วัดคงคาราม
สภาพฐานะและที่ตั้งวัด วัดคงคาราม เป็นพระอารามหลวงชั้นโท
ชนิดวรวิหาร
ตั้งอยู่ที่ตำบลคลองกระแชง อำเภอเมืองเพชรบุรี จังหวัดเพชรบุรี อาณาเขต ทิศเหนือติดต่อคูคลองและถนนบันไดอิฐ ทิศใต้ติดต่อเขตที่ดินของเอกชน ทิศตะวันออกติดต่อคูคลองและถนนราชดำเนิน ทิศตะวันตกติดต่อเขตที่ดินของเอกชน ลักษณะพื้นที่โดยทั่วไปเป็นที่ราบลุ่ม เขตพุทธารามตั้งอยู่ในบริเวณกลาง และเขต สังวาสก็ตั้งอยู่บริเวณทางด้านใต้และด้านตะวันตกของเขตพุทธาวาส ส่วนทางด้านเหนือและ ด้านตะวันออกเป็นบริเวณของโรงเรียนคงคาราม
ความเป็นมา วัดคงคาราม เป็นวัดเก่าแก่โบราณไม่ทราบประวัติการก่อสร้างแต่เดิม แต่ต้องมีมาก่อน พ.ศ. ๒๓๖๓ เพราะพบในหนังสือประวัติของพระโพธิวงศาจารย์ (ผ่อง) ซึ่งเป็นชาวเมือง เพชรบุรี เกิดในรัชกาลที่ ๒ ได้เรียนอักขรสมัยอยู่ในสำนักพระอาจารย์มีวัดคงคารามแล้วบวช เป็นสามเณร แสดงว่าวัดคงคารามต้องมีมาก่อน พ.ศ. ๒๓๖๓ และเป็นวัดที่เจริญรุ่งเรืองพอสมควร เพราะมีสำนักเรียนอักขรสมัยอยู่ก่อนแล้ว ต่อมาในรัชกาลที่ ๓
ทรงบูรณะปฏิสังขรณ์และ สถาปนาเป็นพระอารามหลวงในสมัยนี้เอง ส่วนนามของวัดสันนิษฐานว่าเพราะที่ตั้งของวัดอยู่ ใกล้น้ำจึงได้ถูกขนานนามว่า "วัดคงคาราม" และได้รับพระราชทานวิสุงคามสมาณเมื่อวันที่ ๒๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๒๒ เนื้อที่กว้าง ๒๐ เมตร ยาว ๔๐ เมตร
ทรัพย์สิน วัดคงคารามตั้งอยู่บนเนื้อที่ ๑๔ ไร่ ๒ งาน ที่ธรณีสงฆ์มีทั้งหมด ๔ แปลง แปลงที่ ๑-๒ อยู่ที่ตำบลต้นมะม่วง
อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี เนื้อที่ทั้งหมด ๑๒ ไร่ ๓ งาน ๑๒ ตารางวา และแปลงที่ ๓-๔ อยู่ที่ตำบล คลองกระแชง อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี มีเนื้อที่ทั้งหมด ด งาน ๖๘ ตารางวา
ปูชนียวัตถุ และถาวรวัตถุที่สำคัญของวัดมีดังนี้
พระอุโบสถหลังใหม่สร้างแทนหลังเก่าตรงที่เดิม โดยเริ่มก่อสร้างเมื่อ พ.ศ. ๕๒๐ รูปทรงไทย คอนกรีตเสริมเหล็ก ขนาดกว้าง ๘.๕๐ เมตร ยาว ๗.๕๐ เมตร พระประธาน ในพระอุโบสถเป็นพระพุทธรูปปูนปั้นปางมารวิชัย หน้าตักกว้าง ๔ ศอก สูงประมาณ ๕ ศอกเศษ ลงรักปิดทอง เป็นพระพุทธรูปเก่าคาดว่ามีมาพร้อมพระอุโบสถหลังเดิม และรัชกาลที่ ๖ ได้เสด็จ พระราชดำเนินมาประกอบพิธีบรรจุพระบรมสารีริกธาตุบนพระเศียร เมื่อ ปี พ.ศ. ๒๕๒๓
