วัดสังเวชวิศยาราม
สภาพฐานะและที่ตั้งวัด
วัดสังเวชวิศยาราม เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร ตั้งอยู่เลขที่ 110 แขวงวัดสามพระยา เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร
อาณาเขต ทางด้านหน้าวัดติดกับคลองบางลำพู และมีกำแพงล้อมรอบวัด มีประตูเข้าออกที่สร้างสมัยสมเด็จพระวันรัตเป็นเจ้าอาวาส
ความเป็นมา
วัดสังเวชวิศยาราม เป็นวัดโบราณสร้างมานานก่อนการสร้างกรุงรัตนโกสินทร์ เดิมชื่อว่า "วัดสามจีน" สันนิษฐานว่าจีน ๓ คนเป็นผู้สร้าง และมีชื่ออีกชื่อหนึ่งว่า "วัดบางลำภู" เพราะตั้งอยู่ที่ตำบลบางลำภู
การปฏิสังขรณ์ในสมัยรับกาลที่ ๓ กรมพระราชวังบวรมหาสุรสีหนาท ทรงก่อสร้างและปฏิสังขรณ์ปรับปรุงอาคารเสนาสนะต่าง ๆ เป็นหมวดหมู่ไว้เป็นจำนวนมาก ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ ๓ ก็ได้ทำการปฏิสังขรณ์กำแพงแก้วพระอุโบสถ พระอุโบสถและพระวิหารเพิ่มเติมด้วย
ครั้นถึงรัชกาลที่ ๔ ได้ปฏิสังขรณ์พระประธานในพระอุโบสถ โดยนายสุขปลัดกรมช่างหล่อ เมื่อสำเร็จแล้วโปรดพระราชทานนามวัดใหม่ว่า "วัดสังเวชวิศยาราม"
ครั้น พ.ศ. ๔๑๒ (จ.ศ. ๑๒๓๑) ได้เกิดเพลิงไหม้โรงทำขนมจีนถนน ลด ห้าง ลุก-ลามไปไหม้วัดสังเวชวิศยาราม อาคารเสนาสนะต่าง ๆ ถูกไฟไหม้เสียหายมาก พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า ฯ รัชกาลที่ โปรดให้กรมขุนภูวนัยนาถุเบนทราบาล จัดการปฏิสังขรณ์ปรับ-ปรุงอาคารต่าง ๆ ให้เป็นหมวดหมู่ ซึ่งต่อมาประชาชนก็ได้ช่วยกันสร้างและปฏิสังขรณ์วัดสังเวช-วิศยาราม ให้รุ่งเรืองเป็นลำดับตราบเท่าทุกวันนี้
ทรัพย์สิน ที่ดินที่ตั้งวัด ซึ่งตั้งอยู่ท้องที่แขวงวัดสามพระยา เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร มีเนื้อที่ ๑๓ ไร่ ๒ งาน ๑๑ ตารางวา ที่ธรณีสงฆ์จำนวน ๕ แปลง รวมเนื้อที่ ๒๑ ไร่ ๑ งาน ๓๔ ตารางวา แปลงที่ ๑ ตั้งอยู่แขวงบางขุนพรหม เขตดุสิต (พระนคร) กรุงเทพมหานคร
เนื้อที่ ๑๖ ไร่ โฉนดเลขที่ ๕๓ แปลงที่ ๒ ตั้งอยู่แขวงบางขุนพรหม เขตดุสิต (พระนคร) กรุงเทพมหานคร เนื้อที่ ๑ งาน ๘ ตารางวา โฉนดเลขที่ ๔๖ แปลงที่ ๓ ตั้งอยู่แขวงวัดชนะสงคราม เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร เนื้อที่ ๓๐ ตารางวา โฉนดเลขที่ ๑๔๔๖ แปลงที่ ๔ ตั้งอยู่ตำบลบางภาษี อำเภอบางปลา (บางเลน) จังหวัดนครปฐม เนื้อที่ ๔ ไร่ ๒ งาน ๓๖ ตารางวา โฉนดเลขที่ ๗๗๖๒๒ แปลงที่ ๕ ตั้งอยู่ตำบลบ้านลุ่ม อำเภอบางใหญ่
