วัดพิชยญาติการาม
สภาพฐานะและที่ตั้งวัด
เป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดวรวิหาร
ตั้งอยู่เลขที่ ๖๔๕ แนวคลองเล็กที่ขุดรอบวัด ทิศตะวันออกติดต่อกับกำแพงวัดอนงคาราม ที่สร้างทับแนวคลองเดิม ทิศตะวันตกติดต่อกับเนื้อที่บ้านพระศรีทิพโภชน์ (อ๊อด จาตุรงคกุล) มีคลองเล็กกั้นเขต ลักษณะพื้นที่โดยทั่วไปเป็นรูปสี่เหลี่ยมคางหมู มีคลองขุดรอบทั้งด้าน ภายในวัด แบ่งออกเป็นเขตได้ ๔ เขต คือ เขตสังฆาวาส เขตพุทธาวาส เขตธรรมสภา และเขตฉาปน- สถาน
ความเป็นมา
เดิมวัดนี้เป็นวัดร้าง ต่อมาบี พ.ศ. ๒๓๘๔ สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิชัยญาติ ซึ่งเรียก กันว่า "สมเด็จเจ้าพระยาองค์น้อย" ได้สถาปนาขึ้นใหม่ทั้งวัด แล้วน้อมเกล้า ฯ ถวายเป็นพระ อารามหลวงในรัชกาลที่ ๓ และพระราชทานนามว่า "วัดพระยาญาติการาม" ต่อมาในรัชกาลที่ ๔ ทรงเปลี่ยนนามใหม่เป็น "วัดพิชญญาติการาม" มาจนทุกวันนี้ การปฏิสังขรณ์และบูรณะพัฒนาวัดมุ่งในด้านเสนาสนะและวัตถุมากมายด้วยกัน เช่น ใน สมัยรัชกาลที่ ๔ พระราชทานพระดำหนักเก๋งมาประดิษฐานไว้ซึ่งเรียกว่า "คณะเก๋ง" มาจนทุกวัน และได้มีการปิดิสังขรณ์พระอุโบสถ พระปรางค์ พระเจดีย์ และก่อสร้างตึกโรงเรียน สุขมาลัย ซึ่งเป็นโรงเรียนสอนพระปริยัติธรรม ในสมัยต่อ ๆ มาจนปัจจุบันนี้
ทรัพย์สิน
ที่ดินที่ตั้งวัดมี ๒๕ ไร่ และยังมีปูหนียวัตถุของวัดดังนี้คือ พระอุโบสถ สร้างเป็นศิลปะแบบจีน ไม่มีช่อฟ้าใบระกาเพราะเป็นวัดอยู่ในสวน เป็น การหลบบรรดากึ่งไม้ ผลไม้ ที่จะหล่นหรือหักลงไปกระทบ ภายในมีพระประธานนามว่า
"พระสิทธารถ" เป็นพระพุทธรูปหล่อปางมารวิชัย หน้าตักกว้าง ๓ ศอก ๑ นิ้ว ๑ กระเบียด สูง ๓ ศอก ๑ คืบ ๑๑ นิ้ว ๒ กระเบียด เป็นพระพุทธรูปโบราณรุ่นเดียวกับพระพุทธชินราช ชินศรี โดยอัญเชิญมาจากวัดพระวิหารหลวงเมืองพิษณุโลก นอกจากมีพระประธานแล้ว ยังมีพระพุทธรูป ปางมารวิชัย ทรงพระนามว่า "พระวรวินายก์" หน้าตักกว้าง ๑ ศอก ๘ นิ้ว ๑ อนุกระเบียด สูง ๑ ศอก ๑ คืบ ๓ นิ้ว ๓ กระเบียด โดยสมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอเจ้าฟ้ากรมพระนครสวรรค์วรพินิต ทรงหล่อเมื่อ พ.ศ. ๒๔๒๕ ประดิษฐานอยู่ตรงหน้าองค์พระประธาน
พระปรางค์ใหญ่ วัดโดยรอบ ๑๙ วา ๒ ศอก สูง ๒๑ วา ๑ ศอก ๑๐ นิ้ว เป็นที่ ประดิษฐานพระรูปปั้น ๔ องค์ ทันพระพักตร์ไปสู่สี่ทิศ
พระปรางค์องค์เล็ก ๖ องค์ มีขนาดเท่ากัน วัดโดยรอบ ๑๕ วา สูง ๑๑ วา ๑ ศอก ๒ กระเบียด องค์ทิศตะวันออกเป็นที่ประดิษฐานพระโพธิสัตว์พระศรีอาริย์ องค์ทางทิศตะวันตก ประดิษฐานพระพุทธบาทจำลอง ๔ รอย จำหลักศิลา
พระเจดีย์ อยู่หน้าพระอุโบสถ องค์ แต่ละองค์วัดโดยรอบ ๒๓ วา สูง ๑๑ วา ๒ ศอก ข้างในประดิษฐานพระพุทธรูปบูชาทั้งองค์
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์
วัดพิชยญาติการาม มีโรงเรียนปริยัติธรรมชื่อว่า โรงเรียนสุขมาลัย โดยมีนักเรียนแผนกบาลี ๔๒ รูป และนักเรียนแผนกธรรม ๒๔ รูป ตลอดจนมีแม่ชีเรียนประโยค ป.ธ. ๖ จำนวนคน ซึ่งสำนักเรียนของวัดนี้เป็นสำนักที่เปิดสอนประโยค ป.ธ. ๖ ใหญ่ที่สุดในฝั่งธนบุรี
การบริหารและการปกครอง
ลำดับเจ้าอาวาสตั้งแต่ที่สามารถสืบค้นได้จนถึงปัจจุบันมีดังนี้คือ
๑. พระเมธาธรรมรส (ถิน)
๒. พระเมธาธรรมรส (เอี่ยม)
๓. พระพุทธพิริยาภรณ์ (น้อย)
๔. พระวิเชียรกวี (เอี่ยม)
๕. พระอริยกวี (พลับ)
พระมหาโต พระศาสนโสภณ (อ่อน) พระราชเมธี (ท้วม) พระปลัดแซง ฐานานุกรมของพระราชเมธี (ท้วม) พระเขมาภมุขธรรม (อิ่ม) พระเมธาธรรมรส (เสาร์) พ.ศ. ๒๔๖๑-๒๔๘๕ คณะกรรมการประกอบด้วย พระมหาโพธิวงศาจารย์ พระสังวรวิมล พระภัทรมุนี พระบิดกโกศล พระมหาสมศักดิ์ สริวณฺโณ และพระสมุห์ประเสริฐ
ระยะ พ.ศ. ๒๔๘๕ -๒๔๘๗ พระญาณกิติ (สมศักดิ์ สิริวณฺโณ) พ.ศ. ๒๔๘๘-๒๕๐๕ พระมหาโพธิวงศาจารย์ เจ้าคณะจังหวัดธนบุรี
รักษาการเจ้าอาวาสตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๐๕- ๒๕๐๘ พระวิสุทธิวงศาจารย์ (สูง ธญฺญาภ) พ.ศ. ๒๕๐๔ ถึง ปัจจุบัน วัดมีจำนวนพระภิกษุ ๓ รูป จำนวนสามเณร ๖ รูป และชี ๑ คน