ศาลาการเปรียญ ตั้งอยู่ระหว่างพระอุโบสถกับกุฏิสงฆ์ทางทิศใต้ เป็นศาลาทรงไทย สร้างด้วยไม้ทั้งหลัง หลังคามุงกระเบื้อง กว้าง ๑๐ เมตร เป็นศาลาที่สร้างขึ้นในสมัยพระพิศาล สมณกิจ (สิน) เป็นเจ้าอาวาส
รูปหล่อพระสุวรรณมุนี นรสีห์ธรรมทายาท สังฆปาโมกข์ เป็นรูปหล่อด้วยโลหะผสม รูปเหมือนเท่าองค์จริงของอดีตเจ้าอาวาสและเจ้าคณะจังหวัดเพชรบุรี ซึ่งอำนวยการหล่อโดยพระ อาจารย์มงคลในปี พ.ศ. ๒๔๖ ประดิษฐานเอาไว้ในมณฑปเพราะท่านมีชื่อเสียงว่าเป็นผู้อบรม เลี้ยงศิษย์ดีหาผู้เสมอได้ยากในจังหวัดนั้น
มณฑป สร้างเมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๔๕๘ อำนวยการสร้างโดยพระสุวรรณมุนี นรสีห์ ธรรมทายาท สังฆปาโมกข์ (ฉุย) เป็นรูปสี่เหลี่ยมอัตกรรมุข ก่ออิฐถือปูน เป็นที่ประดิษฐาน พระพุทธชินราชจำลองและรูปหล่อของพระสุวรรณมุนี
นอกจากนี้ก็มี รูปหล่อของรัชกาลที่ ๒, หอสวดมนต์, กุฏิกาวรต่าง ๆ เป็นต้น
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์
วัดคงคารามเป็นแหล่งสำคัญในการศึกษาด้านต่าง ๆ มาตั้งแต่สมัยเจ้าคุณสุวรรณมุน (ฉุย) เป็นเจ้าอาวาส ทางด้านการศึกษาปริยัติธรรมได้เปิดสนามสอบขึ้นที่วัดคงคารามเป็นครั้งแรกในปี พ.ศ. ๒๔๒๑ และปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๕๒๔) มีนักเรียนบาลีจำนวน ๒ รูป และนักเรียนธรรมจำนวน ๑๐ รูป ส่วนทางด้านการศึกษาภาษาไทยชั้นประถมก็ได้ริเริ่มสร้างโรงเรียนขึ้นหลังหนึ่งให้ชื่อว่า "โรงเรียนบำรุงไทย" ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๕ โรงเรียนนี้อยู่ในความควบคุมของรัฐบาล จึงได้ตั้งชื่อเสียใหม่ว่า "โรงเรียนตัวอย่างประจำจังหวัดเพชรบุรี (วัดคงคาราม)" เป็นต้นมา
การบริหารและการปกครอง ๑. พระพิศาลสมณกิจ (อยู่) พ.ศ. ๓๘๕-๒๔๐๔ ๒. พระพิศาลสมณกิจ (สิน) พ.ศ. ๒๔๐๔-๒๔๔๘ ๓. พระพิศาลสมณกิจ (ริด) พ.ศ. ๒๔๔๙-๒๔๕๙ ๔. พระสุวรรณมุนี นรสิห์ธรรมทายาท สังฆปาโมกข์ (ฉุย) พ.ศ. ๒๕๖๐-๒๖๒ ๕. พระครูวิสุทธิเมธาจารย์ (กรานต์ธรรมโชติ) พ.ศ. ๒๕๖๔-๒๔๗๔ ๖. พระครูคุณาธารธรรมประยุตต์ (จันทร์ จันทโชโต) พ.ศ. ๒๔๘๕-๒๕๑๒ ๗. พระครูญาณวิสุทธิ (เพชร พรหมปัญโญ) พ.ศ. ๒๕๑๓-ถึงปัจจุบัน ปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๕๒๔) มีพระภิกษุจำพรรษาจำนวน ๑๕ รูป และสามเณรจำนวน ๔ รูป.