จังหวัดนนทบุรี เนื้อที่ ๑ งาน 30 ตารางวา โฉนดเลขที่ ๕๗๕๖ ปูชนียวัตถุ และถาวรวัตถุ พระปรางค์ ซึ่งบรรจุอัฐิอดีตเจ้าอาวาส พระปรางค์องค์ใหญ่อยู่ตรงกลาง ล้อมรอบด้วย พระปรางค์องค์เล็ก จำนวน ๘ องค์ รูปเหมือนสมเด็จพระวันรัต อดีตเจ้าอาวาสอยู่ในบริเวณโรงเรียน พระอุโบสถ ซึ่งได้ปฏิสังขรณ์ในสมัยสมเด็จพระวันรัต เป็นเจ้าอาวาส พระวิหาร ได้ปฏิสังขรณ์ในสมัยของพระราชรัตนโสภณ เจ้าอาวาสปัจจุบัน พระวิหารพระศรีอารย์ สร้างขึ้นสมัยเจ้าอาวาสปัจจุบัน ศาลาการเปรียญ ได้สร้างสมัยสมเด็จพระวันรัตเป็นเจ้าอาวาส นอกจากนี้ ก็มีอาคารเสนาสนะต่าง ๆ เช่น กุฎิเจ้าอาวาส กุฎิพระสงฆ์ หอไตร ห้อง สมุด ศาลาเมรุ ศาลาลอย
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์ วัดสังเวชวิศยาราม มีโรงเรียนปริยัติธรรม ๑ แห่ง พระภิกษุสามเณรศึกษาเล่าเรียนทั้ง แผนกบาลีและแผนกธรรม ปัจจุบันจำนวนนักเรียนบาลี ๔ รูป นักธรรม ๑๕ รูป เกี่ยวกับการสาธารณสงเคราะห์
มีโรงเรียนวัดสังเวชวิศยาราม เป็นที่ให้ความรู้แก่ เยาวชน นอกจากนี้ก็มีศาลาบำเพ็ญกุศล และเมรุเผาศพ เพื่ออำนวยความสะดวกแก่สาธารณชน ทั่วไปด้วย ห้องสมุดพระเทพมุนี ซึ่งสร้างเป็นอนุสรณ์เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๐
การบริหารและการปกครอง วัดสังเวชวิศยาราม มีเจ้าอาวาสปกครองนับตั้งแต่ปลายรัชกาลที่ ๒ พระศีลพรหมจรรย์ (รอด) รูปแรก เป็นต้นมาจนถึงปัจจุบัน คือ ๑. พระศีลพรหมจรรย์ (รอด) ปลายรัชกาลที่ ๒ ถึงกลางรัชกาลที่ ๓ อายุท่านประมาณ ๘๐ ปี ๒. พระบวรวิริยเถร (อยู่) กลางรัชกาลที่ ๓ ถึง พ.ศ. ๒๔๐๕ อายุท่าน ๓ ปี ๓. พระราชพันธุ์ประพัทธ์ (ม.ร.ว. เจษฎากุล) พ.ศ. ๒๕๐๕-๒ ๔. พระธรรมโชติ (โป) พ.ศ. ๒๔๔๔-๒๔๔๘ ๕. พระปลัดวัน ผู้รั้ง พ.ศ. ๒๔๔๘-๒๔๕๑ ๖. พระวิสุทธิสังวรเถร (กล่อม) พ.ศ. ๒๔๕๑-๒๔๕๓ ๗. พระธรรมกิติ (เหม้น) พ.ศ. ๒๔๕๕-๒๔๕๙ ๘. พระครูศิลคุณชราจารย์ (แนบ ภู่ภมร) พ.ศ. ๒๔๕๖-๒๔๖๑ ๙. สมเด็จพระวันรัต (ทรัพย์ โฆสกมหาเถร) ป.ธ. ๖ ๑๐. พระราชรัตนโสภณ (จันทร์ จนุทสิริ) ป.ธ. ๖ ซึ่งเป็นเจ้าอาวาสรูปปัจจุบัน สำหรับพระภิกษุจำพรรษาประมาณ ๓๓ รูป สามเณร ๔ รูป.