วัดโสธรวราราม
สภาพฐานะและที่ตั้งวัด วัดโสธรวราราม เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร ตั้งอยู่ที่เลขที่ ๑๓๔
ตำบล หน้าเมือง อำเภอเมือง ฉะเชิงเทรา จังหวัดฉะเชิงเทรา อาณาเขตทิศเหนือติดกับบ้านราษฎร ทิศใต้ติดกับแม่น้ำบางปะกง ทิศตะวันออกติดกับ เขตทหารและบ้านราษฎร ทิศตะวันตกติดกับคลองโสธร ลักษณะพื้นที่โดยทั่วไปเป็นที่ราบลุ่มน้ำท่วมถึงอยู่ติดกับแม่น้ำบางปะกง ทางวัดได้พยายาม ปรับปรุงบริเวณที่ตั้งวัดโดยการถมที่ให้สูงขึ้น
ความเป็นมา วัดโสธรวรารามเป็นวัดเก่าแก่สันนิษฐานว่าสร้างในรัชสมัยพระมหาจักรพรรดิแห่งกรุงศรีอยุธยา เดิมชื่อว่า "วัดหงส์" แต่ต่อมาได้เปลี่ยนชื่อเสียใหม่ว่า "วัดโสทร์" ซึ่งหมายความว่า วัดพระ 3 องค์ และพระองค์หนึ่งคือหลวงพ่อโสธรนั้นมีอานุภาพศักดิ์สิทธิ์และรูปทรงสวยงามมาก จึงได้เขียนชื่อวัดให้มีความหมายถูกต้องเสียใหม่ว่า "วัดโสธร" วัดโสธรได้รับการบูรณะพัฒนาและก่อสร้างสิ่งต่าง ๆ ภายในวัดให้เจริญรุ่งเรืองตลอดมาจนถึงปัจจุบันนี้ จนกรมการศาสนายกให้เป็นวัดพัฒนาตัวอย่าง และได้รับประกาศนียบัตรพัฒนาและพัดพัฒนาจากสมเด็จพระสังฆราช เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2516 วัดนี้ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาตามพระบรมราชโองการลงวันที่ 3 กุมภาพันธ์ 24 มีเนื้อที่กว้าง 40 เมตร ยาว 80 เมตร และได้ประกอบพิธีผูกพัทธสีมา เมื่อวันที่ 8 มีนาคม 25 วัดโสธรมีความสำคัญทางพุทธศาสนา ทางด้านศิลปะและวัฒนธรรมเป็นอันมาก จึงรับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าให้ยกขึ้นเป็นพระอารามหลวง
พระราชทานนาม "วัดโสธรวรารามวรวิหาร" เมื่อวันที่ 8 สิงหาคม 2501
ทรัพย์สิน วัดโสธรวรารามมีเนื้อที่ตั้งวัดตามโฉนดถึงแปลง รวมเนื้อที่ 131 ไร่ 3 งาน • 5 ตารางวา ส่วนที่ธรณีสงข์มี 8 แปลง รวมเนื้อที่ 12 ไร่ 1 งาน 66 ตารางวา ปัจจุบันนี้วัตถุและถาวรวัตถุของวัดได้แก่ พระอุโบสถและพระวิหาร ทางวัดได้สร้างพระอุโบสถขึ้นใหม่ในที่พระอุโบสถหลังเก่าและสร้างพระวิหารไว้ด้านหลังติดต่อกับพระอุโบสถ
โดยวางศิลาฤกษ์ก่อสร้างเมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน 253 พระอุโบสถกว้าง 20 เมตร ยาว 34 เมตร สูง 15.86 เมตร พระวิหารกว้าง 20 เมตร ยาว 42 เมตร สูง 14 เมตร สร้างด้วยเงินทุนการกุศลของวัด เงินสมทบของรัฐบาลและเงินบริจาคของประชาชน พระพุทธโสธร หรือเรียกกันทั่วไปว่าหลวงพ่อโสธร เป็นพระพุทธรูปที่ศักดิสิทธิ์ เป็นมิ่งขวัญของชาวฉะเชิงเทรา และเป็นที่เคารพบูชาของประชาชนทั่วประเทศ เป็นพระพุทธรูปปางสมาธิ พอกปูนลงรักบ้างทอง หน้าตักกว้าง 3 ศอก 5 นิ้ว ศาลาการเปรียญ สร้างเป็นรูปทรงไทย มีช่อพ้าบใบระกา หลังคากระเบื้องเคลือบ กว้าง 1 วา ศอก 1 คืบ ยาว 25 วา 2 ศอก 1 คืบ สูง 11 วา มี 1 ชั้น นอกจากนี้ยังมีสิ่งก่อสร้างต่าง ๆ อีกมาก เช่นกุฎิการ จำนวนหลายหลัง เขื่อนริมน้ำและศาลา 7 หลัง โรงเจหลวงพ่อโสธร
การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์ วัดโสธรวรารามได้ส่งเสริมการศึกษาทั้งทางธรรมและทางสามัญศึกษามาด้วยดี จะเห็น ได้จากอาคารเรียนและที่ต่าง ๆ ที่ทางวัดได้จัดสร้างขึ้นหลายแห่ง เช่น โรงเรียนปริญญาธรรม ๑ หลัง ซึ่งในปัจจุบันนี้มีนักเรียนบาลี ๑๓๕ รูป และนักธรรม ๑๐๕ รูป ทางด้านสามัญศึกษาได้สร้าง อาคารเรียน ๓ ชั้น ทรงไทย กว้าง ๑๐ เมตร ยาว ๘๐ เมตร ใต้อาคารเรียนทั้งหมดเป็นถังเก็บ น้ำฝนเล็ก ๓ เมตร หอประชุมโรงเรียน เป็นรูปทรงไทย กว้าง ๒๐ เมตร ยาว ๕๒ เมตร ใช้เป็น ที่ประชุมสงฆ์ นักเรียน ประชาชน และส่วนราชการที่ขอใช้ "อาคารศิลปศึกษาหลวงพ่อโสธร์" ขนาดกว้าง ๒๐ เมตร ยาว ๕๓ เมตร มีลักษณะทรงไทยใช้เป็นโรงพักงานนักเรียน
ทางวัดได้จัดการสาธารณสงเคราะห์ต่าง ๆ ขึ้น เช่น จัดให้มีมาปนสถาน สร้างตึกสงฆ์ ที่โรงพยาบาลเมืองฉะเชิงเทรา สร้างสะพานข้ามคลองโสธร สร้างศาลาพักร้อน สร้างสระน้ำ และถังส่งน้ำ สร้างกุฎิและโรงเรียนวัดต่าง ๆ ในแปดริ้ว รวม ๑๓ แห่ง และสิ่งก่อสร้างต่าง ๆ อีก เป็นจำนวนมาก
การบริหารและการปกครอง
ลำดับเจ้าอาวาสวัดโสธร ฯ ตามหลักฐานปรากฏดังนี้
๑. พระอาจารย์อ้น ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๐๕-๒๔๑๒
๒. พระอาจารย์จ ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๑๒-๒๔๑๔
๓. พระอาจารย์ปาน (หลวงพ่อปาน) ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๑๘-๒๔๕๑
๔. พระอาจารย์เกิด ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๕๑--๒๔๕๘
๕. พระอาจารย์หลิน ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๕๘-๒๕๘๒
๖. พระอาจารย์กาด รักษาการตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๘๒-๒๔๘๔
๗. พระครูอุดมสมณคุณ (กิมซุ้น) ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๘๔-๒๔๘๘
๘. พระราชเขมากร (ก่อ) ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๘๘-๒๕๐๖
๙. สมเด็จพระวันรัต (ปุ่น) ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๐๖-๒๕๐๗
๑๐. พระเทพคุณาธาร (จรปุญฺโญ ต. เจียม กุลละวณิชย์) เจ้าคณะจังหวัดฉะเชิงเทรา และเจ้าอาวาสวัดโสธร รูปปัจจุบัน ครองวัดมาตั้งแต่วันที่ ๒ เมษายน ๒๕๐๘ เป็นต้นมา ตั้งแต่ ครั้งดำรงสมณศักดิ์เป็นพระพุทธิรังษี และพระราชพุทธิรังษ์ ตามลำดับ ได้สร้างความเจริญรุ่งเรือง ให้แก่วัดเป็นอันมากทั้งในด้านการศึกษาและทางด้านวัตถุ ปัจจุบันนี้วัดโสธรมีพระภิกษุจำพรรษาจำนวน ๓ รูป และสามเณรทั้งสิ้น ๗๘ รูป นอก จากนี้ยังมีชีอีก ๒๘ คน