ความว่า โปรดทรงระลึกถึงศีรษะของเต่าตาบอด และการ ที่ศีรษะของเต่าตาบอดนั้น ซึ่งชูคอโดยล่วงไปทุกร้อยปี เข้าไปในช่องแอก. บทว่า มนุสฺสลาภมฺหิ โอปมฺมํ ความว่า โปรดทรงทำข้อนี้นั้นหมดทุกข้อ ให้เปรียบเทียบในความได้อัตภาพเป็นมนุษย์ เหมือนในพระธรรมเทศนาสมัย พุทธกาล แล้วใช้ปัญญาระลึกถึงความได้อัตภาพเป็นมนุษย์นั้น เป็นสภาพ ที่ได้ยากเหลือเกิน เพราะแม้ภัยแห่งความกำหนัดนัก [ร่าน] เป็นสภาพที่ล่วง ไปแล้วสมจริง ดังที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษ พึงซัดแอกที่มีช่องเดียวลงในมหาสมุทรฉันใด ดังนี้เป็นต้น.
เนื้อหาถูกจัดระเบียบและประมวลผลเพื่อให้อ่านง่าย รักษาความหมายเดิมไว้ครบถ้วน