วัดเทวสังฆาราม
สภาพฐานะและที่ตั้งวัด
วัดเทวสังฆาราม เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่เลขที่ ๒ ตำบลบ้านเหนือ อำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี
อาณาเขตทิศเหนือติดต่อวัดถาวรวราราม (วัดญวน) ทิศใต้ติดต่อถนนปากแพรก ทิศ ตะวันออกติดต่อที่ดินของเอกชน ทิศตะวันตกติดต่อแม่น้ำแควศรีสวัสดิ์ (แควใหญ่)
ลักษณะพื้นที่โดยทั่วไปเป็นที่ราบในด้านที่ติดกับแม่น้ำแควศรีสวัสดิ์ได้สร้างเชื่อนคอน- กรีตเสริมเหล็กตลอดแนวของวัด
ความเป็นมา ผู้สร้างวัดชื่อสมภารเสี่ยง แต่สร้างในครั้งใดไม่สามารถทราบได้ เพราะวัดนี้มีอายุเกิน ๑00 ปีแล้ว โดยสันนิษฐานกันว่า เมื่อกรุงศรีอยุธยาแตกในปี พ.ศ. ๒๓๑๐ พม่าได้ทำลาย บ้านเมืองเสียหายและได้อพยพคนไทยไปยังพม่า ท่านสมภารเสี่ยงซึ่งขณะนั้นเป็นสามเณรก็ ถูกอพยพไปด้วย ต่อมาท่านได้อุปสมบทที่ประเทศพม่าและได้กลับมาเมืองไทย บ้านเมือง ปลี่ยนแปลงไปมาก ท่านจึงได้ตกลงใจสร้างวัดขึ้น ซึ่งตอนแรกน่าจะเป็นสำนักสงฆ์ก่อน ต่อ มา มีภาวรวัตถุเพิ่มมากขึ้นมีอุโบสถเกิดขึ้นแล้วจึงกลายเป็นวัด และวัดนี้ก็ได้รับพระบรมราชา- แกร่งมาโดยลำดับ เริ่มแต่ พ.ศ. ๒๓๗๔ ซ่อมแซมบูรณะปฏิสังขรณ์เรื่อยมาจวบจนรัชกาล จนถึงปัจจุบัน และได้รับพระมหากรุณาธิคุณยกขึ้นเป็นพระอารามหลวง ตั้งแต่วันที่ ๓๐ พฤศจิกายน .ศ. ๒๕๐๕
ทรัพย์สิน เนื้อที่ตั้งวัดจำนวน ๕๖ ไร่ มีหนังสือแสดงกรรมสิทธิ์คือ ส.ค. ๑ ที่ ๖๓ ที่ธรณีสงฆ์มีทั้งหมด ๓๕ แปลง แปลงที่ ๑-๒๖ อยู่ที่ตำบลบ้านเหนือ อำเภอเมือง
จังหวัดกาญจนบุรี เนื้อที่ทั้งหมด ๔ ไร่ ๔๓ ตารางวา แปลงที่ อยู่ที่ตำบลท่ามะขาว อำเภอเมือง จังหวัดกาญจนบุรี เนื้อที่ทั้งหมด ๑ ไร่ ๑ งาน แปลงที่ ๒๘-๓๑ อยู่ที่ปากแพรก อำเภอเมือง จังหวัดกาญจนบุรี เนื้อที่ทั้งหมด ๔๓ ไร่ ๕ ตารางวา แปลงที่ ๓๒ อยู่ที่ตำบลเกาะสำโรง อำเภอเมือง จังหวัดกาญจนบุรี เนื้อที่ทั้งหมด ๒๔ ไร่ ๑ งาน ๕ ตารางวา แปลงที่ ๓ อยู่ที่ตำบลดอนเจดีย์ อำเภอพนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี เนื้อที่ทั้งหมด ๓๒ ไร่ ๑ งาน ๑๐ ตารางวา และแปลงที่ ๓๔-๓๕ อยู่ที่ตำบลพนมทวน อำเภอเมือง จังหวัดกาญจนบุรี เนื้อที่ทั้งหมด ๑ ไร่ ๖๒ งาน ๒ ตารางวา
ปูชนียวัตถุ และภาวรวัตถุที่สำคัญมีดังนี้
พระอุโบสถ สร้างเมื่อ พลเอก พหลพล พยุหเสนาและคุณหญิง ได้ชักนำให้สโมสรคณะ ราษฎร์ไปทอดกฐินถวายทุนสร้างเป็นการประเดิม เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๘ และทางวัดได้เริ่มดำเนิน การ ต่อมาสร้างเสร็จเมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๐ สร้างด้วยคอนกรีตทรงไทย กว้าง ๔ วา ศอก ๒๑ นิ้ว ยาว ๘ วา ๒ ศอก ๑ นิ้ว ภายในมีพระประธานเป็นพระพุทธรูปลิลาแลงปางมารวิชัย หน้าตักกว้าง ๒ เมตร สูง ๒๘๑ เมตร มีพระนามว่า "พระพุทธสุทธิมงคล"
พระวิหาร เดิมเป็นพระอุโบสถ ต่อมารื้อถอนสร้างขึ้นใหม่ ณ ที่เดิม เมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๑ ในรัชกาลที่ ทรงบริจาคพระราชทรัพย์ช่วยในการก่อสร้างและเสร็จเรียบร้อย เมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๕ สร้างด้วยการก่ออิฐถือปูน มีประตูเฉพาะทางด้านหน้า และมีพระเจดีย์ใหญ่อยู่ข้างพระวิหาร สร้างมาแต่สมัยแรก ๆ
ศาลาการเปรียญ สร้างเสร็จ พ.ศ. ๒๕๐๖ เป็นอาคารคอนกรีตชั้นเดียว กว้าง ๘ วา ยาว ๑๕ วา สร้างขึ้นเพื่อใช้เป็นที่ประทับของรัชกาลปัจจุบัน เนื่องในวโรกาสเสด็จมาทรงกวายผ้าพระกฐินต้น ณ วัดนี้เมื่อ ๒๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕ และมีพระพุทธรูปปางประทานพร วางพระปรมาภิไธยย่อ ภ.ป.ร. ประดิษฐ์ฐาน เป็นพระประธานอยู่ ณ ศาลาการเปรียญ
นอกจากนี้ ก็มี ต้นโพธิจากพุทธคยา และกุหลาบต่าง ๆ เป็นต้น
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์
ปัจจุบันวัดเทวสังฆารามมีโรงเรียนปริยัติธรรมอยู่ ๒ หลัง คือตึกโครงคอนกรีต ๒ ชั้น สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๓ เรียกว่า "โรงเรียนเทวานุกูล" และอยู่ที่อาคาร "รวิเทวานันท์" เป็นตึก ๓ ชั้น ทรงไทยประยุกต์ และอาคารนี้ใช้เป็นโรงเรียนพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ เพื่อให้ความรู้แก่ประชาชนทั่วไปเกี่ยวกับด้านศาสนาอีกด้วย ปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๕๒๔) มีจำนวนนักเรียนบาลี ๒๕ รูป และจำนวนนักธรรม ๕๐ รูป
และมีโรงเรียนสำหรับเด็กเพื่อการศึกษาหาความรู้ในวัดนี้ เรียกว่า "อาคารโรงเรียนเทพมงคลรังสี" ชื่อนี้ตั้งเป็นอนุสรณ์แก่อดีตเจ้าอาวาส คือท่านเจ้าคุณมงคลเทพรังษ์ ซึ่งมีความคิดริเริ่มก่อตั้งโรงเรียนนี้ขึ้นมา
การบริหารและการปกครอง
"ปัจจุบันเจ้าอาวาสชื่อ พระอุดมญาณเถร (หัง ธมุมสรโณ) ลำดับเจ้าอาวาสเท่าที่สืบทราบได้ ดังนี้
๑. ท่านสมภารเสี่ยง
๒. พระอธิการจู
๓. พระอธิการอินทร์
๔. พระอธิการแดง
๕. พระอธิการอ่อน
๖. พระอธิการกลิ่น
๗. พระอธิการเอี่ยม
๘. พระครูสังคบุรคณาจารย์ (สุด) พ.ศ. ๒๒-๒๔๕๔
๙. พระเทพมงคลรังษี (ดี พุทธโชติเถร) พ.ศ. ๒๔๕๔-๒๕๑๐
๑๐. พระอุดมญาณเถร (หัง ชมุมสรโณ) พ.ศ. ๒๕๑๐ ถึงปัจจุบัน
ปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๕๒๔) มีพระภิกษุจำนวน ๕๐ รูป สามเณรจำนวน ๒๕ รูป และชีจำนวน ๕ คน